Eindrapportage_Uitdagende speelplekken voor kinderen
Tekst van het document
Ook de professionals in dit onderzoek geven duidelijk aan: meer mogelijkheden voor uitdagend en avontuurlijk spelen stimuleert kinderen om meer buiten te spelen. Veel professionals zijn bezorgd dat het grote aantal veiligheidseisen vanuit bijvoorbeeld de NVWA of Europese richtlijnen en bezorgde ouders de inrichting van meer uitdagender/avontuurlijke speelplekken belemmeren. Losse speelmaterialen (zoals takken, houten blokken of een step) dragen volgens professionals bij aan uitdagende en aantrekkelijke speelplekken voor kinderen. Sommige kinderen hebben ook behoefte aan losse speelmaterialen op speelplekken.
Maar de professionals geven aan dat losse speelmaterialen niet aansluiten bij de behoeften van ieder kind. Verder blijkt dat open ruimtes op speelplekken belangrijk zijn, zodat er ruimte op de speelplek beschikbaar is voor kinderen om een bepaald spel uit te voeren (bijvoorbeeld fantasiespellen, voetballen, skaten of fietsen). Een duidelijke indeling of zonering op speelplekken is hierbij gewenst: bijvoorbeeld door met heggen of paden duidelijk te maken dat een bepaald stuk van de speelplek bedoeld is om te voetballen en een ander stuk voor de jongere kinderen om te schommelen. Hierdoor bied je alle kinderen ruimte op de speelplek voor hun eigen spel. Variatie op en tussen speelplekken is van groot belang Uit ons onderzoek blijkt dat variatie op en tussen speelplekken erg belangrijk is. Enerzijds vanwege verschillen in behoeften tussen kinderen, en anderzijds omdat kinderen zelf variatie in soorten spel(ervaring) willen. Afhankelijk van leeftijd, gender en speeltype hebben kinderen verschillende voorkeuren. Dit betekent dat er niet alleen op een speelplek zelf verschillende dingen te doen moeten zijn. Ook variatie tussen de verschillende speelplekken die in de wijk/buurt aanwezig zijn is belangrijk. Ruimte om te spelen: een speelvriendelijke (wijk/buurt)omgeving De grootte en ligging van een speelplek beinvloedt buitenspelen.
Uit ons onderzoek blijkt dat een grote speelplek centraal in de wijk/buurt met veel verschillende speelmogelijkheden aantrekkelijk is voor kinderen. Grote speelplekken bieden vaak meer variatie in speelmogelijkheden en trekken daardoor meer kinderen met verschillende speelbehoeften aan. Kleine speelplekken beoordelen kinderen vaker als saai. Wel liggen deze vaak dichter bij huis en zijn ze daardoor vaak beter bereikbaar voor kinderen dan grote speelplekken. Volgens professionals is het belangrijk om de grootte van de speelplek niet alleen mee te nemen als het gaat om de inrichting van formele speelplekken. Buitenspelen begint voor kinderen al op de stoep, wat betekent dat je de hele wijk/buurt als potentiële speelplek kunt zien. De professionals spreken de hoop uit dat (lokaal) beleid zich niet enkel richt op de inrichting van formele speelplekken, maar dat het doel wordt om de hele omgeving zo speelvriendelijk mogelijk in te richten. Het belang van sociale mogelijkheden op speelplekken Zowel voor kinderen als voor ouders zijn speelplekken sociale ontmoetingsplekken. De aanwezigheid van (veel) andere kinderen op een bepaalde speelplek stimuleert kinderen om naar die speelplek te gaan om buiten te spelen. Volgens professionals is het voor ouders belangrijk dat er voldoende zitplekken op de speelplek aanwezig zijn.
Ook voor kinderen zijn zitplaatsen (niet alleen bankjes, maar ook bijvoorbeeld schommels) belangrijk, omdat ze graag ‘chillen’ tijdens het buitenspelen.
De plaatsing van deze zitplekken is belangrijk. Zo kunnen bankjes of speeltoestellen waar kinderen niet naast elkaar, maar tegenover elkaar zitten, sociaal spel stimuleren. Kanttekeningen De ideale speelplek bestaat niet Wat voor het ene kind leuk is, kan voor het andere juist minder leuk zijn. Daarom beschreven we eerder dat variatie op én tussen speelplekken erg belangrijk is. Hierbij speelt participatie een cruciale rol. We hebben nu opgehaald wat volgens de literatuur, een groep professionals en een groep kinderen belangrijk is. Het is belangrijk om erbij stil te staan dat de respondenten van ons onderzoek niet kunnen spreken namens alle kinderen in Nederland. Daarom is het van groot belang kinderen, ouders en buurtbewoners te betrekken bij het ontwerpen van speelplekken. En dat dit op verschillende momenten gebeurt (bijvoorbeeld bij het ophalen van belemmeringen en behoeften, het bedenken van oplossingen en het toetsen van het ontwerp) en dat hun input écht wordt meegenomen. Alleen dan ontstaat een omgeving die aansluit bij de wensen en behoeften van de kinderen voor wie de speelplekken zijn bedoeld. En worden die speelplekken daardoor ook beter benut. Inrichting speelplek is belangrijk, maar speelt beperkte rol De focus van dit onderzoek lag op de inrichting van speelplekken.
Maar uit onze resultaten bleek dat slechts 18 van de 199 geïdentificeerde factoren die buitenspelen beïnvloeden, te maken hebben met de inrichting van speelplekken. Ook in de gesprekken met professionals en kinderen kwamen veel andere factoren naar voren die niet gerelateerd waren aan de inrichting van speelplekken. Daarom concluderen we dat de inrichting van speelplekken wel belangrijk is voor kinderen om buiten te gaan spelen, maar dat ook veel andere factoren een rol spelen. Zo is het bijvoorbeeld belangrijk dat er andere kinderen zijn om mee buiten te spelen, dat ouders kinderen stimuleren (of in elk geval niet beperken) en dat de wijk/buurt speelvriendelijk is, zonder bijvoorbeeld (ervaren) verkeersonveiligheid. Zoals we ook benoemden in de inleiding van dit rapport, zijn de factoren bij de inrichting van speelplekken onderdeel van een complex systeem van veel factoren die buitenspelen en elkaar beïnvloeden (Willeboordse et al., 2022). In welke mate een factor buitenspelen kan beïnvloeden, is afhankelijk van de context. Om buitenspelen succesvol te kunnen stimuleren is het daarom belangrijk om niet alleen op de inrichting van speelplekken te focussen, maar ook rekening te houden met andere factoren die buitenspelen beïnvloeden.
Op basis van ons onderzoek doen we de volgende aanbevelingen voor beleid en praktijk. Heb aandacht voor inrichting én andere factoren Ontwikkel uitdagende en gevarieerde speelplekken, maar erken tegelijkertijd dat bij het stimuleren van buitenspelen nog veel meer factoren een rol spelen dan alleen factoren voor de fysieke inrichting van formele speelplekken. 199 factoren beïnvloeden namelijk buitenspelen, waarvan achttien over de inrichting van speelplekken gaan. Het is daarom belangrijk dat er bij de ontwikkeling van lokaal en nationaal buitenspeelbeleid ook aandacht is voor andere factoren en een speelvriendelijke (wijk-/buurt)omgeving. Maak avontuurlijk spel mogelijk Bied meer mogelijkheden om uitdagende en avontuurlijke speelplekken te creëren. Kijk bijvoorbeeld als speelplek-/speeltoestelontwerpers en -ontwikkelaars samen met bijvoorbeeld je opdrachtgever of de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit naar wat er wél mogelijk is rondom het stimuleren van avontuurlijk spelen op speelplekken. Zorg voor variatie op en tussen speelplekken Houdt als ontwerper of ontwikkelaar van speelplekken/speeltoestellen rekening met variatie op en tussen speelplekken. Stuur als opdrachtgever, bijvoorbeeld gemeentes, deze ontwerpers en ontwikkelaars hier actief op aan.
Benadruk daarbij dat het belangrijk is om op speelplekken te variëren met speelmogelijkheden voor kinderen van verschillende leeftijden, genders en speeltypes. En met verschillende natuurlijke en niet-natuurlijke materialen. Zorg er daarbij bovendien voor dat de (nieuwe) speelplek een aanvulling is op wat er al in de wijk/buurt aanwezig is. Laat kinderen participeren bij ontwerp speelplekken Laat kinderen (echt) participeren bij het ontwerpen van speelplekken, zodat deze aansluiten bij hun behoeften. Zorg er wel voor dat de kosten die een participatietraject met zich meebrengt, niet ten koste gaan van het budget voor de inrichting van speelplekken.
Aggio, D., Gardner, B., Roberts, J., Johnstone, J., Stubbs, B., Williams, G., Sánchez, G. F. L., & Smith, L. (2017). Correlates of children’s independent outdoor play: Crosssectional analyses from the Millennium Cohort Study. Preventive Medicine Reports, 8, 10–14. https://doi.org/10.1016/j.pmedr.2017.07.007 Beyer, K., Bizub, J. M., Szabo, A., Heller, B., Kistner, A., Shawgo, E., & Zetts, C. (2015). Development and validation of the attitudes toward outdoor play scales for children. Social Science & Medicine, 133, 253–260. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2014.10.033 Cheng, T., Brussoni, M., Han, C. S., Munday, F., & Zeni, M. (2022). Perceived Challenges of early childhood educators in promoting unstructured Outdoor Play: An Ecological Systems perspective. Early Years, 1–17. https://doi.org/10.1080/09575146.2022.2034140 Farmer, V. L., Williams, S. M., Mann, J. I., Schofield, G., McPhee, J. C., & Taylor, R. W. (2017). The effect of increasing risk and challenge in the school playground on physical activity and weight in children: a cluster randomised controlled trial (PLAY). International Journal of Obesity, 41(5), 793-800. https://doi.org/10.1038/ijo.2017.41 Houser, N. E., Roach, L., Stone, M. R., Turner, J., & Kirk, S. F. (2016). Let the children play: Scoping review on the implementation and use of loose parts for promoting physical activity participation.
AIMS public health, 3(4), 781. https://doi.org/10.3934/publichealth.2016.4.781 Jerebine, A., Fitton-Davies, K., Lander, N., Eyre, E. L., Duncan, M. J., & Barnett, L. M. (2022). “Children are precious cargo; we don’t let them take any risks!”: Hearing from adults on safety and risk in children’s active play in schools: a systematic review. International journal of behavioral nutrition and physical activity, 19(1), 111. https://doi.org/10.1186/s12966-022-01344-7 Lambert, A., Vlaar, J., Herrington, S., & Brussoni, M. (2019). What Is the Relationship between the Neighbourhood Built Environment and Time Spent in Outdoor Play? A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(20). https://doi.org/10.3390/ijerph16203840 Lee, E. Y., Bains, A., Hunter, S., Ament, A., Brazo-Sayavera, J., Carson, V., Hakimi, S., Huang, W. Y., Janssen, I., Lee, M., Lim, H., Silva, D. a. S., & Tremblay, M. S. (2021). Systematic review of the correlates of outdoor play and time among children aged 3-12 years. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 18(1). https://doi.org/10.1186/s12966-021-01097-9 Morgenthaler, T., Schulze, C., Pentland, D., & Lynch, H. (2023). Environmental qualities that enhance outdoor play in community playgrounds from the perspective of children with and without disabilities: A scoping review. International Journal of
Environmental Research and Public Health, 20(3), 1763. https://doi.org/10.3390/ijerph20031763 Munn, Z., Peters, M. D., Stern, C., Tufanaru, C., McArthur, A., & Aromataris, E. (2018). Systematic review or scoping review? Guidance for authors when choosing between a systematic or scoping review approach. BMC medical research methodology, 18, 1-7. https://doi.org/10.1186/s12874-018-0611-x Pawlowski, C. S., Madsen, C. D., Toftager, M., Amholt, T. T., & Schipperijn, J. (2023). The role of playgrounds in the development of children’s fundamental movement skills: A scoping review. PLoS one, 18(12), e0294296. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294296 Pereira, J. V., Vila-Nova, F., Veiga, G., Lopes, F., & Cordovil, R. (2024). Associations between outdoor play features and children's behavior and health: A systematic review. Health & Place, 87, 103235. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2024.103235 Remmers, T., Broeren, S., Renders, C. M., Hirasing, R., Van Grieken, A., & Raat, H. (2014). A longitudinal study of children’s outside play using family environment and perceived physical environment as predictors. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 11(1), 76. https://doi.org/10.1186/1479-5868-11-76 Singh, A., Veldman, S., & De Jonge, M. (2023). Kinderen en jongeren bewegen minder en hun motoriek gaat achteruit. Kennis- en innovatiescan WP2.
Mulier Instituut. Spencer, R., Joshi, N., Branje, K., Murray, N., Kirk, S., & Stone, M. (2021). Early Childhood Educator Perceptions of risky play in an outdoor loose parts intervention. AIMS public health, 8(2), 213–228. https://doi.org/10.3934/publichealth.2021017 Ten Tije, T., Van Gorp, M., ’t Lam, M., & Singh, A. (2024). Buitenspelen onder de loep. Inzicht in de definitie van buitenspelen. Mulier Instituut. Tremblay, M. S., Gray, C., Babcock, S., Barnes, J. D., Bradstreet, C. C., Carr, D., Chabot, G., Choquette, L., Chorney, D., Collyer, C., Herrington, S., Janson, K., Janssen, I., Larouche, R., Pickett, W., Power, M., Sandseter, E. B. H., Simon, B., & Brussoni, M. (2015). Position Statement on Active Outdoor Play. International Journal of Environmental Research and Public Health, 12(6), 6475–6505. https://doi.org/10.3390/ijerph120606475 Visser, K., & Van Aalst, I. (2022). Neighbourhood factors in children's outdoor play: A systematic literature review. Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 113(1), 80-95. https://doi.org/10.1111/tesg.12505 Wenger, I., Lynch, H., Prellwitz, M., & Schulze, C. (2023). Children’s experiences of playground characteristics that contribute to play value and inclusion: Insights from
a meta-ethnography. Journal of Occupational Science, 1-28. https://doi.org/10.1080/14427591.2023.2248135 Willeboordse, M., Slot-Heijs, J., Noordzij, M., & Singh, A. (2022). Buitenspelen in perspectief. Inzicht in de complexiteit van buitenspeelgedrag van Nederlandse kinderen. Mulier Instituut. Woolley, H., & Lowe, A. (2013). Exploring the relationship between design approach and play value of outdoor play spaces. Landscape Research, 38(1), 53-74. https://doi.org/10.1080/01426397.2011.640432
Bijlage 1
In tabel B1.1 geven we een overzicht van het aantal professionals dat heeft aangegeven dat een factor van invloed is op hoeveel tijd kinderen op speelplekken doorbrengen, de motorische ontwikkeling van kinderen op speelplekken, het plezier dat kinderen op speelplekken ervaren en de uitdaging die kinderen op speelplekken ervaren. Tabel B1.1 Aantal professionals dat heeft aangegeven dat een factor van invloed is op verschillende aspecten (n=45) Hoeveel
Motorische
tijd
ontwikkeling
Plezier
Uitdaging
De factor
Weet ik niet
heeft geen invloed op deze aspecten
Ruimtelijke indeling van
30
28
33
35
1
3
8
14
20
17
10
4
27
37
34
35
1
3
26
22
35
32
1
2
19
32
32
40
1
1
14
2
11
5
17
6
22
14
22
13
3
11
16
4
11
8
11
9
37
2
20
3
1
5
26
31
36
34
3
1
speelplekken Type ondergrond op speelplekken (zoals gras, houtsnippers of tegels) Aanwezigheid van speeltoestellen op speelplekken Aanwezigheid van natuurlijke elementen op speelplekken Aanwezigheid van hoogteverschillen op speelplekken Aanwezigheid van omheining op speelplekken Aanwezigheid van open ruimte op speelplekken Aanwezigheid van zichtlijnen op speelplekken Aanwezigheid van schaduw op speelplekken Aanwezigheid van losse speelmaterialen/gerecyclede materialen/open materialen (zoals gerecyclede banden, stenen, touw) op speelplekken
Aanwezigheid van
36
1
20
5
1
2
37
7
37
9
0
3
12
8
14
12
12
12
29
37
38
37
0
1
Variatie tussen speelplekken
30
30
34
33
0
3
Grootte van speelplekken
32
20
28
25
1
6
Mogelijkheden voor sociale
31
6
30
11
1
7
37
4
14
4
1
4
voorzieningen op speelplekken (zoals (picknick)bankjes, watertappunten, prullenbakken of schone toiletten) Aanwezigheid van attributen op speelplekken waarop kinderen kunnen chillen, hangen, praten, relaxen Dichtheid van de speelvoorzieningen op speelplekken Variatie op speelplekken (zoals variatie in speeltoestellen, mogelijkheden voor spelvormen, variatie in ondergronden of voor verschillende leeftijden)
bijeenkomsten op speelplekken Aanwezigheid en plaatsing van voldoende zitplekken op speelplekken voor ouders/verzorgers Bron: Mulier Instituut.
Bijlage 2
In tabel B2.1 geven we een overzicht van de organisaties waar de deelnemers aan de focusgroepen werkzaam zijn. We danken hen, de kinderen en de andere experts die aan het onderzoek hebben deelgenomen voor hun waardevolle bijdragen. Tabel B2.1 Organisaties die hebben bijdragen in de focusgroepen Aeres Hogeschool BOERplay BSW Rotterdam Cruyff Foundation De Blauwe Ton House of Esports Inno BeweegLab Jantje Beton Kompan Lappset Nijha Nijland Erf- en Landschap inrichting OBB ingenieurs Proludic RePlay Space for Play Speelplan Speeltuinwerk Limburg Stichting Enschedese Speeltuinen Tante Kastanje
Lisa Wilderink l.wilderink@mulierinstituut.nl Tessa ten Tije t.tentije@mulierinstituut.nl Amika Singh a.singh@mulierinstituut.nl
Mulier Instituut | 2025