Omgevingsvisie USP (na verwerking amendement)
Tekst van het document
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 15 september 2022 (na verwerking amendement)
Utrecht.nl
Colofon Projectgroep Laura Bulau (UMC Utrecht) Mieke de Bruin (Stichting Utrecht Science Park) Werner de Feijter (Gemeente Utrecht) Jeroen Hutten (Universiteit Utrecht) Ruut van Rossen (Universiteit Utrecht) Sander te Selle (UMC Utrecht) Claar Talsma (Gemeente Utrecht) Maaike van Teeseling (Gemeente Utrecht) Leunie van Zwieten (Universiteit Utrecht) Overige medewerkers Heleen Bults (Gemeente Utrecht) Floris Brekelmans (Gemeente Utrecht) Wanda Dijkstra (Gemeente Utrecht) Yvonne de Fiouw (Gemeente Utrecht) Edsard Kylstra (Gemeente Utrecht) Arjan Kratz (Gemeente Utrecht) Saskia van Meerkerk (Gemeente Utrecht) Dimitri van Veen (Gemeente Utrecht) Gerard Verrijn Stuart (Gemeente Utrecht) Roswitha van Zon (Gemeente Utrecht) Projectmanagement Maaike van Teeseling (Gemeente Utrecht) Opdrachtgever Martine Sluijter (Gemeente Utrecht) Grafische realisatie Gemeente Utrecht
Versiedatum 15 september 2022 Bestuurlijke besluitvorming Vastgesteld door Gemeenteraad Utrecht, 15 september 2022 (na verwerking amendement)
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 3
Luchtfoto Utrecht Science Park (bron: Stichting Utrecht Science Park)
4 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Wooncomplex Johanna (bron: Stichting Utrecht Science Park)
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 5
Inhoudsopgave Veelgebruikte woorden en begrippen Samenvatting
Deel A Context en opgaven 1 2 3
Een omgevingsvisie voor het USP Van polder met Uithoven naar Utrecht Science Park Opgaven en ontwikkelingen naar 2040
Deel B VISIE 4 5 6 7 8 9 10
De visie op hoofdlijnen De visiekaart Bebouwing Functies Groen-blauwe raamwerk Mobiliteit Energie
Deel C ONTWIKKELSTRATEGIE EN UITWERKING 11 12 13 14 15 16
Inleiding en context Uitwerking en fasering Maatregelen bereikbaarheid USP Uitwerkingsopgaven Economsche uitvoerbaarheid Proefverkaveling
6 7 11 17 23
31 37 43 55 73 101 121
129 131 137 143 153 157
Bijlagen 1 2 3 4 5 6 7
Uitvoeringsaspecten Effecten knips Effecten hoogbouw Effecten sport in de Schapenwei Motie 248: Goed onderzoek naar locatie Olympos Motie 246: Wind mee op USP Amendement 27: Volwaardige Supermarkt op de Uithof
Bronnen
161 182 184 189 190 191 192 193
6 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Veel gebruikte woorden en begrippen Campus-gerelateerd wonen: woningen voor gebruikers en werknemers van het USP, zoals studenten, verpleegkundigen en onderzoekers.
Ronald McDonald Huis: een huis waar ouders van kinderen die in het ziekenhuis worden behandeld (tijdelijk) kunnen wonen.
CMH: Centraal Militair Hospitaal.
RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, de nieuwbouw is in aanbouw.
Coulisse: beplanting (bomen en struiken) die in een lijn staat. HDSR: Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden, het Waterschap.
Science bedrijven: onderzoeksbedrijven waar zowel kantoorruimtes zijn als laboratoria. Veelal ten behoeve van medisch onderzoek.
HU: Hogeschool Utrecht.
Schapenweide: weide tussen Sorbonnelaan, Leuvenlaan en Oxfordpad.
ISUtrecht: Internationale School Utrecht, de nieuwbouw is gepland.
Tankgracht: een watergang die is aangelegd om tanks tegen te houden.
IRP: Integraal Ruimtelijk Perspectief, een regionale visie van de Utrechtse gemeenten, voorheen was dit het Regionaal Economisch Perspectief.
R&D: research en development bedrijven en instellingen, dit zijn bedrijven waar onderzoek gedaan wordt en nieuwe producten worden ontwikkeld, zie ook science bedrijven.
Klimaatadaptatie: aanpassingen in het kader van de opwarming van de aarde, zoals bijvoorbeeld meer schaduw (bij hitte) en wateropvang (bij extreme buien). Life science en health: bedrijven en kennisinstellingen in onder meer medische technologie, (bio)farmacie en regeneratieve geneeskunde. MER: Milieu Effect Rapportage. NHW: Nieuwe Hollandse Waterlinie. Parkeerhub: een parkeergarage waar gebruikers en bezoekers kunnen parkeren, daarna wandelen of fietsen ze naar hun bestemming. P+R: een transferium, een parkeergarage waar bezoekers van Utrecht hun auto kunnen parkeren en verder kunnen reizen met de tram of de fiets.
RES: Regionale Energie Strategie. REA: Regionale Economische Agenda. RSU: Ruimtelijke Strategie Utrecht, hierin staat de visie naar 2040 van de gemeente Utrecht. UMC Utrecht: Universitair Medisch Centrum Utrecht. UNESCO-lijst: een lijst met werelderfgoed samengesteld door landen die zijn aangesloten bij de UNESCO. USP: Utrecht Science Park. USP Lab: bijeenkomsten waarbij kennis en ideeën werden uitgewisseld van bewoners en gebruikers van het USP voor deze Omgevingsvisie. WKZ: Wilhelmina Kinderziekenhuis.
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 7
Samenvatting In het Utrecht Science Park aan de oostkant van Utrecht staat de wereld van morgen centraal. Studenten leren en bereiden zich voor op de toekomst. Wetenschappers ontdekken en ontwikkelen nieuwe medicijnen en nieuwe vormen van duurzaamheid. Artsen en verpleegkundigen werken aan het verder verbeteren van de zorg en de gezondheid van mensen. De kracht van het Utrecht Science Park is de ontmoeting, kennisuitwisseling en samenwerking tussen al deze mensen. Hier ontstaan nieuwe verbindingen die regelmatig leiden tot nieuwe uitvindingen. Het is een dynamisch gebied waar dagelijks meer dan 70.000 mensen naar toe komen. Naast de dynamiek in de gebouwen zie je groene weiden, bossen, boerderijen, forten en landgoederen. Hier heerst rust en stilte. De das bouwt een burcht, schapen lopen in de wei, collega’s maken een lunchwandeling en buurtbewoners doen een hardlooprondje. Ook dit maakt het Utrecht Science Park uniek. Dit is niet altijd zo geweest. Nog maar 60 jaar geleden was dit gebied nog onbebouwd. De universiteit die in het centrum van Utrecht uit zijn jasje groeide, zette begin jaren ‘60 de eerste gebouwen neer in De Uithof. Het UMC Utrecht volgde met een nieuw ziekenhuis. Ook de Hogeschool Utrecht kwam erbij. Deze kennisinstellingen werken als een magneet voor nieuwe bedrijven en instellingen die zich er vooral de laatste 10 jaar hebben gevestigd.
En niet onbelangrijk; inmiddels wonen er ook studenten met veel plezier. Met opvallende gebouwen van hoogwaardige architectuur zet het USP zich op de kaart. In 60 jaar tijd van De Uithof naar Utrecht Science Park: en wat is de volgende stap? De stad en regio Utrecht groeien de komende jaren flink. Dat betekent meer woningen, kantoren, bedrijven en voorzieningen, ook in het USP. Groeien op een gezonde manier kan alleen als er ook ruimte blijft voor groen. Voor dieren en planten en om te ontspannen en te recreëren. Ook moet er voldoende ruimte zijn voor het duurzaam opwekken van energie. En het USP werkt natuurlijk alleen maar als je er ook goed kunt komen.
Het is een puzzel om al deze toekomstwensen een plek te geven en het betekent ook keuzes maken. In deze Omgevingsvisie USP 2040 worden die keuzes voor de toekomst gemaakt. Er komen straks zo’n 4.000 onderzoeksbanen bij. Als het autogebruik onder de huidige werknemers afneemt en verschuift naar vervoer met de fiets en het OV (modal shift), kunnen er in de toekomst nog méér banen (tot maximaal 8.000) komen. Ruimte hiervoor ontstaat op plekken waar nu wordt geparkeerd of oude gebouwen staan van de universiteit en het UMC Utrecht. De nieuwe woongebouwen bestaan vooral uit studentenwoningen; in totaal zo’n 4.000. Ook is er ruimte voor de uitbreiding van het sportcomplex Olympos en voor extra voorzieningen in het centrum. Zo ontstaat er meer levendigheid in het USP. Een gezonde groei staat centraal. Het groen vormt samen met het levendig kenniscluster een twee-eenheid. Door nieuwe verbindingen en het verplaatsen van de auto naar de rand ontstaan nieuwe aaneengesloten parken waar mensen kunnen ontspannen, leren en elkaar ontmoeten. Natuurvriendelijke oevers en coulissen van struiken en andere begroeiing, bieden straks ruimte aan een grotere diversiteit van planten en dieren. Ruimte voor groen en water is ook belangrijk om de klimaatverandering het hoofd te bieden.
Door de verbindingen met de aangrenzende landgoederen is dit gebied een groene oase voor de bewoners uit de omgeving en de rest van de stad. Het USP is goed verbonden met Utrecht, maar ook met Zeist, Bunnik en De Bilt. Binnen 10 minuten ben je in de binnenstad of op station Bunnik. Op het USP zelf is het aantrekkelijk om te wandelen en te fietsen. Nieuwe openbaar vervoersverbindingen en aantrekkelijke fiets- en wandelroutes zorgen dat het USP bereikbaar blijft voor iedereen. Duurzaamheid, energietransitie en circulariteit worden toegepast en zijn zichtbaar in het USP. Het USP van de toekomst is een bruisend en innovatief kenniscentrum dat uitnodigt tot ontmoeting, beweging en verbinding. Hier worden kwaliteiten versterkt en kansen benut om Utrecht voor te bereiden op de toekomst.
8 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Deel A Context en opgaven
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 9
Hogeschool Utrecht Padualaan (bron: Utrecht Marketing)
A2
rd
am
A me
Bilthoven
A27
ste
A lm
Am
Locatie plangebied
er e
10 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
or t
Den Dolder
Maarssen
De Bilt
Rotterdam / D
r s fo
A 28
en Haag
VleutenDe Meern
Utrecht Science Park
Utrecht
Zeist
A12
Bunnik
Arnhem
A12
A2
Odijk
Nieuwegein
B osc
A27
Houten
D en
IJsselstein
Driebergen
h
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 11
1
Een omgevingsvisie voor het USP
1.1 Waarom? Het Utrecht Science Park (USP) is een dynamisch gebied waar op een werkdag gemiddeld meer dan 70.000 mensen naar toe reizen om te leren, werken, onderzoeken, ontwikkelen en zorg te verlenen. Dit maakt het USP het grootste science park van Nederland. Een gebied met een unieke concentratie van kennisinstellingen en bedrijven van (inter) nationale allure waar ontmoeten, samenwerken, kennis delen en innoveren centraal staan. Het gebied kenmerkt zich niet alleen door die kennisconcentratie; ook het landschap in en rond het USP is bijzonder. De landgoederen en de Nieuwe Hollandse Waterlinie zijn van grote natuurlijke, recreatieve, culturele en historische waarde voor de omgeving. Het USP is voortdurend in ontwikkeling. De Universiteit Utrecht, het Universitair Medisch Centrum Utrecht, de stichting Utrecht Science Park, de gemeente Utrecht en andere gebiedspartners hebben de opgave om het gebied vitaal en toekomstbestendig te maken. Daarnaast groeit het inwonertal van de stad Utrecht de komende jaren flink. Dit brengt verschillende opgaven met zich mee. Het nu geldende bestemmingsplan De Uithof uit 2010 biedt onvoldoende ruimte om de ambities waar te maken. De gemeente Utrecht heeft daarom in samenwerking met de Universiteit Utrecht, Universitair Medisch Centrum Utrecht, Stichting Utrecht Science Park deze omgevingsvisie voor het USP opgesteld.
Ook gebruikers, omwonenden en andere betrokkenen hebben meegedacht. Het doel van de omgevingsvisie is om de ambities en gewenste ontwikkelrichting tot aan 2040 te beschrijven en daarmee sturing te geven en ruimte te bieden aan te verwachten toekomstige ontwikkelingen in het gebied. Tevens worden te behouden en te versterken structuren, waarden en kwaliteiten vastgelegd. 1.2 Wat? Het USP ligt aan de oostelijke rand van de gemeente Utrecht. Aan de noord- en westkant grenst het gebied aan de snelwegen A27 en A28.
Ten westen van het USP liggen de woonwijk Rijnsweerd-Zuid en het kantorenpark Rijnsweerd. Aan de zuidkant sluit het gebied aan bij het landgoed Amelisweerd en Fort Rhijnauwen en Maarschalkerweerd. Aan de oostkant ligt Landgoed Oostbroek. Het centrum van Utrecht ligt even dichtbij als de omliggende centra van Bunnik, Zeist en De Bilt. Utrecht Science Park Bilthoven ligt 4 kilometer van USP Utrecht. De wisselwerking met de regio is groot: werknemers en studenten wonen in stad en regio en veel samenwerkingspartners en toeleveranciers van het gebied zijn gevestigd in de regio. Hoe ziet het USP er in 2040 uit? Wat betekent het USP voor stad en regio en (inter-)nationaal? Hoe verhoudt het gebied zich tot de omliggende buurten en het landschap? Dat staat in deze omgevingsvisie. Met het opstellen van deze omgevingsvisie voor het USP speelt de gemeente in op de nieuwe Omgevingswet. In de omgevingsvisie staan wensen en doelen voor het USP van de toekomst. Hierbij staan de volgende thema’s centraal: Levendig kenniscentrum met slimme mix van functies. Groen en gezond landschap. Leefbaar en bereikbaar. Zichtbaar duurzaam en gasloos.
• • • •
De omgevingsvisie gaat over alle ruimtelijke aspecten van het USP: wegen, gebouwen en groen. Er zijn daarbij verschillende belangen die meewegen: toponderzoek verrichten, hoger onderwijs aanbieden, goede zorg leveren, werkgelegenheid en woningen toevoegen, de waarden van het landschap, een goede bereikbaarheid van het gebied, cultuurhistorische waarden, natuur, water en milieu. Door de toenemende dynamiek in het USP is het belangrijk de verschillende trends en ontwikkelingen samen te bekijken en een ruimtelijke visie op de toekomst van dit gebied te maken. Dit maakt het mogelijk om sturing te geven aan komende plannen en ontwikkelingen.
12 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Luchtfoto plangebied
Landgoed Sandwijck Kantorenpark Rijnsweerd
A28
1. 2.
12.
Knooppunt Rijnsweerd
13.
ch
im
ed
es
laa
5. n
tot eg W
d
ete eW
ns
10.
Leuvenlaan
Woonwijk Rijnsweerd
A27
a ch
8.
16.
5.
6.
p 7.
14.
9.
Heidelberglaan 17.
Cambridgelaan 11.
5. 6.
H o ofd
Universiteitsweg
Ar
15.
Munsterlaan 4. Yalelaan 4. Limalaan
Za nd laa n
Amelisweerd
dijk
1.
Toulouselaan
Maarschalkerweerd
Landgoed Oostbroek
2.
3.
Bolognalaan
UMC Utrecht Prinses Maxima Centrum 3. WKZ 4. Diergeneeskunde 5. Universiteit Utrecht 6. Hogeschool Utrecht 7. RIVM 8. Schapenweide 9. Fort Hoofddijk 10. Botanische Tuinen 11. Biologenbosje 12. Sportcomplex Olympos 13. P+R USP 14. P-UMC Noord 15. P-UMC Zuid 16. P-Padualaan 17. P-Cambridgelaan
Fort bij Rhijnauwen
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 13
Ook maakt deze omgevingsvisie duidelijk onder welke randvoorwaarden deze ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. De gemeenteraad van de gemeente Utrecht stelt de omgevingsvisie vast. Daarna is de omgevingsvisie het kader voor nieuwe ontwikkelingen en plannen. Vervolgens verschilt het per plan welke procedure nodig is: direct een omgevingsvergunning aanvragen óf eerst een omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan) uitwerken. 1.3 Hoe? Voor het opstellen van deze omgevingsvisie was veel verschillende informatie uit de omgeving nodig. Gemeentelijk en regionaal beleid vormde een belangrijk uitgangspunt. Er was een nauwe samenwerking met de grondeigenaren van het gebied de universiteit en het UMC Utrecht én met de Stichting Utrecht Science Park. Deze stichting behartigt de gemeenschappelijke belangen van alle organisaties en gebruikers van het USP. In de Startnotitie Omgevingsvisie USP uit 2019 staan zijn de opgaven en onderzoeksvragen. Bewoners, werknemers, gebruikers en andere belanghebbenden konden op verschillende manieren meedoen en meedenken. Uit een enquête in oktober 2019 (ruim 3.000 deelnemers) en het eerste USP Lab in januari 2020 (150 deelnemers) bleken wensen en voorkeuren van gebruikers en belanghebbenden. In de Uitgangspuntennotitie Omgevingsvisie USP (mei 2020) staan de uitgangspunten voor het vervolg, aan de hand van de hiervoor genoemde vier thema’s.
In juli en oktober 2020 waren er voor deze thema’s verdiepende sessies. In deze sessies (zowel online als offline) kwam de ruimtelijke uitwerking ‘tot dan toe’ aan de orde. De inzichten uit de sessies droegen bij aan de eerste schets van de totale visie. Toen alle thema’s bij elkaar kwamen, waren er nog een aantal keuzes nodig. Een voorstel voor deze keuzes en nog een aantal vraagstukken waren onderwerp van gesprek tijdens het tweede USP Lab in maart 2021. Het partneroverleg met vertegenwoordiging van alle betrokken stakeholders kreeg het verzoek kritisch mee te denken over het participatieproces: “Stellen we de goede vragen, voeren we de goede gesprekken, zitten de juiste mensen aan tafel?” Dit partneroverleg begon in september 2019 en is een aantal keer bij elkaar gekomen.
Aan het overleg namen onder andere deel: bewonersoverleggen van het buurtschap Amelisweerd en Rijnsweerd-zuid, woonbesturen van de studentenflats in het USP, studenten(sport)raden, UU-raad, HU, verschillende instellingen en bedrijven in het USP, bewonersplatform Utrecht Oost en Olympos. Via het overhedenoverleg was er tijdens het proces overleg met de gemeenten Bunnik, Zeist en De Bilt, waterschap HDSR, de provincie Utrecht, het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Rijkswaterstaat. 1.4 Samenhang met Milieueffectrapportage Gekoppeld aan deze omgevingsvisie liep een procedure voor een plan Milieu Effect Rapportage (MER). Het plan-MER beschrijft, op hoofdlijnen, de belangrijkste milieueffecten van de Omgevingsvisie. In het besluit MER zijn drempelwaarden opgenomen die bepalen of er sprake is van een (plan) MER-plicht. Zo is bij woningbouw sprake van een formele MER.beoordelingsplicht vanaf 2.000 woningen, bij het wijzigen of toevoegen van 200.000 m² vloeroppervlakte óf wanneer het project betreft met een plangebied dat groter is dan 100 hectare. Het plangebied van de omgevingsvisie kent een oppervlak van ongeveer 366 hectare, en het voornemen om ruimte te maken voor minimaal 2.500 (studenten) woningen en voor 4.000 en mogelijk 8.000 nieuwe arbeidsplaatsen bij bedrijven en instellingen. Op basis hiervan geldt een Plan-MER-plicht.
1.5 Leeswijzer Deze omgevingsvisie bestaat uit vier delen: Deel A: dit deel is de inleiding van het rapport. Hierin staan de opgaven en gewenste ontwikkelingen voor het Utrecht Science Park. Ook gaat de inleiding over de relatie met stedelijk en landelijk beleid. Deel B: dit deel is het hart van de visie. Hierin staat welke ontwikkelingen tot 2040 wenselijk zijn in het USP. Aan het eind van elk hoofdstuk staat een tabel met de hoofdlijnen van deze omgevingsvisie. Deel C: in dit deel staat hoe de ambities en ontwikkelingen kunnen worden gerealiseerd. Ook staat hier beschreven welke onderdelen nog verder uitgewerkt moeten worden. In de bijlage staan wettelijke kaders en beleidskaders en bestaande waarden op het gebied van cultuurhistorie en natuur en milieu-aspecten.
•
• •
•
14 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Wensen van mensen
“Het voordeel van wonen in Rijnsweerd is dat je zo snel buiten in het groen bent.. De laatste tijd loop ik iedere dag minstens 10.000 stappen.. Ik heb nog wel een paar ideeen voor nieuwe wandelroutes..”
“Vanuit de lucht zie je hoeveel groen er is op het USP! Ik hoop echt dat dat zo blijft. Er mag trouwens best af en toe een boompje bij...”
“Ik rol zo uit m’n bed de collegebanken in en vind het echt een fijne plek om te wonen. Maar ik mis toch wel echt een goedkope supermarkt en een leuk terras! Kun je regelen dat dat er komt?”
“Met de auto is het echt een drama om hier te komen.. daarom pak ik als het even kan de fiets naar het USP. Wat echt nog beter kan zijn de plekken om je fiets te stallen en ook meer voorrang voor fietsers.”
“In het weekend en ‘s avonds is er echt niks te doen hier. Er zouden meer leuke plekken en voorzieningen moeten zijn, bijvoorbeeld een cafe, maar ook een supermarkt en studieplekken.”
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 15
“Er mogen van mij wel meer sportvelden komen. Veel nieuwe studenten willen graag sporten in het USP en nu zijn er voor sommige sporten wachtlijsten.”
De toekomst van het Utrecht Science Park Wat vind jij?
Vul de enquête in: www.USPomgevingsvisie.nl
Invullen duurt 5 minuten en kan t/m 8 november 2019 llen? Nu invu ode met de QR-c Scan de van je telefoon camera
2019-2727.1
“De mooiste plek in het USP vind ik de Botanische tuinen. Een pareltje in het groen. Jammer dat het zo verstopt is. Sommige mensen kennen het niet eens.”
GU_Poster_USP_420x594mm_05.indd 1
11-10-19 15:26
Enquête USP lab 1 Deelsessies USP lab 2
3.000 deelnemers 150 deelnemmers 130 deelnemers 80 deelnemers
16 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Fort Hoofddijk (bron: Dick Boetekees)
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 17
2
Van polder met Uithoven naar Utrecht Science Park
Oud-Amelisweerd (bron: Utrechts Archief)
Vanaf 1122 Uithoven en landgoederen langs de Kromme Rijn. Op de kaart in Bijlage 1 is weergegeven welke onderdelen nog zichtbaar in het landschap aanwezig zijn.
De rivier Kromme Rijn was een dynamische rivier die door een moerassig landschap stroomde. Eeuwenlang verlegde de rivier haar verloop regelmatig. Vanaf de 12e eeuw gingen mensen het moerassige landschap ontginnen voor landbouw. Er ontstonden ridderhofsteden langs de rivier, die later tot de landgoederen van Amelisweerd uitgroeiden. Voor de bewerking van de landbouwgrond stichtte het klooster (nabij Oostbroek) boerderijen, ‘uithoven’ genoemd.
Boerderij De Uithof (bron: Utrechts Archief)
18 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Fort Hoofddijk (bron: Utrechts Archief)
AZU/UMC (bron: Utrechts Archief)
1815 - 1960 Het landschap als verdediging.
1960 - 1988 Universiteitsterrein en ziekenhuis.
Ter verdediging van Nederland werd vanaf eind achttiende eeuw van de Biesbosch tot Muiden de Nieuwe Hollandse Waterlinie aangelegd. Het is een 3 tot 5 kilometer brede verdedigingszone die bestaat uit een stelsel van forten, onder water te zetten land, sluisjes, kanalen etc. De aanleg had geen grote veranderingen van het landschap tot gevolg. Het was om strategische redenen ‘onzichtbaar’. Rond Utrecht kwam een eerste ring van forten langs de stad die de toegangswegen en waterwegen verdedigden. Uit deze periode stammen de Vier Lunetten, Fort Vossegat en Fort De Bilt. Al snel kwam men tot de conclusie dat dit niet genoeg was. Er kwam een tweede ring van forten, waaronder Fort Rhijnauwen en Fort Hoofddijk. Tot de afschaffing van de Kringenwet in 1954 was het niet mogelijk om te bouwen in het gebied. In 1954 kwamen de verboden kringen van de forten beschikbaar voor bebouwing. De verboden kringen waren schootsvelden rondom de forten waarbinnen alleen - bij uitzondering - houten gebouwen mochten staan en verder niet gebouwd mocht worden. De Kringenwet werd in 1951 opgeschort en in 1963 definitief ingetrokken. Belangrijkste functie in deze periode was landbouw.
Na de Tweede Wereldoorlog groeide de stad. De universiteit en het ziekenhuis waren nog gehuisvest in de binnenstad en hadden grote behoefte aan betere en ruimere huisvesting De faculteit Diergeneeskunde en onderdelen van de toenmalige faculteit wis- en natuurkunde kwamen als eerste op De Uithof. Het nieuwe universiteitsterrein kreeg een structuur van brede lanen volgens een plan van architect Van der Steur. De gebouwen kwamen verspreid over het gebied te staan. Na het overlijden (1967) van Van der Steur ontstond was er een tijd weinig sturing op de ontwikkeling van het gebied.
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 19
Diergeneeskunde (bron: Utrechts Archief)
Plan Koolhaas/Zaaijer 1988
1988 - 1999 Stedenbouwkundig plan De Uithof In 1988 maakte bureau OMA een stedenbouwkundig plan voor De Uithof (‘Plan Koolhaas/Zaaijer’ 1988). De Uithof was op dat moment een gebied met verspreid staande gebouwen. De verschillende gebouwen lagen ver uit elkaar. Het gebrek aan prettige (buiten) ruimtes maakten het gebied niet aantrekkelijk voor gebruikers om te verblijven. Er was wel veel waardering voor het landschap. Het plan Koolhaas-Zaaijer ging uit van het bij elkaar zetten van gebouwen om zo de mensen en levendigheid bij elkaar te brengen en het landschap te sparen en te koesteren. Zo werden verschillende bebouwingsclusters vastgelegd en kwam er rond de Padualaan-Heidelberglaan een centrumgebied. In de zone ten zuiden van deze as werd de bebouwing zoveel mogelijk gecentreerd zodat er op de Padualaan-Heidelberglaan meer levendigheid ontstond. Binnen de clusters was veel bebouwing mogelijk, daarbuiten stond het landschap voor op. Stedenbouwkundige supervisie (Art Zaaijer) stond borg voor een zorgvuldige inpassing van bouwinitiatieven en infrastructurele wijzigingen. In deze periode zijn enkele architectonische iconen gerealiseerd.
Ook komen in deze periode het ziekenhuis (AZU 1989, WKZ 1998) en de verschillende faculteiten van de Hogeschool naar het gebied. Restanten van het oude landschap werden zoveel mogelijk bewaard en hersteld en zijn een belangrijk onderdeel van de kwaliteiten van het gebied.
20 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Casa Confetti (bron: Utrechts Archief)
Danone Nutricia Research (bron: Gemeente Utrecht)
1999 - 2012 Verbreding van functies.
2012 - 2018 Utrecht Science Park.
Binnen het stedenbouwkundig plan Koolhaas/Zaaijer komt ook ruimte voor andere functies dan de universiteit, bijvoorbeeld wonen. Het complex aan de Cambridgelaan, Casa Confetti en de Bisschoppen zijn hier voorbeelden van. In deze periode breidt ook de HU verder uit (Padualaan 97, (2005-2007) en bouwde de universiteit het onderwijsgebouw Hijmans van den Bergh voor gezamenlijk gebruik met het UMC Utrecht (20032005). De komst van woningen en het concentreren van functies, mensen en gebouwen zorgden dat er meer draagvlak ontstond voor voorzieningen. Een goed voorbeeld daarvan is The Basket, een café aan de Heidelberglaan met een basketbalveld op het dak.
In deze periode groeide het gebied door als kenniscluster. De naam van het gebied veranderde in 2018 van De Uithof in Utrecht Science park (USP). In het USP was steeds meer behoefte aan ruimte voor bestaande bedrijven en startups. In de verschillende kennisinstellingen ontstonden nieuwe bedrijven. Om deze bedrijven door te laten groeien en een wisselwerking te krijgen tussen onderzoek van de instellingen en zelfstandige bedrijven kwam er naast woningen en horeca ook andere bedrijvigheid. De Life Sciences Incubator, Danone Nutricia Research en Genmab zijn hier goede voorbeelden van. Tot ongeveer 2014 pasten alle ontwikkelingen in het stedenbouwkundigplan Koolhaas/Zaaijer, dat in 2010 in een bestemmingsplan is vastgelegd. Voor het Prinses Máximacentrum, dat gepland was in het groen werd het bestemmingsplan aangepast.
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 21
Tram (bron: Universiteit Utrecht)
RIVM in aanbouw (bron: Gemeente Utrecht)
2018 - 2020 Ontwikkeling buiten de clusters.
2020 - 2040 De volgende stap.
In deze periode begon de in het bestemmingsplan vastgelegde ontwikkelingsruimte binnen de bebouwingsclusters verder te knellen en werd de druk op de ruimte zo groot dat op een aantal plekken nieuwe bebouwingsvelden zijn aangewezen in het landschap (bijvoorbeeld voor de Internationale School Utrecht en een nieuwe woontoren) Ook de tram (die al aangegeven was als lijn in het Stedenbouwkundig plan Koolhaas/ Zaaijer) ging in deze periode rijden.
Hoe zal het USP zich de komende decennia verder ontwikkelen? Ambities, opgaven en visie voor de toekomst staan in deze omgevingsvisie centraal.
22 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Prinses Maxima Centrum (bron: Gemeente Utrecht)
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 23
3
Opgaven en ontwikkelingen naar 2040
3.1 (Inter)nationaal Het USP heeft een unieke concentratie van kennis en innovatie op (inter-)nationaal niveau. Onderwijs, onderzoek, zorginstellingen en bedrijven zitten dicht bij elkaar. De regio staat in de top-3 van meest competitieve regio’s in Europa. Er worden voortdurend nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen gedaan en in nauwe samenwerking met bedrijven nieuwe innovaties tot stand gebracht. Zoals de robot van Genmab en het Hubrecht Instituut om sneller meer testen te kunnen doen. De aanwezigheid van de verschillende onderwijs-, onderzoek- en zorginstellingen heeft een aantrekkingskracht voor kennisintensieve bedrijven die nauw bij dergelijke ontwikkelingen aansluiten en zich op het USP willen vestigen. Het aantal nieuwe bedrijven en instellingen is de laatste jaren gegroeid. Bestaande organisaties, zoals Genmab, Merus, Hubrecht Instituut en het Prinses Máxima Centrum, zijn gegroeid. Het versterken van het kennis-, innovatie- en ondernemerschapssysteem en de daaraan gekoppelde spin-off van publieke en private Research and Development (R&D) investeringen in de regio én in Nederland, vormt een belangrijke nationale opgave. Om het verdienvermogen van Nederland voor de toekomst te bestendigen, wordt ingezet op opleiden, leven lang leren, arbeidsparticipatie, onderzoek, ontwikkeling en innovatie.
Binnen de regio draagt het USP daaraan bij met haar concentratie van talent, kennis en innovatieve bedrijvigheid én een economische agenda die maatschappelijke opgaven centraal stelt. Het Utrechtse economische potentieel komt vooral tot uiting in Life Science & Health (biotech, farma, medtech) en duurzaamheid (energie, klimaat, civiele techniek). Met deze specialisaties draagt Utrecht nationaal en internationaal bij aan het welzijn van mensen. Om de groeipotentie te benutten wordt momenteel jaarlijks zo’n 1,45 miljard euro uitgegeven aan publieke & private R&D-investeringen. Het USP is het regionale brandpunt van deze investeringen, die ook vanuit het buitenland worden aangetrokken. Utrecht onderscheidt zich hierbij van andere regio’s door een sterke nadruk op publieke R&D. De private R&D kracht van Utrecht is echter groeiende. Dit komt tot uiting in de groei van het aantal R&D banen in het USP.
Opgaven/ontwikkelingen (inter-)nationaal
• In het USP vindt onderzoek plaats, naar ingewikkelde
• •
vraagstukken. Verschillende vakgebieden werken intensief met elkaar samen. De samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijven leiden tot nieuwe uitvindingen en ontdekkingen. Daarom is het belangrijk dat er een aantrekkelijk vestigingsklimaat is met voldoende ruimte voor onderzoek, ontwikkeling en ontmoeting. De Universiteit Utrecht is partner van het nationale Deltaplan Biodiversiteitsherstel en heeft het versterken en herstellen van biodiversiteit in het gebied als één van haar doelstelling in het beleid. Partijen in het gebied (met de universiteit voorop) zien het als hun taak om invulling te geven aan de (inter-) nationale klimaatdoelstellingen en zoeken in het gebied naar (innovatieve) oplossingen hiervoor.
U
S
P
24 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
3.2 Regionaal De Metropoolregio Utrecht (MRU) ligt in het centrum van Nederland; een kennisintensieve, Europese topregio, met name gericht op Life Sciences & Health en Duurzaamheid, met daarin het USP als kloppend hart. De regio levert een belangrijke bijdrage (12%) aan het Bruto Binnenlands Product, talentontwikkeling en de innovatiekracht van Nederland. De belangrijkste noord-zuid en oost-west autoverbindingen van Nederland (A2, A12, A27 en A28) doorkruisen de regio en Utrecht Centraal is het grootste OV-overstappunt van Nederland. Goede doorstroming op deze wegen en het spoor is van essentieel belang voor Nederland. Doordat de regio zo aantrekkelijk is voor inwoners en ondernemers wordt de druk op die doorstroming groter en ontstaan er nog steeds knelpunten, ondanks voorgenomen aanpassingen aan de A12 en de A27. Met name de werknemers vanuit de Randstad en steden als Arnhem en Den Bosch zijn gebaat bij een snellere OV-verbinding via Lunetten Koningsweg. Op regionaal niveau heeft het USP betere verbindingen nodig met plaatsen zoals De Bilt (USP Bilthoven), Zeist, Amersfoort, Nieuwegein en de nog te ontwikkelen A12 zone, maar ook met Houten en Bunnik. De verbeterde OV- en fiets-verbindingen leiden er onder andere toe dat private investeringen en regionalisering van USP versneld wordt. Het USP is ook regionaal van grote betekenis.
USP Bilthoven is een officiële satellietlocatie van het USP en grotendeels gericht op productieactiviteiten. Daarnaast zitten R&D bedrijven (tijdelijk) op het TNO-terrein in Zeist. Andere mogelijke satellietlocaties zijn Rijnsweerd en De Wetering Zuid in Utrecht. Ook locaties in Bunnik, De Bilt en Zeist bieden mogelijkheden voor R&D-gerelateerde bedrijvigheid. De ziekenhuizen Utrecht Medisch Centrum (UMC), Wilhelmina Kinderziekenhuis (WKZ), het Prinses Máxima Centrum, het Militair Hospitaal, het Calamiteitenhospitaal en de dierenklinieken van de Faculteit Diergeneeskunde hebben ook een regionale en nationale functie. Met de regiogemeenten werkt Utrecht aan een toekomstvisie voor de groei van de regio. Dit Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) brengt de behoeften van stad en regio op het gebied van wonen, economie, mobiliteit, landschap en groen en energie in beeld.
Daarnaast werkt Utrecht met de regio aan een Regionale Energie Strategie (RES) met reserveringen voor grootschalige duurzame elektriciteitsopwekking door zon en wind en is in breed regionaal verband (provincie Utrecht, gemeenten Amersfoort en Hilversum en de regio’s Amersfoort, Gooi en Vechtstreek en U10/U16) een Regionale Economische Agenda (REA) vastgesteld, op basis waarvan gezamenlijk wordt gewerkt aan economische ambitie. Om deze ambities te verwezenlijken heeft de regio in 2020 een Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM Utrecht Region) opgericht die mede zal investeren in het innovatie ecosysteem in het USP. Hiermee wil de regio het USP doorontwikkelen tot een (inter)nationaal toonaangevend science park op het gebied van life sciences & health en duurzaamheid. Veel kennisinstellingen op het USP zitten bij de Health Hub Utrecht: een samenwerking tussen gemeentes uit de regio, de provincie en kenniszorg- en welzijnsorganisaties op het gebied van langer gezond leven. In de Health Hub Utrecht zitten Door deze samenwerking ontstaan nieuwe oplossingen voor ingewikkelde vraagstukken. Een gezonde leefomgeving die uitnodigt tot gezond gedrag is één van de speerpunten in het netwerk. Het doel van het netwerk is om een transformatie te maken van ziekte naar gezondheid en geluk.
Gezond opgroeien, gebalanceerd leven, gelukkig oud worden en waardig sterven voor iedereen bereikbaar te maken staat centraal. Health Hub Utrecht werkt aan de economische positionering en aantrekkelijkheid van de regio op het gebied van een langer gezond leven. De provincie heeft onlangs de Provinciale Omgevingsvisie vastgesteld. Hierin zijn de integrale en lange termijn ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving vastgelegd. Als onderdeel van het thema ‘Levend landschap, erfgoed en cultuur’ vraagt de provincie aan gemeenten om beleid gericht op het behouden en versterken van de ruimtelijke kwaliteit van zone rondom de steden en dorpen. Deze zone is het gedeelte van het landschap en landelijk gebied dat direct aansluit op de bebouwing van de stad (ook wel rode contour genoemd). De Omgevingsvisie USP sluit aan op het provinciale beleid.
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 25
Opgaven/ontwikkelingen vanuit de regio
• Het bereikbaar houden van de regio en het USP is een
• Op- en afrit A28. (bron: Jelle Verhoeks)
•
•
Amelisweerd. (bron: Floris Brekelmans / Gemeente Utrecht)
belangrijke opgave. Regionaal wordt bestudeerd hoe bestaande OV-knooppunten (spoor en HOV) zo goed mogelijk kunnen worden gebruikt. Daarnaast vindt er onderzoek plaats naar nieuwe Hoogwaardige Openbaar Vervoers (HOV)-lijnen en stations. Onderdeel hiervan is de verkenning naar station Koningsweg-Lunetten en een nieuwe HOV-lijn tussen Amersfoort en het USP. Rijkswaterstaat zet met verbreding van de Ring Utrecht in op een betere doorstroming op de hoofdwegen. Ook zet de provincie in op verbetering van de regionale snel- en doorfietsroutes. In de provincie komen veel nieuwe woningen en is er steeds meer verkeer. Om ervoor te zorgen dat dit niet ten koste gaat van het landschap en de gezonde leefomgeving, maar er juist aan bijdraagt, hanteert de provincie het principe ‘Groen groeit mee’. De stad Utrecht groeit de komende jaren met ruim 20% naar meer dan 455.000 inwoners. De hele regio groeit ongeveer met 20%. Er moeten dus ongeveer 80.000 banen bij komen in de regio, waarvan 70.000 in de stad Utrecht. Met name de economie gericht op gezond stedelijk leven, in het bijzonder Life Sciences & Health kan sterk groeien. Deze groei vindt met name plaats in het USP in samenwerking met satellietlocatie USP Bilthoven. Het is belangrijk om regionaal samen te werken om te zorgen voor de groei van de werkgelegenheid die met het USP te maken heeft.
In de RSU staan locaties die mogelijk geschikt zijn voor windenergie en zonnevelden. Deze locaties kan Utrecht inbrengen in de Regionale Energie Strategie. Het USP is één van deze mogelijke locaties.
U
S
P
26 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
3.3 Stad Utrecht is de snelst groeiende stad van Nederland. De stad groeit naar verwachting in de komende twintig jaar van ruim 350.000 naar ongeveer 455.000 inwoners. Met de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU) 2040 zorgt de gemeente ervoor dat de groei van het aantal inwoners en woningen in balans blijft met toename van groen, groei van banen en voorzieningen, goede voorzieningen voor verkeer en vervoer en de ambities rond energietransitie. De gemeente kiest ervoor om de groei van de stad te concentreren op een aantal plekken (o.a. door hoge bebouwing toe te passen). Op deze nieuwe knooppunten komen veel stedelijke functies samen: een mix van wonen, werken, voorzieningen en groen. Hierdoor beperkt de gemeente ook het aantal vervoersbewegingen. De economie gericht op Gezond Stedelijk Leven en in het bijzonder de sectoren Life Sciences & Health en duurzaamheid hebben een grote - zo niet de grootste - groeipotentie. Het is belangrijk om werkgelegenheid in deze sectoren in het USP te creëren en te zorgen dat het aantrekkelijk is voor bedrijven om zich te vestigen. Dit versterkt de economische positie van het USP, zowel lokaal, regionaal als (inter)nationaal. Tegelijk wordt het landschap in en om het USP versterkt, voor een gezond vestigingsklimaat én om groen en verstedelijking in balans te houden. De oostzijde van Utrecht heeft een uniek landschap.
Hier komen de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de landgoederen langs de Kromme Rijn en het sportcampus Maarschalkerweerd samen. Het landschap heeft een belangrijke cultuur-historische waarde en is belangrijk voor Utrechters om te sporten en te recreëren. Met de verdere groei van het aantal inwoners wordt het in de toekomst nóg belangrijker om goed de stad uit te kunnen en te kunnen ontspannen en sporten in het groen. Dit geldt voor de inwoners van de stad en voor de gebruikers van het USP. Het landschap is namelijk een belangrijke voorwaarde voor mensen om hier te komen wonen. De kenmerken van het USP, waarbij kennis en landschap samengaan, sluiten hier perfect op aan. Het groen en het landschap lopen hier niet om de stad heen, maar dwars door het USP. Dit biedt de mogelijkheid om stad en land beter te verbinden en het landschap niet alleen voor de gebruikers en bewoners van USP dichterbij te brengen, maar ook voor mensen uit de stad.
Opgaven/ontwikkelingen vanuit de stad
• Maak de groei van USP gerelateerde werkgelegenheid • • • •
en studentenwoningen (in combinatie met woningen voor bijvoorbeeld zorgpersoneel) mogelijk. Gezondheid, groen en biodiversiteit: verdichting en vergroening in balans, gezondheid mens en dier bevorderen, vanuit landschap bijdragen aan recreatiemogelijkheden, versterken van de biodiversiteit en klimaatadaptatie. Voetgangers, fietser én OV hebben prioriteit boven auto. Voor een verdere groei is zijn meer en betere OV- en fietsverbindingen nodig. Het USP vervult zo mogelijk een aandeel in de gemeentelijke klimaatdoelen en hiervoor benodigde opwekking van duurzame energie (energietransitie). Het landschap in en om USP behouden, versterken en beter toegankelijk maken. Bijzondere aandacht daarbij voor recreatie, cultuurhistorie, biodiversiteit en klimaatadaptatie.
Ontwikkelen in de directe omgeving van het USP
• Ontwikkeling van Maarschalkerweerd als • • •
parklandschap waar mensen kunnen sporten en ontspannen. Transformatie van kantorenpark Rijnsweerd naar een meer gemengd woon-werk milieu. Woningbouwontwikkeling Archimedeslaan. Ontwikkeling knooppunt Lunetten Koningsweg.
U
S
P
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 27
3.4 USP De twee grootste instellingen (de Universiteit Utrecht en het UMC Utrecht) staan aan het begin van grootschalige aanpassingen in hun gebouwencomplexen. Het Universitair Medisch Centrum (UMC Utrecht) bereidt een grootschalige vernieuwing en modernisering van haar vastgoed voor. De organisatie van het ziekenhuis wordt de komende jaren geheel anders. Alles wat met zorg te maken heeft, komt vooral aan de noordzijde, rond de Hoofddijk. Alles wat met onderwijs en onderzoek te maken heeft, komt aan de zuidzijde, bij de Heidelberglaan. Een belangrijke verandering hierbij is het verplaatsen van het parkeren voor patiënten van de zuidzijde naar de noordzijde: van de UMC Parkeergarage Zuid naar het gebied tussen de Hoofddijk en de Universiteitsweg, waar nu de parkeergarage Noord en het Ronald Mc Donaldhuis staan. Het UMC Utrecht renoveert de bestaande bebouwing aan de noordzijde en maakt nieuwe, overdekte pleinen voor de poliklinieken op de bestaande binnenplaatsen. Patiënten kunnen deze poliklinieken straks bereiken via de nieuwe entree aan de noordzijde.
UMC-U / Hijmans van den Berghgebouw. (bron: Reginar Photography)
Voor het UMC Utrecht is het volgende van belang: Het verbeteren en vernieuwen van de bereikbaarheid en parkeervoorzieningen. Herinrichting van binnen- en buitenruimtes om patiënten, bezoekers en werknemers optimaal te accommoderen. Het maken van een kwaliteitsslag in de buitenruimte door het inrichten van een aantrekkelijk verblijfsgebied voor patiënten, bezoekers en werknemers. Aantrekkelijke looproutes maken tussen de verschillende zorginstellingen en andere bestemmingen in de directe omgeving. Creëren van ruimte voor onderzoeksbedrijven en -instituten, zorgfuncties en verblijfsvoorzieningen voor patiënten, werknemers en studenten.
• • • •
De Universiteit Utrecht heeft een Integraal Huisvestings Plan (2019) opgesteld met daarin de ontwikkelingen van alle gebouwen van de Universiteit Utrecht tot 2027. In dit plan staat wat de universiteit wil met de gebouwen in de binnenstad, het International College Utrecht en het USP. Voor deze Omgevingsvisie geldt de Huisvestingsstrategie als uitgangspunt voor de toekomstige ontwikkelingen van de universiteit
Universiteitsbibliotheek. (bron: Maria Salaru / Universiteit Utrecht)
28 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Huisvestingsplannen Universiteit en UMC-U
Legenda Transformatie/ renovatie Sloop - nieuwbouw
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 29
binnen het USP. De universiteit wil haar hoeveelheid vastgoed verminderen met ongeveer 70.000 m² om de kosten te verlagen en de gebouwen duurzamer te maken. Er zijn verschillende gebouwen die de universiteit niet meer zal gebruiken, deze ruimte komt dus ruimte vrij voor nieuwe ontwikkelingen. Er is doorlopend vraag naar ruimte, bijvoorbeeld voor (tijdelijke) huisvesting voor (internationale) studenten, voor sport en ontspanning en voor R&D-bedrijven. In het Ambitiedocument USP hebben de USPpartijen opgeschreven hoe het gebied volgens hen kan worden ontwikkeld om te studeren, werken, zorgen, verblijven en ontmoeten. Samen met de startnotitie van de gemeente is dit Ambitiedocument de basis voor de omgevingsvisie. Ook de wensen van de gebruikers, werknemers, bewoners en omwonenden zijn onderdeel van de omgevingsvisie USP. Bij vaststelling van de omgevingsvisie in de gemeenteraad van 15 september 2022, zijn de volgende amendementen en moties aangenomen: Amendement 27: Volwaardige Supermarkt op de Uithof; Motie 246: Wind mee op USP; Motie 248: Goed onderzoek naar locatie Olympos. De integrale tekst van het amendement en de moties is opgenomen in bijlage 5, 6 en 7.
• • •
Zonnepanelen op dak Universiteitsbibliotheek (bron: Ivar Pel / Universiteit Utrecht)
De gezamenlijke opgaven/ontwikkelingen en ontwikkelingen vanuit het gebied zijn (Uitgangspuntennotitie, mei 2020):
• Ontwikkelruimte voor groei en/of vernieuwing van
• • • • • • • •
huisvesting van onderzoek, onderwijs, ondernemerschap, research- en development bedrijven, medische zorg en daaraan gerelateerde functies (o.a. door uitvoering huisvestingsplannnen universiteit en UMC Utrecht). Dat betekent ruimte voor ongeveer 3.000-4.000 extra banen in Research & Development. Het realiseren van meer woonruimte voor studenten, kenniswerkers en zorgpersoneel: minimaal 2.500 wooneenheden extra. De hoogwaardige architectuur van veel gebouwen in het USP draagt bij aan de krachtige uitstraling van het gebied. De opgave is dit vast te houden. Meer levendigheid, met meer ontmoetingsplekken, passende voorzieningen (onder meer uitbreiding van het supermarktaanbod) en meer sportvelden (ten minste 1 extra (hockey)veld en extra capaciteit voor rugby). Ruimte voor living labs en experimenten. Vergroten van de leefbaarheid en plekken om te verblijven verblijfskwaliteit. Goed bereikbare campus met goede onderlinge looproutes. Energieneutraal in 2030 (universiteit) en 2040 (USP). Behouden, versterken en beter toegankelijk maken van groen en landschap in en om USP met bijzondere aandacht voor recreatie, cultuurhistorie, biodiversiteit en klimaatadaptatie.
U
S
P
30 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Deel B VISIE
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 31
Bisschopssteeg met wooncomplex Johanna (bron: Gemeente Utrecht)
32 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
talent en innovatie
levendig
unieke landschappen
ontmoeten sporten en recreëren
mix van studeren, zorg, wonen en werken
VERBONDEN
GEMENGDE STAD
energietransitie biodivers
VERBONDEN
KENNIS CLUSTER
LANDSCHAPSPARK
groene oase hoogwaardige architectuur
goed verbonden gezond kenniscluster
a Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 33
4
De visie op hoofdlijnen
Het Utrecht Science Park bruist van talent en innovatie. (Inter) nationaal maar ook regionaal en lokaal is het Utrecht Science Park van enorme betekenis. Kennis en innovaties op het gebied van Life Sciences en Health én duurzaamheidstaan daarbij centraal. Dit unieke gebied krijgt ruimte voor doorontwikkeling en groei, zodat er meer kansen zijn voor spontane ontmoetingen waaruit weer nieuwe innovaties ontstaan. Er komen meer studenten die met veel plezier in het Science Park wonen. De nieuwe gebouwen hebben een hoge architectonische kwaliteit en maken daarmee het gebied nóg aantrekkelijker. Er is genoeg ruimte om te sporten en te recreëren. Een campuspark verbindt de verschillende groene (park)gebieden met elkaar én met het landschap er omheen. Hier zijn wandelroutes plekken om te verblijven, én worden ecologische verbindingen versterkt. De mix van studeren, zorg, werken en wonen zorgt voor een aantrekkelijke en levendige plek waar mensen graag komen om te leren en te werken. Van de Vechtplassen tot aan de Utrechtse Heuvelrug, de landgoederen van Amelisweerd, Rhijnauwen, Oostbroek, de Nieuwe Hollandsche Waterlinie en het stroomgebied van de Kromme Rijn: het Utrecht Science Park heeft hierin een centrale plek. Deze unieke landschappen vormen de basis voor de vestigingskwaliteit, de leefkwaliteit en de identiteit van het Utrecht Science Park.
De groene omgeving wordt gekoesterd, versterkt en verbonden. Dit gebeurt via de groene fietslanen met bomenrijen in het bebouwde gebied, door versterking van opgaande groenstructuren (coulissen) en recreatieve paden in de weilanden rondom, met natuurvriendelijke oevers, poelen én het versterken van de waterstructuur.
Een campuspark verbindt de verschillende groene (park) gebieden in het USP met elkaar én met de omliggende landschappen. Hier zijn wandelroutes, plekken om te verblijven, én worden ecologische verbindingen versterkt. Het landschap vormt samen met het levendig kenniscluster een twee-eenheid die bijdraagt aan de gezonde leefomgeving. Niet alleen studenten, werknemers en patiënten genieten hiervan, maar ook voor de bewoners uit de omgeving en de rest van de stad vormt dit gebied een groene oase. Het Utrecht Science Park is goed verbonden met de omliggende stadsdelen van Utrecht maar ook met Zeist, Bunnik en De Bilt. Binnen 10 minuten ben je met het openbaar vervoer of fiets bijvoorbeeld in de binnenstad van Utrecht en met de fiets op station Bunnik. Op het park zelf is het aantrekkelijk om te wandelen en te fietsen. Auto’s blijven zoveel mogelijk aan de randen. Nieuwe openbaar vervoersverbindingen en aantrekkelijke fiets- en wandelroutes zorgen ervoor dat het park bereikbaar is voor iedereen. Het Utrecht Science Park maakt werk van duurzaamheid, energietransitie en circulariteit. De kennis en innovaties die hier worden ontwikkeld zijn zichtbaar in het gebied. Gezond stedelijk leven voor iedereen staat centraal in het Utrecht Science Park van de toekomst. Een park dat toegankelijk is voor iedereen en uitnodigt tot ontmoeting, beweging en verbinding.
Een Science Park dat de kwaliteiten versterkt en kansen benut om Utrecht voor te bereiden op de toekomst.
U
S
P
4.1 Levendig kenniscentrum met een slimme mix van functies In het USP krijgt de Utrechtse kenniseconomie op het gebied van life sciences, gezondheid en duurzaamheid alle kans om te groeien en te innoveren. Hierbij staat de wisselwerking tussen onderwijs, onderzoek, ondernemerschap en medische zorg centraal. Nieuwe functies vormen een meerwaarde voor het USP als geheel. Daarnaast is er binnen het USP ook ruimte voor woningen voor specifieke doelgroepen, voorzieningen, recreatie, ontmoetingsplekken en sportieve en culturele activiteiten. Nieuwe functies krijgen door middel van verdichting en functiemenging een plek binnen de bestaande bebouwingsclusters. Dit zorgt voor concentratie van de levendigheid, zodat de groene omgeving wordt behouden en versterkt. Functies die bijdragen aan het kennismilieu, maar niet direct aansluiten bij het profiel van het USP, zijn welkom in de stad en regio.
4.2 Een groene en blauwe gezonde levensader voor het USP Het USP is onderdeel van het gevarieerde landschap ten oosten van Utrecht. Het ligt centraal en verbindt de Vechtplassen, Noorderpark, Heuvelrug, Stichtse Lustwarande, Amelisweerd en het Kromme Rijngebied. Het mooie landschap draagt bij aan het vestigingsklimaat, de leefkwaliteit en identiteit van het USP en vormt het leefgebied voor verschillende planten en dieren. Samen met het kenniscentrum vormt het USP een uniek profiel van wijsheid en weidsheid. Voor de doorontwikkeling vormt het landschap de drager. Cultuurhistorie, biodiversiteit, onderwijs, onderzoek, klimaatadaptatie, gezondheid en recreatie staan hier centraal. De groene omgeving in en rondom het USP geeft lucht en ruimte voor ontmoeting en verblijf, studeren, wandelen en fietsen Zo draagt de groene omgeving bij aan de mentale gezondheid en nodigt uit tot gezond gedrag. Ook is e ruimte voor landbouw. Ook draagt het bij aan de versterking van het ecologische netwerk en de toegankelijkheid van het landschap voor zowel gebruikers van het USP, als voor inwoners van de stad en de buurgemeenten.
UITBREIDEN RECREATIEF NETWERK
LEVENDIG HART MET VOORZIENINGEN
KLIMAATBESTENDIG RUIMTE BIEDEN VOOR ONDERWIJS, ZORG EN ONDERZOEK
BIODIVERS
MEER SCIENCE BEDRIJVEN
EEN GROEN RAAMWERK VERDICHTEN IN BEBOUWINGSCLUSTERS
MEER WONEN
VERSTERKEN CULTUREEL ERFGOED MINIMAAL GELIJK, MAAR LIEFST MEER SPORT
LANDBOUW EN VEETEELT
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 35
4.3 Een goed bereikbaar USP met veel ruimte voor wandelaars en fietsers Voor de twee-eenheid kenniscentrum en landschap is een autoluwe, maar bereikbare omgeving essentieel. In het USP staan lopen, fietsen en het openbaar vervoer centraal. Dit zorgt voor een aantrekkelijke buitenruimte die sterk bijdraagt aan de gezonde werk-, leer- en leefomgeving. Het merendeel van het autoverkeer blijft aan de randen van het gebied. In het Science Park zelf rijdt alleen beperkt autoverkeer voor bijvoorbeeld ziekenhuisbezoek. Hiermee ontstaat ruimte voor voetgangers en fietsers in een groen landschap waar het goed toeven is. Om te zorgen dat het USP ook met het openbaar vervoer voor iedereen bereikbaar is, is extra aandacht voor openbaar vervoer en fiets noodzakelijk. Door parkeerplaatsen en openbaar vervoer goed op elkaar aan te sluiten wordt het USP schoon, gezond en goed bereikbaar.
4.4 Een USP dat laat zien werk te maken van duurzaamheid, energietransitie en circulariteit In het USP wordt niet alleen kennis ontwikkeld op het gebied van duurzaamheid, het gebied wordt ook op een duurzame manier ontwikkeld. Het USP wil een voorbeeldfunctie vervullen en fungeren als living lab waar oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken worden bedacht en uitgeprobeerd. Voor de energietransitie wordt ingezet op een combinatie van energiebesparing en energiewinning uit duurzame bronnen. De energietransitie vraagt om ruimte zowel in de ondergrond als boven de grond. In de ondergrond wordt het duurzame netwerk verder ontwikkeld waar verschillende partners op kunnen aanhaken. De partners in het USP werken mee aan nieuwe technieken bijvoorbeeld ultradiepe geothermie. Bovengronds wordt energieopwekking zoveel mogelijk gekoppeld aan de bebouwing, daarnaast wordt onderzocht hoe energieopwekking (van wind en zon) zorgvuldig kan worden ingepast in de omgeving. Circulariteit is het uitgangspunt; hergebruik van gebouwen heeft de voorkeur, nieuwe gebouwen zijn circulair, gezond en CO2 neutraal in exploitatie.
NIEUWBOUW IS ZOVEEL MOGELIJK ENERGIENEUTRAAL
EEN GOEDE VERBLIJFSKWALITEIT
P SCHAALSPRONG OPENBAAR VERVOER
P
OV
OV
MEER RUIMTE VOOR VOETGANGERS EN FIETSERS
VOL BENUTTEN VAN DAKEN VOOR ENERGIE
ENERGIE UIT DE BODEM
CONCENTRATIE BIJ OV EN PARKEERHUBS EN FIJNMAZIG ROUTENETWERK
?
P GEEN TOENAME VAN PARKEERPLAATSEN IN USP
ENERGIENEUTRAAL USP IN 2040
PARKEREN AAN DE RAND EN OP AFSTAND
WINDENERGIE?
? ZONNE ENERGIE IN VELDEN?
Visie USP 2040 Sportcomplex Olympos Legenda
Duurzame energieopwekking
.
Bebouwingsclusters Zones met bebouwing buiten de clusters Indicatie parkeergarage Centrumboulevard Scienceboulevard
Centrumboulevard
Rijk landschap met coulissen
Snelweg Tweede OV-as (zoekgebied) HUB
Tramlijn en haltes Fietsstraat en knips Voet- en fietsnetwerk Autowegen 30km/u Weilanden Diergeneeskunde
HUB
Campuspark Groene Lanen Coulissen
Bebouwingsclusters
Campuspark
Waternetwerk HUB
Landschap in en om USP Centrum Sport Windenergie Zonnevelden onder voorwaarden Landbouw Ontmoetingsplek
Scienceboulevard
Een aantrekkelijk netwerk voor fietsers en voetgangers
Verbeteren fietsnetwerk Tramlijn HUB
Parkeerhub
Parkeerhubs aan de rand
Tram als ruggegraat
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 37
5
De visiekaart
Bebouwingsclusters Het ruimtelijk concept van het USP bestaat uit een aantal grotere, helder afgebakende bebouwingsclusters. Deze bebouwingsclusters worden in hoge dichtheid bebouwd. Het betreft o.a. het Centrumcluster, het Noordwest cluster, het Medische cluster en het Diergeneeskundecluster. Buiten de clusters staan enkele individuele gebouwen in het groen. Hoogwaardige architectuur draagt bij aan de kwaliteit van de campus. Centrumboulevard en Scienceboulevard Twee hartlijnen doorkruisen het gebied: de Centrumboulevard (Padualaan-Heidelberglaan) en de Scienceboulevard (UniversiteitswegBolognalaan). Deze assen vormen de verbinding tussen de clusters en gebouwen. Het zijn levendige boulevards, waaraan de meeste (levendige) functies en voorzieningen zitten en die belangrijke routes vormen. Aan deze boulevards liggen pleinen en pockets waar het verblijven centraal staat. De kwaliteit van de openbare ruimte is hoog. Parkeerhubs aan de rand Parkeerhubs aan de randen, bij de snelwegen zorgen voor een aantrekkelijke en autoluwe omgeving. Het doorgaand autoverkeer wordt geweerd door knips in de Leuvenlaan en de Cambridgelaan. De tram als ruggengraat De tram dwars door het USP zorgt voor een hoogwaardige ontsluiting en verbinding met de omgeving. Ook bussen houden een belangrijke rol in de bereikbaarheid van het USP.
Hoe bussen door het USP rijden en of in de toekomst uitbreiding van het openbaar vervoer mogelijk is, is nog onderwerp van studie. Doel van deze studie is het USP met het OV optimaal bereikbaar te houden, zonder dat dit ten koste gaat van de groene, leefbare en gezonde doelstellingen van het USP. Een aantrekkelijk netwerk voor fietsers en voetgangers In het autoluwe USP ontstaat meer ruimte voor een aantrekkelijk groen netwerk voor fietsers en voetgangers.
De fietsroutes sluiten optimaal aan op stedelijke en regionale routes. De voetgangersroutes sluiten aan op de parkeerhubs, de ontmoetingsplekken en de groene gebieden. Campuspark Het Campuspark verbindt verschillende waardevolle groene gebieden zoals het Fort Hoofddijk en de Schapenweide met de weilanden en Landgoed Oostbroek en Amelisweerd. Het Campuspark is een robuuste parkstructuur met cultuurhistorische, recreatieve en ecologische waarde. Rijk landschap met coulissen Rond de bebouwing ligt een historisch en afwisselend groen landschap. Buiten de bebouwing ligt het accent op landbouw (ten behoeve van Diergeneeskunde), cultuurhistorie, biodiversiteit en recreatie. Duurzame energieopwekking Het gebruik van aardgas in het USP wordt geleidelijk afgebouwd. Dit gebeurt door volop in te zetten op duurzame gebouwen en verwarming door middel van warmte-koudeopslag, zonnepanelen op daken en eventuele nieuwe vormen van gebouwgebonden energieopwekking. Er wordt ruimte gezocht voor productie van duurzame energie door windmolens, zonnevelden, aardwarmtewinningen en energieinfrastructuur boven en onder de grond. Langs de A28 is een zoeklocatie voor één of twee windmolens. De aanleg van zonnevelden vereist een zorgvuldige afweging vanwege de effecten op natuur-, erfgoed- en recreatieve waarden.
Sportcomplex Olympos Sportcomplex Olympos is een multifunctioneel sportcomplex dat ruimte biedt aan binnensport en aan de groei van buitensport. Uitgangspunt is het zoveel mogelijk bijeenbrengen van sport rondom de huidige plek. Als dat in de toekomst niet haalbaar blijkt, kan bijvoorbeeld de sporthal of een andere sport een nieuwe plek krijgen in het USP. Een goede inpassing en integrale afweging van sport in relatie tot andere waarden is daarbij een voorwaarde.
38 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Verbeelding van een mogelijke invulling van de Scienceboulevard (Universiteitsweg/ Bolognalaan)
De Universiteitsweg wordt minder druk en aantrekkelijker voor wandelen, fietsen, verblijf en groen.
Parkeerhub UMC Noord wordt de parkeergarage voor patiënten, dichtbij de ingang van alle ziekenhuizen.
UMC Utrecht
Sportcomplex Olympos
Un
Legenda Onderwijs, onderzoek en zorg (bestaand) Onderwijs, onderzoek en zorg (nieuw) Science (bestaand) Science (nieuw) Wonen (bestaand) Wonen (nieuw) Voorzieningen Parkeergarage (bestaand) Parkeergarage (nieuw)
Mogelijkheid voor dubbelruimtegebruik bij Olympos door het combineren van sportvelden en parkeren.
Rond de Life Science Incubator ontstaat ruimte voor nieuwe science bedrijven en andere functies.
Le
en uv
He
id
ive
r si
Diergeneeskunde
te i
t sw eg
n l aa
e lb
g er
l aa
n m Ca
br
id
/B
olo
la ge
gn
ala
an
le Ya
l aa
n
an
Ruimte voor wonen aan de zuidzijde van de Scienceboulevard (Bolognalaan) aan het groen.
Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040 - 39
Vernieuwing en verdichting rond het Van Unnik met naast de Universiteit ruimte voor andere functies en ontmoeting pockets.
Verbeelding van een mogelijke invulling van de Centrumboulevard (Padualaan/ Heidelberglaan)
De entree van het UMC Utrecht aan de centrumboulevard met een nieuw groen ontmoetingsplein rond de tramhalte.
UMC Utrecht
Vernieuwing van het Kruytgebouw met op de begane grond voorzieningen.
Le
en uv
l aa
Noordwestcluster
d Pa
Diergeneeskunde
n
la ua
an
/
id He
e lb
g er
l aa
Ca
n
r mb
i dg
a e la
Vernieuwing van het hart van het USP met ruimte voor voorzieningen en ontmoeten.
n
Legenda
Zuidwestcluster (RIVM)
De Schapenweide als parkgebied vlakbij het Centrum cluster. Aan de Schapenweide ligt Parkeerhub West.
De locatie van de geplande High Five, een nieuw woongebouw voor studenten met voorzieningen. De locatie van de geplande ISUtrecht (internationale school) aan de Camridgelaan.
Onderwijs, onderzoek en zorg (bestaand) Onderwijs, onderzoek en zorg (nieuw) Science (bestaand) Science (nieuw) Wonen (bestaand) Wonen (nieuw) Voorzieningen Parkeergarage (bestaand) Parkeergarage (nieuw)
40 - Omgevingsvisie Utrecht Science Park 2040
Wensen van mensen “Beh! Gelukkig is er nog genoeg ruimte voor mij om lekker te grazen. Mijn stal staat bij boerderij de Tolakker waar studenten Diergeneeskunde voor mij zorgen.”
“Iedere twee weken moet ik in het UMCU zijn voor een behandeling. Het is fijn dat ik voor de ingang kan worden afgezet en mijn dochter dichtbij kan parkeren. Ik kan het ziekenhuis gelukkig snel en makkelijk bereiken met de auto. Ik kan alles makkelijk vinden en heb nog even tijd om een kopje koffie te drinken voordat ik in het ziekenhuis moet zijn.”