Scenariostudie Stedelijk Knooppunt Lunetten-Koningsweg
Tekst van het document
3.1 Stedelijke knoop met woningen, banen en voorzieningen De Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 (RSU2040) definieert dat de komende 20 jaar in Utrecht Oost 8.000 woningen nodig zijn en er 12.700 banen bij moeten komen. Onderdeel daarvan is de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg met minimaal 3.000 woningen en 5.200 banen. De ontwikkeling van de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg is dus belangrijk voor de planvoorraad voor deze ambitie. Ook wil de gemeente dat de groei van het aantal inwoners en woningen op stedelijk niveau gepaard gaat met groen, banen, voorzieningenniveau, passende infrastructuur en de energietransitie. Zie verderop onder “Groeien in balans”. De U Ned onderzoeken, uitgevoerd door een samenwerkingsverband van Rijk, provincie en regiogemeentes onderscheiden 2 scenario’s, afhankelijk van de komst van (IC-)stations. Het hoge scenario van 9.400 woningen en 10.800 arbeidsplaatsen gaat uit van een stedelijke knoop rondom 2 IC-stations, zie figuur 13. Het lage scenario gaat uit van 500 woningen en 450 arbeidsplaatsen; gebaseerd op geen extra station en alleen een beperkte verdichting binnen Lunetten, zie figuur 12. De gemeente maakt in de RSU2040 de keuze om de groei van de stad te concentreren op een aantal plekken.
Daarmee moet Utrecht veranderen van een stad met één centrum, naar een stad met meerdere centra. Op deze nieuwe stedelijke knooppunten komen veel stedelijke functies samen: een mix van wonen, werken, voorzieningen en groen. Hierdoor beperkt de gemeente ook de groei van het aantal vervoersbewegingen. In de stedelijke knooppunten wordt ingezet op het realiseren van een zo hoog mogelijke bouwdichtheid. Een belangrijke voorwaarde voor de nieuwe stedelijke knooppunten is dat ze uitstekend bereikbaar zijn. Ze zijn daarom voorzien op plekken die goed kunnen worden ontsloten met een hoogwaardig mobiliteitsnetwerk (een OV-ring), maar ook per fiets en lopend. De stedelijke knopen met de hoge dichtheden bieden meer draagvlak voor voorzieningen en meer vervoerswaarde voor de beoogde mobiliteitstransitie in de stad (het wiel met spaken). De stedelijke knopen moeten ervoor zorgen dat reizen via Utrecht Centraal niet meer altijd nodig is. Bij het uitwerken van de stedelijke knoop op de locatie Lunetten – Koningsweg zijn drie aspecten uit de RSU waar nadrukkelijk rekening mee moet worden gehouden: 1. De landschappelijke context: duurzaam en gezond leven, natuur en erfgoed. Er zijn nieuwe groene verbindingen nodig om de landschappen met Utrecht te verbinden en infrastructurele barrières te slechten. 2. De infrastructurele context: rail- en HOV-lijnen en autoinfrastructuur. 3.
De (sociaal) economische context: omliggende knooppunten met economisch hoog actieve gebieden, zoals USP, Galgenwaard, Rijnsweerd en de A12-zone.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
30
?
00m
km
Wat is de potentiële invulling?
3.2 Omvang studiegebied
84 ha
Het studiegebied van Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg staat afgebeeld in figuur 4 en heeft een omvang van circa 200 hectare (inclusief de aanwezige doorsnijdende infrastructuur) en ligt zowel ten westen als ten oosten van de A27. In deze scenariostudie zijn hiervoor 4 verschillende scenario’s voor de stedelijke knoop uitgewerkt, om zo inzichten op te halen over de impact van de scenario’s op de omgeving, stad en regio. Het studiegebied sluit aan bij de gebieden die zijn aangeduid in de RSU2040 en de U Ned studies ‘Utrecht Nabij’ (2022) en ‘Groeien in nabijheid’ (2023). Deze ambitiedocumenten bakenden geen duidelijke studiegebieden af. Verderop is toegelicht hoe deze 4 scenario’s variëren in omvang en programma.
Bandbreedte (hoog) 30 ha
Totaal: 52.300 Woningen en inclusief Rijnenburg 74.300 55.200 Arbeidsplaatsen en inclusief Rijnenburg 67.600 Legenda Groenblauwe raamwerk Ring #1: Binnenstad singel Ring #2: Ring door stedelijke wijken heen (19e eeuwse en 20e eeuwse stadsparken en Waterlinie) Ring #3: Buitengebied (Amelisweerd, Laagraven, Noorderpark, Werelderfgoed Hollandse Waterlinies, Leidsche Rijn, Vleuten en Haarzuilens, etc.) Ring #4: Omliggende landschapstructuur van openheid (Utrechtse heuvelrug, Groene Hart en Rivierengebied) verbonden door scheggen Lokale groene verbindingen Sportveld Nieuwe barcodeontwikkeling gepland
Verbindingen voor fietsers en voetgangers Te versterken fietsverbindingen over en door scheggen en kanalen (#1) Te versterken fietsverbindingen in groene raamwerk (ringen en lokale verbindingen)
Energie Zonne-energie Windenergie
70 ha
De grenzen van de scenario’s in deze studie zijn onderzoeksgrenzen. De uiteindelijke grens van de stedelijke knoop wordt bepaald bij het ontwerpend onderzoek in volgende fases. Deze hangt onder andere af van afwegingen over erfgoed, infrastructuur, bouwprogramma en verbindingen.
OV-systeem netwerk
HOV/metro (Merwedelijn) HOV/metro metrolijn volgende stap ‘Wiel’ verbindingen
128 ha
‘Wiel’ verbindingen (HOV)bus Versterken ‘spaak’ verbinding OV-knooppunt opties Regionale ontsluitingsweg
429 ha
851 ha
Wonen FSI
1 - 1,5 MXI
1,5 - 2,0
2,5 - 3,0 27 3,5 ha - 4,5
0,9
0,7
0,5
Werken
176 ha
0,3
FSI
0,5 1,0 1,5 % intensiveren ruimte
1000m 2km
scale 1:10.000
3,0 (kantoorgebied)
Figuur 5% 12: 10% Afbeelding de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg in 30% 50%
Figuur 13:
Barcode ruimtevraag in hectare Gebiedsonderzoeken Utrecht Nabij: Scenario klein. 1ha 2000m De verbeeldingen op deze kaart zijn (zie toelichting volgende pagina. Locatie U Ned). (Bron: Gebiedsonderzoeken indicatief van aard en vormen in geen geval is indicatief maar wel op schaal.)
Gebiedsonderzoeken Utrecht Nabij: Scenario groot. 2000m (Bron: Gebiedsonderzoeken U Ned). 12
ontwerpvoorstellen of uitgewerkte plannen.
0
0
500m
1km
1000m 2km
Afbeelding de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg in 13
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
31
3.3 Rail, ov, wandelen en fietsen Utrecht is het drukste treinstation van Nederland. De Integrale Mobiliteitsanalyse van Nederland (2021) voorspelt tot 2040 verdere groei van het gebruik van het spoor en de lokale OV-netwerken. Dat geeft naar verwachting knelpunten op het spoor en in de OV-verbindingen binnen en rondom Utrecht en in de verkeersdrukte rondom Utrecht Centraal. Net als bij de andere grote steden in Nederland is het realiseren van een 2e IC-station waardevol zodat reizigers niet meer altijd via Utrecht Centraal hoeven te reizen. In de RSU is ter hoogte van de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg een IC-dubbelstation ingetekend. Deze nieuwe stationsknoop geeft tegelijkertijd de mogelijkheid tot een betere ontsluiting van USP en gebiedsontwikkeling rondom de knoop. Ook in de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) staat knooppunt Lunetten – Koningsweg aangeduid als nieuwe grootschalige integrale ontwikkeling van wonen en werken, waar de mogelijkheid wordt verkend voor het realiseren van aanvullend hoogwaardige openbaar vervoer (HOV). In het Ontwikkelperspectief NOVEX-gebied UtrechtAmersfoort ‘Groeien in nabijheid’ staat station Lunetten – Koningsweg vermeld als metropoolpoort die zich na 2030 verder kan ontwikkelen.
Figuur 14:
Visiekaart Provinciale Omgevingsvisie (POVI) waar de Stedelijke knoop
Lunetten – Koningsweg als nieuwe stedelijke knoop staat weergegeven.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
32
3.4 Groeien in balans
Figuur 15:
72 voetbalvelden met zonnepanelen
4,5 windmolens
3,5 Oude Gracht
0,8 Bos Amelisweerd & Rhijnauwen
Energie max. 49 ha
Werkgelegenheid 28 ha
Infrastructur
Water 5-10 ha
of
Groen om de stad 42 ha
0,2 zwembad
2,5 Wilhelminaparken Stedelijk groen 25 ha
Buurt groen 50 ha
1,3 sporthal
2,2 Griftsteede
Meer inwoners vraagt om meer groen, sport en voorzieningen
70.000 m2 sportpark 10.000 m2 sport in de openbare ruimte
0,25 culturele (publieks) voorziening op stadsniveau
1500m2 overige zorg voorzieningen
10 buurtcentrum/dagbesteding
1 buurtteamlocatie
3 gezondheidscentra
0,7 middelbare scholen
4,2 culturele (publieks)voorziening op wijkniveau
Onderwijs 3,5 ha Zorg&Welzijn 1,2 ha Cultuur 0,5 ha Sport & Spelen 12 ha
In de RSU is voor de hele stad aangegeven in welke gebieden bepaalde barcodefuncties een plek kunnen krijgen, om te groeien in balans. Als aandeel in die stedelijke opgave noemt de RSU2040 (op blz 154) als opgaven voor Utrecht Oost onder andere:
In de scenariostudie geven we aan welk aandeel van deze opgeva voor Utrecht Oost een plek kunnen krijgen in de verschillende scenario’s. 5 basisscholen
De intelligente barcode maakt slim gebruik van de beschikbare ruimte door functies te combineren en ruimte multifunctioneel te gebruiken. Deze methodiek betekent niet dat de functies in alle gebieden in gelijke verhouding aanwezig moeten zijn of in iedere gebiedsontwikkeling in deze verhouding gerealiseerd moet worden. De barcode is voor de hele stad bij elkaar opgeteld en moet ervoor zorgen dat Utrecht groeit in balans. Utrecht kiest daarnaast voor een stad waarin alle belangrijke functies voor dagelijks gebruik op 10 minuten lopen of fietsen van de woon- en werkomgeving zijn. Het mengen van functies in een gebied heeft als voordeel dat alle verschillende functies (op verschillende momenten) gebruik kunnen maken van aanwezige voorzieningen, zoals parkeerplekken, groenvoorzieningen en ov.
• Groen: toevoegen en verbeteren van circa 70 hectare groen rond de stad (onder andere Lunettenpark, Amelisweerd en de Kromme Rijnscheg) en toevoegen groenblauwe routes en nieuw buurt- en wijkgroen. • Sport: 3,5 hectare voor sportvelden. • Onderwijs: locatie voor voortgezet onderwijs, inclusief sporthal, in of rondom Lunetten. • Cultuur: forten Lunetten als locatie voor stedelijke culturele (publieks)voorziening, locatie voor broedplaatsen.
2000m2 kinderdagverblijven
Utrecht wil groeien in balans: dat betekent dat de toename van het aantal inwoners op stedelijk niveau gepaard moet gaan met een toename van woningen voor verschillende doelgroepen, voorzieningen, stedelijk groen, sportvoorzieningen etc. De RSU2040 hanteert de Utrechtse barcode als methodiek om de kwantitatieve ruimtevraag in Utrecht in beeld te brengen voor aanvullende functies die (stadsbreed bekeken) per woning gemiddeld nodig zijn. Bijvoorbeeld per woning: 50 m2 buurtgroen, 7 m2 sportveld, 10 m2 water en 10 m2 verharding, 3,5 m2 onderwijs, 1,2 m2 zorg en welzijn, 1,5 m2 sporthallen en zwembaden en 0,5 m2 cultuurvoorzieningen.
De barcode van Utrecht volgens de RSU; ruimtebehoefte per 10.000 woningen.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
33
3.5 Opgaven voor de Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg Uit de voorgaande analyse en de eerder vastgestelde beleids documenten volgt een aantal belangrijke opgaven voor het realiseren van de stedelijke knoop: 1. Realiseren van een stedelijke knoop als onderdeel van de polycentrische stad, met woningen en een mix aan functies en voorzieningen binnen 10 minuten afstand zoals b eschreven in de RSU2040. 2. Realiseren van een goede samenhang van de nieuwe stedelijke knoop met de bestaande stad en de omliggende buurten, zowel functioneel als qua infraverbindingen. 3. Nieuwe reismogelijkheden aanbieden buitenom Utrecht Centraal ontlasten en beter bereikbaar maken van USP. 4. Versterken van de oostkant van Utrecht en in het bijzonder USP, met name om het economisch potentieel te ontwikkelen en de kennisindustrie verder te versterken. 5. Benutten van het OV-potentieel en realiseren van een goede bereikbaarheid van het gebied voor alle verkeer, met de nadruk op duurzame mobiliteit (ov, fietsen, wandelen). 6. Bijdragen aan het principe ‘Groeien in balans en gezond stedelijk leven’: voldoende ruimte voor alle bewoners en gebruikers, toegankelijk groen, natuurbeleving en biodiversiteit, voorzieningen, ontmoetingsplekken, energie, gezonde leefomgeving etc. 7. Versterken van (de herkenbaarheid van) aanwezig werelderfgoed en van de overgang tussen de stad en het groene buitengebied.
O.a. door nieuwe groene verbindingen.
Centraal station Utrecht: Hoogwaardige OV-knoop Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
34
4. Overzicht van scenario’s
Om goed inzicht te krijgen in kansen en bedreigingen, mogelijke belemmeringen en randvoorwaarden zijn er 4 ruimtelijke scenario’s uitgewerkt die de uiterste ontwikkelmogelijkheden van het gebied verkennen en beschrijven: 1. Lunetten groeit 2. Stadsuitbreiding en beter ov 3. Stedelijke (OV-)knoop met regionale impact 4. Utrecht Oost centraal in het land De scenario’s zijn een eerste verkenning en zijn dus geen ontwerp of uitgewerkt plan; de verdere uitwerking volgt in latere fases. De scenario’s verschillen bewust sterk van elkaar. Zo geven ze inzicht in welke onderdelen bruikbaar zijn in het vervolgproces en hoe deze eventueel te combineren zijn in een nieuwe variant. Als een scenario een onwenselijk effect heeft, dan is in deze studie niet het scenario aangepast, maar is dit een waardevol inzicht voor het vervolg. Deze ruimtelijke scenario’s zijn niet in beton gegoten. Verschillende onderdelen en aspecten van scenario’s 1, 2, 3 en 4 kunnen bij de verdere uitwerking gecombineerd worden tot de uiteindelijke stedelijke knoop. Denk hierbij bijvoorbeeld aan omvang van programma en gebied, varianties in functiemenging en complexiteit van de infrastructuur.
Paardenveldbrug: Overgang naar binnenstad Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
35
4.1 Opzet van de 4 scenario’s De basis van de 4 scenario’s bestaat uit een contextanalyse van het landschap, infrastructuur en de economische clustervorming aan de oostkant van Utrecht. Daarbij zijn 4 variabelen benoemd: 1. Uitbreiding rail, ov, wandelen en fietsen 2. Omvang plangebied 3. Dichtheid 4. Functiemix wonen, werken en voorzieningen
toe. Mogelijke opschaling van het OV kan via een HOV-bus of lightrail. Met het opschalen van het OV en de omvang van het plangebied, nemen ook de (noodzaak van) maatregelen en investeringen voor het verbeteren van verbindingen voor fietsers en wandelaars toe. Het aantal benodigde nieuwe toegangen voor auto’s en parkeerhubs stijgt als de scenario’s groter worden.
Deze variabelen functioneren als knoppen waaraan gedraaid kan worden om de scenario’s significant en meetbaar van elkaar te laten verschillen. Dit verschil zit bijvoorbeeld in omvang, samenstelling en potentie van de toekomstige mogelijkheden voor gebieds ontwikkeling. Zo ontstaat een heldere reeks scenariovarianten, die de beschouwing van en oordeelsvorming over de knooppuntopgave mogelijk maakt.
Variabele 1: Uitbreiding rail, ov, wandelen en fietsen Treinstation Lunetten wordt afhankelijk van de scenario’s een enkel of een dubbel sprinterstation of een dubbel intercity-station in combinatie met een nieuw station bij het spoor Utrecht-Arnhem (Koningsweg).. Met een IC-station wordt in deze scenariostudie een station bedoeld met een interregionale treinbediening: daar kunnen zowel IC’s als sprinters stoppen. Dat kan ook betekenen dat een deel van de IC’s stopt bij dat station en een deel niet. Een sprinterstation is een station met een regionale treinbediening. Betere OV-ontsluiting van het gebied creëert draagvlak voor grotere bebouwingsdichtheid en ontwikkelvolume. Door het inpassen van een stedelijke knoop naast een intercitystation en OV-lijnen richting Galgenwaard en USP, neemt de samenhang en onderlinge activiteit tussen economische kernen aan de oostzijde van de stad significant
Afbeelding: BRT (Bus Rapid Transit) in Metropoolregio Metz in Frankrijk.
Afbeelding: Tramlijn 22 naar USP in Utrecht.
Wat is een HOV-bus? Door allerlei technologische innovaties zijn nieuwe systemen mogelijk die de voordelen van een lightrail en bus combineren: hoog comfort, grote capaciteit, emissievrij, aantrekkelijke haltes, snelle doorstroming (lightrail). En de flexibiliteit van een bus: geen rails nodig, flexibel inspelen op veranderende vraag en mogelijkheid om zonder overstap door te rijden naar de regio. De optie “HOV-bus” wordt in de vakwereld ook wel eens Bus Rapid Transit (BRT) genoemd.
Wat is een HOV-lightrail? Een lightrail is een snelle tramverbinding, zoals lijn 22 in Utrecht Oost. Voordelen van een lightrail zijn: hoog comfort, grote voertuigcapaciteit, emissievrij vervoer, aantrekkelijke haltes en een snelle doorstroming. Ook is een lightrail toekomstvast, waardoor het bedrijven en andere voorzieningen aantrekt. Nadelen zijn: hogere kosten en een complexere fysieke inpassing van de verbinding. Voor goed functioneren zijn hogere aantallen reizigers nodig dan voor een (HOV-)bus.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
36
Variabele 2: Omvang plangebied
Variabele 3: Bebouwingsdichtheid
Het totale studiegebied voor de stedelijke knoop heeft een omvang van circa 200 hectare. Binnen dit studiegebied heeft elk scenario een eigen plangebied. Het plangebied van scenario 1 is het kleinst en het plangebied van scenario 4 het grootst. In elk scenario is een deel van het plangebied al ingenomen door water, groen, wegen en spoorbanen, die niet kunnen worden gerekend tot het ontwikkeloppervlak. Daarnaast moet rekening worden gehouden met inpassing of compensatie van bestaande eigendommen van andere partijen en functies binnen het plangebied. Een veilige aanname is dat in elk scenario de helft van het plangebied ontwikkeld kan worden en de andere helft in beslag is genomen door bestaande grondposities, groen, water en infrastructuur. Studiegebied (Ca. 200 ha) Plangebied (omvang plangebied verschilt per scenario)
Geen ontwikkelgebied
Ontwikkelgebied
Ondanks dat alle scenario’s van elkaar verschillen kan circa de helft van een plangebied ontwikkeld worden.
Uitgeefbaar, ca. 50% voor opstalontwikkeling - Wonen - Werken - Voorzieningen - OV - Parkeren
De andere helft is niet beschikbaar vanwege bestaande grondposities, groen, water en infrastructuur.
Niet uitgeefbaar, ca. 50 % - Verharding - Water - Groen - Sport/spel - Plein
In scenario’s 1 en 2 beperkt het plangebied zich overwegend tot de westzijde van de A27. In scenario’s 3 en 4 is het veel groter: hierin ligt het plangebied aan weerszijden van de A27 en kunnen het programma en de functies fors toenemen. De grootte van het plangebied varieert van circa 20 hectare in scenario 1 tot circa 160 hectare in scenario 4. Van de 20 hectare in het plangebied van scenario 1 is 10 hectare ontwikkelgebied. Van dit ontwikkelgebied is ongeveer 50% uitgeefbaar oppervlak: bestemd voor wonen, werken etc. De andere helft wordt rekenkundig meegenomen voor andere functies, zoals openbaar gebied bestemd voor wijkgroen, water, sport, verharding, ov, etc. Dit komt overeen met ervaringen in andere ontwikkelingen met een kwalitatief goede omgeving. In de scenario’s 1 en 2 is het gedeelte van het studiegebied ten oosten van de A27 niet of nauwelijks onderdeel van het plangebied. Toch kan dat gebied (waaronder de golfbaan) ook los van de ontwikkeling van de stedelijke knoop interessant zijn voor bijvoorbeeld het realiseren van de eerder genoemde stedelijke barcodefuncties die ergens in de stad een plek moeten krijgen om te blijven groeien in balans. Denk bijvoorbeeld aan de functies sport en groen. Die functies liggen dan niet direct tegen de bestaande woonwijken aan.
Tegelijkertijd kan de ontwikkeling van de stedelijke knoop ook aanleiding vormen voor de wijziging van functies binnen dit deel van het studiegebied. In de scenario’s 3 en 4 wordt ervan uitgegaan dat het gebied ten oosten van de A27 transformeert naar een voor bewoners openbaar toegankelijk gebied met verschillende functies.
De bebouwingsdichtheid wordt uitgedrukt in Floor Space Index (FSI). Naarmate het plangebied groter wordt, de OV-ontsluiting beter is en het project in omvang toeneemt, is een hogere bruto bebouwingsdichtheid mogelijk. Ter illustratie: rondom een IC-station wordt logischerwijs hoogstedelijker ontwikkeld dan rondom het huidige sprinterstation Lunetten. De FSI geldt voor het hele ontwikkelgebied. De FSI wordt als volgt bepaald: De FSI is het totale vloeroppervlak van alle gebouwen voor wonen, werken en voorzieningen gedeeld door het aantal vierkante meter ontwikkelgebied. De bebouwingsdichtheid loopt op per scenario: van FSI 1,5 bij scenario 1 tot FSI 2,25 bij scenario 4. In de Rudifun-methodiek van het Planbureau voor de Leefomgeving (2019) is een bruto dichtheid van FSI 2,25 voor stedelijk projectgebied in Nederland zeer hoog. De FSI van de bestaande wijk Lunetten heeft een FSI tussen de 0,5 en 1,0 (in de omgeving van station Lunetten 1,0). Andere projecten in Utrecht, zoals Merwedekanaalzone, hebben een veel hogere FSI (3,53,9) dan 2,25. Deze hoge FSI-projectgebieden hebben meestal maar (zeer) beperkte ruimte voor de functies uit de Utrechtse barcode, of combineren deze functies op een handige manier. Daardoor is er verhoudingsgewijs meer uitgeefbare grond. Per scenario staat aangegeven met welke oppervlaktes voor sport en groen er rekening is gehouden.
Deze rekenkundige oppervlakte is ruim gehouden, in latere fases moet worden bepaald of dit zo blijft.
Figuur 16: Relatie tussen studie-, plan- en ontwikkelgebied.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
37
In deze scenariostudie houden we de volgende vuistregels aan: • Een FSI van 1,5: gemiddeld 6 bouwlagen, met een bandbreedte van 4 tot 12 verdiepingen. • Een FSI van 1,75: gemiddeld 7 bouwlagen met een bandbreedte van 4 tot 16 verdiepingen. • Een FSI van 2,0: gemiddeld 8 bouwlagen, met een bandbreedte van 6 tot 20 verdiepingen. • Een FSI van 2,25: gemiddeld 9 bouwlagen met een bandbreedte van 6 tot 24 verdiepingen. Keuzes op een later moment over stedenbouw, geluid, wereld erfgoed, etc bepalen de uiteindelijke bouwhoogte en -volume.
Variabele 4: Functiemix De functiemenging in de scenario’s wordt uitgedrukt met de MXI (Mixed-Use Index). In het rapport MetroMix (2019 CrA) wordt deze MXI gedefinieerd als de verhouding tussen vloeroppervlak wonen (appartementen), vloeroppervlak werken (kantoren, bedrijfsruimten, creatieve bedrijfsruimtes etc.) en vloeroppervlak gebouwde voorzieningen (winkels, sportvoorzieningen, ruimtes voor cultuur, onderwijsgebouwen, buurthuis etc.). De functiemix is specifiek voor het karakter en de positionering van een gebied en hangt nauw samen met de schaal van het project of de ontsluitingskwaliteit. De aannamen voor de functiemix in de volgende scenario’s zijn flexibel en indicatief en kunnen meeveranderen met het verdiepen van de projectinzichten in latere fasen van de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg.
Figuur 17:
In de reeks van scenario’s van neemt de omvang van het plangebied stapsgewijs in omvang toe.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
38
Toelichting op kenmerken van de scenario’s Relatie tussen functiemenging en het beoogde gebiedstype Naarmate een project groter, dichter en beter ontsloten is kan het aandeel werken en voorzieningen toenemen volgens de MXI-benadering. Bij een traditioneel sprinterstation met enkele kantoren en voorzieningen aan de rand van een woonwijk, zoals Lunetten, bedraagt de functiemix circa 80% wonen, 10% werken en 10% voorzieningen. De functiemix voor grootschalige knooppunten rondom een intercitystation, zoals de Amsterdamse Zuidas, heeft een veel hogere dichtheid en een functiemix van 40% wonen, 40% werken en 20% voorzieningen. De functiemix verschilt tussen de scenario’s van overwegend wonen tot gemengd stedelijk gebied met gelijke delen wonen, werken en voorzieningen.
OV Verknoping
Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Scenario 4
NS Station
Bestaand sprinter station
Twee sprinterstations
Twee IC-stations
Een groot IC-station
Trein-sporen
Bestaande sporen
Bestaande sporen
Bestaande sporen
Sporen samengevoegd/
(richting Den Bosch en
(richting Den Bosch en
(richting Den Bosch en
bijgebogen
richting Arnhem)
richting Arnhem)
richting Arnhem)
Extra halte lijn 22
Extra bus door de
Extra lightrail
Extra lightrail
Stedelijke knoop
Stedelijke knoop
Stedelijke knoop
Lunetten – Koningsweg
Lunetten – Koningsweg
Lunetten – Koningsweg
als onderdeel van de
als onderdeel van de
als onderdeel van de
verbinding Westraven–
verbinding Westraven–
verbinding Westraven–
Stedelijke knoop
Stedelijke knoop
Stedelijke knoop
Lunetten –Koningsweg
Lunetten – Koningsweg-
Lunetten – Koningsweg-
-USP
USP
USP
Extra onderdoorgang
Onderdoorgang vanaf
Toegang tot plangebied
Toegang tot plangebied
vanaf Lunetten
Lunetten en toegang
voor auto en logistiek
voor auto en logistiek
vanaf zijde Koningsweg
naar hubs vanaf zijdes
naar hubs vanaf zijdes
Lunetten, Bunnik en
Lunetten, Bunnik en
Koningsweg
Koningsweg
Een of enkel (brede)
Meerdere (brede)
Overdekte Tunnelbak A27
Spoorviaducten
spoorviaducten
(referentie: Leidsche Rijn)
Extra wandel en
Extra wandel en fietsver-
Extra wandel en fietsver-
Extra wandel en fietsver-
fietsverbindingen.
bindingen, ook over A27
bindingen, ook over A27,
bindingen, ook over A27,
A12
A12
Stads OV lijn
Auto infra
Overgang A27
Active mobiliteit
Geen verandering
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
39
Toelichting oppervlaktes scenario’s Omvang
Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Scenario 4
Plangebied (Ha.)
20,2
54,2
109,3
161,9
Ontwikkelgebied (Ha.)
10,0
23,0
55,0
80,0
Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Scenario 4
1,5
1,75
2
2,25
150.000
402.500
1.100.000
1.800.000
Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Scenario 4
Functiemix Wo/We/Vz (MXI)
80/10/10
70/15/15
50/30/20
40/40/20
Wonen (m2 BVO)
120.000
281.750
550.000
720.000
Werken (m2 BVO)
15.000
60.375
330.000
720.000
Voorzieningen (m2 BVO)
15.000
60.375
220.000
360.000
Toelichting bebouwingsdichtheden scenario’s Dichtheid ontwikkelgebied Dichtheid (FSI) Programma totaal (m2 BVO)
Toelichting op menging van functies van scenario’s Functiemix Wo/We/Vz
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
40
Overzicht met indicaties van de belangrijkste parameters per scenario. Omvang en potentie van de verschillende scenario’s in praktische getallen: Aantallen woningen, inwoners en arbeidsplaatsen berekend op basis van bruto vloeroppervlak (BVO), uitgaande van gemiddeld 85 m2 per woning en 35 m2 per arbeidsplaats. In Utrecht is het gebruikelijk om de potentie en omvang van projecten uit te drukken in het aantal te realiseren woningen. De economische grondslag van de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg wordt bepaald door de toename van vloeroppervlak voor werken en voorzieningen in de scenario’s. Dit is per scenario bepaald door de woningaantallen in combinatie met arbeidsplaatsen voor werken en voorzieningen. De tabel op pagina 42 geeft per scenario de praktische aantallen woningen en arbeidsplaatsen weer. Daarnaast is het theoretische aantal woningen en het theoretische aantal arbeidsplaatsen aangegeven, uitgaande van invulling van het gebied met 100% wonen of 100% werken. Toelichting op omvang programma van de scenario’s Praktische getallen Aantal woningen
Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Scenario 4
1.415
3.315
6.475
8.475
2.115
4.975
9.700
12.700
850
3.450
15.700
30.850
1.765
4.735
12.940
21.175
4.285
11.500
31.425
51.425
(Uitgaande van 85 m2 per woning) Aantal inwoners (Uitgaande van 1,5 inwoner per woning) Aantal arbeidsplaatsen (Uitgaande van 35 m2 per arbeidsplaats) Theoretisch aantal woningen (Uitgaande van programmering met 100% wonen) Theoretisch aantal arbeidsplaatsen (Uitgaande van programmering met 100% werken)
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
41
Scenario 1
Scenario 2
Scenario 3
Scenario 4
Figuur 18: Overzicht van de vier scenario’s. Legenda
Verbeeldeningen van de scenario’s met pixelkaarten De scenario’s zijn in de scenariokaarten aangegeven met arcering via schaalloze pixels. Deze tekenwijze geeft een indicatie van de verschillende functies, omvang en intensiteit. Groene en grijze pixels aan de randen van de verschillende scenario’s betekenen verbetering van de groene aansluiting op de omgeving. Gekleurde pixels zijn programmasuggesties. De pixels zijn indicatieve grenzen: het is nog geen ontwerp en er is nog geen rekening gehouden met bestaand privaat bezit. De verdere uitwerking is afhankelijk van toekomstige stedenbouwkundige uitwerking. In onderstaande legenda is de betekenis van de p ixelpatronen weergegeven.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
42
4.2 Scenario 1: Lunetten groeit
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
43
Binnenstad Utrecht Science Park Beurskwartier
Galgenwaard
Amelisweerd
Studiegebied
Bunnik A-12 Zone
Weergave is een indicatie
Lunetten
Studiegebied
Houten
Figuur 19: Positie scenario 1 in relatie tot de (toekomstige) stedelijke knopen in de polycentrische stad.
Weergave is een indicatie
Figuur 20:
Indicatief ruimtegebruik in Scenario 1: Lunetten groeit.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
44
4.2 Scenario 1: Lunetten groeit
Groen, sport en erfgoed
Scenario 1 is de kleinste variant van de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg en valt bijna geheel binnen het stedelijk gebied, zoals gedefinieerd in de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie. Dit scenario beperkt zich tot het gebied ten westen van de A27 en omvat een ontwikkeling rondom het huidige station Lunetten, inclusief de driehoek van de tijdelijke ontwikkeling Tussen de rails en een beperkte uitloop noordwaarts richting tramlijn 22. Scenario 1 is te zien als verbetering en optimalisatie van de bestaande stationsomgeving Utrecht Lunetten, zonder uitbreiding van de OV- en stationscapaciteit. Deze kleinste variant is qua omvang en OV-verknoping geen stedelijke knoop zoals gedefinieerd in de RSU2040.
Dit kleinste scenario heeft de minst negatieve impact op de kernkwaliteiten van het werelderfgoed. Deze impact is naar verwachting iets groter dan bij de tijdelijke ontwikkeling Tussen de Rails, dat een iets kleinere omvang en lagere dichtheid heeft. Dat project heeft volgens de heritage impact assessment (HIA) “waarschijnlijk een gering negatief effect” als de aanbevolen maatregelen worden uitgevoerd.
Toelichting begrenzing plangebied Het plangebied van scenario 1 bestaat in de basis uit een verdichtingsgebied naast station Lunetten, de driehoek tussen de rails, aangevuld met een beperkt gebied tussen tramlijn 22 en de A27 (ten noorden van de spoorlijn Utrecht – Arnhem).
Omvang en bebouwing Deze variant is een versterking en forse uitbreiding van de wijk Lunetten. De tijdelijke invulling van het Tussen de rails-gebied maakt plaats voor een permanente invulling met een gematigde dichtheid van circa FSI 1,5; gemiddeld 6 bouwlagen. De invulling bestaat met name uit aanvullende woningbouw (appartementen in gemengde samenstelling) en beperkte werkgelegenheid (vooral wijkgebonden) en voorzieningen die horen bij het huidige karakter van de buurt en het gebied.
Door het hoge aandeel wonen (80%, zie omgevingsdata scenario 1 op pagina 46) is bij dit scenario de vraag naar andere barcodefuncties relatief wat groter dan bij de andere scenario’s. Wel blijft ten opzichte van de andere scenario’s een groter oppervlakte bestaand groen en sportvoorzieningen behouden, waardoor de opgave voor compensatie van groen en extra sport kleiner is. Door de bescheiden afmetingen van het plangebied is het inpassen van aanvullende stedelijke barcode-elementen lastig.
Mobiliteit Scenario 1 bouwt voort op bestaande infrastructuur, zoals het sprinterstation Utrecht Lunetten. Daarnaast past in dit scenario een extra halte in de bestaande tramlijn 22. Er wordt zo veel mogelijk geprofiteerd van bestaande wandel-, fiets-, OV- en auto-infrastructuur in het gebied rondom station Lunetten. De verbeteringen zijn vooral op één plek. Er zijn weinig synergiekansen om het totale mobiliteitssysteem een duurzame sprong voorwaarts te geven. Wandelen en fietsen Dit zijn de belangrijkste vervoerwijzen rondom Lunetten – Koningsweg. De bestaande wandel- en fietsstructuren vanuit de wijk Lunetten en USP worden fijnmazig gekoppeld aan de nieuwe ontwikkeling. Daarnaast wordt het gebied aangesloten op doorfietsroutes:
binnenstad-Koningsweg-Bunnik, Vaartsche Rijn-Lunetten-Houten en Lunetten-Maarschalkerweerd-USP. Optioneel kunnen ook de wandel- en fietsverbindingen in het Kromme Rijn-Linielandschap worden versterkt, maar dit is geen voorwaarde bij scenario 1. Er komen ruim ingerichte wandelpaden van hoge kwaliteit. Ook krijgt het gebied extra ruime en aantrekkelijke fietsstallingen bij alle nieuwe voorzieningen. OV Het bestaande sprinterstation Lunetten is de basis-OV-voorziening. De Waterlinielijn loopt in dit scenario als busverbinding via de Waterlinieweg, dus niet via het plangebied. De bebouwing bij scenario 1 krijgt een betere verbinding met USP met de extra halte Lunetten – Koningsweg in tramlijn 22. De exacte locatie van deze halte moeten we in een latere planfase bepalen. Een mogelijke halte – die in het verleden is genoemd – ligt ten zuiden van de passage met de Koningsweg. Om extra reistijd voor doorgaande reizigers te voor komen, moeten we kijken hoe reistijdcompensatie op een andere plek in het traject mogelijk is. Auto, logistiek en deelmobiliteit Vanwege de bestaande sporen is voor logistiek en nood- en hulpdiensten een nieuwe kruisingsvrije ingang nodig naar het gebied tussen de rails. Vanuit de Brennerbaan bijvoorbeeld een tunnel onder het spoor door.
Parkeren vindt plaats in één of meerdere mobiliteitshubs buiten het gebied, bijvoorbeeld ten zuidwesten van station Lunetten. Net zoals in de rest van de stad krijgt dit gebied betaald parkeren. Er zijn goede OV- en fietsverbindingen, dus kunnen we strenge parkeernormen hanteren.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
45
Figuur 21:
Mogelijke uitwerking mobiliteit Scenario 1. De verbindingen zijn indicatief ingetekend. Onderdoorgangen voor de auto zijn bedoeld voor logistiek verkeer. Het gaat nadrukkelijk niet om (doorgaande) routes voor regulier autoverkeer.
Wandelroutes
Fietsroutes
Openbaar vervoer
Autoroutes
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
46
Impact op de omgeving Scenario 1 functioneert als een uitbreiding van de bestaande buurt Lunetten: er wordt circa 30% van het huidige aantal woningen in Lunetten toegevoegd, vooral appartementen. De nieuwe bewoners maken gebruik van het bestaande winkelcentrum in Lunetten; dat krijgt hiermee meer draagvlak. Er komt meer druk op bestaande voorzieningen, omdat niet alle voorzieningen evenredig meegroeien met de groei van het aantal inwoners. Tegelijkertijd biedt de nieuwbouw ook extra ruimte voor voorzieningen. De nieuwe bebouwing geeft kansen voor bewoners om door te stromen naar andere type woningen. Meer bewoners betekent ook dat het iets drukker wordt binnen Lunetten en bij bestaande sport-, recreatie- en groenvoorzieningen, zoals Maarschalkerweerd en Amelisweerd-Rhijnauwen die nu al druk bezocht worden. Voor de nieuwe bebouwing moet in de stad ook extra ruimte komen voor groen, sport, etc. Omgevingsdata scenario 1 Plangebied:
20,2 hectare
Ontwikkelgebied:
10,0 hectare
Uitgeefbaar:
5,0 hectare
Dichtheid bruto FSI:
1.5 (gemiddeld 6 lagen)
Bruto vloeroppervlak:
150.000 m2
Voorgestelde functiemix MXI:
80% wonen / 10% werken / 10% voorzieningen
Aantal woningen:
1.412
Aantal arbeidsplaatsen:
850
Wijkgroen:
7,06 hectare (rekenkundig, o.b.v. 50 m2 per woning)
Sportvelden:
0,98 hectare (rekenkundig, o.b.v. 7 m2 per woning)
Sfeerimpressie kerngebied
Sfeerimpressie randzone
Stationsomgeving - Bestaand station
Extra halte tram 22 Afbeeldingen: Referentiebeelden ingrediënten Scenario 1
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
47
4.3 Scenario 2: Stadsuitbreiding en beter ov
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
48
Binnenstad Utrecht Science Park Beurskwartier
Galgenwaard
Amelisweerd
Bunnik Studiegebied A-12 Zone
Weergave is een indicatie
Studiegebied
Lunetten
Houten
Figuur 22: Scenario 2 in relatie tot de (toekomstige) stedelijke knopen in de polycentrische stad.
Weergave is een indicatie
Figuur 23:
Indicatief ruimtegebruik in Scenario 2: Stadsuitbreiding en beter ov.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
49
4.3 Scenario 2: Stadsuitbreiding en beter ov
Groen, sport en erfgoed
In scenario 2 is de knooppuntontwikkeling grotendeels aan de westzijde van de A27. De bebouwing strekt zich uit over de spoorlijn Utrecht-Arnhem tot nabij de Koningsweg. Dit is qua omvang nog geen stedelijke knoop zoals in de RSU2040 beschreven. Voor het OV is de belangrijkste toevoeging een nieuw sprinterstation Koningsweg op de lijn Utrecht-Arnhem op ca 300m vanaf het bestaande station Lunetten. (ca 5 minuten lopen). Tussen de 2 sprinterstations Lunetten en Koningsweg ligt het gebied Tussen de rails. In dit scenario loopt de nieuwe Waterlinielijn tussen Westraven en USP door het plangebied en wordt dit een HOV-busbaan. Zo ontstaat een overstapknooppunt in de driehoek tussen de rails, omringd door bebouwing voor wonen, werken en voorzieningen.
Het plangebied strekt zich in noordelijke richting uit tot aan de Koningsweg. De bebouwing overlapt daarmee de verboden kringen van de Lunetten. Scenario 2 heeft een hogere bouwhoogte en -dichtheid dan scenario 1 en ligt voor het grootste deel in de ‘attentiezone’ van het werelderfgoed HW. Ook ligt beperkte bebouwing aan de overzijde van de A27 binnen de property van het werelderfgoed. Dit scenario heeft daarmee waarschijnlijk meer impact op de kernkwaliteiten van het werelderfgoed.
Toelichting begrenzing plangebied Het plangebied bestaat uit een verdichtingsgebied rondom station Lunetten in de driehoek tussen de rails. Het plangebied ligt deels ook ten noorden van het spoor naar Arnhem en tramlijn 22, zodat rondom het nieuwe sprinterstation Koningsweg ontwikkelruimte ontstaat. Langs de Koningsweg is ruimte gereserveerd voor de groene zone die de stad inloopt. Aan de oostzijde van de A27 is een zone voorzien met bebouwing voor werk en voorzieningen.
Omvang en bebouwing In dit scenario ligt de focus op wonen, aangevuld met wijk- en gebiedsoverstijgende werkgelegenheid en voorzieningen. Scenario 2 is qua omvang een zelfstandige wijk, met een hogere dichtheid. De wijk heeft een FSI van circa 1,75, die waarschijnlijk met name tussen de sporen goed is in te passen.
Zoals aangegeven in de pixelkaart verderop, zijn er 2 bestaande sportvelden en gronden voor groen, recreatief en agrarisch gebruik overgetekend. Deze moeten in of rondom de huidige plek worden ingepast of elders in het studiegebied worden gecompenseerd. De locatie hiervan wordt in een latere fase bepaald, bij voorkeur in combinatie met extra sportvelden. Dit kan zowel binnen als buiten het studiegebied zijn. Binnen het studiegebied kan dit bijvoorbeeld op de plek van de huidige golfbaan. Dit gebied kunnen we ook gebruiken voor de inpassing van andere barcodefuncties.
Mobiliteit Dit scenario met een extra sprinterstation geeft grotere synergie kansen voor mobiliteit. Lunetten – Koningsweg wordt een knoop in het Utrechtse OV-netwerk (zie ook toelichting ‘wiel met spaken’ verderop). Door de omvang van de ontwikkeling is er een kans om nieuwe, logische hoofdstructuren voor wandelen en fietsen te maken die ook bijdragen aan de hele stad. Deze maken van Utrecht Oost een nieuwe voorkant van de stad, vooral ten westen van de A27.
Wandelen en fietsen Er komt een extra doorfietsroute tussen Lunetten en USP. Hiermee ontstaan nieuwe routes die de drukke fietsstromen verdunnen. Ook gebruikers vanuit Houten, Lunetten en Bunnik profiteren hiervan. Ook in dit scenario bestaat de optie om wandel- en fietsverbindingen te versterken met het Kromme Rijn-Linielandschap. OV In dit scenario zijn 2 sprinterstations opgenomen (Lunetten én Koningsweg) als onderdeel van het OV-wiel. De Waterlinielijn wordt een doorgaande HOV-busverbinding via het gebied, deels via bestaande infrastructuur. In de uitwerking moet goed worden gekeken naar de fysieke inpassing van nieuwe en bestaande trajectdelen. Dit biedt kansen voor versnelling van de lijn, ook omdat de bus een kortere route krijgt. Auto, logistiek en deelmobiliteit De HOV-busbaan via Lunetten – Koningsweg fungeert tevens als logistieke ontsluitingsroute voor het gebied tussen de beide sporen. Het plangebied ten noorden van de spoorlijn Utrecht-Arnhem moet een logistieke ontsluitingsroute krijgen vanaf de Koningsweg. Parkeren vindt plaats aan de randen van het gebied, in mobiliteitshubs, westelijk van de A27. De omvang van de ontwikkeling maakt, ondanks ontmoedigend parkeerbeleid, meerdere parkeerhubs nodig. De hubs bieden ook een kans voor deelmobiliteit.
In de uitwerking moet worden gekeken naar een goede inpassing van de auto verkeersstromen en ligging van parkeeroplossingen, zodat minimale verkeershinder ontstaat voor bestaande gebruikers.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
50
Figuur 24:
Mogelijke uitwerking mobiliteit in scenario 2. De verbindingen zijn indicatief ingetekend. Onderdoorgangen voor de auto zijn bedoeld voor logistiek verkeer. Het gaat nadrukkelijk niet om (doorgaande) routes voor regulier autoverkeer.
Wandelroutes
Fietsroutes
Openbaar vervoer
Autoroutes
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
51
Wiel met spaken en Waterlinielijn (WLL) De provincie en gemeente Utrecht werken aan een OV-structuur rond de stad, het zogenoemde wiel met spaken. Het is mogelijk om het oostelijke deel van het OV-wiel voor Utrecht (Waterlinielijn (WLL) tussen UPS en Westraven) via de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg te laten rijden. Bij een HOV-busuitvoering is deels gebruik van bestaande infrastructuur mogelijk. De route loopt dan via de A12, Waterlinieweg, Brennerbaan, Laan van Maarschalkerweerd en Weg tot de Wetenschap. Voor de koppeling tussen Lunetten en Maarschalkerweerd is een ongelijkvloerse noordzuid-doorgang nodig onder beide treinsporen. Dit kan een logische overstapplek worden tussen de treinstations en de WLL richting USP en Nieuwegein. De HOV-busbaan is bij scenario 2 ingetekend, maar kan ook goed functioneren bij scenario 3.
Figuur 25: Mogelijke netwerkinvulling Waterlinielijn (HOV-busverbinding) via de Stedelijke knoop Lunetten Koningsweg
Figuur 26:
(vluchtstrook A12 – Waterlinieweg – Brennerbaan – Laan van Maarschalkerweerd).
‘Wiel met spaken’.
Positionering stations Lunetten en Koningsweg in het mobiliteitssysteem
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
52
Impact op de omgeving Scenario 2 functioneert als nieuwe buurt naast Lunetten, met een vergelijkbaar aantal woningen (vooral appartementen) en wellicht een eigen supermarkt en andere voorzieningen. De nieuwe bebouwing in de stedelijke knoop kan leiden tot meer of juist minder draagvlak voor bestaande voorzieningen binnen Lunetten. Wel zullen de HOV-bus en betere OV-bereikbaarheid een stimulans zijn voor vernieuwing binnen Lunetten. Meer bewoners betekent ook dat het drukker wordt binnen Lunetten en bij bestaande sport-, recreatie- en groenvoorzieningen, zoals Maarschalkerweerd en Amelisweerd-Rhijnauwen. Voor de nieuwe bebouwing moet in de stad ook extra ruimte komen voor groen, sport, etc. De herschikking van het gebied zorgt wel voor betere verbindingen met de omgeving. Bij nieuwe HOV-verbindingen moet barrièrewerking hoe dan ook worden voorkomen.
Sfeerimpressie kerngebied
Sfeerimpressie randzone
Stationsomgeving - Dubbelstation
Tram of BRThalte
Verbinding met Lunettenpark
Lichte verbinding over A27
Omgevingsdata scenario 2 Plangebied:
54,2 hectare
Ontwikkelgebied:
23,0 hectare
Uitgeefbaar:
11,5 hectare
Dichtheid bruto FSI:
1.75 (gemiddeld 6 lagen)
Bruto vloeroppervlak:
402.500 m2
Voorgestelde functiemix MXI:
70% wonen / 15% werken / 15% voorzieningen
Aantal woningen:
3.315
Aantal arbeidsplaatsen:
3.450
Wijkgroen:
16,6 hectare (rekenkundig, o.b.v. 50 m2 per woning)
Sportvelden:
2,3 hectare (rekenkundig, o.b.v. 7 m2 per woning)
Afbeeldingen: Referentiebeelden ingrediënten scenario 2.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
53
4.4 Scenario 3: Stedelijke (OV-)knoop met regionale impact
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
54
Binnenstad Utrecht Science Park Beurskwartier
Galgenwaard
Amelisweerd
Studiegebied Bunnik A-12 Zone
Weergave is een indicatie
Lunetten
Studiegebied
Houten
Figuur 27: Pixelkaart scenario 3 in relatie tot omliggende stedelijke knopen in de polycentrische stad
Weergave is een indicatie
Figuur 28:
Pixelkaart scenario 3 in relatie tot de directe omgeving
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
55
4.4 Scenario 3: Stedelijke (OV-)knoop met regionale impact Scenario 3 markeert een schaalsprong waarbij de knooppunt ontwikkeling zich aan weerszijden van de A27 voltrekt en met tientallen hectaren uitstrekt over de huidige golfbaan. De spoorinfrastructuur krijgt een upgrade met 2 intercitystations, waarmee USP ook zeer goed wordt bediend. Deze intercitystations overbruggen de A27 en functioneren tegelijk als verbinding voor actieve mobiliteit (zoals fietsen en wandelen) en, indien technisch mogelijk, als smalle ecologische verbinding. In scenario 3 loopt de WLL als lightrail tussen Westraven en USP via de stedelijke knoop. De omvang van scenario 3 sluit aan bij de ambitie uit de RSU2040 en het U Ned gebiedsonderzoek variant ‘groot’ van een nieuw zwaartepunt in de polycentrische stad, met uitstraling op de regio en Randstad.
Toelichting begrenzing plangebied Het plangebied van scenario 3 bestaat uit verdichtingsgebied rondom station Lunetten en de driehoek tussen de rails. Maar het plangebied strekt zich ook noordelijk van het spoor naar Arnhem uit over tramlijn 22 en het bestaande sportpark en groen. Daarmee ontstaat rondom de nieuwe intercitystations ruime ontwikkelruimte. Ten oosten van de A27 loopt het stationsgebied verder door over de huidige golfbaan waarmee een omvangrijke zone ontstaat voor gemengde stedelijke ontwikkeling en die ruimte biedt aan het bijbehorende bouwvolume.
Omvang en bebouwing Het kerngebied van de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg bevindt zich in scenario 3 aan beide zijden van de A27. Een gebiedsontwikkeling van ruim een miljoen vierkante meter. Zo ontstaat een volwaardige stadswijk, met stedelijke en regionale impact voor wonen en werken. Hierbij hoort een hoogstedelijke omgeving, passend bij
een intercitystation. De meeste bebouwing komt dicht bij de intercitystations, andere functies op meer afstand.
knoop op het OV-wiel. Doordat ook aan de oostkant van de A27 ontwikkeld wordt, liggen daar kansen om nieuwe, logische hoofdstructuren voor wandelen en fietsen te maken.
Groen, sport en erfgoed Aan de noordzijde volgt dit scenario een vergelijkbare contour als scenario 2, met dezelfde consequenties en verplichtingen. Dit scenario heeft vanwege de grote omvang en dichtheid een grotere negatieve impact op de kernkwaliteiten van het werelderfgoed, de a anwezige natuur- en recreatiegebieden en bestaande sportfuncties. Tegelijkertijd ontstaan er kansen voor versterking van de beleving van het werelderfgoed en Amelisweerd, bijvoorbeeld door het opheffen van barrières en verstoorde zichtrelaties, en door landschappelijke of stedenbouwkundige verwijzingen naar de werking van de waterlinie.
Wandelen en fietsen Ten opzichte van scenario 2 wordt het wandel- en fietsnetwerk uitgebreid naar het oosten. Dit verbindt Lunetten – Koningsweg en de rest van de stad beter met het landschap. Ook gebruikers vanuit Houten, Bunnik, USP en Lunetten profiteren hiervan. Bij dit grotere scenario liggen win-winkansen om wandel-, fiets- en ecologische verbindingen te versterken in het Kromme Rijn-Linielandschap (KRLL). Zo komen de ambities van twee dossiers (de Stedelijke knoop Lunetten – Koningsweg en KRLL) en de ontwikkeling van het gebied ten westen én oosten van de A27 bij elkaar.
In dit scenario ligt een stevige opgave voor het realiseren (en compenseren) van barcodefuncties, zoals groen en sport. Aan de oostelijke zijde, op het terrein van de golfbaan, blijft ruimte over voor een groene rand en sport; dat is dan wel op grotere afstand van bestaande wijken. Bij de planuitwerking moeten we kijken welke rol de waterplas kan krijgen in de ontwikkeling. Op dit moment is onbekend wat de waterkwaliteit is van de plas. Dit scenario verbetert de verbinding van het groen in het studiegebied met omliggende groengebieden. Zo blijft verstedelijking en vergroening in balans. Hiervoor is ook buiten het studiegebied stevige verbetering van de stedelijke groenstructuur nodig.
OV Zoals aangegeven in de RSU2040 en het U Ned onderzoek Utrecht Nabij wordt ingezet op een dubbel IC-station Lunetten – Koningsweg met de Waterlinielijn als lightrailverbinding vanuit Westraven, langs de rand van Lunetten naar USP. Ten opzichte van scenario 2 is dit een systeemsprong: groter treinbereik en forse reizigersgroei. Het is bij dit scenario ook mogelijk om de Waterlinielijn als HOV-bus uit scenario 2 over te nemen en om eerst één van beide IC-stations te realiseren. Met de komst van een ic-station ontstaat de kans om een keermogelijkheid te maken voor intercitystation. Dit kan een voordeel zijn voor het spoornetwerk. Daarnaast kunnen regionale buslijnen op het IC-station worden aangesloten. De lightrail is in dit scenario ingetekend in de groenstructuur tussen Lunetten en de A12/A27, met een tramhalte tussen de beide IC-stations in. De inpassing van de Waterlinielijn als lightrail is in eerdere studies al (globaal) onderzocht en daarom in deze scenariostudie niet verder uitgewerkt.
Mobiliteit Bij dit scenario ontstaan goede synergiekansen voor mobiliteit, waar het gehele mobiliteitsysteem van Utrecht van profiteert. Lunetten – Koningsweg wordt met de intercitystations een belangrijke
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
56
Auto, logistiek en deelmobiliteit Alle onderdelen binnen het plangebied worden bereikbaar voor logistiek en voor hulpdiensten. Er zijn kruisingsvrije ingangen nodig naar het gebied tussen de sporen; denk hierbij aan tunnels onder de sporen door. Het studiegebied wordt autoluw; parkeren vindt plaats aan de west- en aan de oostkant van de A27 in mobiliteitshubs. Hubs bieden hier een kans voor deelmobiliteit. Een uitwerkingsopgave bij scenario 3 is een goede auto-ontsluiting richting de bestaande A12-ontsluiting Bunnik. Hierbij moet extra autoverkeer worden ingepast, zonder extra hinder voor bestaande gebruikers en bewoners. In de uitwerking moet worden gekeken hoe groot deze opgave cijfermatig is en welke oplossingen hiervoor nodig zijn.
Wandelroutes
Fietsroutes
Openbaar vervoer
Autoroutes
Impact op de omgeving Met scenario 3 komt er een dynamische stedelijke knoop met grote wervende kracht voor nieuwe ontwikkelingen. We verwachten dat de verdichtingsgebieden in de directe omgeving van Lunetten – Koningsweg, met name de woonwijk Lunetten, zich in dit scenario meer stedelijk ontwikkelen dan in voorgaande scenario’s. Dus minder ‘rust’ en meer ‘reuring’, zoals staat in de rapportage Metromix CrA (2019). Deze ontwikkeling is er niet in eens, dat gebeurt in fases. Dat maakt dat de impact geleidelijk zichtbaar zal zijn. De woningbouw biedt mogelijkheden voor doorstroming in het eigen stadsdeel, zowel voor kinderen die uit huis gaan als voor senioren die kleiner of gelijkvloers willen gaan wonen. De grote verbetering van het OV brengt dit stukje stad dichter bij het centrum en het Utrecht Science Park. Dit biedt kansen om het gebied autoluw en deels zelfs autovrij in te richten. Hierdoor kan er meer groen en sport/beweegmogelijkheid komen, wat de kwaliteit van de leefomgeving verbetert.
Figuur 29: Mogelijke uitwerking mobiliteit scenario 3. De verbindingen zijn indicatief ingetekend. Onderdoorgangen voor de auto zijn bedoeld voor logistiek verkeer. Het gaat nadrukkelijk niet om (doorgaande) routes voor regulier autoverkeer.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
57
Daarnaast geeft de dynamiek meer draagvermogen voor een groter aandeel werken in de functiemix (en daarmee meer forensen). Ook leidt dit scenario tot betere (fiets)verbindingen in meerdere richtingen. Van deze verbeteringen profi teren ook de bestaande bewoners van Lunetten. Daarnaast komt er door de ruimte voor voorzieningen in dit scenario meer winkelaanbod en meer werkgelegenheid in de omgeving van Lunetten. Dat neemt niet weg dat de woonomgeving voor bewoners van Lunetten gaat veranderen en dat ze hier zorgen over kunnen hebben. Er komt meer reuring, geluid en de bebouwingsdichtheid neemt toe. Deze verandering is niet van vandaag op morgen; hier gaat veel tijd overheen (circa 30 jaar). Sfeerimpressie kerngebied
Sfeerimpressie randzone
Doorlopend maaiveld onder station
Combineren station en verbindingen
Barrieres slechten
Combineren stad en landschap
De oostelijke oriëntatie van dit scenario betekent dat mobiliteitsstromen aan de oostkant toenemen. Dit vereist goede afstemming met omliggende gemeenten. Meer bewoners betekent ook dat het drukker wordt binnen Lunetten en bij bestaande sport-, recreatie- en groenvoorzieningen, zoals Maarschalkerweerd en Amelisweerd-Rhijnauwen. De druk op de voorzieningen wordt verlicht doordat er aan de oostzijde van de A27 (op het huidige golfterrein) sportvoorzieningen worden gebouwd en de groene recreatiegebieden bij Amelisweerd en Rhijnauwen worden versterkt. Omgevingsdata scenario 3 Plangebied:
109,3 hectare
Ontwikkelgebied:
55,0 hectare
Uitgeefbaar:
22,5 hectare
Dichtheid bruto FSI:
2.00 (gemiddeld 8 lagen)
Bruto vloeroppervlak:
1.100.000 m2
Voorgestelde functiemix MXI:
50% wonen / 30% werken / 20% voorzieningen
Aantal woningen:
6.475
Aantal arbeidsplaatsen:
15.700
Wijkgroen:
32,3 hectare (rekenkundig, o.b.v. 50 m2 per woning)
Sportvelden:
4,5 hectare (rekenkundig, o.b.v. 7 m2 per woning)
Afbeeldingen: Referentiebeelden ingrediënten scenario 3.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
58
4.5 Scenario 4: Utrecht Oost centraal in het land
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
59
Binnenstad Utrecht Science Park Beurskwartier
Galgenwaard
Amelisweerd
Bunnik A-12 Zone
Weergave is een indicatie
Lunetten
Studiegebied
Studiegebied
Houten
Figuur 30: Scenario 4 in relatie tot de (toekomstige) stedelijke knopen in de polycentrische stad.
Weergave is een indicatie
Figuur 31:
Pixelkaart scenario 4 in relatie tot de directe omgeving.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
60
4.5 Scenario 4: Utrecht Oost centraal in het land Scenario 4 is de maximale variant voor dit gebied. Een metropolitan hub, met een dichtheid en functiemenging vergelijkbaar met de Amsterdamse Zuidas. De basis is een gedeeltelijke verlegging van het spoor Utrecht – Arnhem en 1 groot geïntegreerd intercitystation voor de gecombineerde spoorlijnen. Daarnaast kan in de toekomst een overkluizing (een breed viaduct) worden aangelegd over de A27, als dit technisch mogelijk is. Hierdoor ontstaat een goede ruimtelijke verbinding tussen de 2 gebieden aan weerszijden van de snelweg. Dit scenario bevat daarmee grotere ingrepen dan andere scenario’s en is daarom pas op veel langere termijn te realiseren.
Toelichting begrenzing plangebied Het plangebied bestaat uit een verdichtingsgebied rondom station Lunetten en de driehoek tussen de rails en strekt zich ook noordelijk van het spoor naar Arnhem uit over tramlijn 22 en de bestaande sportvoorzieningen. Daarmee ontstaat rondom het nieuwe intercitystation ruime ontwikkelruimte. Via het viaduct over de A27 loopt het plangebied ook door over de huidige golfbaan tot aan de grenzen van de natuurgebieden van Natuurnetwerk Nederland. In dit scenario ligt het meest oostelijke deel van het plangebied binnen gemeente Bunnik. Hiermee ontstaat een omvangrijke zone voor gemengde stedelijke ontwikkeling. De meeste bebouwing komt logischerwijs dicht bij het IC-station en andere functies op meer afstand.
Omvang en bebouwing Deze variant voorziet in een ruimtelijke capaciteit en bebouwing vergelijkbaar met het USP en het Beurskwartier. Mogelijk verdubbelt hiermee het potentiële aantal arbeidsplaatsen aan de oostzijde van Utrecht. De omvang is ruim anderhalf miljoen m2 bruto
vloeroppervlak, circa 10.000 woningen en 30.000 arbeidsplaatsen. Dit is een knooppunt dat op landelijke schaal uitstraling heeft en de economische kerngebieden in Utrecht blijvend in een andere v erhouding plaatst.
Wandelen en fietsen Het wandel- en fietsnetwerk kan opnieuw worden ontworpen met simpelere en logischere structuren, zonder hinder van bestaande barrières. Dit verbetert de verbinding van de stad met het landschap én met Houten, Lunetten en Bunnik.
Groen, erfgoed en sport Dit scenario heeft de grootste impact op beschikbare ruimte en het gebruik daarvan. Een groene inrichting van dit hoogstedelijke gebied is mogelijk, maar legt ook druk op het daadwerkelijk realiseren van de stedelijke opgaven uit de RSU, denk aan uitbreidingen bij de landgoederen Amelisweerd-Rhijnauwen en het parkgebied Nieuw Wulven en betere verbinding van deze gebieden. Vanwege de grote omvang en hoge dichtheid van bebouwing kan dit scenario een forse impact hebben op het werelderfgoed en het omliggende Natuurnetwerk Nederland. Tegelijkertijd nemen de kansen toe om verstoorde zichtrelaties en andere barrières in de beleving van het werelderfgoed (en de buitenplaatszone) op te heffen. Denk bijvoorbeeld aan een creatieve landschappelijke invulling voor het op te heffen spoortracé naar Arnhem met ontwerpverwijzingen naar de cultuurhistorische waarde, zoals eerder met de Oosterspoorbaan is gedaan.
Mobiliteit Dit scenario geeft de krachtigste synergiekansen, met compleet nieuwe en grootschalige infrastructuuroplossingen: het Arnhemse spoor wordt ten zuiden van het gebied gebundeld met het spoor naar Den Bosch. De A27 wordt in dit scenario volledig ingepakt. Daardoor heeft dit scenario twee barrières minder en is een compleet andere uitwerking voor mobiliteit mogelijk.
OV Dit scenario gaat uit van 1 centrale OV-knoop: IC-knoop Lunetten – Koningsweg. De Waterlinielijn wordt naast de A27 ingepast als lightrailverbinding vanuit Westraven, via de compacte IC-knoop naar USP. Auto, logistiek en deelmobiliteit Omdat binnen het studiegebied een deel van de barrières verdwijnt, is de ontsluiting voor logistiek en hulpdiensten vanuit het noorden en oosten eenvoudiger op te lossen dan bij de andere scenario’s. Het betekent ook dat extra maatregelen nodig zijn om het studiegebied zelf maximaal autoluw te maken om zo maximale leefkwaliteit te organiseren: parkeren gebeurt aan de randen van het studiegebied in mobiliteitshubs. Dit biedt kansen voor deelmobiliteit. Ook richting het oosten is een volwaardige auto-ontsluiting nodig richting de A12-afrit Bunnik. Bij dit scenario is het belangrijk om een goede inpassing te vinden van het extra autoverkeer, zonder dat dit extra hinder oplevert voor bestaande gebruikers en omwonenden. In de uitwerking moet worden gekeken hoe groot deze opgave cijfermatig is en welke oplossingen hiervoor nodig zijn.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
61
Figuur 32:
Mogelijke uitwerking mobiliteit in scenario 4. De verbindingen zijn indicatief ingetekend. Onderdoorgangen voor de auto zijn bedoeld voor logistiek verkeer. Het gaat nadrukkelijk niet om (doorgaande) routes voor regulier autoverkeer.
Wandelroutes
Fietsroutes
Openbaar vervoer
Autoroutes
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg
62
Impact op de omgeving Dit scenario betekent een grote mate van verstedelijking en heeft daarmee een belangrijke impact op de directe omgeving. Een nieuw OV-knooppunt zorgt voor een verandering van het karakter van het omliggende gebied. Er komt een veel betere OV-ontsluiting, meer woningen, meer werkgelegenheid en meer reuring, maar ook meer geluid en meer bebouwing. Meer bewoners betekent ook dat het drukker wordt binnen Lunetten en bij bestaande sport-, recreatie- en groenvoorzieningen, zoals Maarschalkerweerd en Amelisweerd-Rhijnauwen. Daarom is het ook bij dit scenario belangrijk om aan te sturen op een maximaal autoluw milieu zonder sluiproutes. Ten opzichte van scenario 3 komen in dit scenario barrières te vervallen. Dit zorgt voor een betere verbinding tussen de woongebieden en de groene omgeving, zoals Amelisweerd. De oostelijke oriëntatie maakt de mobiliteitsstromen aan de oostkant drukker. Dit vereist goede afstemming met omliggende gemeenten.
Sfeerimpressie kerngebied
Sfeerimpressie randzone
Station als Poort naar het landschap
(Light)rail langs de A27
Ondertunneling A27
Oud spooracces als landschapspark
Omgevingsdata scenario 4 Plangebied:
161,9 hectare
Ontwikkelgebied:
80,0 hectare
Uitgeefbaar:
40,0 hectare
Dichtheid bruto FSI:
2.25 (gemiddeld 9 lagen)
Bruto vloeroppervlakte:
1.800.000 m2
Voorgestelde functiemix MXI:
40% wonen / 40% werken / 20% voorzieningen
Aantal woningen:
8.475
Aantal arbeidsplaatsen:
30.850
Wijkgroen:
42,3 (rekenkundig, o.b.v. 50 m2 per woning)
Sportvelden:
5,9 hectare (rekenkundig, o.b.v. 7 m2 per woning)
Afbeeldingen: Referentiebeelden ingrediënten scenario 4.
Scenariostudie Stedelijke Knoop Lunetten – Koningsweg