Onderzoeksrapport Huisvesting jongeren en jongvolwassenen.pdf

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

22

5 Huidig woningaanbod voor kwetsbare jongeren In de gemeente Utrecht worden diverse woonconcepten, routes naar woonruimte of projecten ingezet om (kwetsbare) jongeren te huisvesten. Sommige van deze projecten zijn bij uitstek geschikt voor jongeren met een lichtere ondersteuningsbehoefte – dat geldt bijvoorbeeld voor de kamers en studio’s in studentencomplexen van de SSH, maar ook voor projecten voor gemengd wonen zoals Place2BU. Andere woonvormen kennen een meer beschut of afgeschermd karakter, waardoor ze geschikter zijn voor jongeren met behoefte aan veel begeleiding en rust van externe prikkels. In tabel 5.1 geven wij weer welke woonvormen aangeboden worden via verschillende projecten of routes, voor welk woonprofiel de woonvorm met name bedoeld is en hoeveel woningen er (op jaarbasis) beschikbaar worden gesteld aan kwetsbare jongeren. Ook is in de tabel te zien of het om een vast aantal woningen gaat, of om een jaarlijks beschikbaar of gematcht aantal woningen. Van veel woonvormen is niet (goed) bekend hoeveel wooneenheden er in totaal beschikbaar zijn, of juist niet hoeveel er jaarlijks vrijkomen. Om vraag en aanbod goed tegen elkaar af te kunnen zetten, hebben wij daarom soms een schatting moeten maken van het jaarlijks aantal beschikbare wooneenheden op basis van een gemiddelde verblijfsduur.

Binnen woonprofiel 1 & 2 gaan wij daarbij uit van gemiddelde verblijfsduur van 3 jaar, en binnen woonprofiel 3 gaan wij uit van een gemiddelde verblijfsduur van 1,5 jaar.

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

Tabel 5.1: Woningaanbod per project/woonvorm, op peilmoment en per jaar (situatie 2020; afgerond op vijftallen) Totaal aantal Jaarlijks aantal Woonvorm Woonprofiel wooneenheden beschikbare (peiljaar 2020) wooneenheden De Dijk Dak- en thuislozen 20 Geen vast LDO Leger des Heils Dak- en thuislozen aantal Geen vast Herstart Dak- en thuislozen 15 aantal Leegstandsbeheer Dak- en thuislozen 15 Woonprofiel 1 & 2 Socius 5 Woonruimte via Beter Wonen

Woonprofiel 1 & 2

Goeie Buur (SSH)

Woonprofiel 1 & 2

Ca. 100**

50

Sequoia (SSH)

Woonprofiel 1 & 2

15

Ca. 5

Place2BU (Mitros en Portaal)

Woonprofiel 1 & 2

Ca. 110***

Ca. 25-30

Romulus / Remus (Portaal)

Woonprofiel 1 & 2

40

Ca. 15

Hoge Weide (Bo-ex)

Woonprofiel 1 & 2

20

Ca. 5

Kamers met Aandacht Kamertraining / geclusterd begeleid wonen (diverse locaties/aanbieders) Beschermd Wonen (excl. Wlz) (diverse locaties/aanbieders)

Woonprofiel 1 & 2

45*

5*

Woonprofiel 3

Ca. 50

Woonprofiel 4

230

Ca. 35

* Dit aantal kan is afhankelijk van mutaties. Dit aantal fluctueert per jaar en betreft geen vaste afspraak. **De afspraak is dat SSH jaarlijks 50 wooneenheden beschikbaar stelt met een huurcontract voor maximaal 5 jaar, dus dit aantal zal de komende jaren oplopen tot maximaal 250. *** Place2BU bestaat 3 jaar en heeft na een relatief snelle instroom van zorgvragende bewoners nu minder ruimte beschikbaar voor instroom van zorgvragende bewoners. De daadwerkelijke instroom vanuit deze groepen is onbekend. Wij werken vanuit een aanname van 25-30 instromers per jaar. Bron: Inventarisaties bij aanbieders en gemeentelijke registratie Wmo & Jeugdwet

23

Tabel 5.2: Woningaanbod per woonprofiel, op peilmomenten en per jaar (situatie 2020) Totaalaantal Jaarlijks beschikbare Woonprofiel wooneenheden wooneenheden (peiljaar 2020) Opvang voor dak- en Min. 50* thuislozen Woonprofiel 1 & 2 385 160** Woonprofiel 3 50 35 Woonprofiel 4 (excl. 230 Wlz) Totaal 715 195 * Er verblijven ook jongeren op locaties die niet specifiek op jongeren zijn gericht. ** Dit aantal kan is afhankelijk van mutaties. Dit aantal fluctueert per jaar en betreft geen vaste afspraak. Bron: Inventarisaties bij aanbieders en gemeentelijke registratie Wmo & Jeugdwet

van circa 8 weken. De jongeren gebruiken deze tijd om uit hun crisis te komen. Vanuit stabiliteit werken zij aan verbetering van hun (woon)situatie. Het Leger des Heils heeft twee woonvoorzieningen waarin (soms) jongeren verblijven: Herstart en de Laagdrempelige 24-uursopvang (LDO). Bij de Laagdrempelige 24-uursopvang is er 24 uur per dag begeleiding. Jongeren krijgen een eigen kamer en basisbenodigdheden. De LDO helpt de jongeren op weg met het aanvragen van een uitkering, het vinden van een baan of dagbesteding. In Herstart zijn 15 éénpersoonskamers beschikbaar voor daklozen die nog niet gebruik hebben gemaakt of kunnen maken van andere opvang. Het gaat hier om kortdurend verblijf van maximaal 18 dagen.

Leegstandsbeheer corporaties

In de volgende paragrafen staan we meer in detail stil bij het beschikbare aanbod per woonprofiel. We gaan daarbij in op de beschikbare informatie over kenmerken van het aanbod, prijsklassen, manier van toewijzen en de beoogde bewonersgroepen. Dit hoofdstuk is met name bedoeld om meer informatie te verschaffen over de mogelijkheden voor huisvesting voor kwetsbare jongeren. In hoofdstuk 6 trekken wij conclusies over de mate waarin het aanbod in huisvesting ook voorziet in de vraag van kwetsbare jongeren, mede gelet op de verschillende woonprofielen die jongeren hebben.

Om de druk op opvangvoorzieningen te verlichten, werken de gemeente Utrecht en de Utrechtse woningcorporaties samen om leegstaande panden in te zetten voor jongeren die geen dak boven hun hoofd hebben. Momenteel wonen 13 voormalig dak- en thuisloze jongeren in leegstaande panden. Zij krijgen begeleiding vanuit het Stadsteam Back Up. De woonruimte is bedoeld als overbrugging van wachttijd, bijvoorbeeld voor een plek bij een BWaanbieder of een woning via Beter Wonen. Het betreft zelfstandige woonruimte met een huurprijs tussen de 500 en 700 euro. Jongeren kunnen hier gemiddeld 1 á 1,5 jaar wonen, en blijven gedurende deze periode begeleiding ontvangen vanuit Stadsteam Back Up.

5.1 Aanbod in opvangvoorzieningen

5.2 Projecten voor jongeren in profielen 1 en 2

Opvang voor dak- en thuislozen

Goeie Buur

De organisaties Leger des Heils en Youké stellen woonruimte beschikbaar om dak- en thuisloze jongeren in op te vangen. Deze jongeren zijn allen in begeleiding bij Stadsteam Back Up. Op de locatie de Dijk zijn 20 kamers beschikbaar voor jongeren. Zij kunnen hier verblijven voor een (korte) periode

Woningcorporatie SSH stelt sinds 2019 kamers of studio’s beschikbaar aan kwetsbare jongeren via het project ‘Goeie Buur’. De afspraak is dat SSH jaarlijks 50 wooneenheden beschikbaar stelt aan kwetsbare jongeren. Huurders krijgen een campuscontract voor vijf jaar; deze termijn is hetzelfde als in de contracten

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

24

staat bij overige jongeren/studenten die huren bij SSH. Afwijkend is dat een inschrijving bij een onderwijsinstelling geen vereiste is om hier te mogen wonen. Wel geldt er een eis dat de jongere een dagbesteding heeft en beschikt over voldoende financiële middelen. Aanmeldingen voor Goeie Buur verlopen via de zorgaanbieder (zoals Stadsteam Back Up, Lister etc). Het project is gericht op het huisvesten van daken thuisloze jongeren of uitstromers uit instellingszorg. Jongeren die thuis wonen met ambulante begeleiding komen niet in aanmerking voor de woonruimte. Jongeren die komen wonen bij Goeie Buur krijgen een ‘maatje’ toegewezen; dat is een student die ook bij SSH huurt en de nieuwe huurder wegwijs maakt. De jongere krijgt een kennismakingsgesprek om te toetsen of hij/zij geschikt is om te wonen bij Goeie Buur, wat hij/zij zoekt in een maatje en of hij/zij zelf al actief naar woonruimte heeft gezocht. Na verhuizing krijgt de jongere nog 6 tot 9 maanden begeleiding vanuit de betrokken zorgaanbieder. De zorgaanbieder blijft gedurende de hele woonduur (max. 5 jaar) het aanspreekpunt voor SSH. Het project is opgestart in 2019. Na vijf jaar heeft SSH straks een voorraad van circa 250 wooneenheden voor kwetsbare jongvolwassenen, waarvan jaarlijks circa 50 wooneenheden voor nieuwe verhuring beschikbaar komen. In 2020 zijn er 47 aanmeldingen geweest.

De SSH heeft de intentie om 50% van de jongeren te laten wonen in een studentenhuis (kamer), en 50% in een studio (zelfstandige wooneenheid in studentencomplex). In 2020 zijn vooral studio’s toegewezen. Dat heeft er mee te maken dat er een aantal nieuwe complexen met studio’s werd opgeleverd. Daarnaast blijkt het nog lastig om plekken in een studentenhuis te vinden (er is coöptatie in de studentenhuizen, dus er moet echt draagvlak zijn onder de medebewoners).

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

Woningen via Beter Wonen / Het Vierde huis Jongeren die uitstromen vanuit een verblijfsvoorziening of begeleiding krijgen van Stadsteam Back Up en behoefte hebben aan een zelfstandige woning, kunnen in aanmerking komen voor een contingentwoning via Beter Wonen. Dat geldt ook voor jongeren die behoefte hebben aan Beschermd Thuis, maar nog geen eigen woning hebben. Vereniging Beter Wonen bestaat uit zorgaanbieders die gevestigd zijn in de U16 regio en cliënten in deze regio begeleiden. Beter Wonen verdeelt het (regionale) contingent, dat gebaseerd is op bestuurlijke afspraken in de U16 regio (4 wmo-regio’s). De lokale gemeenten verdelen deze contingentafspraken onder de lokale corporaties, zodat zij jaarlijks een bepaald aantal woningen beschikbaar kunnen stellen voor in-en uitstromers uit MO- en BW-voorzieningen. De matching van bewoners en woningen verloopt grotendeels via de organisatie Het Vierde Huis, maar verloopt deels ook door directe matching tussen zorgaanbieders en corporaties. De benodigde woningen voor kwetsbare groepen worden evenredig over de regiogemeenten verdeeld, op basis van de herkomst van cliënten (zogenaamde ‘instroom is uitstroom’). Afgesproken is om de komende vijf jaar jaarlijks 600 zelfstandige woningen beschikbaar te stellen in de regio: 385 in de stad Utrecht en 215 in de overige U16-gemeenten.

De woningen die door andere projecten of routes beschikbaar worden gesteld - zoals de woningen van Goeie Buur, de Citydeal of de woningen voor statushouders - vormen geen onderdeel van het contigent van 385 woningen. Binnen de afspraken van Beter Wonen is op voorhand geen vast aantal gereserveerd voor jongvolwassenen. In 2020 zijn er in totaal 357 woningen toegewezen binnen de stad Utrecht. Hiervan werden er 47 woningen toegewezen aan kwetsbare jongeren.

25

Uit recente monitorgegevens van Beter Wonen / het Vierde Huis blijkt dat er in mei 2021 ca. 190 mensen op de wachtlijst stonden voor een woning. Dit aantal neemt gestaag toe sinds eind 2020 (ca. 145 in december). De monitor geeft niet aan in hoeveel gevallen het gaat om mensen onder de 27 jaar. Het aantal wachtenden per zorgaanbieder is wél bekend. Aanbieders die zich richten op de begeleiding van jongeren en jongvolwassenen hadden in mei 2021 samen circa 65 mensen op de wachtlijst staan bij het Vierde Huis.

Kamers met Aandacht Stichting Kamers met Aandacht is een non-profitorganisatie die kwetsbare jongeren helpt op weg naar zelfstandigheid. Zij zoeken (met name) particuliere verhuurders die een kamer willen verhuren aan jongeren tussen de 18 en 23 jaar die op eigen benen willen staan, maar nog niet geheel zelfstandig kunnen wonen. In 2020 zijn op deze manier 5 jongeren aan woonruimte gekomen. De hoofdbewoner of verhuurder onderneemt activiteiten met de huurder, op basis van wederkerigheid. Kamers met Aandacht werkt met tijdelijke huurcontracten van minimaal 1 tot maximaal 5 jaar. Deze contracten zijn gekoppeld aan een begeleidingsovereenkomst voor de jongere en een vrijwilligersovereenkomst met de verhuurder. De begeleider van de jongere komt (de eerste 6 maanden) minimaal 1x per week op bezoek. De huurprijs bedraagt tussen de 300 en 450 euro, inclusief servicekosten.

Place2BU (gemengd wonen) Place2BU is een grootschalig project waarin bewoners met ondersteuning en bewoners zonder ondersteuning die een goede buur willen zijn, ‘gemengd’ wonen. Het project staat onder beheer van corporaties Portaal en Mitros. Het project bestaat uit vier woongebouwen met 490 zelfstandige eenkamerstudio’s (21m2; huurprijs van €583,54 inclusief) en een aantal gemeenschappelijke ruimtes. Ongeveer de helft van deze studio’s is voor jongeren van 23 tot 35 jaar (zorgdragende mensen). De andere studio’s zijn bedoeld voor statushouders

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

en voor mensen die uitstromen vanuit instellingszorg (zorgvragende mensen). Momenteel wonen er in Place2BU circa 110 uitstromers vanuit instellingszorg van partijen als Lister, Leger des Heils en de Tussenvoorziening. Na verloop van tijd kan de begeleiding van kwetsbare jongeren aflopen, en omgezet worden in geen of lichtere begeleiding vanuit het buurtteam. Aanmeldingen voor Place2BU verlopen via de zorgaanbieder. De jongere krijgt een kennismakingsgesprek om te toetsen of hij/zij geschikt is om te wonen bij Place2BU; de vraag is dan bijvoorbeeld of de jongere kan en wil meedoen in de gemeenschap. Place2BU behelst een tijdelijk woonproject; na 10 jaar zal het project stoppen. De bewoners mogen hier deze gehele periode blijven wonen.

Overige gemengd wonen projecten Er zijn in 2020 nog meer gemengd wonen complexen (6 complexen) opgeleverd door een intensieve samenwerking tussen corporaties, zorgaanbieders en gemeente. Mitros heeft hierdoor nog twee andere projecten waar gemengd gewoond wordt: Livin en Mixit. In beide projecten is de verhouding tussen zorgvragers en zorgdragers ongeveer 30% vs. 70%. In deze projecten wonen momenteel bijna uitsluitend volwassenen van boven de 27 jaar en ouder. Daarom nemen wij dit aanbod niet mee in de aanbodcijfers, al kunnen deze complexen hiervoor wel een functie gaan vervullen. Lister en Bo-Ex realiseerden samen het complex Hoge Weide voor 20 kwetsbare bewoners en 45 ‘goede buren’. SSH en Lister werkten samen aan nieuwbouwcomplex Sequoia. Hier wonen 15 kwetsbare jongvolwassenen samen met 303 studenten. Tot slot bouwde Portaal twee nieuwbouwcomplexen (Remus & Romulus) in samenwerking met Tussenvoorziening en Lister. Hier wonen respectievelijk 16 en 24 kwetsbare bewoners samen met 60 en 46 ‘goede buren’.

26

Socius / Stichting Tijdelijk Wonen Socius, binnenkort verder als onderdeel van Stichting Tijdelijk Wonen, zet zich in voor het realiseren van betaalbare samenleefconcepten voor jongeren en bijzondere doelgroepen. Bewoners worden actief betrokken bij het beheer van de woonlocaties, waarin menging plaatsvindt met bedrijfsruimtes voor bijvoorbeeld de creatieve sector, horeca, stadslandbouw en muziek. Nu Socius verder gaat als onderdeel van Stichting Tijdelijk Wonen is het onduidelijk welke gevolgen dit heeft voor hun woonlocaties. Socius beschikt momenteel over 4 woonlocaties in de gemeente Utrecht, waarin ook woonruimte beschikbaar is voor uitstromende kwetsbare jongeren in samenwerking met Youké. Socius huisvest circa 5 kwetsbare jongeren per jaar.

5.3 Woningaanbod voor jongeren in profiel 3 Kamertraining Op kamertrainingslocaties kunnen jongeren toewerken naar zelfstandigheid, doorgaans met intensieve begeleiding. Het gaat hierbij om woonruimte die cliënten huren van een zorgaanbieder, in een geclusterde woonvorm of in de directe nabijheid daarvan (‘gespikkeld wonen’). De (ambulante) begeleiding wordt geboden vanuit een indicatie voor aanvullende zorg (Wmo of Jeugdwet). Binnen de gemeente Utrecht is het aanbod aan kamertraining voor jongvolwassenen beperkt; de meeste kamertrainingslocaties zijn gericht op jongeren tot 18 jaar. Per september 2021 opent stichting Firmitas een nieuwe woonlocatie in Utrecht; het is echter niet bekend hoeveel woonplekken de locatie kent en voor welke ondersteuningsvraag deze locatie wordt ingezet. Reinaerde heeft haar kamertrainingslocatie in Utrecht gesloten en biedt nu enkel nog kamertraining aan Wlz-cliënten aan (buiten de gemeente Utrecht). Reinaerde geeft aan geen rendabele business case te kunnen optuigen voor kamertraining aan cliënten met Wmo-financiering. Dit heeft diverse redenen; zo kan de organisatie de benodigde combinatie van (intensieve) zorg,

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

dagbesteding en wonen niet tegen het geldende tarief leveren. Daarnaast noemt de organisatie het jaarlijks verlengen van indicaties een financieelorganisatorisch risico en dreigen er zorginhoudelijke mismatches in de bewoning omdat jongeren vaak niet (bijtijds) terecht kunnen bij (betaalbare) vervolghuisvesting.

Geclusterd begeleid wonen (BT) Een deel van de jongeren in woonprofiel 3 heeft een indicatie voor Beschermd Thuis. Zoals eerder vermeld, is Beschermd Thuis in principe bedoeld als ondersteuningsvorm voor cliënten die zelfstandig wonen. Mede door de krapte op de woningmarkt komt het echter ook voor dat cliënten in een geclusterde woonvorm bij een zorgaanbieder gaan of blijven wonen als ze deze indicatie krijgen. Navraag bij zorgaanbieders leert dat op dit moment circa 50 jongeren in Utrecht geclusterd wonen met een BT-indicatie, plus een enkeling met aanvullende begeleiding vanuit de Wmo. De locaties waar zij wonen zijn veelal niet specifiek voor jongeren of jongvolwassenen bedoeld. SSH geeft aan dat zij in Utrecht ook woningen via ‘intermediaire verhuur’ verhuurt aan specifieke groepen kwetsbare jongeren, zoals jongeren met een eetstoornis of autisme. Om hoeveel wooneenheden (op jaarbasis) dit gaat, is echter niet bekend.

5.4 Woningaanbod voor jongeren in profiel 4 Beschermd wonen wordt aangeboden voor een brede groep volwassenen met langdurige en complexe problematiek, die (nog) niet voldoende redzaam zijn om zelfstandig te kunnen wonen. In Utrecht is er geen ‘vast’ aantal woonplekken beschikbaar voor jongvolwassenen binnen het Beschermd Wonen. Wel weten we dat er eind 2020 ca. 230 jongeren (t/m 27 jr) gebruik maakten van Beschermd Wonen. Voor sommige locaties geldt wel dat zij specifiek gericht zijn op jongvolwassenen. Aanbieders die in de gemeente

27

Utrecht voorzieningen voor Beschermd Wonen hebben voor jongvolwassenen zijn onder meer Tussenvoorziening, Lister, Leger des Heils en Singelzicht.

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

28

6 Conclusies en aanbevelingen

Tabel 6.1: Jaarlijkse vraag en jaarlijks beschikbaar aanbod in beeld per woonprofiel Woonprofiel Jaarlijkse vraag Jaarlijks beschikbare wooneenheden Woonprofiel 1 & 2

Het is voor kwetsbare jongeren en jongvolwassenen moeilijk om in de gemeente Utrecht op eigen kracht aan woonruimte te komen. Dat heeft alles te maken met de krapte op de woningmarkt: ook voor niet-kwetsbare jongeren valt het niet mee om aan een kamer of studio te komen. Voor kwetsbare jongeren komt daar nog eens bij dat ze vaak nog minder financiële mogelijkheden hebben, dat ze de wegen om aan woonruimte te komen minder goed kennen en dat een steunend netwerk ontbreekt. In dit onderzoek hebben we onderzocht welke groepen kwetsbare jongeren een huisvestingsvraag kunnen hebben, wat hun woonbehoefte of woonprofiel kan zijn en welke partijen momenteel al in deze huisvesting voorzien. In dit hoofdstuk vergelijken wij vraag met aanbod per woonprofiel, om te komen tot conclusies over de huisvestingsopgave en aanbevelingen voor de aanpak van deze opgave.

6.1 Conclusies over de huisvestingsopgave Tekort aan aanbod in alle woonprofielen In deze paragraaf zetten we per woonprofiel de huisvestingsbehoefte van groepen jongvolwassenen (in de stad Utrecht) af tegen het beschikbare woningaanbod. Daarbij gaan wij in op de fricties die wij zien in de match van vraag en aanbod. De hoofdboodschap daarbij luidt dat wij in alle woonprofielen een tekort aan aanbod zien om in de huidige vraag te kunnen voorzien. Dit tekort zorgt voor oplopende wachttijden, zeker in tijden waarin het reguliere woningaanbod ook onder druk staat en er verdringing plaatsvindt op de woningmarkt.

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

415 – 555*

160

Woonprofiel 3 135 35 Woonprofiel 4 105 Niet bekend (excl. Wlz) Totaal 655 - 795 Niet bekend * Afhankelijk van het wel/niet meetellen van MBO-studenten met een urgente woonvraag, die mogelijk leidt tot escalatie van (woon)problematiek.

Woonprofiel 1 en 2: reguliere woonruimte De jaarlijkse vraag naar reguliere woonruimte (kamers, studio’s of appartementen) voor kwetsbare jongeren bedraagt circa 415 wooneenheden als we alleen de vraag van uitstromers uit verblijfsvoorzieningen en dak- en thuislozen meerekenen, en circa 555 als we ook de jongeren met een urgente woonvraag meerekenen die zich melden bij het MBO-team. Dat is veel meer dan het aantal van ca. 160 wooneenheden dat in 2020 via bijzondere projecten of routes werd gehuisvest. Een deel van de jongeren vindt kennelijk op eigen kracht woonruimte, bijvoorbeeld op de particuliere markt, in het eigen netwerk, door te gaan samenwonen of in te wonen of door de stad te verlaten. Een deel wacht langdurig op een woonplek, en blijft dus dakloos of houdt langer dan nodig een plek in een verblijfs- of opvangvoorziening bezet. Stadsteam Back Up geeft aan dat op dit moment 100 jongeren wachten op huisvesting, waarvan er 35 vallen in woonprofiel 1 of 2. Woonprofiel 3: Beschutte woonomgeving De jaarlijkse vraag naar ‘beschutte woonplekken’ zoals in geclusterd begeleid wonen of een kamertrainingscentrum zoals die uit dit onderzoek blijkt, ligt op 135 plekken per jaar. Het aanbod aan dergelijke plekken, voor de groep jongeren boven de 18 jaar, is in Utrecht beperkt met circa 35 beschikbare

29

plekken op jaarbasis (plus de plekken die SSH via intermediaire verhuur biedt). Stichting Firmitas opent in september 2021 wel een nieuwe locatie voor kamertraining in Utrecht, maar zorgaanbieder Reinaerde heeft recent een kamertrainingslocatie gesloten vanwege een onrendabele business case. Het bewerkstelligen van meer aanbod in kamertrainingscentra vraagt om zorgvuldige aandacht voor de economische en organisatorische haalbaarheid.

is: als de aanvraag wordt gehonoreerd, dan levert het een zelfstandige woning op met een huurcontract voor onbepaalde tijd. Daarnaast heeft een deel van de jongeren in woonprofiel 1 geen behoefte (meer) aan begeleiding. De verplichting om begeleiding te accepteren zoals die geldt bij Beter Wonen en Goeie Buur kan voor hen een drempel zijn om zich aan te melden.

Deel jongeren valt buiten de boot Woonprofiel 4: Beschermde woonomgeving De jaarlijkse vraag naar beschermd wonen vanuit de groep jongvolwassenen bedraagt volgens dit onderzoek circa 105 plekken. Dat ligt in lijn met de feitelijke instroom in 2020 (110). Van zorgaanbieders komen wel signalen dat er in Utrecht sprake is van wachtlijsten om in te stromen in beschermd wonen, mede veroorzaakt door het gebrek aan uitstroommogelijkheden.

Jongeren met een urgente woonvraag die zich melden bij het buurtteam, kunnen nu geen aanspraak maken op woonruimte van corporaties buiten de reguliere woningtoewijzing om (via project Goeie Buur of Beter Wonen/Het Vierde Huis). Er is daardoor een aanzienlijke groep kwetsbare jongeren (ca. 145 per jaar) die nu niet goed geholpen kan worden bij hun zoektocht naar woonruimte in de stad Utrecht, met escalatie van hun problematiek als mogelijke consequentie.

Wachtlijsten vertellen niet het hele verhaal Jongvolwassenen die uitstromen vanuit een verblijfs- of opvangvoorziening en zelfstandig kunnen wonen, kunnen in aanmerking komen voor woonruimte via Goeie Buur (SSH) of Beter Wonen / het Vierde Huis. De wachtlijst voor een woning via Beter Wonen is in de afgelopen periode opgelopen; een teken van groeiende vraagdruk. In mei 2021 stonden er circa 190 mensen op de wachtlijst voor een woning via Beter Wonen. Naar schatting 65 hiervan waren jongvolwassenen. Bij Goeie Buur is (nog) geen sprake van wachtlijsten; in 2020 werden (iets) minder aanvragen ingediend dan er plekken beschikbaar waren. Gezien de grote vraag lijkt dat in eerste instantie merkwaardig. Voor een deel kan het wellicht verklaard worden door een kwalitatieve mismatch: niet voor alle jongeren is een plek in een studentencomplex een passende omgeving. Daarnaast speelt mogelijk mee dat de route via Beter Wonen aantrekkelijker

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

Gemengd wonen niet altijd passend In Utrecht zijn verschillende projecten voor gemengd wonen waarbij kwetsbare jongeren samen wonen in een complex met niet-kwetsbare jongeren. De vrijwillige ondersteuning door een ‘maatje’ zoals bij Goeie Buur helpt kwetsbare jongeren om hun draai te vinden en hun leven op de rit te houden. Ook vanuit Place2BU en Livin, en andere gemengd wonen complexen, is te horen dat de mix een positieve uitwerking heeft op de kwetsbare bewoners. Niet iedere mix blijkt echter even passend. Een goede match van vraag en aanbod (en woonconcept) blijft een kwestie van maatwerk. Jongeren die een MBO-opleiding volgen of geen opleiding volgen, voelen zich vaak minder thuis in een complex met HBO- en WO-studenten en vinden hier niet de gewenste aansluiting. En jongeren die vanwege hun religieuze of culturele achtergrond geen alcohol willen drinken, voelen zich in een doorsnee studentenhuis vaak ook minder thuis.

30

6.2 Onze aanbevelingen In een overspannen woningmarkt is de gevonden huisvestingsopgave voor kwetsbare jongeren erg omvangrijk én urgent. Zorgaanbieders en verwijzers geven signalen over oplopende wachttijden en jongeren die in zeer onwenselijke woonsituaties verkeren. We zien dat diverse partijen al actief bezig zijn om meer huisvesting te realiseren, maar dat er veel meer woonruimte nodig is. Dat vraagt om een brede aanpak, waarvoor wij de volgende aanbevelingen doen.

1. (Snel) aanbod vergroten als hoogste prioriteit De eerste en belangrijkste aanbeveling luidt dat er meer woonruimte beschikbaar moet komen voor kwetsbare jongeren en jongvolwassenen in gemeente Utrecht, om te voorkomen dat zij langer dan nodig in verblijfsvoorzieningen blijven hangen of al ‘bankhoppend’ door het leven moeten gaan. Er is om te beginnen grote behoefte aan woonruimte in woonprofiel 1 en 2. Extra aanbod creëren is niet een exclusieve verantwoordelijkheid van corporaties; organisaties als Socius laten zien dat het mogelijk is om ook buiten de corporatiesector betaalbare woonruimte te bieden aan jongvolwassenen, bijvoorbeeld in voormalige kantoorpanden. Er is ook een tekort aan geclusterde woonvormen voor jongeren die wat meer beschutting nodig hebben (woonprofiel 3), in de vorm van een kamertrainingscentrum of woonproject voor geclusterd begeleid wonen. Het verdient aanbeveling om met aanbieders in gesprek te gaan om te zien wat er nodig is om dit aanbod te vergroten. Het is in dit verband tekenend dat een aanbieder in dit onderzoek aangaf in Utrecht alleen nog aan Wlz-cliënten

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

kamertrainingsplekken te willen bieden, aangezien de financiering vanuit Wmo en jeugdwet ontoereikend is.

2. Biedt ruimte voor maatwerk De indeling naar woonprofielen biedt een eerste beeld van de huisvestingsbehoefte van jongeren. Binnen de woonprofielen is een diversiteit aan woonvormen nodig, zodat er aanbod is dat aansluit bij de leeftijd / levensfase en de achtergrond/problematiek van jongeren en jongvolwassenen. Gezien de levensfase waarin de jongeren en jongvolwassenen waarover dit onderzoek gaat verkeren, is een kamer (onzelfstandige woonruimte) voor de meesten een passende woonvorm. Dat is althans het uitgangspunt van de gemeente Utrecht; niet-kwetsbare jongeren gaan over het algemeen immers ook niet direct vanuit hun ouderlijk huis in een zelfstandige woning wonen. Toch zijn er situaties denkbaar waarin een zelfstandige woning, in de vorm van een studio of appartement, wel degelijk de best passende oplossing is. Sommige jongeren zijn gevoelig voor prikkels (autisme), anderen hebben vanwege het feit dat zij hun leven lang in groepen hebben gewoond een sterke voorkeur voor eigen woonplek waar ze geen voorzieningen hoeven te delen. Ook voor veel statushouders lijkt een zelfstandige wooneenheid passender dan een kamer. Dit vraagt om maatwerk.

Het uitgangspunt zou dus niet moeten zijn ‘jongeren horen op een kamer’, maar: ‘jongeren wonen op een kamer, tenzij..’ Het verdient aanbeveling om de mogelijkheden te onderzoeken om corporatiewoningen die eigenlijk nét te duur zijn voor deze groep toch toe te wijzen, waarbij het gat tussen de maximale huur die een jongere kan betalen en de huur die de corporatie vraagt wordt opgevangen vanuit een woonkostentoeslag van de gemeente.

31

3. Werk met een centraal aanmeldpunt Op dit moment kunnen zorgaanbieders jongeren die uitstromen vanuit een verblijfsvoorziening of dakloos zijn via verschillende routes aanmelden voor woonruimte: onder meer via Beter Wonen (voor (tot nu toe) een zelfstandige woning), via Goeie Buur/SSH (voor een kamer of studio) of rechtstreeks bij een project als Place2BU of Kamers met aandacht. Het zou de transparantie en efficiency verhogen als hiervoor één aanmeldpunt zou worden ingericht, waar alle aanvragen van kwetsbare jongeren worden gewogen en beoordeeld. Vanuit aanbieders komt het signaal dat de route via Beter Wonen wordt gezien als een aantrekkelijker optie dan Goeie Buur – omdat het om zelfstandige woonruimte gaat, maar ook omdat er geen beperking aan de duur van de huurovereenkomst zit bij een woning via Beter Wonen, terwijl de SSH een huurcontract van maximaal 5 jaar biedt. Als gewerkt wordt met een centraal aanmeldpunt kan in gezamenlijkheid een goede afweging worden gemaakt welke personen het meeste baat hebben bij zelfstandige woonruimte met de bijbehorende zekerheid, zodat een betere match tussen vraag en het schaarse aanbod kan worden gemaakt.

Als het hele proces van aanmelden, registreren en toewijzen van woningen én kamers aan deze groepen bij een centraal punt is ondergebracht (op gelijke wijze als de doorstroming van ‘volwassen’ MO/BW), is het ook beter mogelijk om de vraagontwikkeling te monitoren en te bepalen of het aanbod volstaat voor de totale vraag. Hiervoor kan gebruik worden gemaakt van de integrale meerjarenprognose voor vraag (alle kwetsbare groepen) en aanbod (mutatiewoningen corporaties, nieuwbouw corporaties, tijdelijke woonruimte) zoals dit binnen het programma (T)huis voor iedereen wordt opgesteld. In programma werken gemeente, zorgpartijen en woningcorporaties steeds intensiever en meer in samenhang aan de huisvesting en ondersteuning van

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

kwetsbare en bijzondere groepen, statushouders en spoedzoekers, onder meer door verwerven en (tijdelijk) aanhuren van aanvullend vastgoed.

4. Maak afspraken over mogelijkheden voor vervolghuisvesting Jongeren die gehuisvest worden via Goeie Buur/SSH krijgen – net als andere studenten die huren bij SSH – een tijdelijk huurcontract van vijf jaar. Over 3,5 jaar lopen de eerste contracten van jongeren die wonen via Goeie Buur af. Wat er op dat moment gaat gebeuren met deze jongeren, is nu nog niet duidelijk. Dat is één van de redenen waarom sommige jongeren er – als zij kunnen kiezen – de voorkeur aan geven om via Beter Wonen te gaan huren, in plaats van via Goeie Buur. Het zou de aantrekkelijkheid van het aanbod van SSH vergroten als uitzicht geboden kan worden op woonruimte nadat het huurcontract verloopt. Ook als een jongere die via Goeie Buur gaat wonen zich direct inschrijft als woningzoekende, zal het immers lastig zijn om na 5 jaar via de reguliere weg aan een sociale huurwoning in Utrecht te komen (de gemiddelde wachttijd is 12 jaar). Het vinden van oplossingen hiervoor is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de Utrechtse corporaties.

5. Maak afspraken voor schrijnende gevallen buiten verblijfsvoorzieningen Er is een aanzienlijke groep jongeren die niet in een verblijfsvoorziening woont, maar wel een urgente woonvraag heeft die niet op eigen kracht of binnen het netwerk op te lossen is. Voor een deel van deze groep leidt dit tot het risico van schooluitval, dakloosheid of verergering van hun psychische problemen. Deze jongeren kunnen nu geen aanspraak maken op (tijdelijke) huisvesting via regelingen als Beter Wonen, Goeie Buur, de Citydealtafel of het doorbraakoverleg Actieprogramma dak- en thuisloze jongeren. Het verdient aanbeveling om dit uitgangspunt te heroverwegen. Door (tijdelijke) huisvesting te bieden aan deze jongeren kan immers soms dakloosheid of een beroep op zwaardere zorg in een later stadium worden voorkomen (preventie). Om

32

schrijnende gevallen onder jongeren en jongvolwassenen te voorkomen, adviseren wij om jongeren expliciet onderdeel te maken van de Citydeal, en dit bij de tafel nadrukkelijker onder de aandacht te brengen. Via de Citydeal zijn afspraken gemaakt over het bieden van tijdelijke woonruimte aan volwassenen die in acute nood verkeren, maar in de praktijk worden er nog weinig woningen gevonden voor jongvolwassenen.

te laten aanvullen met inkomen uit werk (bijvoorbeeld tot hun 21-jarige leeftijd).

6. Werk aan oplossingen voor financiële belemmeringen Een deel van het vraagstuk is wellicht op te lossen door financiële belemmeringen weg te nemen en positieve financiële prikkels in te bouwen. Een ‘vrijwilligersvergoeding’ vanuit de gemeente voor mensen die een kwetsbare jongere in huis nemen, kan mensen wellicht over de streep trekken. Minstens zo belangrijk is het wegnemen van de negatieve gevolgen van het samenwonen die nu bestaat voor mensen die afhankelijk zijn van een uitkering (kostendelersnorm). Samenwonende (jong)volwassenen krijgen een lagere bijstandsuitkering per persoon, hetgeen een aanleiding kan zijn voor ouders om een kind niet thuis te laten wonen. Het buiten werking stellen van de kostendelersnorm - in bijzondere gevallen - kan er ook voor zorgen dat er meer woonruimte beschikbaar komt voor kwetsbare jongeren in hun eigen netwerk. Jongeren met een leeftijd van 18-21-jaar die zelfstandig wonen kunnen wel een beroep doen op de jongerennorm en een woonkostentoeslag (circa 750 euro per maand). Het is echter zeer de vraag om daarmee zelfstandige woningen in de huidige markt toegankelijk zijn voor jongeren die afhankelijk zijn van de toeslagen; het is immers ook niet mogelijk om dit inkomen middels werk te vergroten, omdat de toeslag dan vervalt.

In een onzelfstandige woning is het echter niet mogelijk om huurtoeslag te ontvangen, waardoor ook kamerbewoning vaak financieel niet haalbaar is voor deze groep. We adviseren daarom om jongeren tot 21 jaar, voor wie de toelage niet voldoende is een hogere normuitkering te geven (bijvoorbeeld die van een 21-jarige), of hen dit

344.103 | Huisvesting kwetsbare jongeren en jongvolwassenen

33