PvE en FO Lombokplein.pdf

Lombokplein Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg

Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp Definitieve versie, september 2020

Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp Lombokplein Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg

Definitieve versie, september 2020

Colofon Projectgroep

Versiedatum

Archeologie, Lione du Pied Culturele zaken, Carolien de Boer, Jelmer Jepsen Economische zaken, Ruud Nijveld Groen, Gideon Vreeman Geluid en Lucht, Reinier Balkema, Elger Niemendal Milieu/duurzaamheid, Jeanet Hekhuis Maatschappelijke ontwikkeling, Ien van der Waal - Krijbolder, Gerdien Stoel Planeconomie, Arno van Rijssen Stadsingenieurs ontwerp, Ine Esselink, Marjo de Kraker, Mischa Laugs, Nely van der Meer, Dominic Meesters Stadsingenieurs techniek, Arjan Corten, Dirk-jan Davids Blumink, Antoon Minten, Alfons Tanis, Roy van der Voort Stedenbouw, Ashwin Karis, Marlies de Nijs, Sjoerd Wolbertus Verkeer, Peter Koolhaas, Cees Verbokkem Volksgezondheid, Ellen Peeters Wijkbureau West, Herman van ‘t Spijker Wonen, Joeri van der Lee

september 2020

Reproductiedatum september 2020

Bestuurlijke besluitvorming 24 november 2020

Projectmanagement Communicatie, Jose van Gurp Placemaking, Luc Mes Planning, Mark Ligtvoet Projectmanagement, Carla Mesman, Linda Kuik Strategisch adviseur directie en bestuur, Berni Jansdam

Opdrachtgever Bestuurlijk, College van Burgemeester & Wethouders Ambtelijk, Programmadirecteur Centrum, binnenstad en stationsgebied, Leen de Wit

Grafische realisatie OntwerpstudioRuimte Fotografie, Beeldbank Gemeente Utrecht, CU2030, Utrechts Archief, Yvonne van Megen

4 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Inhoudsopgave 1

Inleiding

8

7

Technische uitgangspunten

90

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

Doel en opgave Amendementen en moties Plangebied Proces Leeswijzer

8 10 10 11 11

2

Stedenbouwkundige visie

14

7.1 Archeologie 7.2 Niet gesprongen explosieven (NGE) 7.3 Bodemkwaliteit 7.4 Kabels en leidingen 7.5 Water en riolering 7.6 Asfalt- en wegfundering 7.7 Bruggen 7.8 Bomen 7.9 Ecologie 7.10 Duurzaamheid 7.11 Gezondheid & woonkwaliteit 7.12 Geluid 7.13 Luchtkwaliteit 7.14 Externe veiligheid 7.15 Bedrijven en milieuzonering

90 92 92 93 93 94 95 95 96 98 100 102 103 103 103

8

Functioneel Ontwerp

104

Verandering in routes Plantoelichting plandeel Leidse Rijn Plantoelichting plandeel Stadsstraat Plantoelichting plandeel bruggen Overkoepelende onderdelen Functioneel Ontwerp

104 105 111 120 122

2.1 Opgave 2.2 Ruimtelijke structuur/visie

14 14

3

Zes thema’s

20

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

Gemengd en Inclusief Compact en Levendig Fijnmazig Duurzaam Groen en Gezond Slim Vervoer

20 22 24 25 27 28

4

Uitgangspunten Openbare Ruimte

32

4.1 Overkoepelende uitgangspunten 4.2 Uitgangspunten plandeel Leidse Rijn 4.3 Uitgangspunten plandeel stadsstraat

32 45 56

8.1 8.2 8.3 8.4 8.5

5

66

9

Participatieproces

124

5.1 Uitgangspunten Parkblok 5.2 Uitgangspunten Hotelblok 5.3 Uitgangspunten Leidseblok

66 71 77

9.1 Aanpak op maat 9.2 Een beter plan 9.3 De stad maken we samen

124 124 124

6

Uitgangspunten Bruggen

84

10 Uitvoerbaarheid en planning

126

6.1 6.2 6.3 6.4

Overkoepelende uitgangspunten Uitgangspunten Damstraatbrug Uitgangspunten Kanonstraatbrug Uitgangspunten Van Sijpesteijnbrug

84 86 87 89

10.1 Technische uitvoerbaarheid 10.2 Planning

126 126

Bijlagen

127

Uitgangspunten Bouwlocaties

-5

Ch Gym risteli nas jk ium

Muntkwartier

Par k

je G

vRW

Graadt van Roggenweg

Beurskwartier Jaarbeurs

Am rath h

otel

Overzicht plangebied met straatnamen.

6 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

roe s

Jaarbeurs

n ute

Vl e g we se

Lo m bo

k Ka na a

lst ra

at ii am u C ee Ul osk M

Daals

kb

l

Ha

Pa r

etunn e

lo

t

ur

lbu

ge

k

Ver len gd Lei d

e Le

seb lo k

ids

Lom

ew eg

bok

par

k Par k

v VHO

nk a de

Hot elb lok

Pla za

hot el

t uc iad

Ver le Van ngde Sijp este ij

NH l te ho

SNS

Jaa rb

eur s

We st

flan k

plei ng e

No ord

Sm

akk ela a

rsv

eld

bou w

Stad s

kan too r

Bea trix

-7

thea ter

r Ut r nt

Ce

1

Inleiding

Voor u ligt het Programma van Eisen Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg. Dit is een uitwerking van het onderdeel Lombokplein uit de Omgevingsvisie Beurskwartier - Lombokplein, die in december 2017 is vastgesteld door de gemeenteraad. Het is een integraal plan waarin de randvoorwaarden, eisen en uitgangspunten voor de gewenste ontwikkeling van het project zijn vastgelegd. Het Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPvE), het Integraal Programma van Eisen (IPvE) en het Functioneel Ontwerp (FO) openbare ruimte zijn onderdelen van dit document. Dit document gaat alleen over de herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, de plannen voor het Beurskwartier worden separaat uitgewerkt.

1.1 Doel en opgave Het westelijk deel van het stationsgebied wordt onderdeel van het centrum, een uitbreiding van de binnenstad. Dit nieuwe deel van het centrum wordt een toonbeeld van een gezonde, duurzame en levendige stad waar voor iedereen plaats is om te wonen, werken en verblijven. Belangrijk is dat het plangebied naadloos verbonden is met de stad als totaal. En ook dat Lombok weer goed wordt verbonden met de omliggende buurten. Dit wordt bereikt door het aanhechten van doorgaande verbindingen en structuren en

door het herstellen van de stedelijke maaswijdte (de doorwaadbaarheid) in het gebied. Enerzijds gaat het om het doortrekken en herstellen van de Leidse Rijn. Het water wordt teruggebracht, het fietspad hierlangs wordt rechtgetrokken en langs de route komt bebouwing. De herinrichting van het huidige Westplein is van een andere orde. Hier is de opgave vooral het herstellen van het stedelijk weefsel: van een barrière van infrastructuur weer een prettig, levendig stuk stad maken door het toevoegen van een Lomboks bouwblok en een parkje aan het water. De verkeersbundel wordt getransformeerd naar een stadsstraat. Een prettige, goed oversteekbare straat van 2x1 rijstrook met een snelheidsregime van 30 km/u, die daarnaast ook de bereikbaarheid van de binnenstad borgt. Onderdeel van dit plan is ook de herinrichting van de Graadt van Roggenweg. Deze vormt in de huidige situatie een zware infrastructuurbundel, bestaande uit een trambaan en minimaal twee rijstroken per rijrichting. Ook de Graadt van Roggenweg dient omgebouwd te worden tot stadsstraat die beter oversteekbaar is en meer verblijfskwaliteit heeft.

Links: Overzichtsfoto Westplein richting Daalsetunnel.

Rechts: Foto Westplein richting Graadt van Roggenweg.

8 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Luchtfoto van het plangebied.

-9

1.2 Amendementen en moties Bij de vaststelling van de Omgevingsvisie Beurskwartier – Lombokplein op 7 december 2017 zijn ten aanzien van het Lombokplein twee amendementen en drie moties aangenomen. Bij de uitwerking van dit Programma van Eisen (PvE) zijn deze meegenomen. Het Amendement Lombokpark (A2017/68) is vooruitlopend op dit PvE al uitgewerkt en vastgesteld in de gemeenteraad op 20 september 2018. De aangepaste Omgevingsvisiekaart laat minder bebouwing en meer groen zien in de vorm van het Lombokpark en twee semi-openbare binnentuinen. Het Amendement Robuuste weg (A2017/67) is integraal uitgewerkt in voorliggend PvE, zie onder andere de toelichting in paragraaf 4.1 en 8.3. Ook de Motie Parkeervoorzieningen in ontwikkelgebied Lombokplein nee bedankt! (M2017/242) is integraal uitgewerkt in voorliggende PvE, zie onder andere in paragraaf 3.6 onder thema Slim Vervoer. De Motie Ja! Nu echt vooruit op de Leidseweg en Van Sijpesteijnkade (M2017/244) heeft geresulteerd in de uitwerking van twee varianten voor de kruising tussen de fietsroute en de stadsstraat. In hoofdstuk 8 zijn de verschillen in doorstroming voor auto en fiets en de ruimtelijke verschillen van de twee kruisingsvarianten toegelicht. In bijlage 7 is een rapportage opgenomen met alle voor- en nadelen van beiden varianten.

Naar aanleiding van de Motie Westplein: van verkeersplein naar een leefbare straat (M2017/241) is onderzoek gedaan naar verkeersreductie op het Westplein, in bijlage 8 is een samenvatting van de resultaten van dit onderzoek opgenomen. En ook de resultaten van de Verkeersstudie Noordwest (mei 2020) zijn in dit kader relevant. Zie bladzijde 30.

1.3 Plangebied Het plangebied ligt ten noordwesten van station Utrecht Centraal. Het plangebied wordt aan de noordzijde begrensd door de bestaande wijk Nieuw Engeland en de Daalsetunnel, aan de oostzijde geflankeerd door het spoor en de Leidseveertunnel. De Van Sijpesteijnkade en de door te trekken Leidse Rijn liggen in het hart van het plangebied. De verlengde Graadt van Roggenweg en het toekomstige Jaarbeurspleingebouw vormen de zuidelijke grens. In het noordwesten wordt de plangrens bepaald door de Leidsepoort aan de Leidseweg en de wandbebouwing van de gebouwen ‘Los Angeles’ en ‘Buenos Aires’ in Lombok. De Graadt van Roggenweg wordt heringericht tot de kruising met de Overste den Oudenlaan, net over het Merwedekanaal heen. Dit punt vormt de zuidwestelijke grens van het plangebied.

Links: Foto van het treinstel (Perron West) op het Westplein.

Rechts: Foto van de ventweg van de Graadt van Roggenweg.

10 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

De in dit document gehanteerde straatnamen zijn werknamen en zijn aangegeven in bijgaand kaartbeeld (zie pagina 6 en 7). De definitieve straatnamen en de naamgeving van de toekomstige bruggen worden bepaald door de Straatnaamcommissie. De in dit document veelvuldig gebruikte term ‘stadsstraat’ refereert aan de (Verlengde) Kanonstraat en (Verlengde) Graadt van Roggenweg.

1.4 Proces Bij de totstandkoming van dit PvE zijn diverse belanghebbenden betrokken en geconsulteerd, zoals bewoners (waaronder de Ontwikkelgroep Lombok Centraal), ondernemers en gebouweigenaren in de omgeving, de Provincie Utrecht, Qbuzz, Veiligheidsregio Utrecht, woningcorporaties, de Fietsersbond, het Solgu (Stedelijk Overleg Lichamelijk Gehandicapten Utrecht Onbeperkt), et cetera. In hoofdstuk 9 wordt het participatieproces nader toegelicht. Het PvE inclusief het FO is vastgesteld in het supervisieteam Stationsgebied en in de BInG (Toetsingscommissie Beheer Inrichting Gebruik van de openbare ruimte). Het FO is door middel van simulaties getoetst op voldoende afwikkeling voor auto, fiets en openbaar vervoer.

1.5 Leeswijzer De stedenbouwkundige visie voor het plangebied is toegelicht in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 wordt aan de hand van zes thema’s, zoals genoemd in de Omgevingsvisie, de ambities voor de herinrichting belicht. De uitgangspunten worden beschreven voor de openbare ruimte (hoofdstuk 4), de bouwlocaties (hoofdstuk 5) en de bruggen (hoofdstuk 6). Hoofdstuk 7 beschrijft het toetsingskader voor de milieu- en andere technische uitvoeringsaspecten. In hoofdstuk 8 is de inhoud van het Functioneel Ontwerp beschreven, waarbij ook de twee varianten van de kruising tussen de fietsroute Leidseweg/Van Sijpesteijnkade en de nieuwe stadsstraat worden belicht. Het participatieproces, de wijze waarop samen met betrokken partijen is gewerkt, staat toegelicht in hoofdstuk 9. De technische uitvoerbaarheid en de planning van het project staan in hoofdstuk 10. De diverse bijlagen waar naar wordt verwezen zijn in een apart bijlagenboek samengevoegd. Tevens is de plankaart van het Functioneel Ontwerp een aparte bijlage en de bijbehorende profielen zijn in een profielenboek opgenomen.

Omdat de ontwikkelingen op het vlak van duurzaamheid razendsnel gaan, kan het zijn dat de normeringen in de loop van het ontwikkelproces moeten worden geactualiseerd. Op de momenten in het planproces, waarbij bestuurlijke besluitvorming plaats vindt, zal daarom worden beoordeeld of de gehanteerde uitgangspunten en ambities moeten worden bijgesteld. Dit geldt ook voor andere normeringen, zoals de parkeernormen auto en fiets. Eind 2020 wordt er een nieuwe parkeervisie verwacht, waaronder nieuwe parkeernormen.

- 11

Foto van de bestaande situatie (2018), genomen vanaf het Park Plaza Hotel.

Veel doorgaand autoverkeer over het Westplein, weinig verblijfskwaliteit in de openbare ruimte. De Leidse Rijn ligt vanaf de Damstraat ondergronds.

12 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Boven: Kijkrichting impressie.

Rechts: De Leidse Rijn is hersteld. Nieuwe bruggen en het park verbinden Lombok met het Nieuwe Centrum. Het autoverkeer rijdt via nieuwe levendige stadsstraat. Park aan het water.

- 13

2

Stedenbouwkundige visie

2.1 Opgave De opgave voor het project is het maken van een levendig deel van de stad met een duidelijke identiteit. Om dat te bereiken zijn essentieel: het herstel van de Leidse Rijn, het aanpassen van de verkeersstructuur, het maken van een aantrekkelijke openbare ruimte en het toevoegen van bebouwing. Er wordt ingezet op drie compacte bouwblokken in een dichtheid die past bij de schaal van de bebouwing in de directe omgeving. Zo wordt optimaal van de (beperkte) ruimte gebruik gemaakt. Het Westplein en de Graadt van Roggenweg worden getransformeerd tot een stadsstraat die om het NH Hotel heen wordt gelegd. De autoroute komt zodoende aan de stationszijde te liggen, waardoor ruimte ontstaat voor reconstructie van de Leidse Rijn, groen en langzaam verkeersverbindingen.

2.2 Ruimtelijke structuur/visie

VERKLARING Stadsstraat Leidse Rijn (stadscorridor) Lombokpark Binnentuinen Jaarbeursplein Overige straten

De ruimtelijke structuur in de nieuwe situatie wordt helder en overzichtelijk. Door herstel van de Leidse Rijn, herinrichting van de openbare ruimte en toevoeging van de drie nieuwe bouwblokken, worden historische structuren hersteld en wordt op een logische manier aangesloten op nieuwere stukken stad. Dit zorgt ervoor dat het plangebied beter wordt verbonden met de omliggende wijken. Het accentueren en herkenbaar maken van deze structuur geeft het gebied identiteit en betekenis voor de bewoners en bezoekers van Utrecht. De ruimtelijke structuur bestaat straks uit een hoofdstructuur van een aantal doorgaande lijnen (water en straten) en bijzondere plekken (parken en pleinen). De doorgaande lijnen in het gebied worden gevormd door de Leidse Rijn, de Vleutenseweg en de stadsstraat (Graadt van Roggenweg en Kanonstraat). Structurerende plekken zijn het Lombokpark en het Jaarbeursplein dat net buiten het plangebied ligt. De secundaire ruimtelijke structuur bestaat uit een fijnmazig netwerk van straten (Verlengde Damstraat, Verlengde Kanaalstraat, Nieuwe Hagelstraat).

Ruimtelijke structuurkaart.

14 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Leidse Rijn De Leidse Rijn vormt de vaarverbinding tussen het Merwedekanaal (rondje Stadseiland) en de Stadsbuitengracht (rondje Singel). Daarnaast is het een belangrijke groenstructuur. De Leidse Rijn vormt een belangrijke drager. De nieuwe ruimtelijke structuur speelt in op de bestaande (groene) kwaliteiten die langs de Leidse Rijn al te vinden zijn: De Leidse Rijn heeft aan de zijde van Lombok (noordzijde, tevens zonzijde) een groene parkstrook met natuurvriendelijke oever. Hier zijn aantrekkelijke groene verblijfsplekken, zoals het erf rond Molen de Ster. Aan de zuidzijde, van de Leidse Rijn langs de Leidseweg liggen bouwblokken met een aantal beschutte tuinen, zoals de voortuin van De Munt en de groene speelplaats halverwege de Graadt van Roggenweg.

• •

De karakteristiek van een groene oever met verblijfsplekken aan de noordzijde van de Leidse Rijn, gecombineerd met groene tuinen in bouwblokken aan de zuidzijde, is één van de dragers van het nieuwe stedenbouwkundige concept.

Links: Foto van de Leidse Rijn.

Rechts: Groenstructuurkaart: park en kade.

- 15

Park langs het water Aan de noordzijde van de Leidse Rijn wordt de bestaande reeks van groene verblijfsplekken uitgebreid door het toevoegen van een ruime groene plek aan het water, het Lombokpark. Zo wordt de bestaande reeks van groene verblijfsplekken uitgebreid en de groenstructuur robuuster gemaakt. Het Lombokpark wordt een lommerrijke plek aan de Leidse Rijn. Er komt ruimte voor een parkpaviljoen met kleinschalige horeca. Er komen prettige plekken om in de zon te zitten aan de waterkant of in de schaduw in de beschutting van grote bomen. Een kleine maar fijne groene ruimte om doorheen te wandelen en tevens een plek voor vogels en insecten. Bewoners en ondernemers gaan helpen deze ruimte in een volgende fase verder vorm te geven, zodat zij het park eigen kunnen maken en deze goed aansluit bij hun behoeftes.

Boven: Impressie Lombokpark.

Links: Parkstrook Lombokzijde.

Rechts: Referentie voor Lombokpark.

16 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Kadebebouwing Langs de Leidseweg, aan de zuidzijde van de Leidse Rijn, staat kenmerkende pandsgewijze bebouwing met een kleine korrel. Deze karakteristiek wordt met twee nieuwe bouwblokken (Hotelblok en Leidseblok) doorgezet zodat een continue, goed leesbare route ontstaat, met een menselijk maat. De bebouwing sluit in bouwhoogte en architectonische uitstraling aan op de bestaande bebouwing langs de Leidseweg. Het ritme van kleinschalige bebouwing wordt doorgezet in de nieuwe bouwblokken, waarbij de woningen individueel afleesbaar worden. Aan de Leidseweg komen de rooilijnen van de twee bouwblokken parallel aan het water te liggen. Ter hoogte van de Damstraat verspringt de rooilijn. Aan de zuidwestzijde van de Damstraat wordt de rooilijn conform de bestaande rooilijn aan de Leidseweg. Aan de noordoostzijde wordt de rooilijn conform de bestaande rooilijn aan de Van Sijpesteijnkade. De rooilijnverspringing past bij de schaalvergroting in het stationsgebied, waar de gebouwen hoger zijn dan in het aangrenzende Lombok. Beide nieuwe bouwblokken krijgen een binnentuin. Deze voegen zich in de bestaande structuur van groene plekken aan de Leidse Rijn. De binnentuinen worden overdag openbaar toegankelijk.

De gebouwen en de binnentuin worden in samenhang ontwikkeld, zodat de tuin, zowel functioneel als in vormgeving, een duidelijke relatie krijgt met de aangrenzende bebouwing. Het worden aangename groene ruimtes die in samenspraak met de bewoners en ondernemers worden vormgegeven.

Bebouwing Kop van Lombok Naast de twee bouwblokken aan de Leidse Rijn, wordt een derde bouwblok toegevoegd als onderdeel van de stedenbouwkundige herstructurering. Voor het karakter van dit bouwblok (Parkblok) wordt aansluiting gezocht bij het kleinschalige en levendige Lombok. De herkenbare structuur van de Kanaalstraat als ruggengraat van Lombok met smalle straten daar haaks op, wordt, zo goed als mogelijk, doorgezet tot aan het spoor. Het wordt een compact bouwblok met woningen en gemengde kleinschalige functies aan de straat. Deze dragen bij aan een levendige openbare ruimte. Met name aan de zijde van de Verlengde Kanaalstraat wordt de levendigheid van de Kanaalstraat doorgezet in de nieuwbouw. Voor de bewoners van het blok komt er een collectieve (groene) binnenplaats. Deze plek biedt de nodige rust in de drukte van de Kop van Lombok.

Links: Visual Westflank Noord.

Rechts: Bouwblok Buenos Aires.

- 17

Kunst in de openbare ruimte Er wordt een kunstprogramma voor de publieke ruimte ontwikkeld, waarbij een aantal van de thema’s worden onderzocht en uitgewerkt in de bredere context van de hedendaagse maatschappelijke vraagstukken (sociaal, mobiliteit, ecologie en gezondheid). Daarbij worden bewoners betrokken: hoe willen zij de openbare ruimte gebruiken? Kunst verbindt de openbare ruimte met de (oude en nieuwe) bewoners, door cultuur te brengen en door de aanwezige cultuur uit de wijk naar boven te halen. Met als doel het creëren van mentale ruimte, om vragen te stellen, ter discussie te stellen en ons voorstellingsvermogen te vergroten. Kunst verbindt en kan nieuwe betekenissen geven. Vervolgens worden voorstellen ontwikkeld voor kunstwerken in de openbare ruimte die een relatie aangaan met het plangebied en bijvoorbeeld geïntegreerd worden in civiele kunstwerken of de openbare ruimte op kenmerkende plekken zullen verbijzonderen.

Feestaardvarken Bartokpark Arnhem.

18 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Boven: Kijkrichting impressie.

Rechts: Sfeerbeeld Leidse Rijn.

Verblijven aan de groene oever, varen van en naar de binnenstad en doorfietsen langs de kade.

- 19

3

Zes thema’s

Met dit Programma van Eisen wordt verder invulling gegeven aan de zes leidende thema’s uit de Omgevingsvisie Beurskwartier - Lombokplein.

3.1 Gemengd en Inclusief Utrecht bouwt aan een inclusieve stad waar iedereen zich welkom en betrokken voelt. In de drie nieuwe bouwblokken komt een stedelijke mix van wonen, werken en voorzieningen. Ook komen er plekken voor mensen om elkaar te ontmoeten: in het groen, op speelplaatsen of in gezamenlijke ruimtes in gebouwen. De gebouwen, woningen en de openbare ruimte worden, zo goed als mogelijk, toegankelijk voor mensen met een beperking.

Het project draagt bij aan de stedelijke opgave om de Utrechtse woningmarkt beter in balans te brengen, doordat 45% van de nieuwe woningen valt in de categorie sociaal, dit is inclusief 10% huisvesting voor studenten (vooralsnog onzelfstandige woningen, conform het Convenant Studentenhuisvesting). De ambities uit de omgevingsvisie worden verhoogd (45% in plaats van 20% sociaal). Van dit aandeel sociale huurwoningen (exclusief de 10% studentenwoningen) zal 70% toegevoegd worden aan de kernvoorraad. Naast sociale huurwoningen, is er in het plan ruimte voor woningen uit de middencategorie huur en koop, conform Actieplan Middenhuur (35%). Tot slot zal het plan ook voorzien in grotere woningen in een hoger segment (20% huur en koop).

Wonen Er komen circa 350 nieuwe woningen; een gevarieerd woningaanbod met ruimte voor elke beurs. Ook bijzondere woon(zorg)concepten kunnen hier een plek krijgen. De verdeling van de verschillende woningtypen over de verschillende bouwblokken staat nog niet vast zodat ingespeeld kan worden op de marktvraag. Voor het verhuren, beheren en exploiteren van de sociale huurwoningen vragen we rolneming van de Stichting Utrechtse Woningcorporaties (Stuw).

De ontwikkeling van woningen is vooral gericht op de woonbehoefte in de directe omgeving. De inwoners van Lombok waarderen Lombok en blijven daar graag wonen. Een aantal oudere inwoners hebben niet de woning die past bij een volgende fase. Deze bewoners willen graag (langer) zelfstandig wonen en blijven graag in hun buurt (sociaal netwerk), maar doorstromen naar een passende woning in de wijk is vaak niet mogelijk doordat het juiste woningaanbod ontbreekt.

Links: Referentiebeeld seniorenwoningen.

Rechts: Referentiebeeld gemeenschappelijk wonen.

20 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Binnen het project wordt daarom ingezet op een breed scala aan woningtypes, woonoppervlak én woningprijs voor de volgende doelgroepen: 30% 1- en 2 persoons seniorenwoningen, 30% 1- en 2 persoons starterswoningen, 15% gezinnen, 10% studenten en het resterende deel is vrij in te vullen. Om doorstroming te realiseren werken we samen met de Stichting Utrechtse Woningcorporaties. Van de toekomstige ontwikkelaars vragen we nadrukkelijk een verbinding te maken met de bestaande bewoners in de omgeving gericht op het op gang brengen van verhuisketens in de wijk. Ook consumentgericht bouwen wordt aangemoedigd om de betrokkenheid van bewoners te bevorderen. Er is ruimte voor een gemengde woonvorm met dragende en vragende bewoners. Dit draagt bij aan een inclusieve samenleving. De dragende bewoners kunnen studenten en starters zijn of reguliere (sociale) huurders. De vragende bewoners kunnen ouderen zijn, statushouders, mensen met een licht verstandelijke beperking of mensen die uit een zorginstelling of de maatschappelijke opvang komen. Ze wonen ieder in een eigen betaalbare kamer of studio (sociale huur) en ze delen een gezamenlijke ruimte, zoals een grote woonkeuken of een gezamenlijke binnentuin. Deze woonvorm draagt bij aan de participatie van mensen met sociale, psychische en verslavingsproblemen en vermindert hun eenzaamheid. Contact tussen lotgenoten ontstaat gemakkelijk.

Waar in een grote stad eenzaamheid op de loer ligt, heb je in een gemengde woonvorm altijd aanspraak en iemand om mee in contact te zijn.

Voorzieningen De nieuwe gebouwen zijn vooral bestemd voor woningen. Daarnaast komt er ruimte voor kleinschalige commerciële, maatschappelijke en culturele voorzieningen. Functiemenging draagt bij aan een gedifferentieerd woonmilieu waarmee levendigheid binnen de wijk versterkt wordt en werkgelegenheid wordt gecreëerd. Er is ruimte voor een gevarieerd commercieel programma, dat enerzijds verbonden is aan het centrumgebied, waar veel reizigers passeren en anderzijds onderdeel moet gaan worden van het aangrenzende woongebied. Naast aanwezigheid van het station wordt het centrumgebied gekenmerkt door de aanwezigheid van kantoren, Jaarbeurs, hotels en een steunpunt voor verslavingszorg. In de toekomst worden in het Beurskwartier veel nieuwe woningen en voorzieningen gebouwd. Vanwege de ontwikkelingen in en nabij het plangebied kan het nieuwe commercieel programma bestaan uit detailhandel, kleinschalige kantoren en horeca. Kleinschalige detailhandel is mogelijk en er kunnen een aantal kleinere kantoorunits komen met verschillende gebruikers, passend bij de schaalgrootte van Lombok.

Links: Referentiebeeld voorzieningen.

Rechts: Referentiebeeld koffiebar.

- 21

Horeca vervult een buurtfunctie en stimuleert de kwaliteit van de lokale voorzieningen. Bij lokale horecavoorzieningen valt te denken aan horeca in het Lombokpark, gericht op een brede doelgroep maar vooral ook op gezinnen. Daarnaast kunnen er ook horecavoorzieningen komen die zich meer richten op de kantoorfuncties en zakelijke markt. Er is ruimte voor maatschappelijke voorzieningen in de vorm van een buurthuiskamer. Met een buurthuiskamer wordt ontmoeting gestimuleerd, maar kan ook ondersteuning worden geboden aan bewoners in de nieuwe woonbebouwing en nabije omgeving in afstemming met bestaande buurthuizen in de omgeving. Eventueel kan de buurthuiskamer worden ontwikkeld in combinatie met de ontmoetingsruimte van de gemengde woonvorm. Cultureel programma wordt toegevoegd in de vorm van atelierruimte en creatieve werkruimte. Deze ruimtes zijn bedoeld voor kunstenaars en creatievelingen uit de stad die opereren in de sectoren media, gaming, design en animatie, en de crossovers daarbinnen. Gezien de locatie van het gebied en de beoogde doelgroep is een middenhuur en bovenkant markt-huurniveau logisch. Ateliers en werkruimtes die een open voordeur tonen en waar kleinschalige verkoop plaats vindt genieten de voorkeur. Op deze manier wordt bedrijvigheid en een levendige plint gestimuleerd en hebben de culturele werkplekken betekenis voor Utrechters.

Programma

Met het Parkblok van zes bouwlagen hoog wordt aangesloten bij de globale bouwhoogte van de bestaande bouwblokken Buenos Aires en Los Angeles. Belangrijk is dat de bebouwing de nieuw te maken straten begeleidt en een mooie wand aan het Lombokpark vormt. Het Parkblok kenmerkt zich als een gesloten bouwblok. Dit draagt bij aan een helder onderscheid tussen binnen en buiten, tussen privé en openbaar. Het Hotelblok en Leidseblok worden daarentegen bewust opengewerkt: hier ontstaan twee groene semi-openbare binnentuinen. In de avonduren worden deze tuinen afgesloten. De twee nieuwe bouwblokken aan de Leidse Rijn zijn relatief laag gehouden en worden vier bouwlagen hoog. De bebouwing borduurt voort op de bestaande pandsgewijze bebouwing. Een accent in de bebouwing aan de Graadt van Roggenweg past bij de grotere schaal van gebouwen aan deze zijde. Het hogere gebouwdeel is een opmaat richting de bebouwing in het stationsgebied.

Omvang

Sociale woningbouw (inclusief studenten)

Circa 160 woningen

Woningbouw middencategorie

Circa 120 woningen

Woningbouw hoger segment

Circa 70 woningen Circa 1.500 a 2.000 m2 en 60 hotelkamers

Programmatabel.

Voorzieningen (buurthuiskamer, dienstverlening, retail, horeca, maatschappelijk, zorg, hotel)

Rechts:

Werken (creatieve bedrijfsruimte en kleinschalige kantoorruimte)

Circa 3.500 a 4.000 m2

Links:

3.2 Compact en Levendig Dichtheid

Referentiebeeld buurthuis.

22 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Stad op Ooghoogte Mede bepalend voor het succes van het dit stukje stad is de mate van levendigheid. Alleen een aangenaam en aantrekkelijk stadsdeel trekt nieuwe bewoners en bezoekers. Een levendige stad is een stad waar veel te zien en te beleven is, waar veel mensen graag komen. De plint van gebouwen, de gevel op ooghoogte, vervult daarin een cruciale rol. Hoewel de plint misschien maar 10% van een gebouw vormt, bepaalt het voor 90% de beleving op ooghoogte in de stad. Een goede plint heeft zowel een programmatisch aantrekkelijke invulling als een hoge architectonische kwaliteit. Een levendig straat zorgt dat mensen zich prettig voelen en langer verblijven. Dit heeft zowel economische als sociale meerwaarde (sociale veiligheid). Ook voor ontmoeting en interactie in de straat en wijk zijn levendige plinten van belang. Meer ontmoeting zorgt daarbij voor meer kennismaking en onderlinge relaties in een buurt en sociale binding.

VERKLARING Publieke levendige plint

Op prominente plekken in de gevel krijgen voorzieningen een plek. Het Lombokse karakter wordt in het Parkblok overgenomen: functies krijgen overhoeks (op de afgeschuinde hoeken van het bouwblok) een plek. Daarnaast is het belangrijk dat de woningfunctie op de begane grond afleesbaar is, dit betekent dat er voldoende deuren komen aan de straat.

Aantrekkelijke woon/werkplint Plint met utilitaire functies Voorziening / trekker

Links: Referentiebeeld levendige plint.

Rechts: Plintenkaart.

- 23

3.3 Fijnmazig Een goed vertakt netwerk van wandel- en fietsroutes en groenstructuren verbindt het stationsgebied met de omliggende wijken. Ook stimuleert het bewoners en werknemers tot ‘een blokje om’. Er is veel langzaam verkeer dat door het plangebied zijn route kiest, naar onder andere de binnenstad en het station. Fijnmazigheid van het netwerk maakt het mogelijk om verschillende routes te kiezen en de druk te spreiden. De openbare ruimte wordt uitgewerkt tot een herkenbaar stuk stad waarin historische stadsstructuren worden teruggebracht en nieuwe structuren op een logische manier worden verbonden. Door reconstructie van de Leidse Rijn, het toevoegen van het Lombokpark, een heldere stratenstructuur en drie nieuwe bouwblokken ontstaat een kleinschalig stedelijk weefsel. De maat en positie van de nieuwe bouwblokken is zo gekozen dat deze een aangename openbare ruimte vormen. Het vernieuwde fijnmazige stuk stad gaat naadloos onderdeel vormen van het centrum doordat een nieuwe samenhang ontstaat tussen buurten en stadsdelen. Het is meer ingericht voor mensen en langzaam verkeer en minder voor auto’s en doorgaand autoverkeer. Een fijnmazig netwerk maakt wandelen en fietsen vanzelfsprekend en nodigt uit om de auto te laten staan.

Het Westplein is geen onderbreking meer van de stedelijke structuur doordat herkenbare straten ontstaan met een menselijke schaal en een duidelijke identiteit. De inrichting wordt zodanig dat de ruimtes als vanzelfsprekend in elkaar over gaan, ook als het gaat om groenstructuren, verharding en straatmeubilair. Hieronder wordt toegelicht op welke wijze de fijnmazigheid van dit stuk stad wordt gerealiseerd.

Fijnmazig netwerk.

Ten eerste wordt de Leidse Rijn hersteld van Lombok tot aan de Catharijnesingel. Het water met een aangrenzende groene oever wordt teruggebracht en de inrichting wordt zodanig dat de Leidseweg en de Vredenburgknoop weer op een logische manier met elkaar zijn verbonden. Lombok wordt met drie nieuwe bruggen verbonden met de omgeving van het Jaarbeursplein.

24 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Ten tweede wordt aan de waterkant van de nieuwe Leidse Rijn aan de zijde van Lombok het Lombokpark aangelegd; een kleine groene rustplek voor bewoners en bezoekers van de wijk. Ten derde wordt de stadsstraat Graadt van Roggenweg-Kanonstraat zo ingericht dat het een prettige en goed oversteekbare stadsstraat wordt die de historische binnenstad bereikbaar houdt per auto. De stadsstraat krijgt een aangename schaal en een zo veel mogelijk groene uitstraling. Ten vierde worden bestaande structuren zoals Croeselaan, Damstraat, Kanaalstraat, Cremerstraat en Vleutenseweg goed aangesloten op de nieuwe routes, zodat een fijnmazig en herkenbaar netwerk ontstaat. Ten vijfde worden de binnentuinen van de bouwblokken Hotelblok en Leidseblok overdag openbaar toegankelijk en doorgaanbaar. Enerzijds voor ontmoeten en verblijven en anderzijds als alternatieve route voor voetgangers. Het Parkblok wordt niet openbaar, maar is overdag wel doorgaanbaar voor bewoners.

3.4 Duurzaam De ontwikkeling van het project draagt bij aan de ambitie van Utrecht om een goed en gezond woon- en leefklimaat te realiseren doordat de ontwikkeling plaats vindt op een duurzame manier. Een duurzame en gezonde verstedelijking wordt bereikt door eisen te stellen aan het ontwerp van gebouwen en openbare ruimte. Het is daarbij belangrijk dat wordt aangesloten bij het nieuwe beleid en de normeringen voor klimaatadaptatie (verwacht medio 2020).

Duurzame nieuwbouw Eisen die gesteld worden aan nieuwe gebouwen betreffen onder meer het ontwerp, het gebruik van grondstoffen en energievoorzieningen. Ook moeten de nieuwe gebouwen klimaatadaptief worden. Nieuwe gebouwen worden onder meer duurzaam doordat deze zo ontworpen en geconstrueerd worden dat ze hun waarde behouden en zolang mogelijk opnieuw te gebruiken zijn (in hun oorspronkelijke vorm of in delen, voor dezelfde of voor andere functies). Gebouwen worden zo ontworpen dat ze aan het einde van hun levensduur gemakkelijk te demonteren zijn voor hergebruik. Energieopwekking op daken en eventueel gevels van de nieuwe gebouwen kan worden gecombineerd met waterberging en groen. Op daken en in binnentuinen van de gebouwen wordt water zo veel als mogelijk vastgehouden en gebruikt voor beplanting. Uitgangspunt is een buffercapaciteit van 45mm. Ook natuurinclusief bouwen heeft de aandacht. Met diervriendelijk bouwen wordt de biodiversiteit van de stad vergroot doordat, verblijfsplekken worden gecreëerd voor verschillende dieren in het stedelijk landschap, met name voor vogels en vleermuizen.

Links: Referentiebeeld binnenhoven doorgaanbaar.

- 25

Voor de nieuwbouw worden een aantal normen aan duurzaamheid gehanteerd: GPR-gebouw (minimaal 8,25) of BREEAM klimaat-neutraal centrumgebied, Nul-op-de-meter circulair bouwen; Green Deal Cirkelstad, Grondstoffenakkoord en het convenant ‘Beton in een circulaire economie’ diervriendelijk bouwen en slopen

• • • •

Klimaatadaptieve openbare ruimte Ook de herinrichting van de openbare ruimte wordt aangepakt op een duurzame manier. De openbare ruimte wordt duurzamer doordat er open water wordt gerealiseerd door aanleg van de Leidse Rijn. Dit geeft ruimte voor waterberging en brengt verkoeling in het stadscentrum. De openbare ruimte wordt zo groen mogelijk en met zo min mogelijk verharding. Een groene openbare ruimte is beter bestand tegen een warmer klimaat en bijbehorende grotere weersextremen. Door aanleg van groen is er koeling door verdamping, verbetering van de infiltratie en bodemstructuur en ontstaat een toename van de biodiversiteit.

Klimaatadaptief wil zeggen dat hemelwater zoveel mogelijk wordt vastgehouden in het gebied en zoveel mogelijk nuttig gebruikt wordt voor het groen of water recreatie. Resterend water wordt geïnfiltreerd of geborgen in het gebied en alleen afgevoerd naar elders als dit niet mogelijk is. Deze maatregelen gaan uitdroging van de bodem en hittestress tegen. Ook door het planten van grote bomen die water vasthouden wordt hittestress verminderd. Klimaatadaptief wil ook zeggen dat de openbare ruimte ingericht wordt om meer piekbuien te kunnen opvangen. Er wordt rekening mee gehouden dat met een extreme bui van 80 mm in een uur zonder problemen (schade en/of gevaar) verwerkt kan worden. Natuurvriendelijke oevers aan de Leidse Rijn leveren een belangrijke bijdrage aan het verbeteren van de waterkwaliteit, ecologische waarden en biodiversiteit. De Leidse Rijn zou ook een rol kunnen gaan spelen bij de opwekking van energie. In de vervolgfase wordt onderzocht of thermische energie kan worden gewonnen uit het oppervlaktewater middels TEO (Thermische Energiewinning uit Oppervlaktewater). Bovengenoemde ambities zijn nader uitgewerkt in hoofdstuk 7 Technische uitgangspunten.

Links: Referentiebeeld zonnepanelen en groen dak.

Rechts: Referentiebeeld groene klimaatadaptieve openbare ruimte.

26 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

3.5 Groen en Gezond Met de ontwikkeling van het project wordt een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving gerealiseerd, ‘a healthy urban boost’. Dit wordt onder andere bereikt door aandacht te besteden aan de leefomgevingskwaliteit-aspecten zoals: bezonning, windhinder, geluid en luchtkwaliteit. Daarnaast wordt bij de planontwikkeling aandacht besteed aan het stimuleren tot bewegen, aan gezonde mobiliteit en aan het inrichten van een groene omgeving. Tevens draagt het groen bij aan de realisatie van de duurzaamheidsambities. Zo heeft groen waterberging als functie, net als dat waterberging groen als functie kan hebben. Ontwikkelaars worden uitgedaagd om de nieuwe gebouwen zo te ontwerpen dat mensen verleid worden tot meer bewegen. Ook de inrichting van de openbare ruimte met veel groen en water stimuleert mensen om te bewegen en stimuleert ontmoeten. Fietsen en wandelen in een omgeving met veel water en groen is aangenamer. Ook stimuleert groen dagelijkse mobiliteit (naar school, werk, supermarkt, sportschool, etc.) en aantrekkelijke looprondjes (lunch- en avondwandelingen, hardlopen, boodschappen rondjes), spelen en sporten. Het ontwerp is gericht op het faciliteren van recreatief bewegen langs groen en water over paden waar je naast elkaar kunt lopen. De fijnmazigheid van het netwerk voor voetgangers draagt bij aan een gezonde omgeving.

In de Leidse Rijn komt de mogelijkheid om een kano of sloep aan te meren. Er worden geen vaste ligplaatsen uitgegeven, maar het biedt wel nieuwe mogelijkheden om te varen en sportief te bewegen. Daarnaast zorgt groen in het plangebied voor een aantrekkelijke uitstraling. Meer groen of groen met een hogere kwaliteit hangt samen met een betere algemene en mentale gezondheid. Bij de planvorming voor de openbare ruimte wordt het principe “Groen tenzij” gehanteerd. Dat wil zeggen dat de openbare ruimte groen wordt ingericht, tenzij verharding echt nodig is. Naast het Lombokpark, komt er verbindend groen langs het water en in de straten. Ook wordt gestimuleerd om daktuinen en gevelbegroeiing toe te passen in de nieuwe gebouwen. Groen stimuleert het ontmoeten in de openbare ruimte waardoor mensen meer sociale cohesie ervaren en groen zorgt dat mensen sneller herstellen van stress. Zelf actief bezig zijn met groen en groen-educatie dragen ook bij aan gezonde verstedelijking. Dit kan door bij te dragen aan groen-onderhoud (zelfbeheer) of bijvoorbeeld door het toepassen van eetbaar groen. Het plan biedt hiervoor ruimte in zowel de binnentuinen van de nieuwe bouwblokken, als in het Lombokpark en in de straten.

Links: Referentiebeeld van een groen hofje.

Rechts: Referentiebeeld groen in zelfbeheer.

- 27

Op het gebied van mobiliteit betekent een gezonde leefomgeving ook dat de toekomstige bewoners de mogelijkheid krijgen om zoveel als mogelijk te bewegen (zowel van A naar B, als recreatief) en zo min mogelijk last hebben van andermans mobiliteit. Voor fietsen geldt dat de fietsroutes korter en aantrekkelijker zijn dan de autoroutes. Daarnaast moet het eenvoudig zijn om de fiets te pakken in plaats van de auto. Dit betekent in de praktijk dat fietsparkeren dichterbij is dan autoparkeren. En dat fietsenstallingen gebruiksvriendelijk zijn (zonder steile helling, zware deuren of onveilige hoekjes). Voor bewoners die gebruik moeten maken van scootmobielen dient er bij huis ruimte te zijn om deze te parkeren en op te laden. Voor voetgangers en fietsers wordt de infrastructuur makkelijk en veilig oversteekbaar. Speciale aandacht is hier voor kinderen en ouderen, dus ook voor groepen die nog geen ‘volgroeid’ verkeersinzicht hebben of minder snel ter been zijn.

3.6 Slim Vervoer Om slimme mobiliteit te stimuleren wordt ingezet op een fijnmazig netwerk voor de voetganger en de fietser en wordt het parkeren van de eigen auto in de directe omgeving van de woning of de bestemming beperkt. Hierbij wordt aangesloten op de mogelijkheden van het vigerende parkeerbeleid.

VERKLARING Parkeren in garage Parkeren op straat

Bestaande parkeergarages en mogelijke nieuwe parkeervoorzieningen in het Hotelblok en/of Leidseblok.

Parkeren De ambitie voor een duurzame en gezonde verstedelijking is in dit plan vertaald in een op maat gemaakt mobiliteitsconcept voor het nieuwbouwprogramma. De basis wordt gevormd door de Nota Stallen en Parkeren (2013) en het Addendum (2019). Door de nabijheid van de OVT liggen er kansen voor maatwerk. In lijn met de ontwikkeling van het parkeerbeleid, wordt in dit project onderbouwd dat nieuwe woningen kunnen worden gebouwd, zonder of met een beperkt aantal nieuwe parkeerplaatsen. Dit maatwerk is als volgt onderbouwd:

• Er worden woningen gebouwd voor doelgroepen met een lager autobezit, zoals sociale huur en middenhuur. • Er wordt maximaal ingezet op het faciliteren van deelauto’s. • In de nieuwbouw komen extra gebouwde fietsparkeervoorzieningen.

28 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

• Bezoekers en eventueel personeel en bewoners, die met de auto komen • • •

of een eigen auto bezitten parkeren elders, bijvoorbeeld op afstand of in een openbare parkeervoorziening in de omgeving. Waar mogelijk wordt gebruik gemaakt van de beschikbare parkeercapaciteit in de omgeving (ruimte in de parkeergarage Kop van Lombok, garage Westflank Noord en parkeergarage Croeselaan). Bewoners kunnen geen aanspraak maken op een parkeervergunning op straat, behalve gehandicapten (parkeerplaats op kenteken). Afhankelijk van het nieuwe parkeerbeleid kan daarnaast ook nog worden ingezet op een mobiliteitsfonds (fonds voor ontwikkelaars als parkeerplaatsen niet kunnen worden gerealiseerd en kan worden gebruikt voor investeringen in infrastructuur).

Het aantal benodigde parkeerplaatsen is berekend (circa 60 a 65 plekken) en maakt deze maatwerk-oplossing, zonder nieuwe gebouwde parkeerplaatsen, kansrijk. Er zijn daarbij echter een aantal aannames gedaan over toekomstige ontwikkelingen die onzekerheden in zich dragen. Daarom is het belangrijk dat het plan flexibel kan inspelen op toekomstige ontwikkelingen, zoals het toepassen van de nieuwe Parkeervisie en parkeernormen (verwacht eind 2020), ontwikkelingen in gebruik van de bestaande parkeergarages in de omgeving, op gebied van duurzame mobiliteit, zoals Mobility as a Service

(MaaS) en de nabijheid van de OVT (bijvoorbeeld extra lage parkeernormen). Het plan gaat er daarom van uit dat eventueel benodigde nieuwe gebouwde parkeerplaatsen kunnen worden opgenomen in één van de twee nieuwbouwblokken langs de Leidse Rijn. Op deze locatie zijn namelijk de functies gepland met de grootste parkeerbehoefte en zou een parkeervoorziening goed kunnen worden ingepast en ontsloten.

A-zone De gedachtegang van het gemeentelijk Mobiliteitsplan ‘Slimme Routes, Slim Regelen, Slim Bestemmen’ (SRSRSB) is voor dit gebied nadrukkelijk van toepassing. Hierin is aangegeven dat dit gebied behoort tot de A-zone. Dit betekent dat de infrastructuur aan dient te sluiten bij de ambities voor deze zone. Concreet betekent dit dat fietsverkeer en voetgangersverkeer voorrang krijgt op het autoverkeer. Dit is nodig om te kunnen spreken van een centrumgebied. De huidige barrièrewerking van het Westplein en de Graadt van Roggenweg dient te worden opgeheven. Fietsers en voetgangers moeten eenvoudig en veilig kunnen oversteken. Een verkeersveilige stad, betekent zoveel mogelijk 30 km/u. Daarnaast heeft Hoogwaardige Openbaar Vervoer (HOV) voorrang, zoals de tram en de busroute via de Vleutenseweg naar de HOV-baan richting het station.

Links: Referentiebeeld van

A

elektrische deelauto.

Midden: Referentiebeeld van mindervalideparkeren.

Rechts: Kaart van de A-zone uit

C

B

A

SRSRSB waarop het plangebied zichtbaar is.

- 29

Als het om autoverkeer gaat faciliteren we alleen nog het bestemmingsverkeer van de bestemmingen gelegen langs de Graadt van Roggenweg (inclusief Lombok) en de binnenstad en de daar gelegen parkeervoorzieningen. Het gaat hier om bewoners en bezoekers van de functies in de binnenstad, zoals de winkels, woningen, culturele voorzieningen etc. Momenteel wordt het mobiliteitsplan SRSRSB geactualiseerd, waarbij een doorkijk wordt gegeven naar het jaar 2040 en welke opgaves er tot die tijd op het gebied van mobiliteit, bereikbaarheid en verkeersveiligheid liggen. In het mobiliteitsplan SRSRSB is de Graadt van Roggenweg gekwalificeerd als stedelijke verbindingsweg. De stedelijke verbindingswegen vormen het netwerk van meest logische en korte routes naar de bestemmingen in de stad. Hiertoe worden de stedelijke verbindingswegen zo veel mogelijk vormgegeven als stadsboulevards met een snelheidslimiet van 50 km/u. In de Omgevingsvisie Beurskwartier en Lombokplein is gekozen voor een stadsstraat met een snelheidslimiet 30 km/u. Door deze heldere inrichting van de Graadt van Roggenweg en het Westplein ontstaat een duidelijke route naar de binnenstad, die beter oversteekbaar wordt en minder als barrière wordt ervaren.

Verkeersstudie Noordwest In het kader van Mobiliteitsplan SRSRSB is een studie gedaan naar de verkeerscirculatie in het noordwestelijke deel van de stad. Het doel van de studie was om in de lijn van het mobiliteitsbeleid het doorgaande verkeer door de stad zoveel mogelijk te beperken ten gunste van voldoende ruimte voor langzaam verkeer en verblijfskwaliteit in de verschillende projecten in het noordwesten van de stad, zoals het project Lombokplein. De resultaten van deze studie zijn in mei 2020 gepresenteerd. Belangrijkste conclusie is dat door de inrichting in het kader van het project Lombokplein in combinatie met wachtrijmanagement op gemiddelde werkdagen een intensiteit van 15.000 mvt/etm kan worden bereikt. De knip Catharijnesingel levert een belangrijke bijdrage aan dit doel. Uiteraard kunnen er zich situaties voordoen, zoals pieken bij evenementen of hele drukke dagen, dat er meer dan 15.000 voertuigen kunnen rijden. Er is dan kans op wachtrijen bij de verkeerslichten. In het licht van het Mobiliteitsplan SRSRSB is dat geen knelpunt in de A-zone.

Links: Profiel Graadt van Roggenweg.

30 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Boven: Kijkrichting impressie.

Rechts: Impressie Graadt van Roggenweg.

De tweebaansweg is versmald, minder autoverkeer en ruimte voor voetgangers, fietsers, bomen en groen.

- 31

4

Uitgangspunten Openbare Ruimte

4.1 Overkoepelende uitgangspunten

VERKLARING Sferen: Historische binnenstad: Utrechtse Allure Compacte stad: Domstad Stationsgebied: Utrechtse Allure Buitenstad: Domstad Bijzondere lijnen: Centrumboulevard Hoofdstructuur openbare ruimte Secundaire structuur openbare ruimte Unieke plekken: pleinen, parken +1 niveau Mogelijke nieuwe bebouwing

Het plangebied bestaat uit verschillende openbare ruimten waaronder hoofdwegen en kleinere straten, de Leidse Rijn en het Lombokpark. Deze nieuwe plekken gaan onderdeel uitmaken van de ruimtelijke structuur van Utrecht. Om de nieuwe buitenruimtes op een vanzelfsprekende manier te laten aansluiten op de bestaande stad en deze een passende inrichting te geven, is in dit hoofdstuk enerzijds de ruimtelijke hoofdstructuur van het plangebied bepaalt en anderzijds de verkeersstructuur. De ruimtelijke kenmerken en de benodigde verkeersfuncties zijn zoveel als mogelijk in samenhang bepaalt. Straatprofielen worden zodanig ontworpen dat een rustig en vanzelfsprekend straatbeeld ontstaat waarbij het profiel zoveel als mogelijk parallel ligt aan de rooilijnen van aangrenzende gebouwen. Het straatbeeld past bij de benodigde verkeersfuncties doordat water, bomen en andere inrichtingsmiddelen worden ingepast op een manier die zowel de sfeer als de functie van de openbare ruimte versterken. Functionele zaken als opstelvakken, tramhaltes en bushaltes worden subtiel ingepast in de profielen, dat wil zeggen zonder grote verspringingen of abrupte overgangen.

VREDENBURG STADSKAMER NIEUW HOOGCATHARIJNE STATIONSPLEIN OOST FORUM NOORD STATIONSPASSAGE STATIONSPLEIN WEST

JAARBEURSPLEIN FORUM ZUID

Ruimtelijke structuur De ruimtelijke structuur van de openbare ruimte in het plangebied en de directe omgeving is vertaald in bijgaand kaartbeeld. De hoofdstructuur van de openbare ruimte was al vastgelegd in het Referentiekader openbare ruimte uit 2005 en is op basis van het project Lombokplein geactualiseerd.

ORANJEPLEIN

In de kaart met de hoofdstructuur van de openbare ruimte worden ruimtes onderscheiden die standaard zijn, bijzonder of uniek: Unieke plekken zijn het Jaarbeursplein en het Lombokpark.

• • Bijzondere lijnen zijn o.a. de Leidse Rijn en de stadsstraat. • Standaard zijn de kleinere straten, zoals de Nieuwe Hagelstraat.

EXPOPLEIN

Deze hiërarchie in de betekenis van ruimtes wordt benadrukt door hun functie en inrichting. Hoofdstructuurkaart openbare ruimte.

32 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Op basis van dit geactualiseerde kaartbeeld zijn de uitgangspunten voor de inrichting met groen, water, verharding, straatmeubilair en verlichting bepaald.

Groenstructuur Groenstructuur Leidse Rijn De Leidse Rijn is een belangrijke drager van de groenstructuur. Aan het doorgaande water liggen groene oevers en afwisselend grotere en kleine groene plekken. Het water verbindt de binnenstad met het buitengebied. Op de schaal van de stad, verbindt het water groene plekken als Rondje Stadseiland (o.a. Park Oog in Al) met het rondje Singel (o.a. Smakkelaarspark). Op de schaal van het project wordt het groen langs de Leidse Rijn enerzijds verbonden met het Lombokpark en anderzijds met de groene binnentuinen van de twee nieuwe bouwblokken (Hotelblok en Leidseblok).

Singel je nd

seiland tad eS dj n o

Ro

R

Links: Waterstructuurkaart.

Rechts: Groenstructuur Leidse Rijn.

- 33

Groenstructuur stadsstraat Grote laanbomen geven de stadsstraat een herkenbare identiteit. De drie delen van de stadsstraat krijgen elk een andere groenstructuur passend bij de schaal en functie van het betreffende deel: Op de Graadt van Roggenweg komt een laanstructuur met vier rijen bomen van de eerste grootte. De tramlijn wordt een groene hartlijn doordat deze wordt begeleid met hagen. Vergroening van de tramlijn is pas mogelijk wanneer bij eventuele vernieuwing van de tramrails in de toekomst, het bestaande ballastbed wordt vervangen door een andere fundering in combinatie met gras. Op de Graadt van Roggenweg komen tuinzones langs de gevels met kleinere bomen en (sier)beplanting. De Kanonstraat krijgt een laanstructuur met twee rijen bomen en een middenberm met lage beplanting. De wijze waarop de Daalsetunnel een groenstructuur kan krijgen is nog in onderzoek. Het onderzoek betreft zowel (beheer-)technische als ruimtelijke aspecten om de tunnel aan weerszijden (ten oosten en ten westen van het spoor) op een vergelijkbare manier te beplanten met laanbomen en hier een groene verbinding (ook voor dieren) te realiseren. Uitgangspunt is dat er constructief niets verandert aan de tunnel.

•

• •

Groenstructuur in de overige ruimten

• De bestaande groenstructuren van het Jaarbeursplein, de Vleutenseweg • •

en de Kanaalstraat worden aangevuld waar dat binnen het plangebied van Lombokplein mogelijk is. De Nieuwe Hagelstraat krijgt beplanting van vrijstaande bomen, zodat de inrichting onderstreept dat de laanstructuur van de Vleutenseweg is beëindigd. De Verlengde Damstraat wordt beplant met straatbomen.

Zelfbeheer Als deze wens er is bij bewoners en/of ondernemers is het mogelijk dat zij (een deel van) het groen in de openbare ruimte en in de binnentuinen zelf beheren. In alle straten wordt het mogelijk om een geveltuintje of een boomspiegel te beplanten en in zelfbeheer uit te geven volgens de gebruikelijke Utrechtse regels. Groenstructuur stadsstraat.

34 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Daarnaast zijn er kansen om op grotere schaal zelfbeheer van groen te organiseren in het Lombokpark, de oevers van de Leidse Rijn, het groen op de Graadt van Roggenweg en in de binnentuinen.

Inrichtingsmaterialen

VERKLARING Sferen: Historische binnenstad: Utrechtse Allure Compacte stad: Domstad

De openbare ruimte in het plangebied vraagt om een hoogwaardige, uitnodigende en goed beheerbare inrichting die geschikt is voor intensief gebruik. Dagelijks maken veel mensen gebruik van het gebied. Zeer verschillende functies komen in een compact gebied samen. Naast de bestaande gebouwen worden diverse nieuwbouwprojecten ontwikkelt, met hun eigen architectuur en signatuur. Binnen deze stedelijke dynamiek met veel (visuele) prikkels wordt de inrichting van de openbare ruimte ingetogen en verfijnd. Om samenhang in de openbare ruimte te realiseren is het aantal inrichtingsmaterialen klein. De inrichting, het gebruik en het beheer van de openbare ruimte zijn goed in balans; de ruimte wordt precies ingericht voor het beoogde gebruik en het beheer wordt hier goed op afgestemd. Binnen de plangrens en in de directe omgeving daarvan liggen, ruimtelijk gezien, vier deelgebieden met een eigen karakter en morfologie. Elk van de vier deelgebieden wordt ingericht met een pakket van materialen (verharding, straatmeubilair, verlichting en groen) dat past bij de elk deelgebied:

Stationsgebied: Utrechtse Allure Buitenstad: Domstad

Lombok en Muntkwartier: Domstad

Mogelijke nieuwe bebouwing

STADSKAMER NIEUW HOOGCATHARIJNE STATIONSPLEIN OOST FORUM NOORD STATIONSPASSAGE STATIONSPLEIN WEST

JAARBEURSPLEIN FORUM ZUID

Historische binnenstad: Allure De historische binnenstad binnen de singels, grenzend aan het plangebied, wordt ingericht met een eigen pakket aan verhardingen en straatmeubilair (kwaliteitsniveau ‘Allure binnenstad’).

+1 niveau

VREDENBURG

Lombok en Muntkwartier zijn kleinschalige vooroorlogse woongebieden in het gebied dat de ‘Compacte Stad’ wordt genoemd in de Kadernota. De Compacte stad wordt ingericht met de standaardmaterialen behorende bij het kwaliteitsniveau ‘Domstad’. Welke materialen dat precies zijn wordt bepaald in het project Uitwerking Kadernota.

ORANJEPLEIN

EXPOPLEIN

Inrichtingsmaterialen.

- 35

Binnen de Compacte Stad zijn een aantal hoofdstructuren die een unieke of bijzondere inrichting kunnen krijgen. Uniek is het Lombokpark. Bijzonder zijn de Leidse Rijn, het Moskeeplein, de Kanonstraat en de Kanaalstraat. Het Lombokpark is een unieke plek waar, op beperkte schaal, naast de standaard-inrichtingsmaterialen, gebruik kan worden gemaakt van een beperkt aantal speciale materialen of objecten die bijdragen aan de specifieke identiteit van deze plek. Ook de bijzondere lijnen kunnen, op beperkte schaal een bijzondere inrichting krijgen als dat nodig is om het karakter van de plek en de ruimtelijke structuur te onderstrepen. Daarbij moet een balans worden gevonden tussen samenhang en verbijzondering die zodanig is dat de plek zich voldoende hecht binnen het stedelijk weefsel en tegelijkertijd voldoende eigen identiteit heeft.

Het Jaarbeursplein is gedefinieerd als unieke plek en is ingericht met een aantal speciale materialen. Ook een deel van de Verlengde Graadt van Roggenweg wordt, als verlengstuk van het plein, met deze materialen ingericht.

Kanaleneiland: Domstad Aan de westelijke grens van het plangebied ligt Kanaleneiland. Deze naoorlogse wijk wordt in de Kadernota ‘Buitenstad’ genoemd en wordt ingericht met de standaardmaterialen behorende bij het kwaliteitsniveau ‘Domstad’. De standaardmaterialen voor dit gebied worden nog nader bepaald in het project Uitwerking Kadernota.

Stationsgebied: Allure Het westelijke deel van het stationsgebied is een centrumgebied met grote gebouwen en forse ruimtes. Wonen, kantoren en voorzieningen zijn gemengd rondom het openbaar vervoerknooppunt Utrecht Centraal. De openbare ruimte van het deelgebied Stationsgebied wordt ingericht met de standaardmaterialen voor het stationsgebied (kwaliteitsniveau ‘Allure stationsgebied’).

Onder: Referentiebeelden van materiaalgebruik stationsgebied

36 - Programma van Eisen en Functioneel Ontwerp - Lombokplein - Herstructurering Westplein, Leidse Rijn en Graadt van Roggenweg, definitieve versie, september 2020

Afvalinzameling In het gebied zijn 19 ondergrondse afvalcontainers aanwezig. De capaciteit van deze containers moet terugkomen in de toekomstige situatie. Daarnaast is er behoefte aan extra capaciteit voor restafvalcontainers ten behoeve van de nieuwbouw en de invoering van ‘Het Nieuwe Inzamelen’. Bij deze manier van inzamelen brengen bewoners het restafval naar ondergrondse containers en wordt dit niet meer aan huis opgehaald. Door het omzetten van een aantal bestaande containers naar perscontainers is er uiteindelijk 1 locatie minder nodig. Er moeten dus 18 ondergrondse afvalcontainers in het gebied worden ingepast.

VERKLARING 2 restafval perscontainers 2 restafval perscontainers, 2 papier- en 1 PBP perscontainer 2 glas- en 2 papiercontainers 2 restafval perscontainers 1 restafval perscontainer 1 glas-, 1 PBP- en 1 papiercontainer, 1 restafval perscontainer

Afvalinzameling.

- 37

Voetganger Trottoirs in het plangebied worden ruim genoeg om grote voetganger-stromen op een aangename manier voor iedereen te faciliteren. Echter, gezien de grote aantallen voetgangers en de grote schaal van de ruimtes in het gebied, zijn bredere trottoirs nodig dan standaard, namelijk minimaal drie meter breed. Op sommige plekken, in de buurt van het station zijn nog weer bredere trottoirs noodzakelijk van vijf meter breed. Zo mogelijk worden bredere trottoirs gemaakt aan de zonzijde van de straat dan aan de schaduwzijde. Een commercieel terras op straat is mogelijk wanneer een vrije doorgang blijft van minimaal drie meter breed. Verblijfplekken komen vooral in de binnentuinen van nieuwbouwblokken, aan de Leidse Rijn en bij het vergrote parkje langs de Graadt van Roggenweg. Op deze plekken is het wenselijk om zitgelegenheid aan te bieden in de vorm van bankjes of zitranden. Het ontwerp biedt mensen met een lichamelijke, verstandelijke of langdurig psychische beperking de mogelijkheid om veilig als voetganger deel te nemen aan het verkeer. Met het ontwerp wordt invulling gegeven aan het VN-verdrag handicap / toegankelijkheid (voorheen Agenda 22). Een uitzondering hierop is de Van Sijpesteijnbrug (zie hoofdstuk 6.4).

VERKLARING Voetgangersroutes drukke voetgangersroutes in stationsomgeving van minimaal 5 meter breed