Rekenkamerrapport Gas terugnemen

256 Eneco, Energie-U, Gemeente Utrecht, Stedin, STUW (12 juni 2018). Bijlage 8 Aanvraag proeftuin aardgasvrije wijken OV-N. 257 Gemeente Utrecht (12 juni 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 258 Eneco (12 juni 2018). Bijlage 13 Aanbod Eneco OV-N. 259 Gemeente Utrecht (12 juni 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 260 Stedin (5 juni 2018). Bijlage 11 IF Fase 1 ON. 261 Gemeente Utrecht (12 juni 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 262 STUW (17 mei 2018). Bijlage 2 Voortgang Gasloos koken Overvecht. 263 Gemeente Utrecht (29 juni 2018). Raadsbrief Aanvraag bij het Rijk (Overvecht als proeftuin voor een aardgasvrije wijk).

85

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Verkennende fase 2015 – 2019

4 Ook ontvangt de raad diezelfde dag een raadsbrief naar aanleiding van de raadinformatiebijeenkomst op 31 mei 2018. In die bijeenkomst gaf één van de bewoners aan dat de Klopvaartbuurt niet binnen project Overvecht-Noord aardgasvrij hoeft, kan en wil. De gemeente licht toe dat het uitsluiten van de Klopvaartbuurt nadelige gevolgen heeft. Deze buurt zou dan na de gebiedsgerichte aanpak overblijven en op een later moment van het gas af moeten, wat extra kosten met zich meebrengt. Ook Stedin heeft aangegeven dat het uitzonderen van de Klopvaartbuurt onwenselijk is. Tevens betekent het uitzonderen van deze buurt dat zij geen gebruik kan maken van een subsidie om vooruitlopend op 2030 al eerder hun huis aardgasvrij te maken. De programmamanager van project Overvecht-Noord aardgasvrij gaat met de bewoners uit de Klopvaartbuurt om tafel om de mogelijkheden in de buurt verder te verkennen. 264

Terug naar de tijdlijn

5 juli 2018: Bij de behandeling van de Voorjaarsnota 2018 en de Eerste Bestuursrapportage 2018 worden twee moties ingediend die raken aan Overvecht-Noord. Motie 2018/99 draagt het college op de Klopvaart uit de proeftuin Overvecht-Noord te verwijderen, en in de toekomst bij het aardgasvrij maken van Utrecht nadrukkelijker rekening te houden met de verschillende fasen van bouw van de wijk, de leeftijd van het gasnet en de aan- of afwezigheid van stadsverwarming. 265 Motie 2018/100 roept het college op nadrukkelijker rekening te houden met particuliere huiseigenaren en individuele huurders, om huiseigenaren alleen op vrijwillige basis uit te nodigen van het gas af te gaan, en om voor beide groepen uit te gaan van een woonlastenneutrale transitie. 266 Beide moties zijn verworpen. 13 juli 2018: In een extra vergadering krijgt de Regietafel toelichting op de presentaties van Eneco (een aanbod voor stadsverwarming) en Stedin (IF-studie) die in het overleg van 12 juni 2018 veel vragen opriepen. De Regietafel wil meer richting geven en afbakenen, niet besluiten over of te diep ingaan op de technische zaken. Over het aanbod van Eneco wordt besloten om de businesscase te benaderen vanuit woonlasten. Ook wordt besloten om samen met bewoners te bedenken wat de beste warmteoplossing is en om communicatie in te zetten om het stappenplan en afwegingskader met bewoners te delen.

Na de toelichting van de IF-studie van Stedin wordt besloten om deze studie en het aanbod van Eneco te combineren. Ook wordt er een afweging gemaakt over de temperatuur van de stadsverwarming (hoog, midden of laag). 267 Ook wordt een ‘kansenkaart’ voor Overvecht-Noord gepresenteerd. Hierin staat welke delen van de wijk geen aardgas gebruiken, welke delen zijn aangesloten op het bestaande warmtenet van Eneco en welke delen nog volledig op aardgas zijn aangesloten. Daarbij is ook op de kaart aangegeven welke stukken van de wijk volgens de studie van Eneco het best op het warmtenet kunnen worden aangesloten, en voor welke delen all-electric een betere oplossing is. 268 Naar aanleiding van de kansenkaart wordt besloten om nader te onderzoeken hoeveel particuliere woningen die op stadsverwarming zijn aangesloten, nog gas gebruiken om te koken of nog een geiser hebben op aardgas. Ook wordt besloten uit te zoeken welk effect het opdelen van de wijk in clusters heeft op de prijs, en om het gebruikersperspectief extra te onderzoeken en daarbij blijvend voortgangsinformatie te communiceren. 269 Verder wordt over de Regietafel de wens uit gesproken om rollen en brillen van de partijen helderder te krijgen. Denk aan het verhelderen van de positie van Eneco en de wettelijke taken

264 Gemeente Utrecht (29 juni 2018). Raadsbrief Reactie RIB aardgasvrije (nieuw)bouw. 265 VVD, PVV, SP en Stadsbelang Utrecht (5 juli 2018). Motie 2018/99 Motie: Klopvaart uit het experiment. 266 SP (5 juli 2018). Motie 2018/100 Motie: meer inzicht in individuele kosten en baten van het gas af. 267 Gemeente Utrecht (13 juli 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 268 Gemeente Utrecht (6 juli 2018). Presentatie Kansenkaart OVN. 269 Gemeente Utrecht (13 juli 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht.

86

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 die de gemeente op zich moet nemen. Het programmateam krijgt de opdracht om uit te zoeken hoe partijen met elkaar aan tafel zitten. Ook is er behoefte om vaker bij elkaar te komen op het moment dat er prangende zaken zijn die besluiten vereisen, zodat er beter met elkaar kan worden afgestemd in het besluitvormingsproces. 270 Het is opvallend dat verschillende vragen die vanuit het strategisch communicatieoverleg waren meegegeven voor de Regietafel, uiteindelijk niet voldoende aan bod zijn gekomen. Het gaat dan bijvoorbeeld over het precieze einddoel (van aardgas af in 2030, van aardgas af en energieneutraal in 2030, óf van aardgas af in 2030 en energieneutraal in 2050), het uitgangspunt voor het aanbod per buurt, het voorstel aan de bewoners, en de mate van keuzevrijheid. 271 4 september 2018: De Regietafel vergadert opnieuw over de aanpak voor Overvecht-Noord. “Er moeten nog vele kwesties opgelost worden om tot een warmteoplossing te komen die betrouwbaar, betaalbaar en op afzienbare termijn duurzaam is,” 272 is te lezen in de notitie over de aanpak voor de wijk. Er wordt een tweesporenplan voorgesteld. Spoor 1 omvat de buurtgesprekken, en spoor 2 het aanbod voor warmteoplossingen. Het advies daarbij is om in te zetten op een collectieve warmteoplossing.

273 Hierbij ontstaat wel discussie over de vraag wat onder collectief moet worden verstaan: collectief organiseren, collectieve infrastructuur, collectief aanbod aan bewoners, et cetera. Tijdens de bespreking van dit voorstel wordt ook benadrukt dat het streven is om de hele wijk aardgasvrij te maken, niet slechts een deel. Wel is er ruimte voor fasering in de tijd. Er wordt akkoord gegeven op het voorstel om inzicht te creëren in hoe de collectiviteit in de wijk georganiseerd zal worden. Dit moet ook duidelijkheid geven over de verdeling van de kosten van de warmteoplossingen over de stakeholders (socialiseren). 274 Er ligt ook een voorstel voor de communicatiestrategie voor Overvecht-Noord. Voorstel is om een brief te sturen over de voortgang van het project en te starten met buurtgesprekken in drie buurten in Overvecht-Noord. 275 De Regietafel gaat akkoord met de voorgestelde communicatiestrategie. Naar de buurt wordt ingezet op aardgasvrij in 2030 met een doorkijk naar klimaatneutraal in 2050. Er wordt een inhoudelijk voorstel gedaan voor de boodschap, maar ook aangegeven dat het goed is om de hoofdboodschap (waarom doen we dit, wat betekent dat en op welke termijn) te herhalen en in het licht te plaatsen van de landelijke aanpak om heel Nederland aardgasvrij te maken.

276 Ook wordt er een update gegeven over een vervolgstudie om de IF-studie van Stedin en de eigen studie van Eneco te combineren. De twee partijen doen samen een vervolgstudie naar maatschappelijke kosten, het energieverbruik en de CO2-uitstoot van verschillende energievoorzieningen in de wijk. 277 Verder bespreekt de Regietafel deelproject gasloos koken, waarover een presentatie wordt gegeven over de uitgangspunten, scenario’s en businesscase van het project. Succesfactoren en aandachtspunten worden opgenoemd. 278 Wat hierover precies is besproken, is niet terug te lezen in het verslag van de vergadering. Wel staat in de notulen als conclusie “(…) dit is op te lossen.” 279

270 Gemeente Utrecht (13 juli 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht.. 271 Gemeente Utrecht (13 juli 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 272 Gemeente Utrecht (4 september 2018). Bijlage 1 Notitie aanpak ON, p. 2. 273 Gemeente Utrecht (4 september 2018). Bijlage 1 Notitie aanpak ON. 274 Gemeente Utrecht (4 september 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 275 Eneco, Gemeente Utrecht, Stedin (4 september 2018). Bijlage 5 Communicatiestrategie ON aardgasvrij. 276 Gemeente Utrecht (4 september 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 277 Eneco, Stedin (4 september 2018). Bijlage 6 Voorblad Vervolgstudie Stedin/Eneco. 278 Mitros (4 september 2018). Presentatie Gasloos koken. 279 Gemeente Utrecht (4 september 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht.

87

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 Tot slot gaat de Regietafel akkoord met de jaaragenda, maar vraagt wel aandacht voor de volle agenda in oktober. 280 Er staan dan veel onderwerpen op de agenda, zoals het Transitieplan, de rol van Eneco en de gemeente in het stadsverwarmingsproces en de verduurzaming van het warmtenet van Eneco. 281

27 september 2018: De aanvraag voor Overvecht-Noord als proeftuin in het Programma Aardgasvrije Wijken wordt gehonoreerd: de wijk is geselecteerd voor een rijksbijdrage. Het is nog niet duidelijk hoeveel geld (van de aangevraagde € 4,7 miljoen) Utrecht krijgt en wat de spelregels zijn. 282

3 oktober 2018: In de vergadering van de Regietafel wordt het Transitieplan 1.0 besproken. 283 Dit plan wordt een procesdocument genoemd “(…) dat in de komende jaren in opvolgende versies het karakter krijgt van een inhoudelijk document.” 284 Het Transitieplan moet de activiteiten van de samenwerkende partijen ordenen en adresseren, het handelingsperspectief voor gebouweigenaren vaststellen en dienen als uitgangspunt voor de buurtgesprekken. 285 De Regietafel besluit het Transitieplan niet vast te stellen, want zij is “(…) van mening dat het plan wat er nu ligt te dun is. Het plan gaat te diep in op slechts een van de hoofdlijnen (markt/governance). Inhoud en proces lopen door elkaar. De planning is te eendimensionaal en te summier waardoor er vragen worden gesteld over de haalbaarheid hiervan dan niet duidelijk is wie van de partners nu wat moet gaan doen. Tevens mist er een uitgebreide procesbeschrijving.” 286 Verder zijn de eerste resultaten van de gezamenlijke studie van Eneco en Stedin bekend. Daaruit blijkt dat een collectieve variant voorlopig de goedkoopste optie is. Maar het huidige rekenmodel bevat nog problemen, dus de resultaten zijn nog niet definitief. 287 Besloten wordt dat de voorlopige resultaten onafhankelijk staan van de bewonersavonden, die gericht zijn op het ophalen van criteria en kaders voor warmtealternatieven.

Ook besluit de Regietafel dat de gemeente een second opinion laat uitvoeren op de aannames in de studie van Eneco en Stedin. 288 De opzet voor de buurtgesprekken is ook uitgewerkt 289, met daarbij een voorstel in welke drie buurten te starten 290, een buurtenkaart met warmteoplossingen 291, en een overzicht van de aantallen en typen woningen in de geselecteerde buurten 292. De Regietafel gaat akkoord met deze uitwerking. 293

280 Gemeente Utrecht (4 september 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 281 Gemeente Utrecht (4 september 2018). Bijlage 11 Bespreekpunten 2018. 282 Gemeente Utrecht (27 september 2018). Memo Selectie rijkssubsidie aardgasvrij overvecht noord. 283 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 284 Eneco, Energie-U, Gemeente Utrecht, Stedin, STUW (3 oktober 2018). Bijlage 3 Transitieplan 1.0 ON, p. 2. 285 Eneco, Energie-U, Gemeente Utrecht, Stedin, STUW (3 oktober 2018). Bijlage 3 Transitieplan 1.0 ON. 286 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 287 Eneco, Stedin (3 oktober 2018). Bijlage 1 Voorblad Voortgang Eneco-Stedin-Studie per 3 Oktober. 288 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 289 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Bijlage 2.1 Opzet drie buurtgesprekken - Najaar 2018. 290 Gemeente Utrecht (20 september 2018). Bijlage 2 Voorstel Selectie drie buurten buurtgesprekken. 291 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Presentatie Buurtenkaart warmteoplossingen Overvecht-Noord​. 292 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Spreadsheet Aantallen woningen per buurt voor buurtgesprekken. 293 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht.

88

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Verkennende fase 2015 – 2019

4 Voor de rol van de gemeente bij de uitbreiding van warmtenetten zijn vier mogelijke rollen uitgewerkt: een rol als facilitator / vergunningsverstrekker, als samenwerkings­ partner, als aanbesteder / concessieverlener, of als opdrachtgever met een eigen energiebedrijf. 294 De gemeente besluit pas over haar rol als het Klimaatakkoord bekend is. Wel wil zij in gesprek met de leden van de Regietafel om hun belangen helder te krijgen en te horen wat zij nodig hebben voor de uitbreiding van het warmtenet. Het stedelijk team gaat dit verder bespreken. 295 Er staat tot slot nog een vertrouwelijk punt op de agenda. Meerdere partijen twijfelen of de programmamanager op zijn taak berekend is. Daarom wordt besloten zijn contract niet te verlengen. Bij de wisseling van de wacht moet verdere aandacht besteed worden aan het verbeteren van de samenwerking tussen de teams. In januari 2019 staat ook een bredere evaluatie gepland. 296

31 oktober 2018. Er vindt een dialoogsessie met de gemeenteraad plaats: “Zo snel mogelijk naar een klimaatneutraal Utrecht”.

Terug naar de tijdlijn

4.4

DECEMBER 2018 – NOVEMBER 2019: NIEUWE PROGRAMMANAGER, EVALUATIES REGIETAFEL EN PROGRAMMATEAM, TRANSITIEPLAN VASTGESTELD, ENECO UIT REGIETAFEL

11 december 2018: De Regietafel heeft een nieuwe programmamanager Overvecht-Noord geworven, die tijdens deze vergadering aansluit. Ook ontvangt de Regietafel een korte notitie met de stand van zaken van verschillende onderdelen van het project. Zo is de data over het geplande onderhoud van woningcorporaties nog niet compleet, en ‘loopt’ deelproject gasloos koken. 297 In de vergadering wordt benoemd dat er voor de wijk nog geen antwoord hoeft te zijn op wat de warmteoplossing wordt, maar dat er wel een doorkijk nodig is “(…) naar waar het eerste half jaar naartoe gewerkt wordt” 298, met oog op het doen van een concreet aanbod over ongeveer een jaar. Een belangrijk agendapunt is de voortgang van het Transitieplan, waarbij de afspraak is om in april 2019 definitief te besluiten over het plan. 299 De Regietafel gaat akkoord met de inhoudsopgave van het Transitieplan Overvecht-Noord 300 en vraagt extra aandacht voor huurders, naast de kopers. De vervolgplanning is: in januari 2019 de dilemma’s bespreken, in maart 2019 de hoofdlijnen af hebben en in april 2019 definitief besluiten over het plan. Daarbij is het voorstel om in dit transitieplan de uitkomsten van de IF-studie te accepteren, waaruit naar voren komt dat 100% stadsverwarming de meest aantrekkelijke optie is voor de wijk. “Na zeer uitgebreide discussie accepteert Regietafel de uitkomsten van de IF / Eneco studie.

De Regietafel vindt op basis van deze studie een collectief warmtenet een serieuze optie voor Overvecht-Noord om verder te onderzoeken. Daarin meenemende dat vervolgonderzoek nog niet direct ingezet wordt, maar eerst bepaald wordt hoe te kijken naar deze studie.” 301 Er ligt nog uitzoekwerk rondom bijvoorbeeld de randvoorwaarden voor een collectieve oplossing als stadsverwarming, hoe de kosten tussen stakeholders worden verdeeld en in welke mate

294 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Presentatie Warmtenetten – Uitbreiding in bestaande stad. 295 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 296 Gemeente Utrecht (3 oktober 2018). Extra agendapunt (vertrouwelijk). 297 Gemeente Utrecht (11 december 2018). Bijlage 1 Stand van zaken Programma Overvecht 11-2018. 298 Gemeente Utrecht (11 december 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht, p. 2. 299 Gemeente Utrecht (11 december 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 300 Gemeente Utrecht (11 december 2018). Bijlage 3: Bullets Inhoud Transitieplan Overvecht-Noord. 301 Gemeente Utrecht (11 december 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht, p. 2.

89

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 keuzevrijheid wordt geaccepteerd. Het programmateam krijgt de opdracht om de verdere aanpak voor de gehele wijk Overvecht-Noord te realiseren, en het stedelijk team om vervolgonderzoeken te gaan realiseren. 302 In het kader van behoorlijk bestuur is vermeldenswaardig dat er door de gemeente wordt nagedacht over de toekomstige rollen en een gelijk speelveld in de energietransitie. Er is overleg geweest met aanbestedingsjuristen en de gemeente wil voorkomen dat partijen zich later beroepen op een ongelijke behandeling. Daarom wordt aan de Regietafel voorgesteld om maatregelen te nemen, wat op twee manieren kan. De Regietafel kan worden opengesteld voor andere partijen, of alle relevante stukken, studies, et cetera worden via een dataportaal openbaar gemaakt. De gemeente heeft de voorkeur voor de tweede optie. 303 Uit de notulen blijkt dat STUW beide opties niet acceptabel vindt (met als alternatieve suggestie dat Eneco de tafel verlaat en alleen bij relevante punten aanschuift), en Eneco het niet nodig vindt hier al over na te denken (het project zit nog niet in het aanbestedingsstadium). Stedin wil geen nieuwe partijen aan tafel en wil ook pas later de vraag beantwoorden, en Energie-U is geen voorstander van meerdere partijen aan tafel omdat dit het project complex maakt.

Besloten wordt om te onderzoeken wat de timing van de aanbesteding is en beter te onderbouwen wanneer deze fase begint. 304 Verder wordt voor 2019 akkoord gegaan met eenzelfde budget als in 2018 voor de onafhankelijk voorzitter van de Regietafel en voor Overvecht-Noord. Daarmee wordt € 262.400 beschikbaar gesteld, gelijkelijk verdeeld over de gemeente, Eneco, Stedin en STUW; ieder € 65.600. 305 Dit budget bleek in 2018 qua omvang nodig, maar met de komst van de nieuwe programmamanager wordt wel gevraagd kritisch te kijken naar de benodigde uren van de voorzitter van de Regietafel, en ook of dit budget voor 2020 opnieuw nodig is. 306 22 januari 2019: In een vergadering van de Regietafel worden de ‘eerste indrukken en kwesties’ van het Transitieplan besproken, waarbij vanuit het programmateam ‘meer positieve dan kritische reacties’ zijn gekomen. Wel staat de wijze van bijeenkomen ter discussie, omdat het “(…) niet dienstig is aan het werkproces.” 307 Het programmateam werkt liever in sessies waarin ‘het huiswerk’ wordt uitgewerkt. En er speelt een lastige verhouding, omdat professionals aan tafel hun organisatie vertegenwoordigen, maar bewoners op persoonlijke titel aan tafel zitten. De programmamanager moet bepalen of de juiste mensen op de juiste plek zitten, en dit in de volgende vergadering melden indien dit niet het geval is.

Het programmateam moet de komende tijd de marktconsultatie scherp krijgen, de communicatie-uitingen optuigen en de bestuurlijke afstemming meenemen in de planningen. 308 Verder wordt de procesplanning voor Overvecht-Noord besproken, om de grove planning tot 2030 scherp te hebben voor de buurtgesprekken. De procesplanning is onderdeel van de communicatieboodschap tijdens deze gesprekken. 309 In de procesplanning staat per jaar wat er moet gebeuren in Overvecht-Noord. Dat begint met het helder krijgen van de kaders (randvoorwaarden, Transitieplan, basisdata) en het ontwikkelen van scenario’s. Hierna moet er in 2020 een hoofdbesluit worden genomen over het warmtealternatief en door de jaren heen wordt gewerkt aan de uitvoering tot deze in 2025 concreet kan starten om in 2030 te worden afgerond. 310 De Regietafel gaat niet akkoord met het communiceren van deze planning tijdens

302 Gemeente Utrecht (11 december 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 303 Gemeente Utrecht (11 december 2018). Bijlage 12 Gelijk Level Playing Field. 304 Gemeente Utrecht (11 december 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 305 Eneco, Energie-U, Gemeente Utrecht, Stedin, STUW (11 december 2018). Bijlage 6 Opdrachten en budget OVN en RGT 2019. 306 Gemeente Utrecht (11 december 2018). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 307 Gemeente Utrecht (23 januari 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht, p. 1. 308 Gemeente Utrecht (23 januari 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 309 Gemeente Utrecht (23 januari 2019). Bijlage 3 Oplegger Voorstel Procesplanning OVN Aardgasvrij. 310 Gemeente Utrecht (16 januari 2019). Bijlage 4 Voorstel Procesplanning OVN Aardgasvrij.

90

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Verkennende fase 2015 – 2019

4 de buurtgesprekken: “De procesplanning die er nu ligt, voldoet nog niet en bevat tevens vaag taalgebruik.” 311 Daarom wordt een groot aantal aanvullingen meegegeven, waaronder het opnemen van concrete projecten van Portaal voor kookgas en uitzoeken of het project sneller kan dan zeven jaar voordat er uitgevoerd gaat worden. Ook moet breder gekeken worden naar alternatieven anders dan stadsverwarming en vraagt de Regietafel flexibiliteit in te bouwen voor onverwachte zaken. 312 Met de hoofdlijn voor de buurtgesprekken stemt de Regietafel wel in, met een aantal kleine detailopmerkingen. 313 De kern van deze boodschap wordt dat er hulp is voor bewoners die aan de slag willen met het aardgasvrij maken van hun woning, dat de gemeente een subsidieregeling uitwerkt voor ten minste 300 koopwoningen in de wijk en dat projectpartners nu een proces doorlopen om te komen tot een warmtealternatief. Daarbij wordt gecommuniceerd dat dit alternatief betrouwbaar, betaalbaar en binnen afzienbare termijn duurzaam moet zijn. De boodschap is daarnaast dat vanaf 2022 bewoners een collectief aanbod kunnen verwachten. 314

Terug naar de tijdlijn

Voor de Regietafel ligt ook een gezamenlijke communicatieboodschap over haar samenwerking voor. In die boodschap wordt uitgelegd wat de energietransitie is, dat Overvecht-Noord de eerste aardgasvrije wijk van Utrecht wordt en dat er alles aan gedaan wordt om de transitie betaalbaar te maken voor iedereen. 315 De Regietafel wil daarin duidelijk naar voren laten komen dat de samenwerking tussen de partijen nodig is om de energietransitie te regisseren en realiseren en dat zij achter dit doel staat. En dat het Rijk wat betreft kostenneutraliteit een belofte heeft gemaakt. 316

29 januari 2019: De gemeenteraad wordt per brief op de hoogte gebracht van de groeiende Opgave Energietransitie. Met het coalitieakkoord is ten opzichte van 2018 € 1 miljoen extra beschikbaar in 2019. Overvecht-Noord maakt onderdeel uit van de gebiedsaanpak waar in 2019 € 1,4 miljoen voor beschikbaar is, waarvan € 450.000 voor deze wijk. Bij de wijkgerichte aanpak wordt vermeld dat in het Klimaatakkoord het opstellen van een uitvoeringsplan op wijkniveau als één van de nieuwe taken voor gemeenten wordt geformuleerd. “Dit uitvoeringsplan op wijkniveau wordt in samenspraak met de wijk tot stand gebracht. Wat betreft Overvecht-Noord zullen we u al eerder dit jaar informeren over de voortgang van alle activiteiten, het proces en de communicatie met de wijk.” 317

4 februari 2019: Zowel de Regietafel als het programmateam Overvecht-Noord Aardgasvrij worden geëvalueerd. Op de agenda staan een terugblik op het jaar 2018, een weging van de resultaten (met als onderwerpen de ambities, rollen, organisatie en bereikte resultaten) en vervolgens een vooruitblik op wat in 2019 en verder bereikt moet worden. 318 De evaluatie van de Regietafel is breder dan het project Overvecht-Noord, maar heeft wel veel raakvlakken met Overvecht-Noord vanwege de grootte van dit project binnen de Regietafel.

311 Gemeente Utrecht (23 januari 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht, p. 2. 312 Gemeente Utrecht (23 januari 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 313 Gemeente Utrecht (23 januari 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 314 Gemeente Utrecht (23 januari 2019). Bijlage 1 Oplegger Communicatieboodschap en Verhaallijn Buurtgesprekken OvervechtNoord; Bijlage 2 Verhaallijn Buurtgesprekken Overvecht-Noord. 315 Eneco, Energie-U, Gemeente Utrecht, Stedin, STUW (23 januari 2019). Bijlage 6 Kernboodschap Samenwerking RGT. 316 Gemeente Utrecht (23 januari 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 317 Gemeente Utrecht (29 januari 2019). Raadsbrief Groeiende opgave Energietransitie 2019. 318 Gemeente Utrecht (4 februari 2019). Agenda Evaluatie RGT 2018 op 4-2.

91

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Verkennende fase 2015 – 2019

4 De aanleiding voor de evaluaties is de weg naar een nieuw Transitieplan voor Overvecht-Noord, de start van een nieuwe programmamanager en de behoefte aan een evaluatie die bestaat bij leden van het team. Uit het evaluatiedocument komt naar voren dat er een lange periode van onduidelijkheid is geweest, met weinig ijkpunten, rond het genereren van data voor de IF-studie. Voor veel mensen werd het daardoor “(…) een gesloten iets” 319 en de samenhang begon te ontbreken. De opdracht voor het programmateam Overvecht-Noord is om een plan te maken dat “(…) kan rekenen op robuust draagvlak dat na besluitvorming wordt uitgevoerd.” 320 Qua planning wordt april 2019 wederom benoemd als moment waarop het Transitieplan af moet zijn en medio 2020 als moment van besluitvorming. 321 De programmamanager moet met een heldere koers komen, een duidelijke projectopzet en een spoorboekje voor het werk dat de komende periode gedaan moet worden.

Terug naar de tijdlijn

Het stedelijk team heeft ook een reflectie gegeven op de Regietafel, waarbij één van de punten is dat men erg veel bezig is geweest met Overvecht-Noord. En dan met name op de rol van de teams ten opzichte van elkaar en de Regietafel, de aansturing, inhoud en een vacuüm na het vertrek van de vorige programmamanager. Ook werpt men de vraag op of de rol van de gemeente moet worden aangescherpt. 322 De evaluatie leidt tot een groot aantal afspraken voor de organisatie, het team en de projecten voor 2019. Concreet voor Overvecht-Noord spreken de partijen af: “We blijven samen werken aan OVN [Overvecht-Noord]. Voor dit jaar staan in ieder geval het Transitieplan op de agenda en de uitwerking van de subsidieregeling. Naast het andere project ‘OVN – Beslisinformatie en Raad’.” 323

5 maart 2019: In een vergadering van de Regietafel deelt Stedin mee dat er – bij geschikte weersomstandigheden – op 18 maart 2019 wordt gestart met onderzoek naar brosse gasleidingen en eventuele lekkages in Overvecht-Noord. De uitkomsten daarvan kunnen vervolgens op 16 april 2019 worden besproken tijdens de volgende vergadering. In bredere zin komen daarna het Klimaatakkoord, de ambitie van de Regietafel en de voortgang van de Transitievisie Warmte aan de orde. 324 Ook heeft de gemeente inmiddels een notitie opgesteld waarin zij uiteenzet hoe gestreefd zal worden naar een gelijk speelveld bij een aanbesteding voor onder andere Overvecht-Noord. Dit is met name voor de mogelijke rol als concessieverlener / aanbesteder een belangrijk aandachtspunt, maar ook voor de rol als samenwerkingspartner. In het memo worden wettelijke aspecten beschreven (Aanbestedingswet, lid 1 en 2) en geeft de gemeente aan hoe zij hier in de praktijk mee om wil gaan. De notitie wordt nu ter kennisname aan de Regietafel voorgelegd. Het belangrijkste is dat de gemeente, wanneer zij overgaat tot aanbesteding van een concessie, zoveel mogelijk relevante informatie beschikbaar wil stellen aan potentiële gegadigden. 325 In het vervolg zal bij iedere Regietafel worden besloten welke informatie dit betreft. Deze informatie wordt vervolgens gearchiveerd voor eventuele openbaarmaking bij een aanbesteding. 326

319 Gemeente Utrecht (12 februari 2019 / 27 maart 2019). Evaluatie Programmateam Overvecht Noord Aardgasvrij, p. 1. 320 Gemeente Utrecht (12 februari 2019 / 27 maart 2019). Evaluatie Programmateam Overvecht Noord Aardgasvrij, p. 2. 321 Gemeente Utrecht (12 februari 2019 / 27 maart 2019). Evaluatie Programmateam Overvecht Noord Aardgasvrij. 322 Gemeente Utrecht (4 februari 2019). Presentatie Analyse Advies Stedelijk Team. 323 Gemeente Utrecht (4 februari 2019). Bijlage 2 – Verslag Evaluatie RGT 4-2-2018. 324 Gemeente Utrecht (5 maart 2019). Agenda Regietafel Energietransitie Utrecht. 325 Gemeente Utrecht (5 maart 2019). Bijlage 7 Oplegger Gelijk Speelveld; Bijlage 8 Memo Regietafel en Gelijk Speelveld. 326 Gemeente Utrecht (5 maart 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht.

92

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Verkennende fase 2015 – 2019

4 Bij de bespreking van Overvecht-Noord wordt een terugkoppeling gegeven van de buurtgesprekken. In februari 2019 hebben namelijk drie buurtgesprekken plaatsgevonden met de omgeving van de Minaretdreef, Hispanioladreef en de Vechtzoom. Van de 320 eigenaren uit deze buurten zijn er circa negentig bij de gesprekken geweest waarbij de wethouder Energie namens de deelnemende partijen een inleiding verzorgde. Uit de oogst van de gesprekken komen de kosten en de aanpassingen in huis als grootste zorg van de eigenaar-bewoners naar voren. 327 Vervolgens bespreken de partijen de hoofdlijn en dilemma’s voor het concept-Transitieplan. 328 De bespreking gaat met name over de planning, de verschillende deelprojecten en de communicatie daarover. Zo is er een discussie over of het deelproject kookgas uit team Overvecht-Noord moet worden gehaald. Besloten wordt dat de partijen de vele deelprojecten oppakken op een manier die leidt tot het meeste en snelste effect. 329 Hoe dat precies moet wordt echter niet duidelijk.

Terug naar de tijdlijn

Als laatste agendapunt komen de resultaten van de IF-studie aan de orde. De studie geeft inzicht in de voorkeursvariant op basis van de gemiddelde kosten voor een gemiddelde woning in een gemiddeld jaar. De resultaten blijken een goede basis voor het ‘puzzelproces’, maar niet geschikt om op een flexibele en snelle manier inzicht te geven aan bewoners en stakeholders. 330 De Regietafel neemt hier kennis van en stemt in met de conclusie om de IF-studie niet voor het vervolg van de planvorming Overvecht-Noord aardgasvrij te gebruiken. Het gevraagde besluit over openbaarmaking van de resultaten wordt uitgesteld, omdat men eerst de publieksvriendelijke en verantwoordingsversie wil zien en beoordelen. 331

25 maart 2019: In een intern stafoverleg van de gemeente wordt gesproken over de principekeuze voor de inzet van de rijksmiddelen voor de proeftuin Overvecht-Noord aardgasvrij. De projectleider heeft een voorstel gemaakt gebaseerd op haalbaarheid en wenselijkheid. De vraag is wat de beste aanpak is vanuit het vertrekpunt dat het geld wordt ingezet op het beste alternatief voor aardgas. Bijvoorbeeld de keuze tussen inzetten op isoleren, of juist de techniek om warmte de woning in te krijgen. De wethouder Energie schakelt hierin graag met het Transitieplan voor Overvecht-Noord. Besloten wordt om niet versneld een regeling op te stellen voor zestig woningen, maar dit pas te doen wanneer bekend is welk warmtealternatief voor Overvecht-Noord wordt gekozen. Daarnaast vraagt de wethouder om aan de slag te gaan met ‘oplijnen’ van de markt voor een gezamenlijk aanbod aan huiseigenaren. 332

15 april 2019: In een intern stafoverleg van de gemeente wordt het concept Transitieplan Overvecht-Noord besproken, waarbij de wethouder vraagt of advies / discussie in het college niet eerder nodig is. Op de inhoud van het plan geeft de wethouder aan concrete acties – wie doet wat – te missen en zij vraagt om goede beslisinformatie. Ze wil voorkomen dat over een aantal maanden blijkt dat informatie mist en wil daarom nu bedenken welke beslisinformatie nodig is. Ook wil ze in het Transitieplan iets meer lezen over de klankbordgroep. Er worden aparte momenten gepland om de voortgang van het project met de wethouder te bespreken en een collegenotitie wordt voorbereid. 333

327 Gemeente Utrecht (26 februari 2019). Bijlage 9 Samenvatting Terugkoppeling Buurtgesprekken. 328 Gemeente Utrecht (27 februari 2019). Bijlage 10 Oplegger Transitieplan – Update en Dilemma’s; Bo-Ex, Eneco, Energie-U, Gemeente Utrecht, Mitros, Portaal, Stedin (27 februari 2019). Bijlage 11 Transitieplan – Update en Dilemma’s. 329 Gemeente Utrecht (5 maart 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 330 Gemeente Utrecht (26 februari 2019). Bijlage 12 IF-studie openbaar en inzet in vervolg OVN. 331 Gemeente Utrecht (5 maart 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 332 Gemeente Utrecht (25 maart 2019). Verslag Staf Mobiliteit en Energie. 333 Gemeente Utrecht (15 april 2019). Verslag Staf Mobiliteit en Energie.

93

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 16 april 2019: In de vergadering van de Regietafel wordt een volgend concept van het Transitieplan voor Overvecht-Noord besproken. Gevraagd wordt kennis te nemen van het concept en suggesties mee te geven voor een definitief Transitieplan waar in de vergadering van 29 mei 2019 mee kan worden ingestemd. 334 Een belangrijk beslispunt op basis van het voorliggende plan is: “De betrokken partijen spreken met elkaar af dat dit document hun gezamenlijke spoorboekje is, waarmee partijen natuurlijk nog de vrijheid en verantwoordelijkheid behouden om hun eigen beslissingen te nemen over projecten en investeringen. Desalniettemin legt het document ook de afspraak vast om elkaar actief te informeren over besluiten en investeringen die van invloed zijn op de planvorming voor OVN Aardgasvrij. Ofwel: partijen spreken uit dat ze geen activiteiten verrichten die het bereiken van het einddoel in de weg zouden kunnen staan. Dat voorkomt verrassingen.” 335 In het conceptplan staan vier sporen benoemd: techniek en inhoud, participatie, besluitvorming, en markt. De Regietafel geeft complimenten voor het document omdat het een beter plan is dan het plan dat op 3 oktober 2018 werd afgekeurd. Maar de Regietafel vindt het huidige document strikt genomen “(…) het plan voor het plan” en vraagt aandacht om het plan concreet van acties te voorzien: wie, wat, wanneer.

Daarnaast is er ongemak over het ontbreken van de noodzakelijke beslisinformatie, waarbij het gevoel wordt uitgesproken dat dit steeds naar achter wordt geschoven en het document urgentie mist over het keuzeproces om te komen tot een warmtealternatief. De Regietafel mist daarnaast in het begin van het Transitieplan de uitgangspunten (zoals haalbaarheid en betaalbaarheid) en wat deze betekenen. De vraag of het programmateam voldoende is toegerust om de klus te klaren, vindt men kwalitatief slecht te beoordelen. 336 “Er moet rekening gehouden worden met de vraag om meer kwantitatieve inzet in de vorm van hulpteams en externe deskundigheid.” 337 Ook bij de bespreking van het jaarplan van de Regietafel komt Overvecht-Noord aan de orde. Voor twee deelprojecten wordt de programmanager Overvecht-Noord als verantwoordelijke aangewezen: het inzichtelijk maken van beslisinformatie ter onderbouwing van de keuze voor een van de alternatieve warmteoplossingen voor Overvecht-Noord aardgasvrij, en voor de samenwerking in de planvorming voor hetzelfde project. Per deelproject worden ook de risico’s en onzekerheden (inclusief beheersmaatregelen) beschreven.

Voor Overvecht-Noord worden op dit moment risico’s gezien in de reactie van bewoners (die sneller, anders of niet willen), in landelijke ontwikkelingen, onvoldoende capaciteit en / of competenties, onvoldoende commitment naar het Transitieplan, en geen draagvlak voor varianten voor de wijk. 338 29 mei 2019: In de vergadering van de Regietafel komen dezelfde onderwerpen terug als in de vergadering van 16 april 2019. Bij het Transitieplan – opgesteld door het programmateam – wordt gevraagd om in te stemmen met het voorliggend concept zodat daarna de besluitvorming in de eigen organisaties kan plaatsvinden. Daarbij wordt ook gevraagd om de kosten en urenraming te onderschrijven en de noodzakelijke financiële middelen beschikbaar te blijven stellen. 339 In het Transitieplan zijn technische en economische aspecten (spoor A), maatschappelijke aspecten (B), organisatie van de markt (C), en de besluitvorming (D) uitgewerkt. Het document start met de opgave (aardgasvrij maken van de wijk) en de uitgangspunten (o.a. uitvoerbaar en betaalbaar) die voor de overgang naar een andere warmtevoorziening zijn geformuleerd. 340 De Regietafel besluit het Transitieplan nu niet vast te stellen. De leden vinden het een goede stap vooruit,

334 Gemeente Utrecht (16 april 2019). Agenda Regietafel Energietransitie Utrecht. 335 Gemeente Utrecht (9 april 2019). Bijlage 1 Oplegger Concept-Transitieplan Ovn, p. 1. 336 Gemeente Utrecht (16 april 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 337 Gemeente Utrecht (16 april 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht, p. 2. 338 STUW (16 april 2019). Bijlage 3 Oplegger Jaarplan 2019 RGT Energietransitie; Bijlage 4 Jaarplan RGT Energietransitie 2019. 339 Gemeente Utrecht (29 mei 2019). Agenda Regietafel Energietransitie Utrecht. 340 Bo-Ex, Eneco, Energie-U, Gemeente Utrecht, Mitros, Portaal, Stedin (23 mei 2019). Bijlage 2 Versie 1.4 Transitieplan OVN.

94

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 maar er zijn nog onzekerheden rondom bijvoorbeeld de scope, de operationele uitvoering, het budgetverzoek en het beoordelingskader voor warmtealternatieven. De programmamanager krijgt de opdracht om deze laatste slag – samen met de Regietafel – te gaan maken. Omdat het plan niet wordt vastgesteld worden ook het besluit over de kosten- en urenraming, besluitvorming in de eigen organisaties (en het college) en het opstellen van een publieksversie uitgesteld. De geplande buurtgesprekkenreeks van eind juni / begin juli 2018 gaat wel door. 341 12 juni 2019: In een intern stafoverleg van de gemeente wordt de strategie voor het Transitieplan Overvecht-Noord doorgeschoven naar de volgende stafvergadering. De wethouder vraagt om een raadsbrief voor te bereiden over de vertraging van de besluitvorming over Overvecht-Noord aardgasvrij. 342 26 juni 2019: Onder externe begeleiding vindt een sessie plaats met bestuurlijke deelname van alle partijen. Daarin wordt het hele proces uit het Transitieplan gevisualiseerd en doorlopen. Tevens wordt gesproken over de samenwerking, besluitvorming en mandaten van alle partijen. In het ambtelijk wederhoor geeft de gemeente aan dat hierdoor alle partijen weer achter het gezamenlijk proces stonden.

8 juli 2019: In de vergadering van de Regietafel wordt gesproken over een concept beoordelingskader voor warmtealternatieven en een voorstel voor het vervolgtraject voor Overvecht-Noord. Het doel is om toe te werken naar een gedragen kader rond 1 oktober 2019. 343 Er is discussie over de hoeveelheid beoordelingscriteria omdat Stedin en STUW de voorgestelde lijst te veel achten terwijl de gemeente, Eneco en Energie-U die wel reëel vinden. Voor de zomer moet de programmamanager een aangepast beoordelingskader aanleveren met een extra toelichting. Besloten wordt dat dit samen met het Transitieplan zal terugkomen in de vergadering van de Regietafel op 4 september 2019. 344 22 juli 2019: De gemeenteraad ontvangt met een raadsbrief een uitnodiging voor een collegeinformatiebijeenkomst op 5 september 2019 en wordt geïnformeerd over onder andere de uitkomsten van het Klimaatakkoord, de Transitievisie Warmte en project Overvecht-Noord aardgasvrij. In de passage over Overvecht-Noord komen de buurtgesprekken, Gasvrij thuis (de aardgasvrije voorbeeldwoning) en de grotere avonden voor buurten en bedrijven aan bod. “Bewoners willen weten wat het gaat kosten en hoe ze worden ondersteund, zowel financieel als praktisch in de uitvoering. Er is behoefte aan een collectieve aanpak(ken) zodat bewoners ontzorgd worden.

Met het creëren van schaalgrootte in de aanpak verwachten we dat de markt scherpere prijzen kan bieden aan bewoners.” 345 Daarnaast laat de wethouder weten dat er voorbereidingen zijn getroffen om huiseigenaren te ondersteunen met collectieve inkoopmogelijkheden en het aanbieden van trajectbegeleiding. Tot slot wordt meegedeeld dat met de partijen van de Regietafel een beoordelingskader wordt gemaakt om alternatieve warmte-infrastructuren in de wijk te kunnen vergelijken. Na de zomer moet dit met de wijk worden uitgewerkt om een beeld te vormen van wat voor Overvecht-Noord de meest voor de hand liggende alternatieven voor aardgas zijn. 346

341 Gemeente Utrecht (29 mei 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 342 Gemeente Utrecht (12 juni 2019). Verslag Staf Mobiliteit en Energie. 343 Bo-Ex, Eneco, Energie-U, Gemeente Utrecht, Mitros, Portaal, Stedin (5 juli 2019). Bijlage 2.1 Outline beoordelingskader OVN. 344 Gemeente Utrecht (8 juli 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 345 Gemeente Utrecht (22 juli 2019). Raadsbrief Voortgang stadsakkoord, Transitievisie warmte en Overvecht-Noord, p. 2-3. 346 Gemeente Utrecht (22 juli 2019). Raadsbrief Voortgang stadsakkoord, Transitievisie warmte en Overvecht-Noord.

95

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 4 september 2019: Een groot deel van de vergadering van de Regietafel gaat over Overvecht-Noord. Over deelproject gasloos koken brengt Stedin een notitie in waarin alle partijen de bereidheid uitspreken om een aanbod te ontwikkelen voor de overstap naar elektrisch koken in Overvecht-Noord en daarna de rest van Utrecht. 347 Verder licht Stedin toe dat een deel van de gasleidingen in de wijk versneld vervangen moeten worden. Uit hun onderzoek van de aardgasleidingen in Overvecht-Noord blijkt dat ca. twintig kilometer aan brosse leidingen al tussen 2020 en 2023 aan vervanging toe is. Verder uitstel van de vervanging geeft veiligheidsrisico’s. Dit leidingennetwerk is namelijk niet geschikt voor overbrugging via bijvoorbeeld technische of tijdelijke oplossingen. De Regietafel wil wel samen blijven kijken of vervanging voorkomen kan worden voor de woningen die uitsluitend kookgas gebruiken. 348 Het Transitieplan wordt daarna opnieuw besproken, en wordt dit keer akkoord bevonden door alle partijen. 349 Het plan moet nu alleen nog langs de klankbordgroep. Na haar akkoord zal het Transitieplan op 18 of 19 september 2019 worden gepubliceerd. Eneco geeft wel aan in de basis akkoord te zijn met het plan, maar geeft ook aan dat haar rol ingewikkelder wordt wegens ongemak over haar commercieel belang.

Zij vraagt naar het voornemen van de gemeente op het gebied van een marktconsultatie; marktpartijen moeten nog gezocht worden. Partijen zijn ook akkoord met de inzet van het gevraagde budget, maar Stedin en Eneco gaan niet akkoord met de ureninzet omdat zij zich hier niet aan willen committeren. 350 Het concept beoordelingskader voor warmtealternatieven staat ook op de agenda. Deze wordt nu ter kennisgeving aangenomen. Een extern bureau zal een definitief concept uitwerken voor de volgende vergadering van de Regietafel. 351

5 september 2019: In een college-informatiebijeenkomst wordt ingegaan op de Transitievisie Warmte, het proces voor Overvecht-Noord aardgasvrij 2030 en de vraagstukken waar tegenaan wordt gelopen. Van deze bijeenkomst is geen verslag beschikbaar.

16 oktober 2019: Met het vaststellen van het Transitieplan begint de uitvoeringsfase van project Overvecht-Noord aardgasvrij. Daarmee verandert de rol van Eneco. Eneco voelt zelf enig ongemak bij de betrokkenheid in de bestuurlijke overleggen vanwege een eventuele aanbesteding. Zij schrijft daarom in een voorstel aan de Regietafel: “Eneco kan niet betrokken zijn bij uitvoering van het Transitieplan gegeven de commerciële belangen die onlosmakelijk zijn verbonden aan Eneco’s rol als warmtebedrijf in OvervechtNoord.” 352 Voor de Regietafel wordt besloten dat Eneco voortaan alleen nog op afroep aanwezig zal zijn. Daarnaast wordt besloten om voor het vervolg een aparte Stuurgroep op te richten voor Overvecht-Noord. De gemeente zal met een concept uitwerkingsvoorstel komen. Ook wordt besloten dat Eneco geen financiële bijdrage hoeft te leveren aan de uitvoering van het Transitieplan. 353

347 STUW (4 september 2019). Bijlage 1.1 Oplegger Gasloos koken; Bijlage 1.2 Notitie Gasloos koken – versie 05 Regietafel. 348 Gemeente Utrecht (4 september 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 349 Bo-Ex, Eneco, Energie-U, Gemeente Utrecht, Mitros, Portaal, Stedin (1 september 2019). Bijlage 3.1 Versie 2.1 Transitieplan OVN aardgasvrij Eindconcept. 350 Gemeente Utrecht (1 september 2019). Bijlage 3.2 Raming uren en kosten Uitvoering Overvecht-Noord Aardgasvrij; Gemeente Utrecht (4 september 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 351 Gemeente Utrecht (4 september 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 352 Eneco (26 september 2019). Bijlage 1.2 Voorstel aanpassing positie Eneco 2 vdef. 353 Gemeente Utrecht (16 oktober 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht.

96

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 Ook de inhuur van externe inzet wordt in de vergadering besproken. Nu de uitvoeringsfase van het project gaat starten en gemeenten vanuit het Klimaatakkoord een regierol hebben gekregen, is de vraag hoe de invulling van de rollen van de programmamanager en omgevingsmanager er vanaf 2020 uit gaan zien. In de vergadering van 27 november 2019 wordt nader bepaald hoe de functies in 2020 worden ingevuld. 354 Er wordt nu wel besloten dat Stedin blijft meebetalen totdat een alternatief voor aardgas gekozen is. Op dit moment is dat naar verwachting in het eerste kwartaal van 2020. Daarna gaat Stedin over op investeringen in de wijk en procesgeld. STUW wil nog meebetalen tot halverwege 2020. Daarna moeten de kosten en regie volledig voor de gemeente zijn, want het project komt dan in andere fase. 355 Een agendapunt over het betrekken van bewoners vervalt omdat de aangeleverde stukken van beperkte kwaliteit zijn. Daarom wordt voorgesteld om in de aanstaande evaluatie van de Regietafel mee te nemen hoe de aanpak van het stedelijk team werkt. “Er wordt bemerkt dat de middelen soms van onvoldoende kwaliteit zijn.” 356 Verder is een opdrachtomschrijving en planning voor deelproject elektrisch koken (eerder deelproject gasloos koken) voor Overvecht-Noord af. In de wijk moet twintig kilometer aan aardgasleidingen op korte termijn vervangen worden.

Dit wordt opgedeeld in drie fasen: fase 1 dat in 2020-2021 wordt vervangen, fase 2 dat in 2021-2022 wordt vervangen, en fase 3 wordt in 2022-2023 vervangen. “Als alle 4.400 huishoudens in Overvecht Noord overstappen op inductie koken kan op ca. 65% van de vervangingsopgave van het gasnet bespaard worden. Bij gebrek aan harde garanties op de overstap op inductie koken houdt Stedin vast aan de planning voor de vervanging van de gasleidingen in Overvecht Noord.” 357 Het doel van deelproject elektrisch koken is daarom om een aantrekkelijk aanbod te ontwikkelen voor bewoners om de overstap naar elektrisch koken aantrekkelijk te maken en het vervangen van leidingen te voorkomen. Hiervoor worden drie sporen gevolgd 358: 1. het meenemen van de overstap op elektrisch koken als standaard onderdeel bij groot onderhoud, renovaties en mutaties van woningen met uitsluitend kookgas; 2. het ontwikkelen van een offer you can’t refuse voor woningen die tot 2025 niet gerenoveerd worden; 3. en onderzoeken welke mogelijkheden binnen de Crisis- en herstelwet bestaan om de overstap naar elektrisch koken te faciliteren. De Regietafel besluit dat Stedin de opdrachtgever wordt voor dit project en hiervoor de projectleider levert. STUW en de gemeente dragen bij door capaciteit te leveren.

359 Toch geeft Stedin ook aan haar vervangingswerkzaamheden door te zetten, omdat er nog niet genoeg garanties zijn dat de gasleidingen voor de deadlines van de vervangingsopgave buiten gebruik zijn. 360 Daarnaast bespreekt de Regietafel het concept beoordelingskader voor project Overvecht-Noord aardgasvrij. De vier hoofdthema’s zijn betaalbaarheid, duurzaamheid, toekomstbestendigheid en gevolgen in de woning en wijk. Deze zijn tijdens een bewonersavond voorgelegd aan een groep van zestig bewoners, die ‘duurzaamheid’ als belangrijkste thema aanmerkten. 361

354 Gemeente Utrecht (16 oktober 2019). Bijlage 2.1 Procesvoorstel inhuur externen OVN 2020. 355 Gemeente Utrecht (16 oktober 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 356 Gemeente Utrecht (16 oktober 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht, p. 4. 357 Stedin, STUW (2 oktober 2019). Bijlage 4.2 Plan van aanpak Project Elektrisch koken Overvecht Noord, p. 2. 358 Stedin, STUW (2 oktober 2019). Bijlage 4.2 Plan van aanpak Project Elektrisch koken Overvecht Noord. 359 Gemeente Utrecht (16 oktober 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 360 Stedin (12 september 2019). Bijlage 5.2 20190912 Memo Gasvervanging Overvecht v5. 361 Gemeente Utrecht (9 oktober 2019). Bijlage 6.1 Beoordelingskader OVN.

97

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

De programmamanager vraagt de Regietafel om schriftelijk opmerkingen door te geven en “(…) wijst er op dat dit het moment is om inhoudelijk bij te sturen.” 362

29 oktober 2019: De gemeenteraad wordt geïnformeerd over het Transitieplan ­ Overvecht-Noord aardgasvrij. In de raadsbrief wordt de opgave kort beschreven (Overvecht-Noord in 2030 aardgasvrij), en wordt ingegaan op de samenwerking aan de Regietafel en het betrekken van de wijk bij de transitie. Over het vervolgproces wordt beschreven dat gewerkt wordt aan een beoordelingskader om alternatieve warmteoplossingen af te wegen, het in kaart brengen van de eigenschappen van verschillende alternatieven, en dat er gekeken wordt naar koppelkansen op ruimtelijk en sociaal gebied. Het college merkt op dat er geen blauwdruk is voor het aardgasvrij maken van een bestaande wijk, “(…) het is pionieren. (…) Samen met onze partners denken wij daarom na over een nieuw sturingsmodel voor de opgave in OvervechtNoord.” 363 Desondanks is de ambitie concreet: “Het doel op zichzelf is helder: een aardgasvrij Overvecht-Noord in 2030.” 364 De brief sluit af met de verwachting dat in 2020 de gemeenteraad een uitvoeringsplan zal worden voorgelegd. 365

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4

362 Gemeente Utrecht (16 oktober 2019). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht, p. 8. 363 Gemeente Utrecht (29 oktober 2019). Raadsbrief Transitieplan Overvecht-Noord Aardgasvrij, p. 2. 364 Gemeente Utrecht, Stedin, Mitros, Bo-ex, Portaal, Eneco, Energie-U (oktober 2019). Transitieplan Overvecht-Noord aardgasvrij, p. 4. 365 Gemeente Utrecht (29 oktober 2019). Raadsbrief Transitieplan Overvecht-Noord Aardgasvrij.

98

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

5

2020 – 2023

Voorbereidings­ fase

Voorbereidingsfase 2020 – 2023

5 5

VOORBEREIDINGSFASE: 2020 – 2023

In dit hoofdstuk beschrijven we de fase van de verdere voorbereiding van het project Overvecht-Noord aardgasvrij. Aan de hand van interne documenten, verslagen van interviews met betrokkenen en openbare (raads)informatie worden in een tijdlijn de belangrijkste gebeurtenissen en ervaringen beschreven. Uitvoering Onderzoeken laten zien dat een warmtenet voor de meeste woningen in Overvecht-Noord het beste aardgasvrije alternatief is. Al is dit alternatief voor gebruikers wel duurder dan aardgas. Om het vervangen van gasleidingen op de korte termijn te voorkomen wordt deelproject ‘elektrisch koken’ opgestart. Maar dit project duurt lang, de pilot blijkt financieel niet opschaalbaar te zijn naar de rest van de wijk en een lobby richting het Rijk om knelpunten weg te nemen is niet succesvol. Aan het eind van de voorbereidingsfase is de verwachting dat 320 huishoudens met project elektrisch koken aardgasvrij worden gemaakt (de oorspronkelijke scope van dit project besloeg meer dan 4.000 woningen). Rolinvulling De gemeente kiest in de projectorganisatie voor een andere governance-structuur waarin Overvecht-Noord aardgasvrij meer centraal wordt gesteld. Maar de gemeente blijft zoekende naar de invulling van de regierol en kiest er vooral voor om meer procesregie te voeren.

Middelen en instrumenten De gemeente heeft in totaal € 4,7 miljoen aan rijksgeld gereserveerd voor het project (de PAW-subsidie). Daarnaast is er nog € 3,75 miljoen vanuit algemene middelen beschikbaar, die door de gemeente als zogenoemde Coronagelden zijn toegevoegd aan het projectbudget. De aanvraag voor een aanvullende rijkssubsidie wordt echter niet gehonoreerd. Er dreigen onvoldoende middelen te zijn om de onrendabele toppen bij het aardgasvrij maken van de volledige wijk te kunnen overbruggen. Er wordt daarom gewacht op en gelobbyd voor nieuwe subsidies. Informatievoorziening De wethouder Energie stuurt op het goed en realistisch informeren van de gemeenteraad. Om risicobeheersing te borgen wordt het project ondergebracht bij de Regeling Risicovolle Projecten (RRP). De gemeenteraad ontvangt halfjaarlijkse de RRP-rapportages en blijft daardoor goed aangehaakt bij de voortgang en de risico’s van het project. Planning Planningen verschuiven voortdurend. Ook voor deelproject elektrisch koken. Het wijkuitvoeringsplan (WUP) vormt het fundament onder de uitvoering van het project en zou eind 2021 aan de gemeenteraad worden aangeboden. Na meerdere verschuivingen is de verwachting aan het eind van de voorbereidingsfase dat het WUP in het vierde kwartaal van 2023 aan de gemeenteraad wordt voorgelegd.

100

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’