Gemeente Utrecht - Definitief acountantsverslag 2021.pdf

Gedurende de zomerperiode 2022 werken wij samen met uw organisatie aan het beter aansluiten van de beschikbare informatie met de voor de controledoeleinden noodzakelijke informatie. Overige bevindingen grondexploitatieramingen Wij hebben vastgesteld dat de opbrengstenraming van het deelproject Leidsche Rijn Centrum voor een bedrag van € 1,1 miljoen te laag is opgenomen in de grondexploitatieberekening 2021. Het effect hiervan op het vermogen en het resultaat 2021 van de gemeente Utrecht bedraag € 0,66 miljoen. Dit bedrag weegt mee in ons oordeel.

Wij merken echter op dat de gehanteerde normen in de grondprijsberekeningen zich relatief dicht bij de onderkant van de door ons herkenbare bandbreedtes bevinden, wat deze grondprijzen erg voorzichtig maakt. Wij adviseren de gemeente om bij het gebruik van de grondprijzenbrief in ramingen aanvullend de uitkomsten hiervan expliciet te spiegelen aan de (recentelijk) gerealiseerde grondprijzen en door externen uitgevoerde taxaties op referentieobjecten, met als doel de aannemelijkheid van de ramingen extra te onderbouwen. Kwaliteit dossiervorming Wij hebben tijdens de controle van de deelcomplexen van Leidsche Rijn vastgesteld dat de kwaliteit en de actualiteit van de dossiervorming van de deelcomplexen, oftewel de wijze waarop de dossiers die ten grondslag liggen aan de financiële verantwoording inzake deze ontwikkelingen zijn opgesteld en navolgbaar zijn, maar per planfase verschillen. Hierdoor zijn de onderbouwingen uit de projectdossiers met name bij projecten met een lange looptijd (zoals Leidsche Rijn) niet altijd direct geschikt voor financiële controledoeleinden. Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/23

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid

Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft door de accountant niet in alle gevallen te worden meegewogen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën zoals genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Algemene middelen

Utrechts Vastgoed

32 28 24 20 16 12 8 4 -

Volksgezondheid

Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en dat het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat deze hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.

Lastenoverschrijdingen (x € 1 miljoen)

Ondersteuning op maat

Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moeten door de gemeenteraad zelf nader worden ingevuld en geconcretiseerd. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.

Voor de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen.

Werk en Inkomen

Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening

Ruimtelijke ontwikkeling,wone n & erfgoed

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet. In het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening is zichtbaar dat een zestal (investerings)kredieten is overschreden, waarvan uw college concludeert dat een totale overschrijding van € 650.000 meeweegt in het rechtmatigheidsoordeel. Wij delen deze conclusie. De overschrijding heeft niet geleid tot een andere strekking van ons rechtmatigheidsoordeel.

Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘Begrotingsrechtmatigheid’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2021. De geconstateerde kostenoverschrijdingen wegen niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel en hebben daarmee geen gevolgen voor de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/25

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Tijdens onze controle vragen wij u jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten vanwege fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. Wij hebben tijdens onze controle van vorig boekjaar bij onze frauderisicoanalyse gebruikgemaakt van de diensten van interne forensisch specialisten. Dit draagt bij aan een robuuste frauderisicoanalyse en ondersteunt ons in de advisering over uw interne frauderisicoanalyse, die eens per vier jaar wordt geactualiseerd. Wij hebben ook dit jaar gebruikgemaakt van onze interne forensisch specialisten en hebben in samenwerking met hen de volgende observaties gedaan ten aanzien van uw interne frauderisicoanalyse.

Graag bepalen wij samen met u en met de genoemde specialisten welke verbeterslag u hierin kunt realiseren. •

Uw interne frauderisicoanalyse is gericht op de geïdentificeerde risico's op basis van uw eigen kernprocessen. Los van de focus op de risico's die worden geïdentificeerd op basis van het perspectief en de processen van ieder organisatieonderdeel, adviseren wij u om het gehele fraudelandschap bij de analyse te betrekken, om zo de kans te verkleinen dat er risico’s worden gemist of weggelaten. Hierbij kunnen bijvoorbeeld aspecten worden meegenomen als: de waarschijnlijkheid van omkoping en corruptie, mogelijkheden van fraude(sturing) in de financiële overzichten, en het risico op het doorbreken van de interne beheersing door het management.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

•

•

•

Concernaudit heeft het bestaan en de werking van de huidige beheersmaatregelen zelf niet getoetst en heeft de bruto/nettoweging gebaseerd op de informatie uit de gesprekken. In de frauderisicoanalyse worden aanvullende beheersmaatregelen genoemd. Het is belangrijk dat de organisatie het bestaan en de werking van de (huidige en aanvullende) beheersmaatregelen zoals genoemd in de frauderisicoanalyse ook daadwerkelijk gaat toetsen. Wij adviseren u dit op te nemen in het interne auditplan. Daarnaast verdient het aanbeveling om het bestaan en de werking van de beheersmaatregelen zowel centraal als decentraal te monitoren. Uw interne frauderisicoanalyse wordt eens per vier jaar geactualiseerd. Op basis van de decentrale opzet van uw organisatie worden het risicomanagement en de internecontroleplannen tussentijds decentraal geactualiseerd. Op deze wijze speelt u in op actuele situaties, bijvoorbeeld op de frauderisico’s ten aanzien van de nieuwe Tozo-regeling. Tevens maakt u voor het inventariseren en kwantificeren van de financiële risico’s gebruik van Naris. Een aandachtspunt daarbij vormt het bij elkaar brengen en monitoren van de decentraal ingeschatte frauderisico’s. In de frauderisicoanalyse op het niveau van het organisatieonderdeel ontbreekt nog een beschrijving van de restrisico’s en van de wijze waarop hiermee wordt omgegaan (e.g. accepteren/mitigeren/ vermijden).

Het verdient aanbeveling om in te gaan op de risicobereidheid ten aanzien van fraude- en compliancerisico’s, op zowel concernniveau als op het niveau van het organisatieonderdeel.

Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van fraude of fouten.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.

Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met uw coördinator integriteit. Wij hebben op basis van onze controle en naar aanleiding van de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en dat zij hierover tijdig met ons in contact treedt. In januari 2022 is aangifte gedaan tegen de gemeente Utrecht in verband met mogelijk strafbare feiten bij de grondverkopen aan het Rachmaninoffplantsoen. Door de directie is een feitenrelaas (tijdlijn) opgesteld. Uw college heeft op 19 april 2022 besloten een extern onderzoek te laten uitvoeren door KPMG. Wij worden, als accountant van de gemeente Utrecht, betrokken bij het bepalen van de onderzoeksvraagstelling Op 21 april 2022 hebben wij de adviescommissie Controle & Financiën geïnformeerd over onze verantwoordelijkheden in het kader van de jaarrekeningcontrole 2021. In uw jaarverslag en jaarrekening 2021 heeft u een toelichting opgenomen waaruit blijkt dat het onderzoek nog loopt en dat de uitkomst ervan nog onzeker is.

Bijlagen

2205174C3E/CVD/26

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Naleving van de Europese aanbestedingsregels

Voorzieningen

Subsidieverstrekkingen

Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt, en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties.

Onderhoudsegalisatievoorzieningen

Wij hebben formele rechtmatigheidsafwijkingen geconstateerd bij termijnbepalingen, de tijdigheid van besluiten en ontbrekende informatie. U bent op de hoogte van deze afwijkingen en heeft waar nodig passende acties ondernomen. De afwijkingen hebben geen directe financiële gevolgen, maar worden door ons op basis van de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV verplicht opgenomen in het accountantsverslag.

Wij constateren over 2021 een toename in de omvang van de onrechtmatigheden, door het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een fout van circa € 3,5 miljoen (zes crediteuren), terwijl over 2020 nog sprake was van een fout van € 250.000. Uw gemeente heeft in de afgelopen jaren diverse maatregelen getroffen om de naleving van de interne en Europese aanbestedingsregels beter te borgen. In de praktijk kan echter, als gevolg van de complexe materie en de hoeveelheid bij dit proces betrokken personen, gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure worden gekozen. Hierdoor blijft de repressieve controle door de afdeling Concernaudit van belang. Daarbij moet worden nagegaan of een opdracht niet via een verkeerde procedure ‘in de markt’ is gezet. Wij constateren dat de Europese aanbestedingsafwijkingen het overschrijden van de contracttermijn betreffen. Wij adviseren u daarom om maatregelen te implementeren ten aanzien van de primaire registratie van de contracten en de looptijden, waaronder verlengingsopties, zodat tijdig kan worden gesignaleerd dat opdrachten opnieuw moeten worden aanbesteed. Dit kan onderdeel zijn van de implementatie van uw nieuwe CRM-pakket.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Het BBV biedt de mogelijkheid tot het vormen van een egalisatievoorziening voor onderhoudslasten. Een van de voorwaarden voor het vormen en in stand houden hiervan is dat er een actueel (maximaal vier jaar oud) meerjarenonderhoudsplan ten grondslag ligt aan de voorziening. Ten behoeve van de jaarrekening 2021 heeft er met betrekking tot de onderhoudsvoorzieningen een actualisatie plaatsgevonden. Hiermee zijn de dotaties en onttrekkingen aan de voorzieningen bijgesteld naar de realisatie over het boekjaar 2021 en zijn de ramingen voor de toekomst geactualiseerd. Deze actualisatie was echter niet opgenomen in de eerste versie van de jaarrekening, noch in de begroting over het boekjaar 2021 en verder. Als gevolg hiervan komt de dotatie aan de voorzieningen voor het boekjaar 2021 en de drie daaropvolgende jaren uit op € 9,1 miljoen. Bijdragen aan de vervangingsinvesteringen in relatie tot de heffingen Middels de voorziening vervangingsinvesteringen in relatie tot de heffingen ‘spaart’ uw gemeente voor de vervangingsinvesteringen die gedaan moeten worden in (hoofdzakelijk) het rioleringsstelsel van de gemeente. Het spaarbedrag en de dotaties die daaraan ten grondslag liggen, worden onderbouwd middels het gemeentelijk rioleringsplan (vGRP). Binnen de gemeente Utrecht is dit nader uitgewerkt in het Plan Gemeentelijke Watertaken 2016-2019.

Dit plan stamt uit 2015 en is hierdoor wellicht niet meer volledig passend bij de huidige uitdagingen waar de gemeente bij het uitvoeren van deze taken tegen aanloopt. Wij adviseren u daarom het hiervoor genoemde plan (periodiek) te actualiseren.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/27

Interne beheersing

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Interne beheersing Belangrijkste bevindingen inzake de interne beheersing naar aanleiding van de controle over het boekjaar 2021 Managementletter 2021, toegespitst op de interne (financiële) beheersing Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2021 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en de rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens. Voor de bevindingen van de interim-controle verwijzen wij naar onze managementletter 2021, die wij hebben besproken in de adviescommissie Controle & Financiën van 9 december 2021. In de managementletter hebben wij een aantal aandachtspunten benoemd. Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover het opvolgen en/of onze controle hiervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt.

Tevens ontbreken in het systeem afgedwongen controletechnische functiescheidingen die waarborgen dat er vanuit de verslaggevingsrichtlijnen (het BBV) een grondslag bestaat voor handmatige memoriaalboekingen. In 2020/2021 is er een verbetertraject opgestart rondom de memoriaalboekingen. Wij hebben vastgesteld dat de memorialen per heden voorzien zijn van een bevestiging van de opsteller van het memoriaal, dat hiervoor een grondslag vanuit de verslaggevingsrichtlijnen (het BBV) bestaat, en dat het vier-ogenprincipe wordt toegepast bij het boeken van de memorialen in de financiële administratie. Ondanks deze procesverbeteringen is tijdens onze controle over het boekjaar 2021 geconcludeerd dat er binnen het proces geen controlerende functie bestaat die beoordeelt of de conclusie van de opsteller van het memoriaal inzake het bestaan van een grondslag vanuit de verslaggevingsrichtlijnen (het BBV) juist is. U heeft dan ook het proces c.q. de werkinstructie gewijzigd, met het toevoegen van een checklist waarop memorialen zichtbaar worden getoetst. Op basis hiervan heeft u voldoende waarborgen getroffen voor het memoriaalproces.

Memoriaalboekingen Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol. Daarom besteden wij tijdens onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Dit betreft een zogenaamd significant (fraude)risico. Binnen de organisatieonderdelen is geen sprake van zichtbare interne-beheersingsmaatregelen die de getrouwheid en de rechtmatigheid van memoriaalboekingen borgen.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/29

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Interne beheersing Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2021 Betrouwbaarheid en continuïteit van de automatiseringsomgeving, inclusief cybersecurity, behoeft verdere aandacht De bestaande tekortkomingen in de IT-omgeving leiden ertoe dat de gemeente en ook wij niet zonder meer kunnen steunen op de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Onze belangrijkste conclusies hebben betrekking op de logische toegangsbeveiliging, namelijk: het toewijzen van hoge-rechtenaccounts, het blokkeren van de accounts van uitdiensttreders en de periodieke review op de gebruikersrechten. Nadelen van het feit dat er onvoldoende opvolging en prioriteit is gegeven aan onze eerdere aanbevelingen, zijn onder andere: •

•

Uw gemeente loopt een verhoogd risico op tekortkomingen in de geautomatiseerde gegevensverwerking, die bijvoorbeeld kunnen resulteren in niet-betrouwbare data c.q. cijfers, en die een grote(re) impact kunnen hebben indien er sprake is van cybersecurity-incidenten. Het niet zonder meer kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking leidt ertoe dat er tijdens de interne controles niet zonder meer gebruik is te maken van onder andere data-analyses. Het uitvoeren van de interne controles – waarbij bijvoorbeeld voor de inkopen data-analyse is ingezet – is hierdoor niet optimaal efficiënt, doordat er eerst aanvullende werkzaamheden nodig zijn om de betrouwbaarheid van de data/het lijstwerk vast te stellen. Bovendien kan de interne controle in het geval van het maximaal gebruikmaken van dataanalyse een hogere toegevoegde waarde opleveren voor de organisatie, doordat zij daarmee belangrijke inzichten kan verkrijgen en de controles ook meer risicogericht kan insteken.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

•

Als gevolg van het (vooralsnog) onvoldoende opvolgen van de aanbevelingen op dit gebied, hebben wij ook voor de jaarrekeningcontrole 2021 niet zonder meer kunnen steunen op de geautomatiseerde gegevensverwerking. Het gevolg van deze conclusie is dat wij meer gegevensgericht werk hebben moeten verrichten, waaronder het uitvoeren van specifieke werkzaamheden om de betrouwbaarheid van de data en het lijstwerk vast te stellen.

Voor onze inhoudelijke bevindingen en de resterende aanbevelingen inzake de betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking verwijzen wij kortheidshalve naar onze afzonderlijke IT-auditrapportage die wij op 15 april 2022 in concept aan uw ambtelijke organisatie hebben verstrekt. Zodra de rapportage definitief is uitgebracht, bespreken wij deze tijdens een fysieke bijeenkomst met de adviescommissie Controle & Financiën. Ondanks de bestaande tekortkomingen in de ITomgeving zijn wij tijdens de jaarrekeningcontrole in staat geweest data-analyse in te zetten als onderdeel van onze controleaanpak (zie Bestuurlijke samenvatting – interne beheersing). Tevens voeren wij data-analyses uit tijdens onze controle op de journaalboekingen en specifiek: de memoriaalboekingen. Met behulp van dataanalyse is door ons een diepgaande en risicogerichte analyse uitgevoerd van deze in opzet meer risicovolle boekingen. Zo hebben wij de met gegevensgerichte werkzaamheden te onderzoeken populatie aan journaalboekingen sterk kunnen reduceren. Dit illustreert het belang en de toegevoegde waarde van een betrouwbare IT-omgeving als basis voor het inzetten van data-analyse.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/30

Overige aangelegenheden

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Overige aangelegenheden Samenvatting overige aangelegenheden en bepaalde vereiste communicaties Onze communicatie met het management Wij hebben het management ter confirmatie een aantal schriftelijke bevestigingen gevraagd aangaande zijn verantwoordelijkheden inzake de financiële verslaggeving. Wij hebben van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Utrecht een ondertekende schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen. Geen meningsverschil met het college en het ambtelijk management of beperking in de reikwijdte van de controle Er zijn geen meningsverschillen met het management geweest en er waren geen beperkingen tijdens het uitvoeren van onze controle. Naar onze mening is ons tijdens het uitvoeren van onze controleopdracht door het management en de medewerkers van de gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/32

Bijlagen

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van niet-gecorrigeerde controleverschillen groter dan de rapporteringstolerantie van € 500.000. Aard van de controleverschillen

Rechtmatigheid Getrouwheid

Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen voorgaande periode

N.v.t.

N.v.t.

Rechtmatigheidsfout is tevens getrouwheidsfout: • Grondexploitatie (te lage POC-berekening/causaliteit) • Afgrenzingsfout Crediteuren • Onjuiste toerekening baten uit subsidies SiSa C32 aan verantwoordingsjaar

€ 1.778.000 € 688.000 € 950.000

€ 1.778.000 € 688.000 € 950.000

(Sub)totaal getrouwheidsfouten

€ 3.416.000

€ 3.416.000

Rechtmatigheidsafwijkingen: • Europese aanbestedingsafwijkingen • Begrotingsrechtmatigheid: kredietoverschrijdingen

€ 3.526.000 € 650.000

Totaal rechtmatigheidsfouten

€ 7.592.000

Effect niet-gecorrigeerde controleverschillen huidige periode

•

Het kader voor de controle op de financiële rechtmatigheid is opgenomen in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado), de Kadernota Rechtmatigheid 2018, het Addendum Kadernota rechtmatigheid 2021 en het normenkader 2021, dat op 16 maart 2022 ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad.

•

Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college het bovenstaande heeft bevestigd. Dit houdt in dat eventuele nietgeconstateerde en daardoor niet-gecorrigeerde afwijkingen, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Het college heeft tevens bevestigd geen kennis te hebben van andere niet-gecorrigeerde afwijkingen.

•

Er is sprake van een kwalitatieve afwijking in de paragraaf ‘Verbonden partijen’. Informatie ten aanzien van de stemverhouding/het aandelenbelang ontbreekt.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/34

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Bijlage A2 – Onzekerheden in de controle In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van onzekerheden in de controle, groter dan de rapporteringstolerantie van € 500.000. Aard van de onzekerheden

Rechtmatigheid Getrouwheid

Overlopende passiva: afrekeningen zorgaanbieders vierkantbekostiging In de jaarrekening is een verplichting opgenomen voor aanvullend benodigd budget voor zorgaanbieders (€ 1.794.416). Op dit moment worden afspraken gemaakt met de zorgaanbieders om tot afrekening te komen. Dit past binnen de reguliere werkwijze. Het daadwerkelijke bedrag van deze afrekening kan afwijken van de opgenomen transitorische post in de jaarrekening. De onzekerheid is bepaald op basis van de huidige kennis van de lopende overleggen met zorgaanbieders.

€ 2.390.000

€ 2.390.000

•

Het kader voor de controle op de financiële rechtmatigheid is opgenomen in het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado), de Kadernota Rechtmatigheid 2018, het Addendum Kadernota rechtmatigheid 2021, en het normenkader 2021, dat op 16 maart 2022 ter kennisgeving is aangeboden aan de gemeenteraad.

•

Wij hebben van het college een schriftelijke bevestiging bij de jaarrekening ontvangen, waarin het college het bovenstaande heeft bevestigd. Dit houdt in dat eventuele nietgeconstateerde en daardoor niet-gecorrigeerde afwijkingen, zowel individueel als in totaal, in het kader van de jaarrekening niet materieel zijn. Het college heeft tevens bevestigd geen kennis te hebben van andere niet-gecorrigeerde afwijkingen.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/35

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Bijlage A3 – Tekortkomingen in de toelichtingen Onze controlestandaarden vereisen dat wij afwijkingen van materieel belang in de toelichting signaleren om de gemeenteraad in staat te stellen een inschatting te maken van de gevolgen daarvan voor de jaarrekening. De tabel hierna bevat een weergave van díe onderwerpen uit de toelichting waarvan wij denken dat de gemeenteraad deze nader dient te beoordelen. Toelichting

Bron van de toelichtingsvereiste

Kwantitatieve of kwalitatieve overwegingen

Niet van toepassing

N.v.t.

N.v.t.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/36

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021 Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de strekking van ons getrouwheids- en rechtmatigheidsoordeel bij de jaarrekening 2021 en over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen. De strekking van de controleverklaring bij de jaarrekening is als volgt: • Getrouwheidsoordeel: goedkeurend • Rechtmatigheidsoordeel: goedkeurend Per regeling geven wij in de volgende tabel aan of er, en zo ja welke, financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. SiSa-code

SiSa-regeling

JenV A5 JenV A6 JenV A7 JenV A9

Specifieke uitkering versterking van de lokale integrale aanpak van radicalisering, extremisme en terrorisme Specifieke Uitkering Preventieve Aanpak tegen Ondermijning (onderdeel BOTOC) Regeling specifieke uitkering tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving Specifieke uitkering versterking van de lokale integrale aanpak van radicalisering, (gewelddadig) extremisme en terrorisme in 2021 Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek Regeling specifieke uitkering Reductie Energiegebruik Specifieke uitkering Woningbouwimpuls Tijdelijk besluit specifieke uitkering verbetering digitale dienstverlening Bijdrage pilot goed verhuurderschap Regeling vaststelling regels verstrekken eenmalige specifieke uitkering aan gemeenten huisvesting kwetsbare doelgroepen Specifieke uitkering ventilatie in scholen Regeling reductie energiegebruik woningen Regeling huisvesting aandachtsgroepen Specifieke uitkering aan gemeenten voor de bekostiging van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen van gedupeerden door de toeslagenaffaire Tijdelijke capaciteit of externe expertise 14 grootschalige woningbouwgebieden Regionale meld- en coördinatiecentra voortijdig schoolverlaten Regionaal programma voortijdig schoolverlaten Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)

Volwasseneneducatie Regeling specifieke uitkering extra financiële middelen RMC-functie Regionale meld- en coördinatiefunctie Regionaal programma voortijdig schoolverlaten Regeling specifieke uitkering inhalen COVID-19 gerelateerde onderwijsvertragingen

JenV A12B FIN B2 BZK C1 BZK C9 BZK C10 BZK C28 BZK C31 BZK C32 BZK C43 BZK C56 BZK C62 BZK C64 OCW D1 OCW D1A OCW D8 OCW D10 OCW D11 OCW D12 OCW D12A OCW D14 Subtotaal

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Fout of onzekerheid N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

Financiële omvang €0 €0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

€0 €0 €0 €0 €0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

€0 €0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

€0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

Bijlagen

Toelichting

2205174C3E/CVD/38

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021 Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de strekking van ons getrouwheids- en rechtmatigheidsoordeel bij de jaarrekening 2021 en over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen. SiSa-code Subtotaal IenW E13 IenW E20 IenW E21 IenW E27B IenW E42 IenW E44 IenW E53 IenW E58 SZW G2 SZW G2 SZW G3 SZW G3 SZW G3 SZW G3 SZW G3 SZW G4 SZW G12 SZW G12 SZW G12 VWS H1 VWS H4 Subtotaal

Fout of onzekerheid

SiSa-regeling

N.v.t. Slimme laadpleinen N.v.t. Regeling stimulering verkeersmaatregelen 2020-2021 N.v.t. Regeling specifieke uitkering circulaire ambachtscentra 2020 – 2022 N.v.t. Brede doeluitkering verkeer en vervoer (SiSa tussen medeoverheden) N.v.t. Griftpark N.v.t. Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027 N.v.t. Regeling specifieke uitkering Schone Lucht Akkoord N.v.t. Tijdelijke regeling specifieke uitkering bodem overbruggingsjaar 2021 N.v.t. Gebundelde uitkering o.g.v. art 69 Participatiewet gemeentedeel 2021 N.v.t. Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden gebundelde uitkering Participatiewet in jaar T_gemeentedeel 2021 Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeentedeel N.v.t. 2021 N.v.t. BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2021 N.v.t. BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T (exclusief BOB)_gemeentedeel 2021 BBZ vóór 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud BBZ en achterstallige N.v.t. betalingen kapitaalverstrekkingen BOB in jaar T_gemeentedeel 2021 N.v.t.

BBZ vanaf 2020 - Gederfde baten die voorvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen kapitaalverstrekkingen BBZ in jaar T_gemeentedeel 2021 N.v.t. Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) _gemeentedeel 2021 N.v.t. Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Bijzondere bijstand in jaar T N.v.t. Gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden Wet Inburgering van 13 september 2012 in jaar T Aantal gedupeerden (zoals omschreven in artikel 1 van de Regeling specifieke uitkering compensatie van de kosten N.v.t. die verband houden met het kwijtschelden van publieke schulden binnen het SZW-domein van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire toeslagen) N.v.t. Ministeriële regeling heroïnebehandeling N.v.t. Regeling specifieke uitkering stimulering sport

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Financiële omvang €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

€0

N.v.t.

€0

N.v.t.

€0

N.v.t.

€0

N.v.t.

€0

N.v.t.

€0 €0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

€0 €0 €0

N.v.t. N.v.t.

Toelichting

2205174C3E/CVD/39

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021 Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de strekking van ons getrouwheids- en rechtmatigheidsoordeel bij de jaarrekening 2021 en over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen. SiSa-code

SiSa-regeling

Subtotaal VWS H7 VWS H8 VWS H9 VWS H10 VWS H12 VWS H13 VWS H14 VWS H15 VWS H16 VWS H20 LNV L5 Totaal

Fout of onzekerheid

Regeling specifieke uitkering aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling Regeling Sportakkoord 2020-2022 Regeling specifieke uitkering opzet expertisecentra jeugdhulp 2020 Regeling specifieke uitkering vastgoedtransitie gesloten jeugdhulp 2020 Regeling specifieke uitkering lokale preventieakkoorden of preventieaanpakken Regeling specifieke uitkering specialistische functies aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling SPUK expertisecentra jeugdhulp Specifieke uitkering tijdelijk vergroten van beschikbaarheid van acute jeugd-ggz capaciteit Regeling Specifieke uitkering ijsbanen en zwembaden Regeling specifieke uitkering vastgoedtransitie residentiële jeugdhulp 2021 Regiodeals 3e tranche

N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

Financiële omvang €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0 €0

Toelichting N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t. N.v.t.

2205174C3E/CVD/40

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2021 Op grond van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden, artikel 5, lid 4, rapporteren wij in dit accountantsverslag over de strekking van ons getrouwheids- en rechtmatigheidsoordeel bij de jaarrekening 2021 en over de fouten en onzekerheden van de specifieke uitkeringen die onder SiSa vallen. De strekking van de controleverklaring bij de jaarrekening is als volgt: • Getrouwheidsoordeel: goedkeurend • Rechtmatigheidsoordeel: goedkeurend Per regeling geven wij in de volgende tabel aan of er, en zo ja welke, financiële fouten of onzekerheden zijn geconstateerd. SiSa-code

SiSa-regeling

SZW G4

Tozo 1_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen (toepassing artikel 21, lid 3 Besluit 17 april) Tozo 2_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet Tozo 2_exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet Tozo 3_geen identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet en geen identificatie DigiD in combinatie met BRP of Suwinet Tozo 3_exclusief identificatie volgens artikel 17, lid 3 Participatiewet Omvang vorderingen levensonderhoud (jaar T) Tozo 1 (i.v.m. verstrekte voorschotten op Tozo-aanvragen levensonderhoud welke zijn ingediend vóór 22 april 2020) Tozo 4 Tozo 5 Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekking in jaar T

SZW G4 SZW G4 SZW G4 SZW G4 SZW G4 SZW G4 SZW G4 SZW G4 SZW G4 SZW G4 SZW G4 Totaal

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Fout of onzekerheid N.v.t.

Financiële omvang €0

N.v.t.

N.v.t. N.v.t. N.v.t.

€0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t.

N.v.t. N.v.t.

€0 €0

N.v.t. N.v.t.

N.v.t. N.v.t.

€0 €0

N.v.t. N.v.t.

N.v.t. N.v.t. N.v.t.

€0 €0 €0

N.v.t. N.v.t. N.v.t.

N.v.t.

€0

N.v.t.

Toelichting

€0

Bijlagen

2205174C3E/CVD/41

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Utrecht Bevestiging onafhankelijkheid

•

De voorschriften in het kader van onafhankelijkheid zijn binnen de Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (de NBA) opgenomen in de “Verordening inzake Onafhankelijkheid (ViO)”, en vormen een belangrijk onderdeel van het ‘normenkader’ waaraan een accountant moet voldoen. De naleving van de ViO is binnen de organisatie van Deloitte ingebed.

Procedures voor tijdige bekendmaking van de voorschriften en de daarin aangebrachte wijzigingen aan alle gevolmachtigden en werknemers bij Deloitte.

•

Procedures voor de organisatie van periodieke trainingen inzake de toepassing van de onafhankelijkheidsvoorschriften.

•

Procedures die erop gericht zijn dat onze gevolmachtigden en werknemers in specifieke casussen en omstandigheden de onafhankelijkheidsvoorschriften naleven.

•

De benoeming van professionals op seniorniveau die verantwoordelijk zijn voor het continu actualiseren van de procedures en voorschriften, de tijdige bekendmaking ervan en het adequaat functioneren van het gehele stelsel van waarborgen.

Wij bevestigen dat onze onafhankelijke positie ten opzichte van de gemeente Utrecht in overeenstemming met de Nederlandse wettelijke en beroepsvoorschriften is gewaarborgd. Wij zijn van mening dat onze objectiviteit gedurende het afgelopen jaar niet is aangetast. Stelsel van waarborgen om onze onafhankelijke positie te waarborgen Deloitte beschikt over een stelsel van maatregelen om haar onafhankelijke positie bij controlecliënten te waarborgen. Dit stelsel van maatregelen is een integraal onderdeel van de bestuurlijke organisatie en van het voor de gehele organisatie van toepassing zijnde stelsel van kwaliteitsbeheersingsmaatregelen. Bijgaande niet-limitatieve opsomming geeft u een indruk van de maatregelen die bijdragen aan het waarborgen van onze onafhankelijke positie: •

Schriftelijke onafhankelijkheidsbepalingen waarin alle bestaande onafhankelijkheidsvereisten en de risico’s ten aanzien van de bedreiging van de onafhankelijkheid en de daaraan gerelateerde waarborgen zijn verwerkt.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

•

Procedures voor een schriftelijke rapportage per controlecliënt waarin is vastgelegd of sprake is van omstandigheden die de onafhankelijkheid van de accountant die de controleopdracht uitvoert bedreigen, op welke wijze met potentiële bedreigingen is omgegaan en, indien er bedreigingen zijn gesignaleerd, welke maatregelen dan zijn genomen om deze bedreigingen voor de onafhankelijkheid weg te nemen. De vastlegging van deze beoordeling, inclusief een gemotiveerde conclusie (de zogenoemde ‘onafhankelijkheidsevaluatie’), wordt in het dossier opgenomen.

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

•

Procedures die vereisen dat een daartoe geëigende afdeling binnen Deloitte wordt geconsulteerd, als sprake is van een mogelijke aantasting van de onafhankelijkheid in relatie tot een specifieke cliënt. Indien de bestuursstructuur van de controlecliënt voorziet in een gemeenteraad, raadscommissie of auditcommissie, overwegen wij ook een van deze instanties te raadplegen.

•

Procedures voor het interne toezicht in relatie tot de toetsing en bewaking van de naleving van de onafhankelijkheidsvoorschriften.

De opzet en werking van ons stelsel van maatregelen wordt periodiek door de externe toezichthouder getoetst. Interne roulatie Een te grote mate van vertrouwdheid of vertrouwen kan een bedreiging vormen voor de onafhankelijkheid van de accountant wanneer bepaalde leden van het controleteam geregeld en voor lange tijd aan de wettelijke controle van een controlecliënt meewerken. Wij beoordelen de bedreiging voor de onafhankelijkheid die kan voortvloeien uit de langdurige betrokkenheid van andere leden van het controleteam bij de controleopdracht. Waar nodig nemen wij maatregelen om deze bedreiging weg te nemen. Onze beoordeling heeft geen aanleiding gegeven om het komend boekjaar teamleden bij de gemeente Utrecht te rouleren.

Bijlagen

2205174C3E/CVD/42

Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Utrecht

Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Utrecht Persoonlijke, zakelijke of financiële relaties met de gemeente Utrecht Wij hebben een evaluatie gemaakt van persoonlijke, zakelijke en financiële relaties tussen Deloitte, haar gevolmachtigden en haar medewerkers en de gemeente die van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid. Bij deze evaluatie zijn ons geen zaken gebleken die aan u gerapporteerd dienen te worden. Geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid De Nederlandse onafhankelijkheidsregels vereisen dat de eindverantwoordelijke accountant de met governance belaste organen informeert over geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid die Deloitte, een bestuurder of interne toezichthouder van Deloitte of een lid van het controleteam heeft ontvangen van of verstrekt aan de gemeente of een bij de gemeente betrokken persoon. Hierbij is een drempel van € 100 opgenomen in de regels. Wij hebben geen geschenken en persoonlijke uitingen van gastvrijheid met een (geschatte) waarde van meer dan € 100 ontvangen of verstrekt, en zijn daarom van mening dat er geen sprake is van een bedreiging voor de onafhankelijke uitvoering van de controleopdracht.

Bestuurlijke samenvatting

Bevindingen jaarrekening

Interne beheersing

Overige aangelegenheden

Bijlagen

2205174C3E/CVD/43

Onder Deloitte wordt verstaan één of meer van Deloitte Touche Tohmatsu Limited (“DTTL”), haar wereldwijde netwerk van member firms en aan hen verbonden entiteiten (tezamen, de “Deloitte organisatie”). DTTL (hierna ook te noemen “Deloitte Global”) haar wereldwijde netwerk van member firms en aan hen verbonden entiteiten zijn juridisch gescheiden en onafhankelijke entiteiten, die elkaar niet kunnen verplichtingen of binden ten aanzien van derden. DTTL en iedere DTTL member firm en aan hen verbonden entiteit is aansprakelijk voor hun eigen handelen en nalaten, en niet voor het handelen of nalaten van een andere entiteit. DTTL verleent geen diensten aan cliënten. Raadpleeg www.deloitte.com/about voor meer informatie. Deloitte levert toonaangevende audit- en assurance-, belasting- en juridische diensten, consulting, financial advisory, and risk advisory diensten aan bijna 90% van de Fortune Global 500® en duizenden particuliere bedrijven. Onze professionals leveren meetbare en blijvende resultaten die het vertrouwen van het publiek in kapitaalmarkten helpen versterken, klanten in staat stellen te transformeren en bloeien, en de weg wijzen naar een sterkere economie, een meer rechtvaardige samenleving en een duurzame wereld. Voortbouwend op zijn meer dan 175-jarige geschiedenis, omvat het bereik van Deloitte meer dan 150 landen en gebieden.

Ontdek hoe de meer dan 345.000 mensen van Deloitte wereldwijd een impact maken die ertoe doet op www.deloitte.com. Deze communicatie bevat louter algemene informatie en noch DTTL, noch haar wereldwijde netwerk van member firms of aan hen verbonden entiteiten verleent door middel van deze communicatie professioneel advies of diensten. Voordat u een beslissing neemt of actie onderneemt die van invloed kan zijn op uw financiën of uw bedrijf, dient u een gekwalificeerde professionele adviseur te raadplegen. Geen enkele entiteit in de Deloitte organisatie is verantwoordelijk voor enig verlies dat wordt geleden door een persoon die op deze communicatie vertrouwt. © 2022. Neem voor informatie contact op met Deloitte Nederland.