ConceptverslagCommissieVBF2023-01-26.doc

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

1660

1670

1680

1690

1700

kijken: hoe zoiets te doen en hoe zoiets te evalueren? Is de raad daarover nog beter te informeren in nieuwe crisissituaties en is nog meer grip te houden op het op orde houden van de financiën? En dat de raad meer inzicht krijgt in waar het geld naar toe gaat en met welke middelen de raad zelf moet schuiven. Dat was voor hem op vele momenten onduidelijk. Wellicht is daar nog een keer naar te kijken? In de evaluatie en in de reactie van het college staan veel opvolgingen genoemd om mee te nemen naar volgende crises. Ook bij de VRU wordt nagegaan hoe ervoor te zorgen klaar te zijn voor een volgende crisis. Hoe ervoor te zorgen die verschillende uitwerkingen bij elkaar te houden, hoe ervoor te zorgen dat Utrecht klaar is voor een eventuele volgende crisis. Hij verneemt graag de reactie van de burgemeester. Niet-agenderende partijen De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) complimenteert het college met het leesbaar en overzichtelijk onderzoek. Veel is al gezegd over hoe de pandemie is aangepakt en veel lessen zijn geleerd over hoe een volgende pandemie te bestrijden is. Zijn fractie heeft een ander perspectief dat niet aan bod is gekomen. Dat blijkt uit de eerste zin in de samenvatting: de pandemie kwam voor de gemeente Utrecht als een totale verrassing. Dat perspectief kwam vaker in het onderzoek terug.

Hij vindt dat vrij wonderlijk, want talloze experts en ook zijn partij waarschuwen al heel lang voor de uitsbraak van een zoönose. In dit onderzoek ontbreekt de aandacht voor hoe dit in de toekomst te voorkomen. Hij vraagt aan de burgemeester of zij dat perspectief ook miste. In dit verband wijst hij op de motie 229 uit 2020 met als titel “Utrecht verkleint het risico op een nieuwe pandemie”. Die motie is wel door het college overgenomen, maar tot zijn spijt niet uitgevoerd. Zijn fractie vroeg ook rekenschap te geven aan de rol die de gemeente kan spelen bij het voorkomen van een pandemie, maar ook een strategie daarvoor op te stellen. Die strategie zou gepresenteerd moeten worden in juli 2021. Hij zou het liefst willen dat dit alsnog wordt gedaan. Hij kan zich voorstellen dat dat vanwege de capaciteit onmogelijk is. Hij vraagt of Utrecht inmiddels meer zicht heeft op de rol die de gemeente kan spelen bij het verkleinen van de uitbraak van een nieuwe pandemie. Hij attendeert met urgentie op de vogelgriep die op dit moment min of meer permanent rondwaart en op elk moment kan overslaan op mensen. Hij leest in kranten schrikbarende cijfers over hoe erg dat kan worden. Hij vraagt of het college hiermee al bezig is. Hoe zou dit overslaan te voorkomen zijn? Wat hem betreft is zeker dat de nieuwe pandemie in aantocht is.

Hij kan zich voorstellen dat Utrecht gaat stoppen met het inkopen van producten uit de vogelhouderij en dat nog meer geïnvesteerd wordt in het ophalen van besmette wilde dieren in het straatbeeld. Hij vraagt nu niet direct aan de burgemeester of zij bereid is deze twee onderwerpen over te nemen; maar hij wil wel weten of de gemeente bezig is met dit in kaart te brengen: de rol van de gemeente bij het voorkomen van de uitbraak van een nieuwe pandemie. De heer Compagnie (ChristenUnie) voert het woord namens mevrouw Chirino. Zijn fractie vindt het goed dat teruggekeken wordt op de pandemie om van te leren. Zijn fractie is blij met de aanbevelingen. Hij vindt het goed dat het college die opvolgt. Veel tijd en inzet is geleverd in de bewogen tijd van de pandemie. Hij heeft veel dank en respect voor de gemeente en de ambtenaren die hier heel hard aan hebben gewerkt. Hij concludeert dit niet alleen uit het rapport. Dit was ook zichtbaar voor de raad en de stad. Pagina 35 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

1710

1720

1730

1740

1750

Zijn fractie deelt veel van de bijdragen die partijen vóór hem al hebben ingebracht. Over de reacties van het college en de brief vraagt hij over aanbeveling 4 (versterk het vermogen tot herprioritering hoe die aanbeveling precies wordt opgevolgd. Hij krijgt daarop graag de reactie van de burgemeester. Bij aanbeveling 8 (tref voorbereidingen voor langdurige crises) vraagt hij of de gemeente de aandacht kan vestigen op het vergroten van bewustwording bij inwoners als het gaat om voorbereiding op crisissituaties. Het is bekend dat dergelijke situaties zich de toekomst weer kunnen voordoen. Ook als het gaat om schaarste en veiligheid. Recentelijk gaf de nationaal coördinator terrorismebestrijding en veiligheid aan dat Nederlanders niet goed voorbereid zijn op een ramp. Hierbij is te denken aan financiële buffers om klappen op te vangen of aan bijvoorbeeld aan een noodpakket. Wanneer de gemeente daarin geen stappen zet, zijn de inwoners zijns inziens de kwetsbare groepen en breder dan dat. De ChristenUnie is positief over de handreiking van het college voor een sessie met ook de onderzoekers. Het lijkt hem goed daarover verder te praten. Beantwoording Burgemeester Dijksma dankt de raad voor de inbreng. Zij vindt het goed dit nu te bespreken, ook al is het enige tijd na verschijning van het rapport en de brief van het college aan de raad.

Tegelijkertijd zijn de lessen die hierin beschreven staan actueler dan ooit. Wat dat betreft komt het debat op een prima moment. Bij bijna alle fracties kwam de eigen rol van de raad naar voren. Zij haalt de inbreng aan over de ongelukkige timing van het onderzoek, en het gesprek; die waren ook midden in de raadsverkiezingen. Zij bevestigt richting de heer De Pagter diens uitspraak dat de oude raad al met één been vol in de campagne stond en met een ander been alweer vol in de formatie. De druk was destijds heel groot. De burgemeester begrijpt heel goed dat meer mensen geïnterviewd hadden kunnen worden. Zij bestrijdt dat elke kritische opmerking in het rapport een algemene opvatting zou zijn. Soms worden er quotes vermeld al dan niet met bronvermelding om een aantal zaken extra naar voren te brengen of als voorbeeld te stellen. Daarmee is geen eindoordeel gegeven. De commissie vroeg de burgemeester twee dingen: haar eigen reflectie en wat te doen is om alsnog de rol van de raad en de eigen reflectie van de raad een plek te geven in dit hele verhaal. De burgemeester wil niet gaan voor een aanvullend onderzoek. Zij vindt het wel een verstandig idee het gesprek met de onderzoekers te voeren vanuit de raadsleden die dat willen, ook oud raadsleden.

Ze kan zich voorstellen dat de griffie ook nog een afvaardiging zou willen sturen en het gesprek te hebben op basis van de aanbevelingen die er nu liggen en de opmerkingen die er worden gemaakt. Wanneer daaruit aanbevelingen naar voren komen, reageert het college daarop. Dan moet er ook een verslag van dat gesprek gemaakt worden en dan is dat naar de raad toe te zenden. Op die manier zou een addendum kunnen ontstaan op wat nu voorligt. De burgemeester beschouwt dat als een completering zonder dat opnieuw een onderzoek gedaan gaat worden. Daarvoor heeft de gemeente noch de menskracht noch de middelen. Zij denkt ook dat dat ook niet nodig is. De heer De Pagter (VVD) vindt het prima. Hij vraagt verduidelijking. Gaat het om één afspraak of om individuele gesprekken.

Pagina 36 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

1760

1770

1780

1790

1800

Burgemeester Dijksma geeft de voorkeur aan één afspraak. De onderzoekers wordt ook gevraagd daarvoor weer tijd in te ruimen. Zij verwacht een grote deelname. Veel is gezegd over de aanbevelingen met de vraag hoe daarmee verder te gaan. Zij bevestigt de heer Van der Zweth dat het college alle aanbevelingen heeft overgenomen. De heer Van der Zweth lichtte twee aanbevelingen uit om bij stil te staan. (1) Het sturen op nabijheid. Daarbij gaf hij nadrukkelijk aan dat participatie sowieso regelmatig onderwerp van discussie is tussen raad en college en in de stad. En dat het stadsbestuur zich ervan moet blijven vergewissen de goede dingen daarin te doen met ook stappen naar voren. Dat hadden de coalitiefracties nadrukkelijk als opdracht meegegeven in het Coalitieakkoord. Het college heeft de wethouder participatie daarmee belast. Dat betekent dat iedereen van het college, ook de burgemeester, daarmee aan de slag moet, en niet alleen die wethouder. De burgemeester haalt aan dat gezegd is dat de mensen die de gemeente het hardst nodig heeft, vaak niet bereikt worden. Zij noemt dat cynisch en wrang. Het is niet gemakkelijk om daar doorheen te breken. Het is aan beide zijden geen kwestie van onwil. De gemeente heeft altijd heel nadrukkelijk kwetsbare mensen op het vizier en wil voor hen veel doen. Dat is ook te zien aan de optelsom van regelingen die de gemeente heeft.

Tegelijkertijd bereikt het stadsbestuur daarmee niet altijd iedereen. De burgemeester benadrukt dat het bestuur daarin wel beter wordt. De heer Van Steeg vroeg naar wat er geleerd is van de rellen in augustus. De burgemeester bevestigt dat daarvan geleerd is en dat dat geleid heeft tot het sterker wordende fijnmazige netwerk van bewoners die samenwerken met de gemeente om de ogen en oren in de wijken te zijn en zodoende ook in staat om vroeg te signaleren dat zaken misgaan en dat er iets moet gebeuren. In de stedelijke Veiligheidsagenda is het onderwerp polarisatie opgepakt. Die polarisatie stak zo nu en dan tijdens de corona de kop op. Die is niet voor niets toegevoegd als nieuw thema ook in de Veiligheidsstrategie. De burgemeester bevestigt dat het college dit beter had kunnen opschrijven in zijn brief. Zij prijst zich ermee gelukkig dat het stadsbestuur hiermee wel doet wat nodig is. In het beleid heeft dit een goede plek. De heer Koning noemde de kwaliteit van uitvoering. De burgemeester bevestigt dat dat in coronatijd heel belangrijk was. Zij noemt de woorden die haar heel erg aanspreken: de ontkokerde slagkracht, effectiviteit, dwars door de muur heen. De burgemeester heeft vernomen dat de raad zich niet neerlegt bij als zou het op dit terrein niet beter kunnen. Eerlijk om te zeggen is dat een heel deel van de koker is uitgezet.

Het gewone ambtelijke verkeer werd on hold gezet, de lijnen werden korter en daarmee was het eenvoudiger beslissingen te nemen. De burgemeester denkt dat dat door de onderzoekers wordt beschreven: de ontkokering. Dat ontslaat het stadsbestuur niet van de plicht dat vaker te doen. Bij de statushouders en het huisvesten deed het college datzelfde. Als het gaat om (menselijke) fouten, zijn die niet altijd te voorkomen. Waar het gaat om de uitvoering, gaat het soms ook om de kunst van het nee zeggen, ook tegen raadsleden. Student & Starter vroeg vaker sleutelpersonen in te zetten, naast de haars inziens terechte analyses van mevrouw Oudejans. De burgemeester vindt de opdracht van mevrouw Kleinrensink terecht om concrete aanbevelingen niet in lades te laten landen. Het is aan alle bestuurders om daarop te letten. Heel veel aanbevelingen zijn terug te zien op ook andere dossiers; zij geeft Pagina 37 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

1810

1820

1830

1840

1850

sleutelpersonen als voorbeeld. Binnenkort zal het college een bijeenkomst organiseren met partners met wie het college nog weinig relatie heeft, maar niet op dit onderwerp. In die bijeenkomst zal voorbereid worden op wat er gebeurt in een crisis waarbij alles uitvalt. Mensen niet meer kunnen pinnen, zij geen licht meer hebben, et cetera. Een vorm van een bijna digitale lockdown. De vraag is dan hoe mensen elkaar dan gaan vinden, en wat daarvoor nodig is. Het college is wel degelijk bezig met de voorbereiding waarop de heer Van Heuven doelde. Dat neemt niet weg dat nooit precies duidelijk is welke de volgende crisis zal zijn. Zij durft met de heer Van Heuven te voorspellen dat er weer een zoönose langs zal komen op enig moment. De vraag is of daarvoor niet iets anders gebeurt. Ook daarmee zal rekening gehouden moet worden. Zij attendeert mevrouw Kleinrensink op het akkoord waarmee de uitvoering wordt geherwaardeerd. Het college voelt dat als een opdracht. Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) had de idee dat de aanbeveling ook ging over gezien worden. De gemeente functioneert dankzij de mensen die in de uitvoering werkzaam zijn. Hoe ervoor te zorgen dat af en toe te laten zien en te blijken en dan niet alleen in crisissituaties. Er zit wat haar betreft ook nog een ander stuk in die aanbeveling. Burgemeester Dijksma antwoordt bevestigend.

Zij vindt het ook belangrijk dat gezamenlijk te doen. Zij weet dat de boa's het bijzonder waarderen dat raadsleden op pad gaan met hen. Ook vanuit het college wordt daaraan op die manier aandacht besteed. De burgemeester gaat langs bij de stadsreinigers nadat zij de rommel hebben opgeruimd van de feestvierders op Koningsdag. Dit zijn kleine dingen maar ook cruciaal. De burgemeester ziet dat raadsleden dergelijke dingen ook doen. Het college gaf tussendoor updates van hoe de verschillende financieringstromen ervoor staan en of er geld overblijft of niet. Dat zit voor een deel ook in het normale financiële verkeer met de raad. Dit onderwerp zou de raad in het gesprek met de deskundige onder de aandacht kunnen brengen: wat zal behulpzaam zijn om hierop meer greep te krijgen. Wat ontbreekt er nog? De heer Van Steeg (CDA) vindt dat gesprek op zichzelf prima. Hij kan zich ook voorstellen dat het college daarop enig grip wil houden, zeker gezien het experimentele karakter van de financiering. Hij kan zich voorstellen dat het stadsbestuur daarin een aantal basisafspraken heeft. Hij oppert dat dit bij de jaarrekening zou kunnen. Hij vindt het nodig om in ieder geval terug te kijken op de financiering over de hele coronaperiode. Burgemeester Dijksma stelt voor daarover na te denken.

Het college heeft steeds laten zien wat uitgegeven is, waarvoor het bedoeld was, en waar het geld overhield. Zij heeft niet de indruk dat het college geen greep heeft op de bedragen. Het college heeft daarover bij herhaling gesproken. En zich steeds afgevraagd of een bepaald spoor nog nodig was. Moeten bedrijven nog gesubsidieerd worden? Of is het moment gekomen daarmee te stoppen? Het college heeft dat vrij consciëntieus gedaan. De financiën waren wat haar betreft niet echt sturen in de mist. De heer Van Steeg (CDA) houdt het voor mogelijk dat de raad dan een nadere duiding en uitwerking daarvan nodig heeft. Burgemeester Dijksma antwoordt daarop terug te zullen komen. Ze gaat in op de opmerkingen van de heer Van Heuven ook over de zoönose. De heer Van Heuven heeft gelijk en ook de onderzoekers hebben gelijk. Wereldwijd waarschuwen wetenschappers al heel lang voor het overspringen van een zoönose naar mensen met zo mogelijk catastrofale gevolgen. De uitbraken die er waren, Pagina 38 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

1860

1870

1880

beperkten zich tot China en Azië en daarna ook SARS en MERS. Die zetten niet zodanig door als Covid nu heeft gedaan. Belangrijk is dat dit hoe dan ook de samenleving kan overvallen. Momenteel wacht het college het rijksbeleid af op pandemische paraatheid. Het maken van het beleid zal centraal gebeuren. De uitvoering zal lokaal zijn. Hierover is recentelijk een brief naar de Tweede Kamer gestuurd. Daarna zal wethouder Eerenberg de raad informeren over de implicaties voor Utrecht. De inzet is gericht op vaccinatie als het gaat om infectiebestrijding. Ook als het gaat om de beschikbare menskracht is het praktisch rond kunnen leunen op rijksbeleid. De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) vindt het prima te kunnen leunen op informatie die vanuit het Rijk wordt voorbereid. Hij vraagt ook niet of die motie alsnog wordt uitgevoerd. Hij vindt in die motie nog steeds interessant dat Utrecht nog steeds inkoopkeuzes maakt. In die zin ziet hij een rol voor Utrecht weggelegd. Hij stelt een passage voor over inkoopkeuzes. Hij kan zich voorstellen dat kleine keuzes een wereldwijde pandemie kunnen voorkomen. Hij hoopt dat zoiets in de brief terecht kan komen. Mochten voor die tijd ambtelijke keuzes gemaakt kunnen worden in het gemeentelijk beleid, is hij daarvan in ieder geval voorstander. Burgemeester Dijksma neemt daarvan nota en merkt op niet de portefeuillehouder van dienst te zijn.

Zij vindt het haar taak dat wat nu gewisseld wordt met de commissie te delen met het college. Dan zullen het college en de verantwoordelijke portefeuillehouder een voorstel doen. Het lijkt haar goed de brief af te wachten. De heer Compagnie vroeg de burgemeester naar het inzichtelijk maken van de herprioritering. De burgemeester antwoordt bevestigend dat het college dit inzichtelijk maakt. Zij zet uiteen dat een van de afdelingen, burgerzaken, waarvoor zij zelf verantwoordelijkheid draagt, overbelast wordt wanneer heel veel nieuwe mensen ingeschreven moeten worden. Dat betekent dat een thema als statenloosheid, waarop de fractie van de ChristenUnie een lange geschiedenis heeft, minder aandacht krijgt dan het college zou willen. Het college zal dat permanent blijven zeggen; niet alles kan altijd gelijk. Soms worden er keuzes gemaakt voor wat nu en wat later moet gebeuren. Dat zijn soms vervelende keuzes. Maar het college maakt ze wel. De voorzitter vraagt of er gemiste vragen zijn en verneemt dat die er niet zijn.

1890

1900

Toezeggingen De burgemeester  Zal naar aanleiding van de huidige rapportage een gesprek organiseren met een afvaardiging van diverse stakeholders/fracties/griffie et cetera die nog niet in voldoende mate in de gelegenheid zijn gesteld hun bijdrage te leveren aan het rapport van de onderzoekers. Het verslag van dat gesprek zal als addendum worden toegevoegd bij de rapportage coronalessen gemeente Utrecht. Wanneer daaruit nog aanbevelingen voortkomen, zal het college daarop een reactie geven. De voorzitter legt de vraag voor aan de agenderende fracties hoe hiermee verder te gaan. De heer De Pagter (VVD) is tevreden met de toezegging van de burgemeester. De VVD zal voor voldoende afvaardiging vanuit de fractie naar het gesprek zorgdragen. De heer Van der Zweth (PvdA) gaat akkoord met de bespreking. De heer Koning (D66) heeft niets te voegen. Pagina 39 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

Mevrouw Oudejans (Student & Starter) heeft niets toe te voegen. Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) heeft niets te voegen De heer Van Steeg (CDA) heeft niets toe te voegen. De voorzitter concludeert dat daarmee dit debat is afgerond. Hij schorst de vergadering voor enkele minuten en hervat haar. 1910

1920

1930

1940

12. Actieplan Straatintimidatie De voorzitter licht toe dat deze raadsbrief besproken wordt omdat de agenderende fracties graag in debat gaan over de manier waarop de verschillende plannen en de projecten ten uitvoer kunnen worden gebracht met het daarvoor beschikbaar gestelde budget. Daarnaast wensen de agenderende fracties concrete suggesties te doen aan de burgemeester die de aanpak verder kunnen versterken. De bespreking is in één termijn. De agenderende fracties zijn: CDA, GroenLinks, VVD, PVV, EenUtrecht (vanwege ziekte niet aanwezig), PvdA, ChristenUnie, Stadsbelang, D66 en Student & Starter. De commissie De heer Van Steeg (CDA) vindt het mooi dat er nu een actieplan ligt na de gesprekken hierover in de raad. Dit onderwerp leeft in de stad. Dagelijks worden vrouwen geïntimideerd op straat. Dat betekent dat het stadsbestuur daarmee aan de slag moet. De kernboodschap is “mannen emancipeert u”. Zijn fractie vraagt zich af of dat de kern zou moeten zijn en of dit de verandering teweeg zal brengen die iedereen wil. Hij ziet dat de burgemeester dit een belangrijk onderwerp vindt en hij vindt dat te prijzen. Hij legt de vraag voor of de financiering niet te breed uitgewaaierd wordt naar enkele kleinere zaken. Hij vraagt zich af of dat zal leiden tot verandering. De vraag is ook wat het bestuur hiermee wil bereiken.

De heer Koning (D66) vindt het heel goed dat heer Van Steeg dit punt aansnijdt. Zeker met de discussie van vanochtend in gedachten. Met welke omvang moet de straatintimidatie zijn teruggebracht en hoe is dat te meten aan het einde van de rit? Hij vindt de vraag belangrijker wanneer het voor het CDA geslaagd is. De heer Van Steeg (CDA) gelooft ook dat er een cultuurverandering moet plaatsvinden. Die verandering moet ertoe leiden dat mensen elkaar aanspreken op hun gedrag. Dat is mogelijk het lange termijn doel. Ook is een aantal concrete doelen te stellen. Bijvoorbeeld als het gaat om afhandeling van meldingen, hoe mensen aankijken tegen straatintimidatie. Dat is te meten. Wanneer de gemeente daarop vordering maakt, is het stadsbestuur al een heel eind. Dan is ook te zien of de aanpak effect heeft. Dit heeft ook betrekking op de campagnes die gevoerd worden. De vraag is ook welk effect die campagnes hebben. Wanneer daarin verbetering te zien is, gaat het des te meer de goede kant op. Mevrouw Fattal (GroenLinks) vraagt naar het doel van het CDA. Het stadsbestuur zal toch het gedrag van de daders moeten aanpakken? De heer Van Steeg (CDA) denkt dat op dit moment zichtbare maatregelen de meest effectieve zijn op de plekken waar straatintimidatie plaatsvindt. Het veiligheidsplan is daarvoor niet het meest geschikt.

Pagina 40 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

1950

1960

1970

1980

1990

Mevrouw Fattal (GroenLinks) vraagt of het CDA bedoelt dat het belangrijker is op straat campagnes te voeren en dat daarmee het gedrag te beïnvloeden is, dan voorlichting te geven aan jongeren die later dader kunnen worden. De heer Van Steeg (CDA) denkt dat de zichtbare campagnes eerder leiden tot bewustwording over straatintimidatie, dan een presentatie op school. Hij stelt daarbij vraagtekens. Mogelijk moet dit wel gebeuren maar dan vanuit een ander budget. Hij vervolgt zijn betoog. Enkele onderwerpen zijn voor zijn fractie belangrijk: normstelling, eenvoudig melden, en publiekelijk aandacht blijven vragen voor het onderwerp. Als het gaat om normstelling vraagt hij welke inzet de burgemeester kiest. Hij leest in het actieplan dat de burgemeester nagaat of BOA's toch kunnen optreden. Hij vraagt of daarover meer informatie is. Mevrouw Fattal (GroenLinks) zet uiteen dat anders dan het CDA GroenLinks veel meer gelooft in voorlichting aan jongeren waar de jongeren zich ook bevinden. Met giftige mannelijkheid bedoelt zij gedrag van mannen om anderen zich kleiner te laten voelen. Voorlichting is heel erg belangrijk omdat dat gedrag van jongs af aan geleerd wordt. GroenLinks vindt dat die voorlichting moet blijven. Er is dan meer nodig dan alleen campagnes. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat giftige mannelijkheid al honderden jaren bestaat.

Hij herhaalt zijn twijfel over of het verschil gaat maken. Mevrouw Fattal (GroenLinks) antwoordt ontkennend. Dit probleem zal met een paar duizend euro niet worden opgelost. Dat is waarmee het stadsbestuur moet leven. Zij gelooft er wel in dat dit een verandering teweeg kan brengen. Een cultuurverandering zal nooit van de ene op de andere dag plaatsvinden. Zij gelooft er wel in dat met voorlichting op school een sneeuwbaleffect teweeg te brengen is en meer en meer jongeren anders gaan kijken naar vrouwen op straat. En zeker ook naar minderheidsgroepen zoals LHBTQI-plus-personen. Mevrouw Fattal benadrukt erg trots te zijn op dit plan. De dader staat centraal. Doorgaans stond eerder de weerbaarheid van slachtoffers centraal. Zij noemt het dadergedrag losergedrag. Zij ziet ook dat het de intentie is om aan te sluiten bij de taal van jongeren en dat jongeren aangemoedigd worden elkaar aan te spreken op dit gedrag. Mevrouw Ramaker (VVD) vraagt of zij goed begrijpt dat GroenLinks alleen mannen ziet als dader als het gaat om straatintimidatie. Mevrouw Fattal (GroenLinks) gelooft dat een groot deel van de daders mannen zijn. Dat is ook een gegeven. Mevrouw Ramaker (VVD) vraagt of het mogelijk verstandig is dit breder te zien: de dader op zich. Mevrouw Fattal (GroenLinks) is het aan de ene kant daarmee eens. Het gaat om dadergedrag.

Zij vindt het belangrijk om de rol van mannelijkheid hierin niet weg te laten. Die giftige mannelijkheid is voor de mannen zelf mogelijk het vervelendst. Wanneer het stadsbestuur wegloopt van die benaming omdat het bestuur het ongemakkelijk vindt, zou zij dat betreuren. Mannen hoeven zich niet comfortabel te voelen bij het onderlinge ophitsgedrag. Mevrouw Ramaker (VVD) legt de vraag voor aan de burgemeester hoe zij daar tegenaan kijkt. Mevrouw Fattal (GroenLinks) geeft deze vraag door aan de burgemeester.

Pagina 41 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

2000

2010

2020

2030

2040

De heer Simşek (DENK) vraagt of GroenLinks herkent dat er verschillende soorten straatintimidatie zijn en dat bij die verschillende soorten het profiel van de dader kan verschillen. Mevrouw Fattal (GroenLinks) herkent dat zeker. Dat brengt haar op een ander punt in haar betoog. Zij vervolgt haar betoog. Zij waardeert in deze campagne dat het intersectioneel is; zij vindt het mooi dat deze campagne aansluit bij verschillende vormen intimidatie die mensen in Utrecht kunnen ervaren. De campagnes op straat waren ook gericht op vrouwen met een hoofddoek, of zwarte vrouwen en ook op mannen en op LHBTQI-pluspersonen. Dat zijn allemaal verschillende soorten intimidatie en daardoor ook verschillende soorten daders. Het gedrag dat daaraan ten grondslag ligt is hetzelfde: een gevoel van groepsdruk, een gevoel van stoer zijn moeten bewijzen aan vrienden en een gevoel van dat er voordeel uitgehaald wordt als giftige man. Zij hoopt ook dat mannen in Utrecht ergens heen kunnen en perspectief hebben. De heer Simşek (DENK) vreest dat GroenLinks dingen door elkaar haalt. Er zijn verschillende motieven die soms intersectioneel met elkaar kunnen samenhangen, maar soms ook volledig los van elkaar staan. Bijvoorbeeld een hoofddoekje van iemands hoofd aftrekken, hoeft niets te maken te hebben met giftige mannelijkheid. Hij vraagt de reactie van GroenLinks.

Mevrouw Fattal (GroenLinks) is het daarmee volledig eens. Zij wil niet betogen dat straatintimidatie alleen maar het probleem is van giftige mannelijkheid. Ook racisme ligt er onder. Dat is ook terug te zien in de campagne. Daarmee is zij ook heel blij. Ook Islamofobie kan onderliggend zijn. Zij is blij dat dit plan ook aandacht schenkt aan Islamofobie. Zij vervolgt haar betoog in haar termijn. Zij is blij met het gegeven dat ook aandacht geschonken wordt aan genderspace. Hoe kan de stad ruimtelijk ingericht worden zo dat het voor iedereen veilig aanvoelt. Met bepaalde ruimtelijke ingrepen, kan ervoor gezorgd wordt dat mensen veiliger over straat gaan en dat op die manier ook straatintimidatie te voorkomen is in plaats van daar tegenover op te treden. Zij legt de volgende vragen voor aan de burgemeester: zij hoopt dat in 2024 de nieuwe wet seksuele misdrijven inwerking zal treden; dan wordt ook seksuele intimidatie in het openbaar strafbaar. Dan gaat het over zowel straatintimidatie alsook over intimidatie op het internet. GroenLinks is ontzettend blij met deze nieuwe wet. Straatintimidatie zal strafbaar zijn, dat neemt niet weg dat het ontzettend moeilijk is om de daders op heterdaad te betrappen, en al helemaal met de capaciteit die de politie momenteel heeft.

Zij vraagt of BOA’s en agenten ook getraind worden op het herkennen van straatintimidatie, zodat effectief is op te treden wanneer dat nodig is. Jongerenwerkers spelen een grote rol in het aanspreken van daders, die hebben vaak meer effect dan een agent of de handhaver. Zij vraagt of jongerenwerkers training krijgen in omstandersinterventie, het herkennen van straatintimidatie zoals de trainingen die FairSpace en Emanipator aanbieden zo dat zij effectief leren hoe de daders aan te spreken op hun verantwoordelijkheid om dit gedrag te voorkomen. GroenLinks zet ook in op het inclusief maken van de openbare ruimte met het oog op preventie. Zij vraagt of de gemeente daarover in gesprek gaat met ondernemers in het nachtleven omdat daar veel straatintimidatie plaatsvindt om er bijvoorbeeld voor te zorgen dat de uitsmijters ook een oogje in het zeil houden op straat in uitgaangebieden en dat zij ook de verantwoordelijkheid nemen in te grijpen wanneer zij er getuige van zijn. Trainingen aan uitsmijters kan haars inziens ook helpen.

Pagina 42 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

2050

2060

2070

2080

2090

In sommige gemeenten zijn veiligheidsscans georganiseerd. De politie en handhaving gaan de straat op met doelgroepen die geraakt worden door straatintimidatie; dan wandelen ze samen door gevaarlijke gebieden in Utrecht. De doelgroep geeft dan aan waar de onveiligheid optrad. Het helpt agenten en handhaving goed om op die manier naar de stad te kijken. Zij vraagt de burgemeester of dat in Utrecht ook te organiseren is. Het college stelt op zoek te gaan naar eventuele rijksmiddelen om het programma te versterken. Zij is benieuwd op welke middelen gedoeld wordt en of de burgemeester die kans aanwezig acht. Mevrouw Ramaker (VVD) voert het woord namens mevrouw Meerding. Het is haar inbreng. De VVD is heel blij met deze aanpak. In 2017 stelde haar fractie mondelinge vragen over Safestreets. De aanpak had sneller gemogen. Haar fractie is heel blij dat die aanpak er nu is. Het actieplan bestaat uit vier punten: (1) bewustwording, (2) aanpak op straat, (3) aanpak dader en (4) ondersteuning slachtoffers. Het CDA en GroenLinks stipten al enkele punten aan. Haar fractie is heel blij dat in het kader van bewustwording samengewerkt wordt met het onderwijs. Zij sluit zich ook aan bij de de inbreng van het CDA over de bewustwordingscampagnes. In hoeverre was dit effectief? Haar fractie kreeg vragen over de campagne met het scherm op de stadhuisbrug.

Gevraagd werd of het een straattheater act was. De vraag is wat de burgemeester hiermee wilde bereiken. Het meldpunt straatintimidatie valt haar op; dat is nog vrij onbekend. Zij hoopt dat de link met het meldpunt wordt ingezet in de campagnes. Zij vraagt de burgemeester die aandacht te versterken. GroenLinks sprak over de rol van het jongerenwerk. Gezien is dat er een workshop wordt gegeven voor jongeren; het gaat dan om jongeren die zich bewust zijn dat er iets met hun vaardigheden moet gebeuren. De vraag is hoe om te gaan met de onbewuste en onbekwame jonge mensen, en hoe kan het jongerenwerk in het reguliere werk daaraan meer aandacht geven? Als het gaat om de aanpak op straat refereert zij aan de desbetreffende inbreng van GroenLinks over de openbare ruimte. Haar fractie legt de link met de bezuiniging. De vraag is hoe het dan zit met de sociale veiligheid. In de ene richting van openbare ruimte is veel te doen aan de sociale veiligheid. De vraag is of dat niet ondersneeuwt. Haar fractie maakt zich daarover zorgen. De VVD is voorstander van ondersteuning van toezicht en handhaving met camera's. Zij vraagt hoe het tot op heden staat met die aanpak. Of er al locaties in beeld zijn waarop extra inzet nodig is. Mevrouw Ramaker sluit af met de lobby voor de landelijke strafbaarstelling; zij ondersteunt die van harte.

Haar fractie wil daarop graag meer toelichting zoals haar voorgangers die al vroegen. Mevrouw Leever (PvdA) merkt op dat dit debat haar persoonlijk erg aan het hart gaat. Het is tot haar spijt voor haar een bekend terrein. Zij en de PvdA zijn blij dat deze aanpak er ligt. Daarvoor heeft de PvdA hard gewerkt en ook buiten op straat met acties. Die acties in dit plan waren hard nodig om ervoor te zorgen dat elke Utrechter zich vrij en veilig voelt.

Pagina 43 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

2100

2110

2120

2130

2140

Dit raakt ook aan discriminatie. Zij is blij met het platform dat ervoor zorgt dat dit structureel hoog op de agenda staat bij partners van de gemeente en dat er in het plan zowel aandacht is voor preventie, de toename in de meldingsbereidheid, ondersteuning van slachtoffers en repressie. Juist voor die combinatie heeft haar fractie gepleit. Het is hard nodig om op meerdere borden te schaken om straatintimidatie zowel buiten als binnen te bestrijden. Bijvoorbeeld ook bij sport- en studentenverenigingen. Het is goed om te zien dat met deze partijen gesprekken worden aangegaan, ook met sportscholen. Haar fractie gelooft dat voor de toekomst de meeste winst te behalen is om straatintimidatie en dit type grensoverschrijdend gedrag te voorkomen in de bewustwording en in de normstelling. Daarom vindt zij het goed dit op te nemen in de vaste structuren die er al zijn, zoals vreedzame nieuwe lesmodulen en zoals te lezen is in het basis-, voorgezet onderwijs en in het MBO. Haar fractie heeft hierover vragen gesteld aan onder andere de ambtelijke ondersteuning. Zij dankt die voor de beantwoording. Cruciaal voor haar fractie is het streven alle leerlingen op de basisscholen te bereiken en de doorgaande lijn richting voortgezet onderwijs te behouden. Nu zijn in het basisonderwijs 80% van de scholen actief. De vraag blijft hoe de leerlingen te bereiken op de andere scholen.

Het gaat om éénvijfde van de leerlingen. Hoe ervoor te zorgen dat dit ook gevolgd wordt door het voortgezet onderwijs. De vraag is of de fractie deze vraag moet stellen aan de wethouder onderwijs. Zij sluit zich aan bij het punt van GroenLinks over jongerenwerkers en zij verneemt graag de beantwoording daarop. Haar zorg gaat uit naar de vergroting van de meldingsbereidheid nu daarvoor geen app is. Hiertoe is in maart 2022 nog de motie overgenomen om slimmer te melden met Slim Melden. Slim Melden bestaat niet meer. Haar fractie heeft zelf de stappen doorlopen via de nieuwe wijze: Signalen. Het melden is niet moeilijk. Desalniettemin is het niet laagdrempelig genoeg voor sommige doelgroepen. Zij vraagt hoe dit wordt gemonitoord. Is er een samenwerking mogelijk met bijvoorbeeld Artikel 1 waar ook gemeld wordt. Zij legt de vraag voor of daar andere kansen liggen. In Rotterdam is een meldingssysteem van Stop Straatintimidatie. Dat is een app waarmee op locatie straatintimidatie te melden is in samenwerking met de gemeente en de politie Rotterdam. Zij legt de vraag voor wat nodig is om dat ook in Utrecht in te voeren. Zij vindt de nazorg en ondersteuning van slachtoffers een gemis bij het melden. Dit is aan de achterkant goed geregeld. De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) hoort een aantal zaken over inzet van BOA's, het kunnen melden en over de opvolging van meldingen.

Hij verwacht dat wanneer dat goed ingeregeld wordt, het adres overladen zal worden worden door een groot aantal meldingen. Vaak is het te laat. De vraag is dan wat de toegevoegde waarde is van het melden. Het gaat dan alleen om het signaleren van dat sprake is van straatintimidatie. Hij vraagt wat de PVDA wil wat met de meldingen gaat gebeuren, wat met de aanpak gaat gebeuren. Mevrouw Leever (PvdA) licht toe welke informatie met de melding bekend wordt. Wanneer in een gebied veel meldingen plaatsvinden, kan daarop direct actie plaatsvinden. De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) hoorde ook de zorgen van de PvdA over nazorg. Hij begrijpt de inzet die mogelijk is als er vaak intimidatie plaatsvindt op een plek.

Pagina 44 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

Wat zou de PvdA willen met betrekking tot de nazorg van de melders die last hebben van straatintimidatie? Mevrouw Leever (PvdA) zal in haar vervolg van haar betoog hierop ingaan. Zij licht vooralsnog toe dat slachtoffers weten dat ze nazorg kunnen vinden. Zij vervolgt met de vraag voor te leggen of aan het meldingssysteem toe te voegen is waar slachtoffers gratis hulp en ondersteuning kunnen vinden zodat slachtoffers niet zelf op zoek hoeven naar hulp en dat het op deze manier laagdrempeliger wordt. Zij vraagt hoe in 2026 gemeten wordt of de doelstellingen bereikt zijn. 2150

2160

2170

2180

De heer Van Bergen (ChristenUnie) is tevreden met de gekozen insteek van het actieplan. De verschuiving van de focus van het slachtoffer naar de potentiële dader is wat zijn fractie betreft een goede keuze. Zijn fractie is enthousiast over het ontwikkelen van een lespakket en de inzet van sleutelfiguren om een mentaliteitsverandering tot stand te brengen. Eerder pleitte zijn fractie al daarmee vroeg te beginnen. Zijn fractie zal daarvoor blijven pleiten. Wat zijn fractie betreft is het daarom een goede insteek hiermee de scholen en de verenigingen te bezoeken. De nadruk op het aanpassen van traditionele beelden van mannelijkheid is een kwestie van lange adem. Zijn fractie kijkt uit naar de uitwerking daarvan. Tegelijkertijd valt het hem op dat in het actieplan erg de nadruk wordt gelegd op seksueel overschrijdend gedrag van mannen jegens vrouwen. Straatintimidatie die verband houdt met bijvoorbeeld het dragen van religieuze uitingen, LHBT of racisme, lijkt hier erg op de achtergrond te raken en dat terwijl in een inclusieve stad die het stadsbestuur nastreeft, het juist van belang is dat mensen zich ook op dat gebied kunnen uiten. Hij vraagt of de burgemeester deze zorg deelt en of het expliciet onderdeel is van de campagne. Zo niet, welke kansen ziet zij om ook die vorm van straatintimidatie nadrukkelijk mee te nemen in de campagne in de komende jaren.

Hoewel zijn fractie de aanpak van de verschuiving steunt, wil zij de slachtoffers niet uit het oog verliezen. In het kader daarvan kijkt zij kritisch naar het meldingssysteem. Zijn fractie denkt dat daarmee meer winst te behalen is. Daarmee sluit hij zich aan bij de punten van de PvdA. In het actieplan staat dat de gemeente voornemens is te werken aan de bekendheid van het meldpunt zoals op de website vermeld. Na een aparte pagina over straatintimidatie, linkt de knop door naar het generieke meldingssysteem. Wat zijn fractie betreft kan dat uitnodigender en pakkender. Hij vraagt wat de burgemeester denkt van de domeinnaam www.losergedrag.nl Die was hedenochtend nog vrij: een duidelijke naam, passend en herkenbaar voor een meldpunt. De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) is tevreden met de aanpak van straatintimidatie. Hij refereert aan de motie 212 Je Moeder! uit 2021. Die wordt niet geschuwd. Hij zou graag zien dat deze provocatieve campagnes zich niet alleen beperken tot de binnenstad, maar ook zullen worden uitgevoerd in de wijken waar deze daders frequent te vinden zijn. Wat hem betreft mag dat ook in andere talen. Hij ontvangt daarop graag een toezegging. Hij spreekt nu graag over de samenwerking met de omliggende gemeenten. Nieuwegein, Houten en Maarssen zijn middelgrote steden met dezelfde grootstedelijke problemen als die in Utrecht.

Hij ziet in de lokale integrale veiligheidsplannen van deze gemeenten dezelfde prioriteiten. Hij ziet ook dat zij zoals Utrecht te maken hebben met straatintimidatie waaraan dezelfde dadergroepen zich Pagina 45 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

2190

2200

2210

2220

2230

schuldig maken. Dezelfde jongens en jongemannen acteren zowel in het Utrechtse als in de omliggende gemeenten. Hij roept op tot gemeentelijke samenwerking met de gemeenten op het gebied van straatintimidatie. Op die wijze kan Utrecht nog succesvoller worden, kan Utrecht de multiplier vinden. Hij doet bovendien een oproep nog meer dan nu het geval is met deze gemeenten tot gezamenlijk veiligheidsbeleid te komen en zo mogelijk tot een gezamenlijke inzet. Hij denkt dat de steden te verbonden zijn met elkaar om dit als gemeente alleen te blijven doen. Hiermee rondt hij zijn bijdrage af. De heer Koning (D66) vindt het goed te zien hoe dit onderwerp leeft in de raad en het grote aantal partijen met daarop een eigen geluid. Goed dat dit onderwerp in Utrecht zo opgepakt wordt. Ook in zijn achterban merkt hij hoezeer dit onderwerp leeft. Hij vindt dat niet zo vreemd in een jonge progressieve stad. Wat zijn fractie betreft is dit niet een onderwerp van law and order. Zijn fractie voelt zich nadrukkelijk aangesproken op het eerste onderdeel van dit actieplan: preventie. Voor zijn fractie geldt voelen dat het fundamenteel fout kan zijn wat iemand met zijn of haar gedrag naar iemand anders doet. Of dat het op het randje zit of voor de ander net er overheen gaat.

Hij spreekt dan over bijvoorbeeld een grappig bedoelde opmerking die voor een ander kwetsend is, of een scherpe opmerking die maakt dat een ander zich geïntimideerd voelt. Daarover zou het gesprek moeten gaan. Dat moet wat hem betreft het onderdeel zijn van het gesprek in de klas, in de opvoeding, in een werkcultuur bij een bedrijf of bij een organisatie. Die gesprekken moeten wat hem betreft gaan over wat de samenleving normaal vindt, hoe mensen doorgaans aangesproken willen worden, hoe mensen met elkaar omgaan. Zijn fractie vindt het zinvol en belangrijk dat het actieplan daarvoor sleutelfiguren wil betrekken. Hij ziet ook de combinatie van enerzijds campagnes en aan de andere kant de gesprekken op de scholen. Hij refereert aan de desbetreffende inbreng van mevrouw Fattal. Ook zijn fractie ziet dat dat uiteindelijk veel meerwaarde gaat hebben. Het gaat wat hem betreft om patronen waarmee jongeren al op hele jonge leeftijd opgroeien. Die patronen kunnen soms leiden tot intimiderend gedrag op straat. Hij pleit ervoor juist bij de jeugd te beginnen om een betere toekomst te maken. D66 is van mening dat straatintimidatie meer adequaat is tegen te gaan door zich als bestuur uit te spreken, door bewustzijn te creëren en daarover het gesprek aan te gaan.

Hij ziet dan liever dat het stadsbestuur scholen, culturele instellingen en jongerenwerkers de middelen geeft om daarop programma's te ontwikkelen dan dat het bestuur daarvoor nog meer gaat vergen van de schaarse capaciteit van BOA's en de politie. Als vanzelfsprekend dienen zij op te treden wanneer evident sprake is van straatintimidatie. Dat gebeurt gelukkig ook al zonder dit actieplan. De politie kan in dat geval optreden. Hij bevestigt dat vaak in de praktijk het niet mogelijk is om de daders op heterdaad te betrappen. Hij is op de hoogte van de lobby over de strafbaarstelling van straatintimidatie. Zijn fractie is op de hoogte van de nieuwe wet in spe. Hij krijgt graag van de burgemeester de zekerheid dat BOA's en de politie in Utrecht door de focus nu te richten op het aanpakken van straatintimidatie zonder nieuwe wetgeving. Hij vraagt op welke wijze de burgemeester ervoor zorgt met de Driehoek dat professionals op straat de BOA’s en de agenten goed op de hoogte zijn van de wet en van de nieuwe wet zo dat in dat werk geen fouten gemaakt worden. De heer Koning leest nergens wanneer het actieplan volgens het college geslaagd zal zijn. Hij refereert aan zijn vraag aan het CDA. De raad wordt gevraagd 600.000 Pagina 46 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

2240

2250

2260

2270

2280

euro per jaar te autoriseren gedurende vier jaar. Tot op de 1000 euro nauwkeurig is dan te zien waaraan het geld wordt uitgegeven. Hij vindt het heel goed dat het college dat zo inzichtelijk maakt. Hij ziet nergens wat er dan mee bereikt moet zijn. Hij vraagt de burgemeester daarop in te gaan. De heer Van den Enk (Student & Starter) voert het woord namens zijn collega de heer Stevens. Hij sluit zich allereerst aan bij het punt van GroenLinks over het betrekken van jongerenwerkers bij dit onderwerp. Iedereen zou zich veilig moeten voelen in de straten van Utrecht. Dat is nu niet het geval. Ongeveer de helft van de Utrechters maakt straatintimidatie mee. Vooral jonge vrouwen en LHBTI-ers krijgen hiermee enorm veel te maken. Zijn fractie vindt dat iedereen veilig over straat moet kunnen gaan. Zijn fractie wil daarom dat de gemeente harder optreedt tegen straatintimidatie. Daarom is zij blij te zien dat er met het actieplan straatintimidatie een goede basis is gelegd. Hij ziet ook graag duurzame verlichte fietspaden zodat iedereen veilig kan fietsen. Hij vraagt of de burgemeester mogelijkheden ziet om een dergelijk netwerk van fietspaden te onderzoeken. Met betrekking tot Pijler 1, zich richtend op de bewustwording. Een normstelling is voor zijn fractie ook heel belangrijk. De samenwerking met sportclubs, onderwijsinstellingen en studentenverenigingen is daarin essentieel.

Naast het ontwikkelen van een module Straatintimidatie voor het primair en voortgezet onderwijs, is zijn fractie blij te zien dat er workshops ingezet worden in samenwerking met aansprekende partners als Pretty Women. Zijn fractie heeft zich daarvoor al eerder ingezet. Het is ook goed jongeren en studenten hierbij te betrekken in hun eigen cultuur. Hij krijgt graag de reactie van de burgemeester daarop. Met betrekking tot Pijler 2, de aanpak op straat, de plek waar de intimidatie voornamelijk plaatsvindt, steunt Student & Starter de integratie in de bestaande wijkaanpak. Hij hoopt dat cameratoezicht als laatste redmiddel zal worden gebruikt en er eerst zal worden gekeken naar andere mogelijkheden, zoals slimme verlichting. Dit moet ook gebeuren met de input vanuit de wijk zelf. Elke wijk zal een eigen aanpak kiezen. Daarvoor kunnen Buurtagenda's worden gebruikt. Hij refereert aan de discussie daarover in een andere commissie. Hij vraagt hoe de burgemeester dit ziet. De nazorg vindt hij enorm belangrijk. Een goede klachtenprocedure, laagdrempeligheid om ervaring te melden en toereikende nazorg zijn voor zijn fractie essentieel. Tegelijkertijd is zij blij te zien dat de focus verschuift naar de aanpak van de dader. Wat hem betreft mag harder opgetreden worden tegen de daders. Wat hem betreft laat Utrecht zien dit absoluut niet te accepteren.

Zijn fractie is erg blij met de actieve steun van het college aan de lobby strafbaarheidsstelling op landelijk niveau. Student & Starter zou graag zien dat er mogelijkheden zijn voor een gebiedsverbod voor de dader. Hij krijgt graag de reactie van de burgemeester. De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) vindt het fijn dat fracties zich uitspreken over dat nazorg heel belangrijk is. De vraag is hoe daar handen en voeten aan te geven. De opmerking blijft gratuit wanneer daaraan geen inhoud wordt gegeven. Hij vraagt wat in de ogen van Student & Starter nazorg is. Wie gaat die nazorg leveren? De heer Van den Enk (Student & Starter) zet uiteen dat voor zijn fractie nazorg betrekking heeft op het mentale welzijn, via psychologen in de stad, de Buurtteams die daarin een rol kunnen nemen. Hij wil in dit kader de eerstelijnszorg beter garanderen. Zijn fractie vindt het enorm belangrijk daarin een stap te zetten. Pagina 47 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

2290

2300

2310

2320

2330

De heer Bos(Stadsbelang Utrecht) vindt dat mooi om te horen. Hij bevestigt dat dat zo is. Altijd wordt via het Buurtteam gewerkt. Het gaat altijd op initiatief van de hulpvrager. De vraag is dan hoe bij de slachtoffers het Buurtteam onder de aandacht te brengen voor hun begeleiding. De heer Van den Enk (Student & Starter) denkt dat daar nog een probleem aan de voorkant zit: de communicatie. Die moet op straat plaatsvinden. Maar ook als het gaat om de communicatie vanuit het Buurtteam. In dit geval is de gemeente aangewezen op de communicatiecampagnes. De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) merkt op dat Student & Starter zegt dat de basis goed op orde is voor nazorg. Hij vraagt of Student & Starter het hiaat herkent dat uit dit debatje naar voren komt. Zou Student & Starter de burgemeester willen vragen daaraan meer handen en voeten te geven. De heer Van den Enk (Student & Starter) bevestigt dat de nazorg beter moet. Hij bevestigt dat de basis op orde is. Wat hem betreft kan er nog een stapje bovenop. In die zin zal hij de vraag doorgeleiden aan de burgemeester. Niet –agenderende fracties De heer Simşek (DENK) is blij met dit actieplan. Hij schetst de voorgeschiedenis. Dankzij een motie van zijn fractie werden ook vrouwen met een hoofddoek meegenomen in deze campagne. Zijn fractie vroeg meermalen aandacht voor straatintimidatie jegens moslimvrouwen.

Tot zijn vreugde geeft het college in de aanpak aan te focussen op de wortel van het probleem en niet alleen op de symptomen. Afgelopen week zag hij een voorbeeld van een dergelijke oorzaak: extreemrechtse islamofoben die in Nederland in navolging van Zweden alle ruimte kregen voor het verbranden en of verscheuren van de koran. Hij merkt op dat islamofobie en moslimhaat in Nederland diep geworteld zijn. Hij refereert daarbij aan de wetten met het Nikabverbod. Sinds de invoering van die wet registreerde stichting Meld Islamofobie een explosieve toename van het aantal meldingen van fysiek en verbaal geweld tegen moslimvrouwen in de publieke ruimte. In het Utrechtse onderzoek naar Islamofobie komen verschillende verhalen naar voren van moslimvrouwen die zich op straat onveilig voelen en daarom zelfs hun kledingstijl aanpassen. Het college geeft in zijn plan van aanpak aan het meldpunt Straatintimidatie meer bekendheid te willen geven. Uit onderzoek blijkt echter dat de meldingsbereidheid onder moslims laag is. Daardoor blijft straatintimidatie van moslimvrouwen vaak onderbelicht. Hij roept de burgemeester op om in de gesprekken met religieuze instellingen aandacht te geven aan het vergroten van de meldingsbereidheid onder moslimvrouwen. Hij krijgt hierop graag de toezegging van de burgemeester.

Vluchtelingen of mensen met een migratie achtergrond die de taal niet machtig zijn, zijn in potentie kwetsbare slachtoffers van intimidatie op straat. Zij kennen de weg naar formele instituties minder goed en hebben soms ook een minder groot netwerk. Vluchtelingen zijn in de laatste jaren in Nederland vaker slachtoffer van agressieve bejegening en intimidatie. Zijn fractie pleit ervoor dat de burgemeester ook in gesprek gaat met relevante organisaties zoals vluchtelingenwerk en het COA om de veiligheid van de vluchtelingen in Utrecht bespreekbaar te maken en het meldpunt ook toegankelijk te maken voor vluchtelingen in Utrecht. Hij krijgt hierop graag de toezegging van de burgemeester. Hiermee rondt hij zijn bijdrage af.

Pagina 48 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

2340

2350

2360

Mevrouw De Haan (Bij1) vindt het ontzettend goed dat er nu een actieplan ligt tegen straatintimidatie waarin de focus wordt verlegd naar de daders en er ook aandacht is voor educatie in het onderwijs. Die educatie is wat haar fractie betreft van onmisbare waarde bij de aanpak van dit probleem met een zo systemische oorzaak. Zij kan zich verder voor een groot deel aansluiten bij de inbreng van GroenLinks. Ook haar fractie is blij met de intersectionele insteek van het actieplan en de erkenning dat de daders de oorzaak zijn van het probleem. Mensen kunnen ook te maken krijgen met homofobie, transfobie, of racisme. Dat vraagt om een gerichte aanpak en om gerichte aandacht. Zij noemt in dit verband ook nonbinaire mensen. Ook het blijven benoemen van giftige mannelijkheid vindt zij van groot belang bij het bij de wortel aanpakken van het probleem. Wel zou zij in het kader van de eerder genoemde intersectionele blik graag willen zien hoe in het actieplan en in de aanpak ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid een plek krijgt. De gelegenheid is van groot belang dat de mensen die het meemaken aan het gesprek deelnemen. De samenstelling van de het in het plan genoemde klankbordgroep zou een goede manier kunnen zijn om ervoor te zorgen dat de juiste mensen een stem krijgen binnen het proces.

Om die reden vraagt zij de burgemeester of aan de klankbordgroep personen deelnemen die zelf ervaring hebben met straatintimidatie en dan wat haar betreft het liefst vanuit verschillende deelidentiteiten. Hoe wordt er in de rest van het actieplan actief gewerkt aan de input van de ervaringsdeskundigheid? Haar fractie is geen voorstander van provocerende campagnes waarin het gedrag wordt nagebootst waarvan slachtoffers last hebben en dat dan wordt losgelaten op daders en/of publiek. Daarmee is onveiligheid niet te bestrijden. Dit gaat voorbij aan het gegeven dat intimidatie gepaard gaat met een ongelijke machtsverhouding tussen dader en slachtoffer. Omgekeerd seksisme bestaat ook niet. Het enige wat dergelijke acties doen is de daadwerkelijk slachtoffers opnieuw triggeren of zich slecht laten voelen in de openbare ruimte. Haar fractie zou daarom veel liever flink veel geld investeren in de educatie over de ingesleten genderrollen en de toxische mannelijkheid die de voedingsbodem vormen voor dit intimiderende gedrag en deze vorm van intimidatie. Zij vraagt of de burgemeester mogelijkheden ziet om in de begroting met posten te schuiven door een deel van het relatief hoge campagne- en communicatiebudget meer te investeren in mannenemancipatie en educatie in het onderwijs. Hiermee rondt zij haar bijdrage af.

2370

De voorzitter schorst de vergadering tot 15.50 uur en heropent de vergadering voor de voortzetting ervan.

2380

De beantwoording Burgemeester Dijksma dankt alle fracties voor hun grote steun voor dit actieplan. Zij heeft nota genomen van de kritische vragen waarop zij graag haar reactie geeft. Zij loopt de sprekers bij langs. Zij vindt “mannen emancipeert u” veel beter dan de kern die er altijd was: “vrouwen verweert u”. Zij refereert aan het debat tussen de heer Van Steeg en mevrouw Fattal en ook mevrouw Ramaker bracht haar visie daarbij in. Met de laatstgenoemde kern werd het hele probleem bij vrouwen neergelegd. Met dit nieuwe beleid worden vooral de daders aangesproken. Uit de cijfers blijkt dat het vooral gaat om mannen of groepen mannen die de daders zijn. Zij bevestigt dat soms ook vrouwen of groepen vrouwen zich schuldig maken aan dit gedrag. Het verschil in aantallen is significant. Pagina 49 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

2390

2400

2410

2420

2430

De burgemeester vindt het gerechtvaardigd om de nadruk op mannen te leggen. Het mag zo zijn dat veel van de daders man zijn, maar lang niet alle mannen zijn daders. Het college wil ervoor zorgen dat het mensen aan zich bindt in de campagnes en in de wijze waarop het gesprek gevoerd wordt. Mannen kunnen hiermee ook een belangrijk onderdeel zijn van de oplossing. De heer Van Steeg (CDA) begrijpt dit. Hij hoorde in de commissie ook een verbreding naar “dit gedrag is niet normaal”. Hij oppert dat dat laatstgenoemde adagium beter zou kunnen zijn om aan te werken. Burgemeester Dijksma antwoordt dat zij uitkomt op wat de heer Bos vandaag en eerder in zijn bijdrage zei: de durf om te provoceren of scherp te zijn. Dat is echt nodig. Wanneer het gedrag benoemd wordt zonder dat het van iemand is, is dat niet schurend. Dan heeft een dergelijke campagne ook relatief weinig effect. Dan gaat het vooral om een campagne die heel erg past binnen de lijntjes. De burgemeester heeft niet de indruk dat die campagnes in het verleden goed werkten. Meerdere fracties vroegen hoe ervoor te zorgen dat duidelijk is dat het beleid succesvol is en hoe dat te meten. Zij merkt op dat cultuurveranderingen lastig meetbaar zijn en zij refereert daarbij aan de desbetreffende inbreng van de heer Van Steeg.

Tegelijkertijd is wel het aantal meldingen te zien, hoe die opgevolgd worden, hoeveel trainers worden getraind, hoeveel deskundigen worden bereikt, wat gedaan wordt aan het bereiken van scholen. Ook daaraan is te zien hoe groot het effect is. Zij geeft daarbij ook een winstwaarschuwing. De ervaring leert dat wanneer de gemeente dit onderwerp heel belangrijk maakt en significant aan de orde stelt in de samenleving, het aantal meldingen eerder toeneemt dan afneemt. Mensen raken ermee bekend. De burgemeester vindt dat het dan een succes is. In de beeldvorming kan de melding van een toename in het aantal slachtoffers wel gezien worden als een probleem. Dit plan loopt straks gedurende een aantal jaren. Zij zal daarop terugkomen bij de voortgang over dit plan. Het college zal hierop zoveel mogelijk rapporteren. Het college investeert in vier pijlers. Het gaat dan niet om 600.000 euro per jaar. Het gaat om 600.000 euro in deze collegeperiode: 150.000 euro per jaar. Zij bevestigt richting mevrouw Fattal dat er nog iets vanuit het Rijk te verwachten is. Het bedrag in het actieplan is het bedrag dat het college vrijmaakt vanuit openbare orde en veiligheid binnen de eigen begroting. Dat verzoek had de raad gedaan aan het college. Inmiddels is duidelijk dat nog 50.000 euro per jaar vanuit het Rijk beschikbaar komt. Bovendien is er nog een bijdrage vanuit MO voorzien.

Er komt iets meer armslag. De suggestie van het college zou zijn om de extra bedragen te investeren in preventie en te voorkomen dat dit gedrag vertoond wordt. Mevrouw Fattal (GroenLinks) vraagt of dit geld dan in voorlichting gestopt wordt. Of in de training? Burgemeester Dijksma antwoordt in beide. Zowel in de voorlichting, in preventie en in deskundigheidsbevordering; in die kant van het plan. Zij vervolgt haar beantwoording met in te gaan op haar bevestiging dat de wet in de maak is. In het kader van de de G4 volgde zij Rotterdam, omdat Rotterdam hierop heel actief was. Daarover heeft het college wel zorgen. In wet staat een aantal subjectieve termen als uitgangspunt. Dat maakt het in de handhaafbaarheid niet gemakkelijker. De strijd daarover is nog gaande. Daarop is commentaar gegeven. Zij hoopt het nog een klein beetje naar de kant van het Utrechtse te kunnen buigen. Het is onderdeel van het debat. Pagina 50 van 55

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 26 januari 2023

2440

2450

2460

2470

2480

Het college heeft het een en ander gedaan aan de vereenvoudiging van de melding. Het is belangrijk dat de backoffice bijeen blijft, al houdt de burgemeester het voor mogelijk dat er een doorklikknop komt naar www.losergedrag.nl Verschillende signalen op verschillende plekken is niet goed voor de uitvoering en het kost extra geld. Dat geld is er niet. Ook de BOA's en de jongerenwerkers krijgen deskundigheidstraining voor en na de wet. Als de wet er is, zal die training opnieuw gegeven worden op basis van de dan geldende parameters en de ruimte die er dan is voor de BOA's. Dan zal ook bekeken moeten worden of de BOA’s de mogelijkheid hebben om te handhaven of dat de handhaving bij de politie wordt belegd. Dit is nu nog beter te doen met het geld van het Rijk. De burgemeester vindt het een goed idee om na te gaan of het mogelijk is de ondernemers in het nachtleven en de uitsmijters bewust te maken. Zij vindt niet dat de overheid dan de financiële bijdrage moet leveren voor hun training. Het is mogelijk om hen in aanraking te brengen met die training. Het zijn mensen die doorgaans goed oog houden op de openbare ruimte. Het college zal dat oppakken. Mevrouw Ramaker was iets minder blij met de campagne op de Stadhuisbrug. De burgemeester refereert aan haar desbetreffende antwoord. Zij refereert ook aan de motie die zei dat het wel moest schuren.

Zij sluit om die reden ook uit dat het niet mogelijk is dat iedereen applaudisserend langs de kant van de weg staat. Mevrouw Ramaker (VVD) begrijpt het schuren wel. Het schiep bij haar verwarring. Zij licht haar inbreng nader toe met de herhaling ervan. Burgemeester Dijksma merkt op dat iedereen hierover sprak. Om die reden denkt zij dat het wél effect had. Zij herhaalt haar stellingname in dezen. De mensen die dit gedrag vertonen, hebben niet altijd de mogelijke impact daarvan door. En soms is het gedrag heel ernstig. Het stadsbestuur moet daarop de vinger durven leggen. Een onderdeel van de campagne is er juist voor bedoeld om het meldpunt beter bekend te maken. Zij spreekt hiermee ook mevrouw Leever aan. De burgemeester vindt het om die reden belangrijk daarvoor middelen over te houden. De inrichting van de openbare ruimte doet het college ook met het opvolgen van de meldingen. Daarin krijgt het stadsbestuur de locaties in beeld waar dit gedrag veel vaker voorkomt; de zogenaamde hotspots. Dat kan aanleiding zijn om de openbare ruimte anders in te richten door bijvoorbeeld bosschages óf weg te halen óf te verlagen, meer verlichting aan te brengen op bepaalde plekken, et cetera. Straatintimidatie alleen is nooit een reden om bijvoorbeeld flexibel cameratoezicht toe te passen; maar het kan wel een van de argumenten zijn.