CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

Ruimtelijk economische Investeringsagenda Utrecht Heart of Health (REA) (1)

Commissie Ruimte 8 oktober 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: Uitkomstenbrief BO Leefomgeving19.071 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Oplossingen op het gebied van rode biotech, MedTech en energietransitie zijn in toenemende mate afhankelijk van data, AI, digitale platforms en emersive technologies voor ontwikkeling, validatie en toepassing. De regio beschikt over een sterke uitgangspositie met kennisinstellingen, AI-labs en initiatieven zoals AI Utrecht Region en de Data & Kennishub Gezond Stedelijk Leven. Een recent voorbeeld hiervan is de €180 miljoen financiering die door twee consortia onder leiding van UMC Utrecht is opgehaald voor het ontwikkelen van nieuwe AI-toepassingen binnen de zorg. AI Utrecht Region fungeert hierbij als het verbindende platform waar kennis, talent en ondernemerschap samenkomen en worden omgezet in maatschappelijke en economische waarde. De regio investeert zelf in de verdere uitbouw van AI Utrecht Region. Voor de bestaande vijftien AI-labs is inmiddels €24 miljoen investering opgehaald. De Universiteit Utrecht faciliteert een vestiging van het pan-Europese onderzoeksnetwerk ELLIS. Om digitale capabilities breed beschikbaar te maken voor bedrijven, onderzoekers en publieke partijen en daarmee innovatie, opschaling en toepassing te versnellen, zijn de volgende maatregelen nodig: 1. Ontwikkelen van nieuwe AI-labs met een focus op onder meer Life Sciences & Health en maatschappelijke toepassingen. 2.

Creëren van een fysieke AI Innovation Space waar bedrijven, startups, onderzoekers en talent samen bouwen aan de volgende generatie AI-toepassingen. 3. Beschikbaar stellen van kennis, netwerken en financiering aan ondernemers en onderzoekers via een regionaal platform. Een rijksbijdrage fungeert hierbij als hefboom voor private cofinanciering en maakt het mogelijk om de economische en maatschappelijke impact van AI te versnellen en te vergroten. 43 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Randvoorwaarde 5: Strategische investeringskeuzes voor de brede groeiopgave De REIA laat zien welke concrete kansen er in de regio liggen om op- volging te geven aan de adviezen van Wennink: een sterk Nederland in een relevant Europa. De REIA toont ook de potentie voor koppelkansen tussen de economische ontwikkeling en de brede groeiopgave van de regio. In de Regionale Uitvoerings- en Investeringsagenda NOVEX gebied Utrecht-Amersfoort (RUIA NOVEX) hebben Rijk en regio afspra- ken vastgelegd over de verstedelijkingsopgave van 165.000 woningen en 110.000 arbeidsplaatsen. Met de REIA onderbouwen we een aantal maatregelen uit de RUIA NOVEX die substantieel bijdragen aan de economische ontwikkeling van de Metropoolregio Utrecht. Daarmee versterken de REIA en RUIA NOVEX elkaar.

Samen sturen ze op samenhangende, strategische investeringskeuzes die de randvoor- waarden borgen voor de realisatie van de brede groeiopgave. Vanuit onze ambitie om de Utrechtse ecosystemen te versterken vragen wij vanuit economisch perspectief specifieke aandacht voor drie structuurversterkende investeringskeuzes in de RUIA NOVEX. De genoemde bedragen zijn ramingen met een bandbreedte. Vanuit het adaptieve karakter van de RUIA worden deze periodiek geactualiseerd. 1. Verbetering multimodale bereikbaarheid Utrecht Science Park inclusief frequentieverhoging tram en nieuwe fietsroutes (€88-116 mln); 2. Realiseren snelle busverbinding (BRT) USP-Amersfoort, hoogfrequent, comfortabel en betrouwbaar (€50-250 mln); 3. Vernieuwing Station Amersfoort Centraal (€150-300 mln). Deze structuurversterkende investeringskeuzes dragen substantieel bij aan de bereikbaarheid van én verbinding tussen de innovatielocaties Utrecht Science Park en Earth Valley Innovation District (Amersfoort). Ze zijn daarmee onontbeerlijk voor de versterking en doorontwikkeling van onze economie. Door toevoeging van circa 45.000 woningen in verschillende woon- milieus verwachten wij dat Groot Merwede Rijnenburg een belangrijke nieuwe Utrechtse plek wordt voor nieuw talent om zich te gaan vestigen.

Met de Merwedelijn wordt een uitstekende verbinding tot stand gebracht naar Utrecht CS met doorreismogelijkheid naar USP , Amersfoort of één van de andere innovatielocaties. De realisatie van de grootschalige woningbouwlocatie Groot Merwede Rijnenburg is daarmee een essen- tieel onderdeel van een goed vestigingsklimaat en een belangrijke voorwaarde voor de beschikbaarheid van talent in de regio. Ditzelfde geldt voor woningbouw in het Kromme Rijngebied. De verwach- ting is dat het aantal arbeidsplaatsen op het USP en de satellietlocaties USP Bilthoven en USP Zeist tot 2040 met 8.000 tot 12.000 groeit. Deze groei zorgt voor grote druk op de omliggende woningmarkt in het Kromme Rijngebied. De regio heeft daarom een strategie ontwikkeld voor grootschalige binnenstedelijke woningbouw in dit gebied. Dit betekent dat ruim 12.000 woningen gerealiseerd worden op fiets- afstand van het USP en nabij bestaande OVhubs. Ook na 2035 blijft er grote ontwikkelpotentie. Voor snelle realisatie van deze woningen is Rijksregie noodzakelijk. Voor verdieping op deze maatregelen verwijzen wij naar de Regionale Uitvoerings- en Investeringsagenda van het NOVEX-gebied Utrecht- Amersfoort en het programma U Ned en de propositie Kromme Rijngebied (mei, 2026). 44 Bouw mee aan een gezonde toekomst.

Investeer in Utrecht, Heart of Health Naast de gepresenteerde voorstellen die investeringsklaar zijn, werkt de regio aan een aantal ruwe diamanten. Dit zijn die voorstellen passen bij de ecosystemen van de regio en aansluiten bij de prioriteiten van het Rijk vanuit bijvoorbeeld de Nationale Technologiestrategie en het industriebeleid. Aan de uitwerking en onderbouwing wordt het komende jaar gewerkt. Vanwege het nationale belang zoekt de regio hierbij samenwerking met het Rijk. Naam Omschrijving Maatregelen Strategische relevantie Earth Valley Innovation District De plek waar kennis en innovatie gedeeld wordt op het gebied van data-, kennis- en technologie- gedreven oplossingen voor een gezonde en duurzame leefomgeving. Het is zowel een vestigingslocatie voor organisaties die werken aan deze opgave als een gebied waar deze innovaties kunnen worden toegepast. Procesafspraak om te komen tot gezamenlijke ontwikkeling. • Draagt bij aan werkgelegenheid (8.000 arbeidsplaatsen in 2040) en verdienvermogen (+€700 miljoen toegevoegde waarde per jaar). • Versterken concurrentiekracht NL door het stimuleren van duurzame innovaties. Dual-use innovatie cluster Ontwikkeling van een nationaal toonaangevend dual-use Defensie-innovatiecluster. Focus op mens-technologie-interactie, human performance, digitale weerbaarheid en mobiliteit.

Simulatie fungeert daarbij als sleutel- en enabling technology. 1. Erkenning van de strategische rol van de regio Utrecht binnen de nationale Defensie- en dual-use waardeketen. 2. Bereidheid om, op basis van verdere uitwerking, programmatisch samen te werken aan innovatie en randvoorwaarden. Draagt direct bij aan de nationale Defensie- waardeketen en heeft spin-off naar civiele toepassingen binnen onder andere zorg, veiligheid, mobiliteit en infrastructuur. Nationale materialen marktplaats Realisatie van een nationale digitale en fysieke infrastructuur voor hoogwaardige herinzet van bouwmaterialen. Landelijke coördinatie en gerichte samenwerking met het Rijk is nodig om deze infrastructuur te realiseren.. Het project versterkt de Nederlandse kennispositie, concurrentiekracht en technologische autonomie in circulair en datagedreven bouwen. Futue of Food: APEX EEen nieuwe nationale infrastructuur voor de toekomst van gezonde voeding, preventie en humane onderzoeksmethoden. Bereidheid om samen te werken aan de realisatie van APEX. Het project versterkt de Nederlandse kennispositie, concurrentiekracht en technologische autonomie in gezonde voeding, preventie en humane onderzoeksmethoden. Voorstellen in ontwikkeling Onze volgende kerninitiatieven 45 Bouw mee aan een gezonde toekomst.

Investeer in Utrecht, Heart of Health Earth Valley Innovation District De opgaven rond onder andere klimaatadaptatie, energietransitie en duurzame verstedelijking vragen om versnelling van innovatie en toepassing op schaal. Het Earth Valley Innovation District (EVID) speelt hierop in door een fysieke plek te creëren in en rond de Spoorzone Amersfoort, waar deze innovaties kunnen worden ontwikkeld en ook direct in de praktijk kunnen worden toegepast. Daarmee draagt EVID bij aan het sneller oplossen van maatschappelijke opgaven en het versterken van het verdienvermogen van Nederland. Dit doen we nadrukkelijk als regio met elkaar en ook met andere regio's samen. Daarbij is een belangrijke check dat geen dingen ontwikkeld worden die al in andere innovatiedistricten of op science parks plek hebben. Met de ontwikkeling van het EVID wordt extra ruimte gecreëerd, waarmee Amersfoort verwacht 7.000 banen toe te voegen. Daarnaast fungeert het gebied als proeftuin voor schaalbare oplossingen die ook nationaal en internationaal toepasbaar zijn. Deze koppeling maakt het mogelijk om technologieën direct te testen in een realistische stedelijke context, met de overheid als launching customer en aanjager.

Planvorming voor de benodigde gebiedsontwikkeling (onder andere toevoegen betaalbare werklocaties, WTC en congresvoorziening), het creëren van proeftuinen en testmogelijkheden, en een sterk startup- en scale-up programma zijn nu gaande. Hierbij is op onderdelen gezamenlijke inzet van regio en Rijk nodig om de benodigde investe- ringen, randvoorwaarden en experimenteerruimte te organiseren en zo de groei van EVID te versnellen. Dual-use innovatie cluster De Metropoolregio Utrecht beschikt over een goede uitgangspositie om uit te groeien tot een nationaal toonaangevend dual-use Defensie- innovatiecluster. In opdracht van ROM NL is de specialisatie per regio van Nederland in kaart gebracht. De kracht van de regio Utrecht ligt in de combinatie van verschillende Defensie-onderdelen zoals de Bernhardkazerne (opleidingscentrum landmacht, Amersfoort), Kromhoutkazerne (hoofdkwartier landmacht, Utrecht) en Technologie- centrum Land (Leusden), een groot cluster van 150 dual-use bedrijven en specifieke expertise vanuit de kennisinstellingen, inclusief het Centraal Militair Hospitaal (CMH) en het UMC Utrecht Calamiteitenhospitaal. Hiermee bestrijkt de regio een groot deel van de waardeketen van Defensie. De inhoudelijke focus ligt op de thema’s mens-technologie- interactie, human performance, digitale weerbaarheid en mobiliteit.

Simulatie fungeert daarbij als enabling technology, met kansrijke doorwerking naar civiele domeinen zoals zorg, veiligheid, mobiliteit en infrastructuur. Om deze ontwikkelstap te zetten is een aantal randvoorwaardelijke stappen nodig, waaronder samenwerking tussen regio en Defensie, voldoende ontwikkel- en testruimte en financiering van innovatie- programma’s. Nationale materialenmarktplaats De transitie naar een circulaire bouweconomie vraagt om snelle opschaling van hergebruik van materialen. Nu blijven waardevolle grondstoffen onbenut door gebrek aan transparantie en standaardisatie. Via een Nationale Materialenmarktplaats kan een nationale digitale en fysieke infrastructuur worden ingericht waarmee bouwmaterialen hoogwaardig worden hergebruikt, via realtime datakoppelingen, certificering en AI-gestuurde matching. De economische potentie is groot: de circulaire economie groeit richting een markt van €4,5 biljoen wereldwijd. Door regionale initiatieven te bundelen in een Nationale Materialen Marktplaats ontstaat een efficiënte markt voor circulaire materialen, met lagere kosten, forse CO₂-reductie en nieuwe bedrijvigheid die internationaal schaalbaar is. In meer regio’s wordt gewerkt aan hergebruik van materialen waarbij Utrecht zich richt op een geïntegreerd systeem.

Het onderscheidende vermogen zit in de combinatie van data, AI en fysieke toepassing, gekoppeld aan gebouwpaspoorten en logistiek. De regio Utrecht heeft hierbij een unieke uitgangspositie met koplopende bedrijven als Madopt, Insert en Duspot en een sterk ecosysteem met onder andere TNO en de Universiteit Utrecht. 46 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Om tot realisatie te komen zijn landelijke coördinatie en standaardisatie nodig, samen met investeringen in digitale infrastructuur, certificering en testfaciliteiten. De regio vormt plannen voor een publiek-private aanpak via een gezamenlijke marktplaats en een manifest voor hoogwaardig hergebruik. Gerichte samenwerking met het Rijk is nodig om deze infra- structuur te realiseren en Nederland te positioneren als koploper in circulair en datagedreven bouwen. Future of Food Met de Apex Data Intelligence & High Throughput Exposome Hub wil de regio toewerken naar een nieuwe nationale infrastructuur voor de toekomst van gezonde voeding, preventie en humane onderzoeks- methoden. De hub brengt drie domeinen samen die nu nog versnipperd zijn: 1) high throughput testen van wat voeding daadwerkelijk doet in het menselijk lichaam, 2) humane modellen zoals organoids en organ on chip, en 3) een data-infrastructuur waarmee biologische, klinische en omgevingsdata veilig kunnen worden verbonden.

De Hub is een testlab, dataplatform en model van het menselijk lichaam in één. Hiermee kunnen bedrijven en onderzoekers op een onafhanke- lijke, betrouwbare en kostenefficiënte wijze onderzoek doen naar de werking van voedingsproducten op de gezondheid. Voor overheid en regelgevers vormt de hub een testomgeving voor nieuwe onderzoeks- methoden die nodig zijn voor modern beleid rond voedselveiligheid, -toxicologie en preventie. Voor de wetenschap creëert de hub een platform dat exposoomonderzoek, microbioomwetenschap, humane modellen en data-intelligentie met elkaar verbindt en opschaalt. De Hub positioneert Utrecht complementair aan regio’s zoals Foodvalley: waar zij voedsel ontwikkelen, valideert Utrecht het effect op de mens en versnelt toepassing in gezondheid en preventie. Utrecht is de logische plek voor deze infrastructuur: ze beschikt over internationale topwetenschap (exposome, organoids, microbioom) en sterke partners (UMC Utrecht, Hubrecht, RIVM, TNO, Genmab, Merck HUB Organoids, Mimetas, Danone Nutricia Research). Deze infrastructuur creëert een structurele impuls voor het regionale verdienvermogen, doordat ze nieuwe bedrijvigheid aantrekt, hoogwaardige R&D-activi- teiten verankert en bedrijven in staat stelt sneller en concurrerender te innoveren.

Zonder deze investering blijft Nederland afhankelijk van trage en dure klinische studies, mist Utrecht de aansluiting op Europese dataspaceprogramma’s, vertraagt de transitie naar humane modellen en blijft het ecosysteem versnipperd. Om tot realisatie te komen is verdere uitwerking nodig van governance, financiering en fasering. De Hub wordt modulair opgebouwd en aangesloten op nationale en Europese dataplatforms. Gezamenlijke inzet van regio en Rijk is nodig om deze infrastructuur te realiseren en Nederland als koploper te positioneren. Beeldmateriaal: Utrecht Beeldbank, Merel Tuk Heart of Health T ot slot In deze REIA hebben we u meegenomen in onze ambities. We hebben inzichtelijk gemaakt welke investeringen we zelf doen. Daarnaast doen we een appѐl op de rijksoverheid, Europese programma’s, institutionele investeerders, pensioenfondsen, private equity-partijen en andere publieke en private partners. Wij nodigen hen uit om mee te investeren en onze daadkracht te versterken. Onze groeiambitie vraagt om gerichte keuzes en investeringen, ruimtelijk en economisch. In deze REIA ligt de focus op Life Sciences & Biotechnologie. Parallel werken we aan urgente voorstellen voor een gezonde leefomgeving. Onze topprioriteiten hebben we vastgelegd in rode biotechnologie, MedTech, PFAS-verwijdering en Slimme energiesystemen.

Bovendien zetten we actief in op randvoorwaarden rond Talent, Ruimte voor innovatie, en Bereikbaarheid en wonen. Blijf meebewegen en vernieuwen: onze REIA is een adaptieve, rollende agenda. Dat is een bewuste en strategische keuze, die onze regionale executiekracht onderstreept en recht doet aan de realiteit van innovatie. Kennis en markten zijn volop in beweging. Met een rollende agenda krijgen veelbelovende innovaties de ruimte om te groeien, ontstaan er gaandeweg nieuwe proposities en durven we initiatieven te laten afvallen als succesvolle opschaling onhaalbaar blijkt. Deze REIA heeft momentum. Wij staan als regio in de actiestand. Utrecht, Heart of Health. In alle ecosystemen in onze regio stroomt energie, die we nu kunnen verzilveren door innovaties te versnellen en oplossingen te creëren voor maatschappelijke opgaven en transities. Wij dagen het Rijk, Europa en mogelijk andere partijen uit om in te stappen en mee te investeren. Om samen met ons structureel te investeren in de innovatiemotor van Nederland.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4bee59fa-d717-44b7-94eb-1936d06ef1bc?agendaItemId=2bcb25f1-de53-4fab-a3c4-850e67be7874