CConstaterende datUtrecht
Koppel je AI →
Document · PDF

Ruimtelijk economische Investeringsagenda Utrecht Heart of Health (REA) (1)

Commissie Ruimte 8 oktober 2026, gemeente UtrechtBij agendapunt: Uitkomstenbrief BO Leefomgeving19.071 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

1 Kabinetsvisie op Biotechnologie (2025) 2 Kennis- en Innovatieagenda Sleuteltechnologien (2025) 3 Nederland in de voorhoede: rode biotech als sleutel tot wereldwijde concurrentiekracht, KPMG (2025) Met het strategisch plan Utrecht Biotechnologie slaan private partners als Genmab, Gyes, Danone en Bilthoven Biologicals de handen ineen met kennisinstellingen (UMC Utrecht, Universiteit Utrecht, Prinses Máxima Centrum, Hogeschool Utrecht), ecosysteempartners (onder andere stichting USP , Utrecht Life Sciences, ROM Utrecht, Kadans) en overheden. Doel is het uitbouwen van de toonaangevende innovatiehub voor oncologie, regeneratieve geneeskunde, infectieziekten en immunologie en de ontwikkeling van tools voor medicijnontwikkeling en precisietherapie. In de kern gaat het om: meer valorisatie, snellere productontwikkeling en het aantrekken en vasthouden van bedrijven om verder te komen en dit samen waar te maken1,2. Waarom is dit van belang? Rode biotechnologie is wereldwijd een van de snelst groeiende sectoren. Investeren in de rode biotechsector levert structurele economische groei (additionele 1,2% op het BBP in 20353) en maatschappelijke impact op. De sector combineert investeringen in R&D met sterke productiviteitsgroei. Dit is van cruciaal belang voor het toekomstig verdienvermogen van Nederland.

In het rapport van Peter Wennink wordt rode biotechnologie herkend als een kansrijk domein met een sterke uitgangspositie waar Nederland heel goede mogelijkheden heeft. Het belang van rode biotech gaat verder dan het belang van economische groei. Rode biotech is een onmisbare pijler voor een toekomstbestendig zorgsysteem. De zorgvraag neemt door vergrijzing en chronische aandoeningen toe, terwijl de arbeidsmarkt onder druk staat. Innovaties zoals gepersonaliseerde therapieën op basis van organoïden en innovatieve geneesmiddelen gebaseerd op antilichamen of cel- en gen-therapiedragen bij aan het reduceren van de zorgvraag en de kwaliteit van leven. Genmab ontwikkelt internationaal toonaangevende medicijnen op basis van antilichamen, waaronder Darzalex, via licentie uitgegeven aan J&J en een van de bestverkopende kankermedicijnen ter wereld. Kerninitiatieven: Life sciences & Biotechnologie 21 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Utrecht Biotechnologie Investeren in rode biotechnologie versterkt zowel het verdienvermogen als de maatschappelijke impact. Daarvoor zijn investeringen nodig in technologie-overdracht, financiering, toegankelijke klinische en onderzoeksinfrastructuur , pilotproductie, data- en AI-infrastructuur, passende wet- en regelgeving en markttoegang.

Strategische, economische en maatschappelijke relevantie Utrecht heeft een sterk fundament van wetenschappelijke excellentie en schaal om het Wennink Rode Biotechnologie-plan mede te realiseren. Investeringen op het Utrecht Science Park versnellen de marktroute voor startups en spin-offs. Dit sluit aan bij Biotech Nexus, dat Nederlandse kennis vermarkt om onze strategische relevantie te vergroten, de zorgdruk te verlagen en de gezondheid te verbeteren. Volgens KPMG-doorrekeningen leidt de propositie via €21 miljard aan publieke investeringen tot een private multiplier van 2,5x, 21.000 hoogwaardige banen en €12,6 miljard (1,2%) BBP-impact in 2035. Utrecht draagt hier significant aan bij. Bovendien zorgt de internationale toppositie in medische technologie voor sterke synergie, wat de economische en maatschappelijke impact wederzijds maximaliseert. Maatregelen • Gerichte versterking Utrechtse specialisaties • Verbetering van de valorisatie-omgeving • Randvoorwaarden voor bedrijfsontwikkeling en bedrijfshuisvesting op orde Consortium en samenwerking (NL en EU) Utrecht Biotechnologie is verankerd in het ecosysteem via NGF-projecten (Oncode Accelerator, RegMedXB, Ombion – Centrum voor Proefdiervrije Biomedische Translatie, Biotech Booster, PharmaNL, Health-RI, Holomicrobiome) en netwerken zoals ROM Nederland en Stichting Nationaal Topcampus- en Science Parkorganisaties.

Het verbindt nationale organisaties (hollandbio, NWO, VIG, DCRF , UMCNL, Universiteiten van Nederland, FAST, Oncode Institute) en sluit aan bij de Visie Biotech, Nationale Technologiestrategie (NTS) en het industriebeleid. Internationaal linkt het aan de EU Life Science Strategy, EU Biotech Act en Horizon Europe FP10 (Pilaar III). Publiek-private samenwerking (PPS) versterkt zo het Utrecht Science Park. T alent mbo/hbo/universitair Financiering Funding voor infrastructuur voor en ondersteuning van startup’s, spinoffs en scale-up’s in het traject van idee naar de markt, verder aansluiting op financiering uit Biotech Nexus Ruimte voor innovatie Toegankelijke infrastructuur voor ontwikkeling en prototypering, versnelling van de translatie van innovatie naar de patiënt, uitbouw van USP Bilthoven om productiecapaciteit te realiseren Digitale technologie Digitale infrastructuur, rekenkracht voor AI Start 2026 Eind 2036 T echnology Readiness Level: 3-8 Market Readiness Level: verkenning €550-800 miljoen Indicatieve verdeling publiek/privaat: 50/50 22 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Inmiddels is Genmab zo sterk gegroeid dat wordt gewerkt aan een portfolio van medicijnen die onder eigen beheer naar de markt kunnen worden gebracht, met een directe bijdrage aan het Nederlandse verdienvermogen.

Een ander voorbeeld is de doorbraak die stamcelbioloog Hans Clevers in 2009 vanuit het Hubrecht Instituut realiseerde. In zijn lab kweekte hij mini-darmstructuren buiten het lichaam: de eerste organoïden: ‘organen in een schaaltje’ . Daarmee legde hij de basis voor gepersonaliseerde en regeneratieve geneeskunde. Rode biotechnologie is bovendien van strategisch belang voor de autonomie van Nederland en Europa. In een context van toenemende afhankelijkheden in geneesmiddelen en medische technologie is een sterke eigen innovatie- en productieketen steeds belangrijker. Het Utrechtse ecosysteem is onderdeel van de nationale Biotech-Nexus propositie en past binnen de Rijksagenda voor Biotechnologie 2025- 2040. Regionale investeringen sluiten daarmee aan bij de landelijke strategie. Door samenwerking met andere biotechnologieclusters versterkt Utrecht het landelijke ecosysteem dat alle ontwikkelingsfases van innovatie en bedrijfsontwikkeling ondersteunt. Utrecht vervult een sleutelrol in de vroege fases van die keten: hier wordt fundamentele kennis vertaald naar nieuwe toepassingen en bedrijvigheid.

Verwachte resultaten en impact Dit Utrecht Biotechnologie-voorstel beoogt de volgende concrete resultaten: • Voortbrengen van jaarlijks vijf nieuwe bedrijven in Utrecht • Behouden en aantrekken van bedrijven in Utrecht/ Nederland • Verkorten van het gemiddelde productontwikkelproces met één à twee jaar • Creëren van minstens 4.000 extra banen in de regio in de komende tien jaar. Deze resultaten hebben een multipliereffect. Biotechnologie is een sector met een zeer hoge R&D-intensiteit en een grote spillover naar andere sectoren, waaronder medische technologie, data science en AI. Hierdoor neemt niet alleen de directe werkgelegenheid toe, maar ook de indirecte economische activiteit in de regio en daarbuiten. Meer Door wetenschappelijke kennis vaker te vertalen naar producten komen medicijnen en behandelmethoden eerder beschikbaar voor patiënten. Ook levert dit meer bedrijven met groeipotentie. Sneller Versnelling van het productontwikkelproces heeft bovendien grote maatschappelijke impact. Snellere ontwikkeling van therapieën betekent dat patiënten eerder toegang krijgen tot innovatieve behandelingen. Nieuwe technologieën zoals organoïden en AI dragen bij aan effec- tievere therapieën en minder mislukkingen in het ontwikkelproces, wat uiteindelijk leidt tot lagere zorgkosten en betere behandeluitkomsten.

Focus: R&D Focus: productie Focus: R&D en productie Het Utrecht Science Park Grootste science park van Nederland 3 locaties > 31.000 medewerkers > 170 organisaties en instellingen 6 ziekenhuizen 7 kennisinstellingen (incl. onderzoeks- instituten) > 4.000 life sciences onderzoekers 23 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Verder Het behouden en aantrekken van bedrijven in de regio is cruciaal om de economische waarde daadwerkelijk te verzilveren. In de huidige situatie zien we dat bedrijven in latere fases vaak uitwijken naar andere landen waar de randvoorwaarden beter zijn. Door te investeren in passende labruimte, opschalingsfaciliteiten, talent en financiering kan Utrecht zich ontwikkelen tot een plek waar bedrijven niet alleen starten, maar ook doorgroeien en blijven. Het versnellen van productontwikkeling heeft daarnaast grote impact op het investeringsklimaat. Kortere ontwikkeltijden verlagen de risico’s voor investeerders en maken de sector aantrekkelijker voor internationale kapitaalstromen. Hierdoor ontstaat een vliegwiel: meer investeringen leiden tot meer innovatie, wat weer leidt tot nieuwe bedrijvigheid en verdere groei. Samen Er is een dedicated consortium gevormd bestaande uit de hierboven genoemde bedrijven, kennisinstellingen, overheden en partners.

Deze partijen hebben afgesproken de komende jaren samen te werken en te investeren in de uitvoering van dit voorstel. Welke maatregelen zijn nodig De partners binnen het consortium hebben gezamenlijk een strategisch plan opgesteld met de benodigde investeringen en maatregelen: 1. Gerichte versterking valorisatie-infrastructuur en translatiemotor binnen Utrechtse specialisaties Het gaat om gerichte investeringen in de vier thema’s waarin Utrecht zich specialiseert: • Oncologie: opschalen van het succesvolle Oncode-model met extra financiering en uitgebreidere ondersteuning, het creëren van valorisatie boegbeelden en uitbreiding van de translatie- infrastructuur met een klinisch validatieplatform voor nieuwe medicijnontwikkelingen, gespecialiseerde immunotherapie- faciliteiten voor cel- en gentherapie. • Regeneratieve geneeskunde: versterken van de RegMed XB- samenwerking, aanbieden van structurele faciliteiten zoals ICAT (interdisciplinaire onderzoeksinfrastructuur), gecombineerd met uitbreiding van valorisatieteams en financiering. • Infectieziekten en immunologie: beter organiseren van het veld door een overkoepelende organisatie en een klinisch expertteam dat projecten richting toepassing brengt.

• Precisietherapie en medicijnontwikkeling: investeren in AI, proefdiervrije humane modellen en biobanken, met als doel een geïntegreerd AI-platform dat data, diagnostiek en patiënt-materiaal samenbrengt voor snellere en gerichtere therapieën. 2. Brede verbetering valorisatie-omgeving De kennisinstellingen in Utrecht willen onderzoekers betere incentives en meer ruimte geven om te valoriseren en daarnaast de valorisatie-infrastructuur verbeteren door: • Inzet van een nieuw valorisatiemodel met specialistische onder- steuning dicht bij onderzoekers • Opschaling in capaciteit en expertise • Inzet valorisatiefonds • Standaardiseren licentie proces en deal terms Utrecht Holdings • Investeren in een sterke community op het USP met ontmoetings- plekken en netwerkactiviteiten. • Beter organiseren en toegankelijk maken van faciliteiten via een centraal systeem. 3. Investeren in randvoorwaarden • Faciliteiten: meer kantoor-, lab- en productieruimte met op- en afschaal mogelijkheden; • Locatie: uitbreiden woongelegenheid, verbeteren bereikbaarheid; • Talent: aantrekken, behouden en opleiden van talent; • Financiering: versterken van bestaande (private) co-investeerders; • Wet-en-regelgeving: opzetten van randvoorwaarden SWAT-team dat de samenwerking tussen publieke instellingen en private partijen rondom bureaucratie en regelgeving verbetert.

Waar mogelijk experimenteerruimte en innovatievriendelijke regelgeving mogelijk maken. 24 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Utrecht MedT ech Kern van het voorstel De groeiende zorgvraag en een toenemend tekort aan zorgprofessionals vragen een transformatie in de zorg. De inzet van medische technologie, MedTech, biedt een belangrijke oplossing. In Utrecht innoveren we op het gebied van klinische toepassingen medische technologie (bijvoorbeeld imaging, beeldgestuurde en minimaal invasieve interventies, decentrale zorgoplossingen en AI) en ondersteunend aan de bedrijfsvoering (bijvoorbeeld no-show en track en trace-concepten). MedTech is ook in het Wennink-rapport benoemd als een voor Nederland kansrijk domein met een sterke uitgangspositie. In het Groeiplan MedTech worden de mogelijkheden van MedTech verder uitgewerkt. Utrecht heeft een belangrijke rol gespeeld in de uitwerking van de gepresenteerde proposities. Op dit moment is de ontwikkeltijd van idee naar adoptie te lang. Het dreigende zorginfarct vereist dat we de stap van prototype naar marktintroductie, implementatie en adoptie in de kliniek versnellen, zodat we sneller waarde creëren voor patiënt, zorgprofessionals en maatschappij.1 Dit voorstel bouwt op deze ervaring voort en richt zich op het verkorten van de route van prototype naar klinische toepassing en markt- introductie.

Dit wordt versneld door middel van het Proto2Clin-lab: een geïntegreerde publiek-private innovatie-infrastructuur over de volledige ontwikkelketen (TRL 1–9). Binnen deze infrastructuur werken bedrijven, kennisinstellingen en zorgprofessionals intensief samen aan concrete toepassingen, bijvoorbeeld op het gebied van beeldgestuurde interventies, AI-gedreven diagnostiek, neurotechnologie en hybride zorg. Belangrijke meerwaarde is dat innovaties in co-creatie tussen klinische experts en R&D medewerkers van bedrijven worden ontwikkeld. Dit zorgt ervoor dat nieuwe MedTech oplossingen toegesneden zijn op de praktijk en het perspectief van de gebruiker. 1 Groeimarkten voor Nederland’ , ministerie EZK (2025) Waarom is dit van belang? De zorg is ‘kampioen pilots uitvoeren’ . De urgentie zit echter in de op- schaling. De gewenste versnelling naar de markt, en dus naar patiënt en zorgprofessional, is de kern van het Utrecht MedTech-voorstel. Dit voorstel richt zich daarmee vooral op sneller binnen onze strategie. Het leidt tot een versnelde marktintroductie van MedTech-innovaties, lagere ontwikkelkosten en hogere slagingskansen door vroege validatie. Dit biedt kansen voor startups en scale-ups, extra werkgelegenheid en een sterkere internationale concurrentiepositie. Daarnaast draagt het bij aan betere zorguitkomsten, lagere zorgkosten en minder druk op zorgprofessionals.

Zo biedt MedTech de mogelijkheid om via precisiediagnostiek de vaak complexe en dure geneesmiddelen die in de biotech worden ontwikkeld te selecteren voor een specifieke patiënt of aandoening. Hierdoor wordt veel geld bespaard door ‘first-time-right’ behandelingen aan te bieden. Door toepassing van MedTech, bijvoorbeeld via minimaal-invasieve, beeldgestuurde interventies en therapieën, worden zeer precieze en effectieve behandelingen mogelijk met minimale bijwerkingen en veel snellere hersteltijd. Tenslotte speelt MedTech een sleutelrol bij het versterken van de weer- baarheid en bieden van veerkrachtige zorg bij geopolitieke dreigingen. De regio positioneert zich hiermee als nationale en Europese proeftuin voor MedTech-innovatie en -implementatie. De combinatie van onze kracht op rode biotech in synergie met MedTech maakt dat we hier ook multidisciplinair het verschil kunnen maken en additionele waarde kunnen toevoegen. Utrecht MedTech Investeren in medische technologie levert structurele groei en maatschappelijke impact op. De Utrechtse propositie versnelt zorgadoptie en marktintroductie via een laagdrempelige publiek-private infrastructuur voor startups, het mkb én multinationals. Strategische, economische en maatschappelijke relevantie Utrecht beschikt met het Utrecht Science Park over alle ingrediënten om bij te dragen aan | Start | Eind het nationale Groeiplan MedTech.

Door de bundeling van wetenschap en zorg versnelt de regio MedTech-innovaties. Dit adresseert grote zorguitdagingen zoals vergrijzing en personeelstekorten | 2026 | 2036 via AI, precisiediagnostiek, meer precieze en minimaal invasieve beeldgestuurde behandelingen en decentrale zorg. Het Groeiplan MedTech gecoördineerd door Philips voor het Wennink-rapport, beoogt €5 miljard exportwaarde, 11.000 banen en €22 miljard zorgbesparing. Utrecht draagt hier | Technology Readiness Level: 3-8 significant aan bij, mede dankzij sterke synergie met de lokale rode biotechnologie, wat de economische en maatschappelijke impact op globale schaal maximaliseert. | Market Readiness Level: verkenning Maatregelen • | Fysieke locatie voor publiek-private samenwerking • | Specialistische R&D-locaties • | Infrastructuur voor decentrale diagnostiek en monitoring Indicatieve verdeling publiek/privaat: Consortium en samenwerking (NL en EU) Utrecht MedTech is stevig verankerd in het innovatie-ecosysteem door leidende rollen in NGF- en nationale subsidieprojecten: IMAGINE, BioMotive, AI4Health, Ombion (Centrum voor Proefdiervrije Biomedische Translatie), RegMedXB, Health-RI, NXTGEN-HighTech, DUTCH, NWOLTP AI4Health en NWO-LTP Trinitas Horizon.

Het initiatief sluit aan bij supraregionale | €150-200 netwerken (ROM Nederland, Stichting Nationaal Topcampus- en Science Parkorganisaties) | 50/50 en nationale organisaties (NWO, UMCNL, Universiteiten van Nederland). Tevens volgt het | miljoen de Nationale Technologiestrategie (NTS) en het industriebeleid. Internationaal is er directe verbinding met IHI-programma’s (IMAGIO, SHERPA, SEISMIC, Improve, Precise-Onco) en Horizon Europe FP10 (Pilaar III). De voorgestelde investering versterkt via publiek-private samenwerking (PPP) het gehele ecosysteem op het Utrecht Science Park. Talent | Financiering | Ruimte voor innovatie | Digitale technologie mbo/hbo/universitair | Funding voor translationele infrastructuur voor | Toegankelijke infrastructuur met technische | Digitale infrastructuur, publiek-private samenwerking: Proto2Clin-lab, | labfaciliteiten voor ontwikkeling en prototypering, | rekenkracht voor AI verder aansluiting op het Nationale Groeiplan | ruimtes voor co-creatie & educatie, beschik- MedTech | baarheid van geavanceerde apparatuur, toegang tot klinische evaluatie en regulatoire en gezondheidseconomische ondersteuning 25 26 Bouw mee aan een gezonde toekomst.

Investeer in Utrecht, Heart of Health Wat doet de regio zelf? De regio investeert in publiek-private samenwerkingsprojecten op de koppeling tussen life sciences & health en digitale innovatie, bijvoorbeeld via de Health AI-labs, AI4Health en Trinitas Horizon. Instellingen als UMC Utrecht, Prinses Máxima Centrum, Wilhelmina Kinderziekenhuis, het Centraal Militair Hospitaal, het Calamiteiten- hospitaal, de Universiteit Utrecht (faculteit Diergeneeskunde en Betafaculteit) en Hogeschool Utrecht investeren fors in onderzoek en validatie. UMCU heeft veel ervaring met publiek-private samenwerking. Een voorbeeld is de door hen uitgevonden en vervolgens met partners Philips en Elekta gezamenlijk ontwikkelde MR-LinAc, een uitermate precies beeldgestuurde bestralingsapparaat dat inmiddels wereldwijd is geïntroduceerd. Deze bestaande basis is in diverse publiek-private samenwerkingen op het gebied van beeldgestuurde- en precisie interventies verder uitgebouwd. Ambitie is om binnen het Proto2Clin-lab deze succesformule te bestendigen en te verbreden naar meer private partners, waaronder startups en MKB, en dichter naar de markt.

Welke maatregelen zijn nodig? Het versterken van de innovatieketen en het mogelijk maken van grootschalige toepassing vraagt de volgende investeringen: • Fysieke locatie voor co-creatie op het USP met toegang tot data, prototyping en AI-faciliteiten • Specialistische R&D-faciliteiten, inclusief toegang tot geavanceerde apparatuur voor bedrijven • Infrastructuur voor diagnostiek en monitoring op afstand, als basis voor decentrale en weerbare zorg. 27 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Beeldmateriaal: ROM Utrecht Region, Jos Hummelen Beeldmateriaal: MedTech/UMCU 28 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Kerninitiatieven: Slimme energiesystemen Netcongestie is een zeer urgent probleem in de regio Utrecht en belemmert woningbouw, economische groei en de verduurzaming van de energievoorziening. Dit probleem treft duizenden bedrijven en tienduizenden woningen. De economische schadepost loopt op tot tientallen miljoenen euro per jaar voor de regio. De regio Utrecht beschikt over veelbelovende technologieën en innovaties die dit probleem kunnen helpen oplossen en daarmee een aanzienlijk economisch potentieel vertegenwoordigen.

Het Earth Valley-ecosysteem heeft twee concrete investeringsvoorstellen uitgewerkt die deze potentie vertalen naar schaalbare toepassingen: bidirectioneel laden en energy-managementsystems (EMS). Bidirectioneel laden Bidirectioneel laden is een belangrijke sleutel bij het oplossen van netcongestie. Door elektrische voertuigen in te zetten als flexibel inzetbare batterijen ontstaat flexibiliteit en daarmee ruimte op het net. Utrecht vervult een koplopersrol op het gebied van bidirectioneel laden. De technologie is hier niet alleen getest, maar ook in de praktijk toegepast en operationeel. In de regio is meer dan tien jaar ervaring opgebouwd via pilots en living labs, en met honderden bidirectionele deelauto’s beschikt Utrecht inmiddels over de grootste operationele vloot in Europa. De technologie bevindt zich daarmee voorbij de experimentele fase en is klaar voor opschaling. De kracht van Utrecht ligt daarbij vooral in systeemintegratie, slimme energiesturing, data- uitwisseling, digitale technologie en nieuwe verdienmodellen: cruciale bouwstenen voor grootschalige toepassing. Kern van het voorstel Grootschalige toepassing van bidirectioneel laden vraagt om een aantal gerichte maatregelen en investeringen.

Een krachtig samenwerkingsverband van innovatieve bedrijven (als We Drive Solar, MyWheels en The Solar Charging Company), autobedrijven (onder andere Renault, Hyundai), kennisinstellingen (UU, TNO, ROC Midden Nederland), energiebedrijven (TenneT, Stedin), ecosysteempartijen en overheden hebben hiervoor een voorstel uitgewerkt gericht op twee doelen: 1. Grootschalige uitrol van bidirectioneel laden, zodat extra flexibiliteit op het elektriciteitsnet ontstaat en ruimte wordt gecreëerd voor economische groei, verduurzaming en woningbouw. Door het op orde brengen van een aantal randvoorwaarden kan de technologie opschalen (sneller). 2. De koploperspositie op het gebied van bidirectioneel laden behouden en versterken, zodat het bestaande regionale consortium rondom bidirectioneel laden verder groeit en niet alleen de uitrol in Utrecht ondersteunt, maar zijn kennis, producten en diensten ook actief inzet in de rest van Nederland en Europa (verder). Daarbij wil de regio het verdienpotentieel van de bestaande bedrijven die zich richten op bidirectioneel laden versterken en de economische spin-off vergroten door nieuwe bedrijvigheid aan te trekken en te stimuleren (meer). Wat is bidirectioneel laden? Bidirectioneel laden betekent dat je elektrische auto niet alleen stroom kan opladen, maar ook stroom kan teruggeven aan je huis, apparaat of het elektriciteitsnet.

Onder bidirectioneel laden vallen Vehicle-to-Grid (V2G), waarbij elektriciteit wordt teruggeleverd aan het net, en Vehicle- to-Home/ Business (V2H/V2B), waarbij stroom wordt teruggeleverd aan woningen of bedrijven achter de meter. De grootste potentie voor het verlichten van het elektriciteitsnet ligt bij Vehicle-to-Grid. De groei van bidirectionele voertuigen creëert een grote bron van flexibel batterijvermogen, waarmee netcongestie kan worden verminderd, duurzame energie beter benut kan worden en flexibiliteit in het energiesysteem toeneemt. 29 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Bidirectioneel laden Het versnelt uitrollen van bidirectioneel laden (V2G) door innovatie, standaardisatie en marktcreatie Strategische, economische en maatschappelijke relevantie Door flexibiliteit beschikbaar te maken voor het elektriciteitsnet helpt bidirectioneel laden netcongestie te verminderen. Bij voldoende schaal ontstaat daardoor weer ruimte voor woningbouw, economische ontwikkeling, de verduurzaming van mobiliteit en de ontwikkeling van bedrijventerreinen in de regio Utrecht. Tegelijkertijd biedt deze ontwikkeling economische kansen.

Door de koploperspositie van de regio op het gebied van bidirectioneel laden te behouden en verder te versterken, kan het bestaande regionale cluster verder groeien en niet alleen de uitrol in Utrecht ondersteunen, maar ook zijn kennis, producten en diensten actief inzetten in de rest van Nederland. Maatregelen Standaardisatie en interoperabiliteit Verbetering van de businesscase en financiële prikkels Actieve marktcreatie en opschaling Versterking van het innovatie-ecosysteem Consortium en samenwerking (NL en EU) De investeringsstrategie vraagt om een regionaal consortium met een open platform, waarin overheden, netbeheerders, bedrijven, kennisinstellingen en investeerders samenwerken. Kernpartners geven gezamenlijk richting en regie, terwijl projectpartners aansluiten voor kennisdeling, innovatie en uitvoering van concrete projecten en pilots. Daarnaast zoekt de regio nadrukkelijk aansluiting bij nationale trajecten, zoals de Nationale Routekaart Bidirectioneel Laden. De regio Utrecht treedt daarbij op als voorbeeldregio, door praktijkdata, geleerde lessen en ervaringen uit de regio actief te delen ten behoeve van kennisontwikkeling, opschaling en ondersteuning van andere regio’s.

T alent Verankering van Bidirectioneel laden in het onderwijs via gerichte opleidingen, omscholingstrajecten en praktijkgericht onderzoek (bij HU, Tech Campus Nieuwgein) Ruimte voor innovatie Fysieke ruimte voor (deel)mobiliteit (parkeerplaatsen) en ruimte op het elektriciteitsnet voor aansluitingen laadpalen Locaties voor vestiging bedrijvigheid Financiering Publieke inzet als katalysator voor grootschalige uitrol, via bundeling van regionale middelen, rijksmiddelen en ROMfinanciering voor standaardisatie, marktcreatie en validatie Digitale technologie Potentie voor innovatie/ optimalisatie industrialisatie €23,5 - €46 miljoen Indicatieve verdeling publiek/privaat: 50/50 Start 2026 Eind 2030 T echnology Readiness Level: 5-8 Market Readiness Level: opschaling 30 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health De strategie omvat een breed palet aan (financiële) instrumenten, die gezamenlijk €23,5 tot 46 miljoen bedragen, afhankelijk van het ambitieniveau en verwachte groeipad. De maatschappelijke baten ontstijgen de kosten ruimschoots gegeven de hoge kosten die gepaard gaan met netcongestie. Waarom is dit van belang? Bidirectioneel laden draagt bij aan het oplossen van netcongestie. De aan-sluiting van een relatief beperkt aantal van circa 15.000 bi- directionele (deel)auto’s, lost het huidige capaciteitstekort in de provincie Utrecht op.

Dit komt overeen met circa 2% van het totale aantal auto’s in de provincie. Het afschaffen van de salderingsregeling door het Rijk geeft mogelijk een impuls aan de vehicle-to-home-toepassingen (V2H). V2H biedt mogelijkheden om elektrische voertuigen als thuisbatterij achter de meter in te zetten. Zo kan zelfopgewekte zonne-energie later worden benut en wordt teruglevering tegen ongunstige voorwaarden voorkomen. Opschaling van bidirectioneel laden draagt vervolgens ook bij aan de ontwikkeling van een sterk economisch ecosysteem, waarbij Utrecht zich positioneert als nationale koploper en innovatiehub. Hierdoor ontstaat nieuwe bedrijvigheid en economische waarde. De regio focust zich daarbij niet primair op laadpaalinfrastructuur, maar op het aantrekken en laten doorgroeien van bedrijven die actief zijn in bidirectioneel laden en slimme flexibiliteitsdiensten, zoals aggregators, softwarebedrijven en energie-innovators. Welke maatregelen zijn nodig Om grootschalige toepassing mogelijk te maken, is een samenhangend pakket aan maatregelen nodig dat zowel technische, economische als organisatorische knelpunten oplost: 1. Standaardisatie en interoperabiliteit Het oplossen van technische fragmentatie is cruciaal voor opschaling. Momenteel functioneren veel systemen slechts in specifieke combi-naties van voertuig, laadpaal en software, wat de opschaling belemmert.

Standaardisatie via Europese en nationale kaders (zoals RfG 2.0 en de nationale routekaart) is nodig om interoperabiliteit te borgen, lock-ins te voorkomen en toetreding van nieuwe marktpartijen te faciliteren. 2. Verbeteren businesscase en financiële prikkels Vergroten van de economische aantrekkelijkheid voor gebruikers en marktpartijen. Dit vraagt gerichte financiële prikkels, zoals subsidies voor de meerkosten van bidirectionele laadpalen, hogere vergoedingen voor flexibiliteitsdiensten en afschaffing van dubbele energiebelasting. Daarnaast zijn flexibiliteitsmarkten en contractvormen nodig om inkomstenstromen te ontsluiten. 3. Actieve marktcreatie en opschaling via beleid en toepassing Actieve inzet van overheden en marktpartijen. Bijvoorbeeld door het verplicht meenemen van bidirectioneel laden in concessies voor laadinfra en deelmobiliteit, inzet van publieke wagenparken als launching customer en grootschalige toepassing in gebiedsontwikkeling. En door gerichte subsidies, pilotprojecten en kennisdeling om de marktvraag te stimuleren en toepassing te versnellen. "De techniek is bewezen en het regionale ecosysteem heeft al fors geïnvesteerd. Met een beperkte stimulans van Rijk en regio kunnen we nu het momentum creëren dat nodig is om op te schalen, investeringen rendabel te maken en verdere innovatie mogelijk te maken.

" We Drive Solar 31 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health 4. Versterken innovatie-ecosysteem en samenwerking Een sterk regionaal ecosysteem vraagt om investeringen in startups en scale-ups, ondersteuning van pilots en living labs, en het op- zetten van een regionaal consortium met een open platform voor samenwerking tussen overheden, bedrijven en kennisinstellingen. Hiermee kan Utrecht zijn koploperspositie behouden en uitbouwen richting een volwassen markt voor bidirectioneel laden. Energy Management Systems Energiemanagementsystemen (EMS) zijn een sleuteltechnologie voor het energiesysteem van de toekomst en zijn essentieel om netcongestie op te lossen. De regio heeft daarbij een unieke uitgangspositie: de combinatie van een sterk innovatiecluster en een acute netcongestie- problematiek maakt Utrecht een ideale test- en opschalingsomgeving voor EMS-oplossingen. Het regionale ecosysteem voor slimme energiesystemen omvat meer dan 200 partijen, waarvan meer dan 20 direct betrokken zijn bij EMS- oplossingen. De regio richt zich op alle schakels van de waarde- keten maar onderscheidt zich met name in ontwikkeling van optima- lisatiesoftware, energiebeheerplatformen, systeemintegratie en (digitale infrastructuur voor) data-uitwisseling. De regio draagt vanuit deze kracht bij aan het nationale programma EMS.

Kern van het voorstel Een consortium van 20+ bedrijven die actief zijn in alle schakels van de EMS-waardeketen, zoals Groendus, With The Grid en Zympler werken samen met netbeheerders als Tennet en Stedin, kennisinstellingen, overheden en ecosysteempartners aan dit EMS-voorstel. Hierbij staan twee doelen centraal: 1. Versterken regionale EMS-cluster. Doel is het gericht versterken en bestendigen van het EMS-cluster in regio Utrecht. Een sterk cluster draagt bij aan de aanpak van netcongestie en de concurrentiekracht en het verdienvermogen van de regio. Dit gebeurt door de ontwik- keling, opschaling en toepassing van EMS-oplossingen te versnellen (sneller), nieuwe bedrijvigheid en spin-outs te stimuleren (meer) en de regionale kennis- en innovatiepositie uit te bouwen (verder). 2. Grootschalige uitrol van EMS in de regio Utrecht. Doel is meer flexibiliteit op het elektriciteitsnet. Dit draagt bij aan het oplossen van de netcongestie waardoor er weer ruimte kan ontstaan voor economische groei, verduurzaming en woningbouw. Hieronder ligt een breed palet aan maatregelen, investeringen, financieringsinstrumenten en activiteiten met een totale omvang van €51-€71 mln. Wat zijn energy management systemen? Energiemanagementsystemen helpen het energieverbruik, opwek en opslag van één of meerdere energie-assets te monitoren, aan te sturen en te optimaliseren.

Deze systemen zijn een combinatie van een tweetal lagen: hardware en software. De hardwarelaag omvat onder meer het geheel aan meet- en regeltechniek, sensoren, gateways en de fysieke koppelingen met energie-assets. De softwarelaag verzamelt data, optimaliseert energiestromen en stuurt assets automatisch aan. EMS bestaan al lange tijd, bijvoorbeeld in energiecentrales. Nieuw is echter wel de brede toepassing ervan in het huidige energiesysteem. Door de toenemende complexiteit en decentralisatie is continue afstemming tussen verschillende schakels noodzakelijk. EMS voegen slimheid toe die het mogelijk maakt om energiestromen dynamisch te beheren en sturen op basis van interne en externe informatie, zoals opwek van duurzame energie, prijsprikkels, beschikbare netcapaciteit, flexibiliteitsbehoeften of wet- en regelgeving. 32 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Waarom is dit van belang? EMS maken het mogelijk om vraag, opwek, opslag en conversie van energie dynamisch en automatisch op elkaar af te stemmen. EMS hebben een centrale positie binnen de bredere energietransitie. Door de groei van gedecentraliseerde energiebronnen (zoals zonne- panelen), elektrificatie (zoals warmtepompen en elektrische voertuigen) en de opkomst van energiehubs wordt het energiesysteem complexer en decentraler.

EMS zijn noodzakelijk om deze complexiteit te managen en een stabiel, efficiënt en betaalbaar energiesysteem van de toekomst te realiseren. Daarnaast biedt EMS ook economische kansen. De groeiende vraag naar slimme energiesturing creëert een markt voor hoogwaardige software-, data- en AI-oplossingen. Dit versterkt het regionale innovatie- ecosysteem en draagt bij aan nieuwe bedrijvigheid, werkgelegenheid en verdienvermogen. Welke maatregelen zijn nodig? Om grootschalige toepassing van EMS mogelijk te maken, is een samen- hangende aanpak nodig waarin technologie, marktprikkels en praktijk- toepassing gelijktijdig worden ontwikkeld: 1. Standaardisatie, interoperabiliteit en cybersecurity Grootschalige toepassing vraagt standaardisatie van communicatie- protocollen, data-uitwisseling en kwaliteitsborging (bijvoorbeeld via certificering). Cybersecurity geldt vanaf het begin als randvoor- waarde voor grootschalige digitale aansturing van energiesystemen. 2. Verbeteren van marktprikkels en regelgeving De businesscase voor EMS blijft momenteel achter. Door de juiste financiële prikkels voor netbeheerders en gebruikers wordt flexibiliteit bij energieverbruik beloond. Dit vraagt bijvoorbeeld hogere vergoedingen voor flexibiliteitsdiensten, dynamische nettarieven en flexibele contractvormen die gebruikers stimuleren hun energie- gebruik actief te sturen.

Daarnaast is samenwerking nodig met het Rijk en partijen als Stedin en ACM om rollen, regelgeving en marktordening te ontwikkelen, zodat de inzet van EMS mogelijk en aantrekkelijk wordt. 3. Actieve marktcreatie en opschaling via toepassing Opschaling vereist gerichte stimulering van vraag en toepassing. Dit kan via subsidies voor huishoudens (HEMS), bedrijven (BEMS) en collectieven (CEMS). Of door als overheden op te treden als launching customer via toepassing in maatschappelijk vastgoed. Dit vraagt publieke investeringen van tientallen miljoenen euro’s om de markt versneld te ontwikkelen en brede adoptie te realiseren. 4. Versterken van ecosysteem en samenwerking De versterking van het regionale ecosysteem omvat de onder- steuning van startups en scale-ups, ontwikkeling van talent en samenwerking via een gezamenlijk programma voor slimme energiesystemen. Door aan te sluiten bij nationale initiatieven en als overheden, bedrijven en kennisinstellingen de krachten te bundelen, groeit Utrecht door naar een krachtige regio waar EMS op grote schaal wordt toegepast. "EMS is niet alleen een oplossing voor de Utrechtse congestie-opgave. Als we hier een succesvolle referentiecases ontwikkelen, kunnen bedrijven die kennis en oplossingen landelijk vermarkten. " Partner EMS-consortium 33 Bouw mee aan een gezonde toekomst.

Investeer in Utrecht, Heart of Health Energy Management Systems Het versterken van het regionale cluster van bedrijven en kennisinstellingen en de versnelling van de grootschalige toepassing van Energiemanagementsystemen (EMS) in de regio Utrecht Maatregelen • Standaardisatie, interoperabiliteit en cybersecurity • Verbetering van marktprikkels en regelgeving Actieve marktcreatie en opschaling Versterking van ecosysteem en samenwerking Strategische, economische en maatschappelijke relevantie EMS zijn essentieel voor het energiesysteem van de toekomst én noodzakelijk om de regio Utrecht van het netcongestieslot te halen. Netcongestie belemmert woningbouw, economische ontwikkeling, de verduurzaming van mobiliteit en de ontwikkeling van bedrijventerreinen in de regio Utrecht. Alleen al in de gemeente Utrecht wordt de jaarlijkse economische schade geschat op €75–225 miljoen. Tegelijkertijd ontstaat een structureel groeiende markt voor slimme energiesturing. EMS vormen de digitale coördinatie-laag van het toekomstige energiesysteem en creëren blijvende vraag naar software, systeemintegratie, data-uitwisseling, cybersecurity en flexibiliteitsdiensten. Daarmee biedt EMS niet alleen een oplossing voor maatschappelijke opgaven, maar ook een belangrijke economische kans voor de regio.

Consortium en samenwerking (NL en EU) Het bestaande consortium van regionale EMS-bedrijven, kennispartners, energiebedrijven en overheden werkt samen aan dit voorstel. Het consortium draagt met haar onderscheidend vermogen op gebied van software, diensten en innovatieve oplossingen bij aan de doelen van het Nationaal Programma EMS. Zo kan de regio landelijke ontwikkelingen beïnvloeden, regionale belangen behartigen en praktijkervaringen, data en geleerde lessen inzetten om de landelijke opschaling van EMS te ondersteunen. €51 - 71 miljoen T alent De regio zet in op een lerend EMS-ecosysteem waarin onderwijs, onderzoek en praktijk samenkomen. Dit gebeurt door kennis-instellingen actief te betrekken bij living labs, pilots en innovatie-projecten, praktijkgerichte cursussen en bijscholing voor professionals te ontwikkelen en EMS structureel te verankeren in onderwijs en onderzoek Ruimte voor innovatie Locaties voor vestiging bedrijvigheid en voor pilots en living labs Financiering Publieke inzet als katalysator voor grootschalige uitrol, via bundeling van regionale middelen, rijksmiddelen en ROMfinanciering voor standaardisatie, marktcreatie en validatie Digitale technologie Grote potentie voor innovatie/ optimalisatie van EMS Start 2026 Eind 2030 T echnology Readiness Level: 5-8 Market Readiness Level: opschaling 34 Bouw mee aan een gezonde toekomst.

Investeer in Utrecht, Heart of Health Kerninitiatief: PFAS-verwijdering Sommige poly- en perfluoralkylstoffen (PFAS) kunnen een risico voor onze gezondheid vormen. Ze kunnen het immuunsysteem beschadigen en kanker veroorzaken. PFAS (‘de eeuwige chemicalien’) komen in de bodem, het water en de lucht terecht. Bijvoorbeeld door de uitstoot en het afval van fabrieken die producten met PFAS maken. Via bijvoorbeeld drinkwater en voedsel komen PFAS uiteindelijk ook in het lichaam terecht. PFAS-vervuiling vormt daarmee een groeiend probleem voor de gezondheid. De vervuiling van ons drinkwater heeft, in afwachting van eventuele wet- en regelgeving, mogelijk eenzelfde impact op de samenleving als stikstof. Voor de verwijdering van PFAS is een elektronenbundeltechnologie ontwikkeld. Via een deeltjesversneller wordt de extreem stabiele koolstof- fluor verbinding in PFAS verbroken. Het rapport-Wennink benoemt expliciet de strategische kansen voor Nederland rondom deeptech, sleuteltechnologieën, valorisatie en nieuwe economische waardeketens. Binnen die context vormt PFAS-verwijdering een concrete kans om technologie-ontwikkeling, validatie, regelgeving en marktontwikkeling vroegtijdig met elkaar te verbinden. Kern van het voorstel Nederland beschikt over een sterke uitgangspositie om een leidende internationale positie op te bouwen rondom PFAS-verwijdering, watertechnologie en validatie.

In Utrecht en de bredere Nederlandse watertechnologiesector zijn de afgelopen jaren belangrijke bouwstenen ontstaan op het gebied van monitoring, validatie en kennisontwikkeling. De regio Utrecht onderscheidt zich nationaal door de combinatie van kennisinstellingen, watersector, engineering, validatiecapaciteit en deeptechbedrijven, zoals High Voltage Engineering Europe (HVE), die beschikken over kennis in technologie voor PFAS-verwijdering. Kern van dit voorstel vormt de potentie van elektronenbundeltechnologie en de unieke positie die HVE binnen Europa inneemt. Dit projectvoorstel is omarmd door Wennink. Voordat deze technologie kan opschalen moeten aanvullend een aantal randvoorwaarden op orde worden gebracht. Door het ontbreken van regelgeving is er bijvoorbeeld geen marktvraag voor de technologie. Ook is onafhankelijke validatie van de technologie nodig evenals het zorgen voor voldoende talent en passende onderzoeksinfrastructuur. Tot slot is er een collectief- actieprobleem: er is bereidheid bij velen maar niemand pakt momenteel de leiding. Vanuit dit voorstel realiseren we een regionaal consortium voor PFAS-verwijdering, georganiseerd rond drie samenhangende sporen: marktcreatie, validatie en organisatie. Centraal daarin staat een programmabureau onder gezamenlijke regie van het Rijk, de regio en ketenpartijen.

Waarom is dit van belang? PFAS is een groot maatschappelijk en economisch vraagstuk. Inmiddels ontstaat er internationaal een nieuwe markt rondom PFAS- verwijdering, monitoring, validatie en watertechnologie. Ook wordt er internationaal fors geïnvesteerd in watertechnologie en industriële opschaling. Zo investeert China nadrukkelijk in grootschalige toepassing en productiecapaciteit van de benodigde watertechnologie. "PFAS moet aan de bron worden aangepakt, niet aan het eind van de pijp. " Waterschap Vallei en Veluwe 35 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Strategische, economische en maatschappelijke relevantie PFAS-verwijdering biedt Nederland de kans om nieuwe economische niches op te bouwen rondom watertechnologie, validatie en standaardisatie. De propositie versterkt de Nederlandse positie in deeptech en watertechnologie en draagt bij aan strategische autonomie, exportpotentie en nieuwe waardeketens binnen toekomstige groeimarkten voor drinkwater, industriële waterstromen en bodem- en gebiedssanering. De omvang en snelheid van deze markten worden mede bepaald door keuzes van het Rijk ten aanzien van normstelling, vergunningverlening en marktcreatie.

Maatregelen Opschalen van de veelbelovende elektronenbundeltechnologie vraagt om een aantal gerichte maatregelen: Marktcreatie door middel van regelgeving, launching customers, financiering en publieke proefomgevingen. Validatie-infrastructuur om onder Nederlandse condities te technologie te valideren. Centrale regie voor het creëren van eigenaarschap en het scheppen van de juiste condities. Het Rijk heeft hier een belangrijke rol in als wetgevende partij. Consortium en samenwerking (NL en EU) De propositie verbindt partijen uit kennisontwikkeling, watertechnologie, overheid en industrie, waaronder HVE, UU, HU, KWR, STOWA, de Nederlandse Watersector, ROM Utrecht Region en ministeries EZK en IenW, tot één ecosysteem voor validatie, marktontwikkeling en opschaling van PFAS-verwijderen. Aansluiting vindt plaats op TKI Watertechnologie, Interreg en andere nationale en Europese programma’s. T alent Gerichte human-capital-aanpak voor technisch, watert- echnologisch en juridisch-regulatoir talent. Voorkomt verdringing tussen sectoren en borgt dat PFAS-kennis, engineeringcapaciteit en validatie-expertise in Nederland worden opgebouwd en behouden Ruimte voor innovatie Samenhangend netwerk van test-, pilot-, en validatie- locaties, gekoppeld aan bestaande en nieuwe innovatielocaties.

Nodig om technologiebedrijven, spin-offs en watertechnologiebedrijven van validatie naar opschaling te brengen Financiering Publieke inzet als hefboom voor private investeringen. Bundeling van regionale middelen, Rijk, ROM, Invest-NL en Europese programma’s voor validatie, marktcreatie, standaardisatie en industrialisatie PFAS-verwijdering Het demonstreren, ontwikkelen en het realiseren van elektronenbestraling voor grootschalige PFAS-verwijdering uit water. €362 miljoen 20% R&D 80% kapitaal Aandeel kapitaal en R&D 72% privaat Aandeel publiek/privaat 28% publiek Start 2026 Eind 2040 T echnology Readiness Level: 5-8 Market Readiness Level: verkenning 36 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Voor Nederland en Europa raakt deze ontwikkeling niet alleen het milieu- en gezondheidsbeleid, maar ook het strategisch economisch beleid, de technologische autonomie en het toekomstig verdienvermogen. Eerdere technologische transities laten zien dat Europa risico loopt als validatie, productiecapaciteit en marktontwikkeling onvoldoende snel worden georganiseerd.

Dit investeringsvoorstel richt zich op het versterken van de valorisatie door bijvoorbeeld onderzoeksprogramma’s te bundelen (meer), ontwikkeling en validatie te versnellen met behulp van de juiste infrastructuur (sneller), het vestigingsklimaat te verbeteren met de juiste randvoorwaarden en bijvoorbeeld regulatory sandboxes (verder) en te zorgen voor consortiumvorming en ketenintegratie (samen). Welke maatregelen zijn nodig? 1. Marktcreatie: een samenhangende aanpak gericht op regelgeving, launching customers, financiering en publieke proefomgevingen, om de marktontwikkeling rondom PFAS-verwijdering te versnellen. 2. Validatie-infrastructuur: meerdere proefopstellingen onder Nederlandse condities, waarin technologieën voor PFAS-verwijdering, monitoring en waterbehandeling onafhankelijk worden gevalideerd. 3. Programmabureau en randvoorwaarden: inrichten van een pro- grammabureau onder gezamenlijke regie van het Rijk, de regio en ketenpartijen, met als taak het organiseren van eigenaarschap en regie over het ecosysteem rondom PFAS-verwijdering. Daarnaast inzetten op talentontwikkeling, testfaciliteiten, energie-infrastructuur, fysieke ruimte en vergunningverlening. Het rapport-Wennink raamt voor het HVE-spoor een totale investering van €181 miljoen, waarvan ongeveer 28% publiek en 72% privaat.

Boven op de Wennink-case wordt eenzelfde bedrag – €181 miljoen – gereserveerd voor de verbreding naar het Utrechtse en bredere Nederlandse water technologie-ecosysteem. Daarmee wordt niet alleen ingezet op de huidige PFAS-markt, maar ook op blijvende kennisontwikkeling, nieuwe bedrijvigheid en toekomstige spin-offs binnen de watertechnologiesector. Beeldmateriaal: STOWA 38 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Fundamentele randvoorwaarden De ingrepen die investering mogelijk maken De regio kan zijn economische en maatschappelijke doelstellingen alleen realiseren als de randvoorwaarden voor een hoogproductieve economie en een uitnodigend vestigingsklimaat op orde zijn. Deze randvoorwaarden zijn cruciaal, zodat technologie kan doorgroeien, bedrijven kunnen opschalen en (internationale) bedrijven hier kunnen landen. Wij onderscheiden twee soorten randvoorwaarden: • Randvoorwaarden die direct gerelateerd zijn aan de inhoudelijke investeringsplannen. Denk aan de benodigde vergunningverlening ten behoeve van PFAS-verwijdering of het schrappen van teruglever- kosten voor de propositie rondom bidirectioneel laden. Deze rand- voorwaarden zijn opgenomen bij de inhoudelijke proposities. • Randvoorwaarden die essentieel zijn voor het versterken van de draagkracht en capaciteit van de economie en onderbouwd worden vanuit de REIA.

Het gaat om investeringen die een groot privaat belang hebben, maar ook een publiek doel dienen en daarom niet door de markt worden gefinancierd. In deze paragraaf lichten wij de tweede categorie toe. Vijf randvoorwaarden zijn essentieel voor het versterken van de draagkracht en capaciteit van onze economie: 1. T alent: cruciaal voor structurele productiviteitsgroei in een krappe arbeidsmarkt en essentieel om de positie van Nederland in internationale waardeketens te versterken en minder afhankelijk te worden van extern talent. 2. Ruimte voor innovatie: voorwaarde voor opschaling van bedrijven en het vasthouden van economische waarde, en concentratie op toplocaties vergroot de internationale concurrentiekracht van Nederland. 3. Financiering: noodzakelijk om financieringsgaten in vroege fase en scale-ups te overbruggen, waardoor innovatieve bedrijven sneller kunnen doorgroeien en meer private investeringen en waardecreatie in Nederland worden aangetrokken. 4. Digitale technologie: sleuteltechnologie voor brede productiviteits- groei en toekomstig verdienvermogen, die tegelijkertijd de strate- gische positie in onder meer AI versterkt en afhankelijkheid van buitenlandse technologie vermindert. 5.

Bereikbaarheid: essentieel om innovatieclusters en bestaande bedrijvigheid goed verbonden en toegankelijk te houden, waardoor samenwerking, talentmobiliteit en opschaling worden gefaciliteerd en de internationale concurrentiepositie wordt versterkt. 39 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Beeldmateriaal: Utrecht Beeldbank, Merel Tuk Randvoorwaarde 1: T alent De ontwikkeling van de Utrechtse economie en de bijdrage van de regio aan nationale en Europese strategische waardeketens staan onder druk door een tekort aan arbeidskrachten. De schaarste aan goed opgeleide mensen is nu al groot en neemt de komende jaren toe. Het gevolg is dat bedrijven niet kunnen groeien en innovaties vanuit de Utrechtse biotech en MedTech en het Earth Valley-ecosysteem (onder andere energie- en klimaattechnologie) niet kunnen opschalen. De regio Utrecht heeft de krapste arbeidsmarkt van Nederland (120 vacatures per 100 werklozen). De verwachting is dat de werk- gelegenheid tot 2040 met nog eens 110.000 banen groeit. Dit vraagt om meer opleiden, aanwezig talent beter benutten en anders opgeleid talent beter aanhaken. Hierbij ligt er nadrukkelijk ook een opgave voor het mbo: binnen de Utrechtse biotechsector en Earth Valley zijn niet alleen knappe koppen, maar ook slimme handen nodig. We gaan meer doen dan we al deden.

Met gerichte investeringen in menselijk kapitaal kunnen bedrijven opschalen, worden innovaties opgeschaald en worden maatschappelijke transities gerealiseerd. Daarom stelt Utrecht voor om in lijn met de Brainport Versnellingsagenda samen met het Rijk een talentversnellingsagenda 2035 te ontwikkelen, gericht op substantiële uitbreiding van de talentbasis voor de Utrechtse biotech- en het Earth Valley-ecosysteem. Ambitie 2035 Utrecht realiseert een talentversnelling voor de nationale waardeketens life sciences en biotech, energie- en klimaattechnologie en digitalisering. De doelen zijn: • extra opleidingsplekken in mbo-, hbo- en wo-opleidingen voor sleutelberoepen die direct bijdragen aan de ecosystemen; • jaarlijks 10.000 deelnemers aan om-, her- en bijscholing via een regionale Leven Lang Ontwikkelen-infrastructuur; • het versterken en opschalen van de infrastructuur, bijvoorbeeld innovatieve leeromgevingen, lab-omgevingen. 40 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Er ligt al een stevige basis waar we op kunnen voortbouwen. Sinds 2022 geeft de Utrechtse Human Capital Agenda (HCA) richting aan het versterken van de regionale arbeidsmarkt en het investeren in het menselijk kapitaal. De Utrecht Talent Alliantie (UTA) jaagt de uitvoering hiervan aan.

Vanuit de UTA is in de periode 2021-2027 circa €35 mln geïnvesteerd via bewezen instrumenten als de TechnoHub, de LLOKatalysator, Regionaal Talentfonds en MaakJeStap. De beoogde groei in het aantal wisselaars van sector en aantal LLO-deelnemers is inmiddels grotendeels gerealiseerd. Vanuit de UU/UMCU is de Student Research Hub gestart. Om de benodigde schaal en snelheid te realiseren, is aanvullende inzet nodig op de bestaande infrastructuur en bewezen initiatieven. Indicatief is een extra investering van €45 mln nodig. De Talent- versnellingsagenda is opgebouwd uit de volgende onderdelen: 1. Structurele investering in opschaling van infrastructuur voor om- en bijscholing: • vergroten van capaciteit van bestaande initiatieven, zoals versterking van de werkcentra, het Regionaal Talentfonds en MaakJeStap; • meer bereik in LLO en om-/bijscholing door gerichte communicatie en daarnaast uitbreiding van het aanbod voor LSH, energietransitie en AI. 2. Vergroting opleidingscapaciteit in tekortopleidingen: • uitbreiding masterplekken voor data science/AI en medische technologie; • hbo/mbo-tracks voor energietechniek en life sciences; • AI Graduate School voor master- en PhD-opleidingen op het snijvlak van AI, gezondheid en duurzaamheid, inclusief mkb- fellowships. 3.

Ondersteuning van innovatieve leeromgevingen: • praktijkscholing, living labs; • Student Research Hub Network: challenge-based learning waarbij studenten en professionals werken aan concrete ecosysteemvraagstukken, inzetbaar voor REIA-consortia en -ecosystemen en het bredere MKB. Randvoorwaarde 2: Ruimte voor innovatie Utrecht is dankzij de centrale ligging een aantrekkelijke plek voor bedrijven om zich te vestigen. Hierdoor is de ruimte voor bedrijven om te vestigen of uit te breiden schaars en duur. Daarom willen we dat met name bedrijven die bijdragen aan onze economische speerpunten zich in de regio kunnen vestigen. Met de Ontwikkelstrategie Innovatielocaties MRU als basis stimuleren we dit door gericht impulsen te geven aan de innovatielocaties die onze economie stimuleren, zoals Utrecht Science Park, Dotslash en Earth Valley Innovation District.

Dit relateert direct aan de strategie meer, sneller, verder en samen: het vraagt om passende ruimte voor innovatieve bedrijven en een sterkere samenhang tussen innovatielocaties in de regio: • Meer startups en spin-outs vraagt om kleinschalige ruimte met gedeelde (lab)faciliteiten en incubatieprogramma’s; • Sneller opschalen vergt uitbreidingsmogelijkheden binnen hetzelfde of een nabijgelegen gebouw en experimenteerruimte; • Verder om succesvolle bedrijven voor de regio te behouden of aan te trekken is voldoende ruimte om door te groeien nodig, bijvoorbeeld in een eigen gebouw of met eigen productieruimte; "De Student Research Hub is een heel mooi voorbeeld van hoe studenten bij hebben gedragen aan een publiek-private samenwerking tussen de biotech- industrie en biomedische wetenschap" Prof. dr. Niels Bovenschen, Hoogleraar Biomedisch Onderwijs UMCU 41 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health • Samen meer onderlinge samenhang tussen innovatielocaties in de regio Utrecht, maar ook met andere regio’s, zorgt voor duide- lijkheid over waar innovatieve bedrijven in verschillende levensfases een passende plek met de juiste faciliteiten en ondersteuning kunnen vinden.

Door te investeren in een samenhangend netwerk van innovatielocaties dragen we direct bij aan nationale doelen zoals de concentratie van economische activiteiten op toplocaties en efficiënter, intensiever ruimtegebruik. Het gaat om investeringen op twee niveaus: fysieke locaties én ecosysteemversterking en ondersteuning van ondernemerschap. 1. Extra fysieke locaties We investeren gericht in extra fysieke locaties waar innovatieve bedrijven ruimte krijgen om zich te ontwikkelen en door te groeien. Bestaande toplocaties zoals het Utrecht Science Park en Dotslash en innovatielocaties in ontwikkeling, zoals het Earth Valley Innovation District, hebben een sterke basis en bieden volop kansen om verder door te groeien tot krachtige motoren voor innovatie. Door in te zetten op verdichting, herontwikkeling en – waar nodig – toevoeging van nieuwe ruimte, versterken wij deze locaties tot een samenhangend netwerk waarin bedrijven in alle levensfasen optimaal kunnen groeien en doorontwikkelen. Deze inzet krijgt nu al vorm in samenwerking met de Ontwikkelings- maatschappij Utrecht (OMU), die een centrale rol speelt in het organi- seren van investeringen en gebiedsontwikkeling. Via de OMU investeert de regio al €60 miljoen in het toekomstbestendig maken en verdichten van werklocaties.

Tegelijkertijd constateren we dat aanvullende instrumenten nodig zijn, bijvoorbeeld om onrendabele toppen te overbruggen. Daarom stellen we voor om samen met het Rijk een pilot te starten in de regio Utrecht, waarin we kwalitatief hoogwaardige ruimte voor innovatieve bedrijvigheid realiseren in een sterk verstedelijkte context. Met een rijksbijdrage van €50 miljoen kunnen meerdere innovatieslocaties herontwikkeld, verdicht en uitgebreid worden. Dit levert een hefboomwerking op private investeringen en versnelde beschikbaarheid van passende, betaalbare huisvesting voor startups en scale-ups op. De OMU heeft de expertise in huis om deze pilot uit te voeren. De OMU kan ook additionele innovatieve bedrijfsruimte voor startups en scale- ups binnen strategische waardeketens ontwikkelen en tijdelijk exploi- teren. Het model hierbij is dat circa 70% van de investering revolverend is. Door publieke middelen te combineren met private investeringen wordt publiek geld maximaal benut en schaalbaar ingezet. 2. Ecosysteemversterking en ondersteuning van ondernemerschap Naast investeringen in fysieke locaties zetten we in op gerichte programmering om het vestigingsklimaat verder te versterken. Innovatie- ecosystemen vormen de verbindende schakel tussen locaties en zorgen voor versnelling van ondernemerschap.

Met verschillende publieke en publiek-private initiatieven investeren we al in incubatie, toegang tot kapitaal en talentontwikkeling. Het Regional Incubator Network Utrecht (RINU) van Startup Utrecht brengt verschillende regionale initiatieven samen om ondernemerschap, en het ontstaan en de doorontwikkeling van startups, te stimuleren. Verdere uitbouw hiervan is nodig om het netwerk optimaal te laten functioneren en de economische impact te vergroten. De regio draagt momenteel €1 miljoen per jaar bij aan RINU, maar ziet tegelijkertijd dat aanvullende initiatieven nodig zijn om het ecosysteem verder te versterken. Opschaling vraagt om extra middelen. Een gerichte rijksbijdrage maakt het mogelijk om deze inzet te versnellen, nieuwe initiatieven te realiseren en de impact te vergroten, ook buiten de regio. Daarbij trekken we graag samen op met het Rijk en andere regio’s om kennis te delen en gezamenlijk te investeren in een krachtig innovatienetwerk. 42 Bouw mee aan een gezonde toekomst. Investeer in Utrecht, Heart of Health Randvoorwaarde 3: Financiering De regio investeert substantieel in de ondersteuning van innovatieve ondernemingen en de opbouw van een samenhangend financierings- ecosysteem, via de volgende instrumenten: • Uitvoering van financieringsinstrumenten zoals VroegeFase- Financiering, Startup Innovatie Fonds en Participatiefonds via de ROM.

• Actieve ontwikkeling van een regionaal investeerdersnetwerk, aansluitend op nationale en internationale kapitaalstromen. • Vergroten van dealflow en begeleiden van startups naar investerings- rijpheid via venture development en acceleratie-programma’s. • Verbinden met bredere ecosysteeminitiatieven zoals incubatie, talentontwikkeling en innovatielocaties, waardoor kapitaal, kennis en netwerken samenkomen. Deze inzet zorgt voor een sterke basis. Aanvullende fondsversterking van de ROM is nodig om deze lijn door te zetten, de groeiende vraag naar kapitaal te bedienen en de impact van de regio te vergroten. Op basis van de financieringsbehoefte van startups en scale-ups gaat dit om een aanvullend bedrag van €100 miljoen. De regio vraagt het Rijk om de regionale bijdrage van €50 mln te matchen. De regio beschikt daarnaast over een financieel instrument voor schaal- bare innovaties binnen het mkb: de innovatievoucherregeling. Deze regeling speelt een rol in de valorisatie van kennis en heeft een multiplier-effect door het aantrekken van 60% private investeringen. De regeling wordt tot 2027 gefinancierd vanuit EFRO. Wij willen dit budget intensiveren en verlengen, bij voorkeur vanuit de opvolger van EFRO. Randvoorwaarde 4: Digitale technologie De voorstellen in deze agenda bevatten allemaal digitale techno- logie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://utrecht.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4bee59fa-d717-44b7-94eb-1936d06ef1bc?agendaItemId=2bcb25f1-de53-4fab-a3c4-850e67be7874