ConceptverslagVBF2023-6-20

Hij vindt het verontrustend dat zelfs de PvdA dat niet ziet. Hij had verwacht dat de PvdA naast hem zou staan. Hij vindt het lastig. Het gaat om heel veel organisaties en niet om een clubje die van 1500 naar 1000 euro gaat. Wanneer niet gezien wordt dat die organisaties de broekriem moeten aanhalen, onderkent het stadsbestuur niet wat zich buiten afspeelt en wat de werkelijkheid feitelijk is. De heer Claasen (GroenLinks) merkt op dat de kritiek van de heer Dijkstra is dat het bestuur niet ziet wat de werkelijkheid nu is. Momenteel zijn de jaarstukken aan de orde over de werkelijkheid van een jaar geleden. Hij zou graag op een ander moment in discussie gaan over de werkelijkheid buiten van nu. Hij vraagt de heer Dijkstra of hij dit ziet als terugkijken naar de periode waarover verantwoording wordt afgelegd. De heer Dijkstra (EenUtrecht) antwoordt bevestigend. Hij herhaalt zijn standpunt. Hij wil om die reden ook expliciet kijken naar de financiële positie van de gemeente. Hij licht toe dat hij het verband legt tussen de positieve kengetallen nu, en de reacties vanuit de gemeente naar de organisaties. De voorzitter adviseert de commissie deze punten mee te nemen naar het debat over de Voorjaarsnota. Hij nodigt de heer Dijkstra uit zijn betoog voort te zetten.

De heer Dijkstra (EenUtrecht) merkt het volgende op met de vraag van de reactie van de wethouder op die onderdelen: de solvabiliteit staat op bijna 40% terwijl er een VNG norm is van 20%. De schuldquote ligt op 60, de VNG norm is 100. Dat betekent dat de gemeente Utrecht dik in het groen zit. De grondexploitatie quote en de exploitatieruimte zijn beide zeer positief – de norm is 0. Hij vraagt de wethouder toe te lichten waarom de gemeente in zwaar weer zit. En dat terwijl de indicatoren ruim in het groen staan. Van daaruit komt zijn vraag of de gemeente Utrecht niet teveel doet met de reserves. Hij krijgt hierop graag de reflectie van de wethouder. Hij is benieuwd te vernemen hoe afhankelijk de gemeente Utrecht is van het Rijk; hij vraagt in dat licht naar de afhankelijkheidsratio. Hoe kwetsbaar is de gemeente Utrecht wanneer dat wegvalt. Hij zou graag zien dat een aantal indicatoren terug zal komen in de volgende jaarrekening; dan kan hij de financiële positie van de gemeente beter inschatten. Hij vraagt de wethouder of dit tot de mogelijkheden behoort. Hij vraagt aandacht voor het weerstandsvermogen - hij vraagt zich af wie gelijk heeft: de accountant of het college? Volgens de accountant ligt het weerstandsvermogen Pagina 34 van 38

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2023

1650

1660

1670

1680

1690

op 1.16. Dat is ver boven de 1. Het college repareert dat naar 1.0. Hij vraagt waar hij op af moet gaan. De heer Van der Zweth (PvdA) licht toe dat in de Voorjaarsnota van 1.16 1.0 gemaakt wordt omdat dat de norm is die is afgesproken over het weerstandsvermogen. Dat beleid is eerder vastgesteld en wordt nu uitgevoerd. De heer Dijkstra (EenUtrecht) licht toe een duiding te vragen. Hij wil hierop meer grip krijgen. Om die reden vraagt hij de wethouder dit meer toe te lichten. De accountant attendeert het stadsbestuur op de onrechtmatigheid. Dat is fors gestegen, van 3,5 naar 11,2 miljoen euro. Hierin zit zijns inziens iets tegenstrijdigs. Hij leest terug dat dat komt vanwege het respecteren van looptijden van raamovereenkomsten. Een paar zinnen verder leest hij over looptijden die zijn blijven doorlopen terwijl in het geval de gemeente tijdig had ingegrepen het niet zo ver had hoeven komen. Hij vraagt daarover of het overmacht was, of had de gemeente hier kunnen ingrijpen? Hij verneemt graag hoe het echt zit. Beantwoording Wethouder Schilderman dankt de commissie voor deze beraadslaging. Zij begint haar beantwoording met in te gaan op de inbreng van de VVD. De VVD sprak over het schommelen. De wethouder zet uiteen dat dat voor een gedeelte de bedoeling is; namelijk dat in de begroting begroot wordt op bestemmingsreserves.

Dat betekent wanneer projecten worden uitgevoerd er meer of minder wordt onttrokken. Voor een gedeelte is de begroting bedacht op het gegeven dat er schommelingen plaatsvinden in de balans, en dat waarden worden onttrokken. Een ander deel kan het college minder beïnvloeden. Daarbij is het college afhankelijk van de buitenwereld. Dan gaat het om partijen die iets terugtrekken of iets niet doen. En een gedeelte staat in verband met de GREX. Dit is voor een deel hoe het systeem werkt. In breder opzicht zit hier een vraagstuk achter over hoe het komt dat de realisatie en wat begroot wordt vaak zo ver uiteenlopen. Ook daardoor ontstaan schommelingen. De wethouder zet uiteen dat door het jaar heen veel van het financiële beeld verandert. Tussen de primaire begroting in 2021 en de jaarrekening zat een verschil van 250 miljoen euro. Dat betekent dat in korte tijd het financiële beeld verandert. Een belangrijke oorzaak daarvan, is de Rijksfinanciering die in de loop van de tijd verandert. Dat is dan ook wel een groot risico. Dat ontslaat de gemeente niet van de verplichting zelf te begroten en het planningsoptimisme steeds meer te verbeteren en aan te passen. Daarnaast is de gemeente sterk afhankelijk van externe partijen. De gemeente is afhankelijk van de financiering van het Rijk. Dat vormt per definitie een risico en dat is ook de reden waarom het college tussentijds bijstelt.

Bij de Voorjaarsnota kijkt het college een jaar vooruit. Bij de bestuursrapportages stelt het college verder bij. De wethouder bevestigt dat de inspanning hierop blijft. De VVD stelde vragen over hoe het college de relatie ziet met de zorgverleners; stuurt het college voldoende bij? In dit verband noemt de wethouder het Utrechts Sturingsmodel. In dat model wordt een balans gezocht tussen het sturen op waarden en het sturen op afspraken. Die zakelijke verhouding is er daarmee ook, die is ook onderdeel van het Utrechts Sturingsmodel. De wethouder denkt dat het stadsbestuur er tegenaan loopt scherpere afspraken te moeten maken in het sociaal domein. De wethouder kan zich voorstellen dat raad en college dit gesprek uitgebreid zullen voeren bij de Voorjaarsnota. De wethouder weet niet of waarden en afspraken altijd

Pagina 35 van 38

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2023

in tegenspraak hoeven te zijn. De wethouder oppert de blauwe kant aan de organisatie aan te moedigen. Zij zal er actief meekijken of dit op een goede manier gebeurt.

1700

1710

1720

1730

1740

De VVD vroeg naar het deel waar 0,2 miljoen gecorrigeerd was. De wethouder hééft die wens voor een extra check. Zij licht toe hoe tijdsdruk in de loop van het proces een rol kan hebben gespeeld bij de gemaakte fouten. De VVD vroeg specifiek naar projectbeheersing; dit is een van de ambities van deze coalitie. Eén hoofdstuk gaat specifiek over uitvoering, juist ook gericht op specifieke informatie in verband met de projectbeheersing. De regeling risicovolle projecten noemt de wethouder een belangrijke vorm van sturing daarin. Dit moet ook breder in de organisatie zijn beslag krijgen. De VVD vroeg naar documentbeheer. D66 stelde ook vragen over Open Utrecht en over ICT en de controle op die kant. Het college heeft niet het beeld dat alle IT projecten misgaan. Zij ziet wel dat het documentatiebeheer een grote opgave is. Dat is de reden waarom het college het stuk van Open Utrecht wil toevoegen aan de risicoregeling. Het college ziet in dat dat een complexe operatie is. Het stuk over documentatie en de IT-systemen raken elkaar daarin. Zij kan zich voorstellen dat het prettig is hierop terug te komen bij de vragen over ICT. Dan was het handig geweest wanneer de vakinhoudelijk wethouder aanwezig was geweest.

De wethouder zegt de commissie toe dat zij voor het slotdebat hierover een brief zal sturen naar de raad en dat het college in die brief zal aansluiten bij ICT en bij de vragen die gaan over documentatie en over Open Utrecht. Zij benadrukt het belang in dit kader van de toevoeging van het stuk Open Utrecht aan de regeling Risicovolle Projecten. GroenLinks stelde vragen over de investeringskredieten en ook andere partijen stelden daarover vragen. De aanleiding om hierop veranderingen aan te brengen waren onder meer de prijsstijgingen. De prijzen zijn sneller gestegen, ook van projecten die al in uitvoering waren, waarvan de bedragen ook eerder geautoriseerd waren. Dit gaat over verschillende projecten in Sport, in Onderwijs. Zodra die bekend waren zijn ze ook gemeld. Ze zijn alleen niet verwerkt. Dat is niet goed gegaan. Ze zijn in financieel opzicht niet op de juiste wijze teruggekomen. De overschrijdingen en de hogere kosten zijn in de regel wel gemeld. De accountant heeft dat ook opgemerkt. Dat neemt niet weg dat ook de wethouder van mening is dat dit beter had gemoeten en dat het college daar heel scherp op gaat zijn. Zij denkt wel dat het einde van vorig jaar een hele bijzondere tijd was waarin de prijsstijgingen veel harder gingen dan sinds de jaren ’70. Het college was niet toegerust op die enorme prijsstijgingen waarmee de gemeente ruim over budgetten heen ging.

Het CDA ging in op het risico dat een voorziening is geworden. Zij refereert aan het debatje in dat verband tussen EenUtrecht en de PvdA over hoe om te gaan met het weerstandsvermogen daarin. Hierover heeft het college lang gesproken met de accountant. De wethouder bevestigt dat het schommelen niet wenselijk is; is het weerstand of is het een voorziening? De accountant vond dat het een voorziening moest zijn. Dat betekent dat het college pas later in dit jaar verantwoording heeft afgelegd. Vanwege de voortgang in het proces heeft het college een beter beeld gekregen. Met betrekking tot de corona-financiering zet de wethouder uiteen dat die reserve bedoeld was voor stimuleringsmaatregelen in de stad. Over die vier pakketten is eerder uitgebreid gesproken. Het ging om onvermijdelijke kosten en om mitigerende maatregelen. Die reserve is vanaf nu beëindigd.

Pagina 36 van 38

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2023

1750

1760

D66 stelde vragen over de 70 afzonderlijke beslispunten in het raadsvoorstel Bestemming. Het college kan zich voorstellen specifieke informatie in de jaarstukken te geven en dat dan meer gekeken gaat worden naar een drempelbedrag. Aan de andere kant hoort zij ook in de commissie de wens om dat niet te doen. De wethouder zegt toe dat het college probeert meer bij te sturen bij de tweede bestuursrapportage zo dat de raad minder van dit soort zaken tegenkomt bij de resultaatbestemming. Het zou misschien helpen wanneer de raad een gezamenlijk idee heeft van een gunstig drempelbedrag. Meer bijsturen in de lopende begroting is een wens van iedereen, in de beleving van de wethouder. In de organisatie is een breder traject gestart om te spreken over inkoop in het kader van de Europese aanbesteding. Dat is overleg tussen de organisatieonderdelen en de inkooponderdelen. Daar wordt naar gekeken vanuit de wethouder Inkoop. Los daarvan worden er audits gedaan op dat vlak. Op dit moment heeft het college voor de Europese aanbesteding heel helder waar dit zit. De specifieke gevallen die zich hebben voorgedaan zullen zich niet opnieuw voordoen; het had te maken met contracten die langer doorliepen. De nieuwe contracten zijn ingegaan.

Bekend is nu waar ze vandaan kwamen; op die organisatie aan onderdelen wordt het gesprek actiever gevoerd om dit in de toekomst te voorkomen en niet alleen deze nu op te lossen. De PvdA vroeg naar een reflectie op de schuldquote. De wethouder bevestigt dat de vertraging van investeringen effect heeft op de schuldquote. Er is ook een belangrijk ander effect, namelijk dat de begroting groter is geworden; dat draagt daaraan bij. Daarmee zegt de wethouder wanneer het college nieuwe gesprekken voert over bijvoorbeeld deelnemingen, zij op dit moment weinig risico ziet op het gebied van de schuldquote. In de lopende begroting komen ze meer voor. Dan gaat het om de mate waarin de investeringen te dekken zijn met baten die daar tegenover staan of dat ze überhaupt in de lopende begroting worden gedekt. Die ruimte heeft het college.

1770

1780

1790

De PvdA noemde de notoire onbetrouwbaarheid van het Rijk waar EenUtrecht ook op inging. De wethouder voorziet dat het in 2026 2027 niet heel gunstig is. Het Rijk stelt zich op dit moment ook niet op als een gelijkwaardige partner hierin. De wethouder ziet hierin wel degelijk een risico. Het college neemt actief deel aan de VNG-commissie op Financiën. Daar bespreekt die commissie de taken waarin het daadwerkelijk gaat knellen wanneer er minder geld komt van het Rijk. De sturing is vanuit de Utrechtse gemeente erop gericht om de lokale belastingen op een eerlijke manier te verhogen. De wethouder is hierop eerder al ingegaan als het gaat om de inzet van het college. Dat zal een deel van het risico een klein beetje verkleinen. Het college besteedt ook aandacht aan de vermindering van het aantal specifieke uitkeringen zo dat de gemeente daar ook minder risico heeft. VOLT stelde vragen over of er stuwing optreedt wanneer zaken worden doorgeschoven. De wethouder bevestigt dat dat altijd een risico is. Om die reden monitoort het college de voorstellen bij de resultaatbestemming. De zaken die vandaaruit bij de resultaatbestemming zijn gezet, ziet het college als verstandig om die op deze wijze door te zetten. Mochten ze niet worden uitgegeven, kan de raad ze weer tegenkomen bij de algemene middelen.

Vaak zijn het projecten die gedeeltelijk nog niet tot uitvoering zijn gekomen of die net over de jaargrens heenvallen. In het algemeen gesproken heeft de heer Maas hierin helemaal gelijk. Het college heeft extra regelingen gemaakt om de partners verder te compenseren; zij noemt de energiekosten voor maatschappelijke instellingen. Dat is ook de reden waarom extra indexatie in de Pagina 37 van 38

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2023

1800

1810

Voorjaarsnota langskomt - eigenlijk een hogere indexatie dan de reguliere indexatie, juist om hieraan tegemoet te komen. Een specifiek voorbeeld ging over de bibliotheek. Indexeren betekent structurele uitgaven. Op dit moment is er incidenteel een beetje geld over. En dat staat in bedragen niet in verhouding tot de structurele uitdaging die het stadsbestuur heeft, om maar niet te spreken over het risico dat de gemeente loopt vanuit het Rijk. Daarvan heeft het college een ander beeld dan zoals geschetst door EenUtrecht. Zij kan de reactie van de PvdA goed volgen. EenUtrecht stelde vragen over wat de indicatoren zeggen die op groen staan. De wethouder antwoordt dat die iets zeggen over financiële positie van de gemeente. Die zeggen iets over hoe en in welke mate de gemeente een eenmalige tegenvaller kan opvangen. Dit zegt niets over dekkingsmogelijkheden van de uitgaven op de lange termijn. Daar zit de uitdaging voor het college: is er op de lange termijn een balans tussen de uitgaven en de beschikbare middelen? Dat is exact het gesprek dat de raad in de komende weken zal voeren: gaat het om de juiste uitgaven? Wil de raad die uitgaven? Of wil de raad de middelen die er zijn op een andere manier besteden? Het is aan de raad om zich daarover uit te spreken. Gemiste vragen? Nee. Tweede termijn? Geen.

Toezeggingen? De wethouder zal voor het slotdebat een brief te schrijven over ICT, Open Utrecht en documentatiebeheer.

1820

De voorzitter sluit hiermee deze vergadering om 23.45 uur onder dankzegging voor inbreng en aandacht.

Pagina 38 van 38