conceptverslag openbare vergadering commissie VBF 8 september 2022.doc

Mevrouw Nolten (Bij1) is blij met de uitleg van de wethouder van de tekst achter de “maar”. Zij hoort nu ook wel een andere nadruk dan die zij leest in de raadsbrief in de bewoordingen van de wethouder nu. Zij vraagt daarvoor een verklaring, in het licht van dat de wethouder zegt dat er geen licht tussen zit. Wethouder Streefland gaat vanaf 1 juni over dit dossier met alles wat zij heeft en met alles wat zij daarover zegt. Wat haar betreft is wat in de raadsbrief staat nog steeds een uitleg. Zij benadrukt dat het gaat om het leggen van accenten. Als het gaat om dit onderwerp zal de raad het moeten doen met deze wethouder. Zij benadrukt te hebben aangegeven te zien dat er sprake is van een “maar”. Zij loopt daar niet voor weg. Het is haar uitnodiging aan iedereen in de raad meermalen mee te lopen met VTH. De heer Van Steeg en de heer Sungur liepen al mee. Dan gaat het over wat het beleid doet. Dat vindt ook in deze zaal plaats. De medewerkers van VTH ervaren het beleid. Zij adviseert de raadsleden daar dan ook het gesprek te voeren en dit daar te noemen. Als het gaat om hoe zij er in staat, zit er geen licht tussen. Dit geldt voor haar in alle functies die ze tot nog toe heeft bekleed voordat zij begon als wethouder. Zij begrijpt waar het over gaat, ook al is zij wit en 1,90 meter. Zij hoopt hierin te kunnen zeggen dat hierop zeer veel te doen is. Zij zal het ook niet loslaten.

Mevrouw Nolten (Bij1) waardeert deze toevoeging. De heer Dijkstra (EenUtrecht) wordt hiervan verdrietig. Hij waardeert de inzet van de wethouder enorm om het goed te doen, terwijl hij ziet dat het niet lukt. Hij daagt de wethouder uit haar beantwoording aan te passen en te erkennen dat institutioneel racisme er is en te benadrukken dat het kwalijk is en dat het er niet is op basis van de dossiers. Maar dat is wat hem betreft een bijzin. Hij benadrukt dat taal ertoe doet. Wethouder Streefland bevestigt dat taal ertoe doet en de wijze waarop en wat gezegd wordt ook. Zij benadrukt dat in de breedte. Wat haar betreft is het ook “wie de schoen past trekke hem aan”. Zij vervolgt haar beantwoording. Zij gaat in op de inbreng van DENK en beseft invulling te zullen moeten geven aan wat de gemeente nu al doet en wat de gemeente nog te doen staat en dat ze daarover nog iets moet zeggen.

Pagina 34 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

1660

1670

1680

1690

1700

De vraag is gesteld of het gemeentebestuur nu al doet wat het heeft beloofd nadat de brief in februari en in de Raadsinformatiebijeenkomst in mei is besproken. Zij wil niet de indruk wekken als heeft het college stilgezeten tot september. Gezien is dat in het rapport naar voren kwam bij VTH dat voor nieuwe mensen onduidelijk was hoe het allemaal werkt de binnen de gemeentelijke organisatie of dat ze teveel ruimte hadden. Dan ontstaan eigen codes die worden meegenomen. De wethouder vindt dat onwenselijk. Het gaat om werk dat direct verband houdt met de stad waarin het van belang is om daarmee goed en professioneel om te gaan. Voor de inwerking van nieuwe mensen moeten zaken anders. Dat heeft het onderzoek ook opgeleverd. Het gaat daarbij om begeleiding on the job, het gaat om bejegening, om persoonlijke vorming, om inclusie, om wie de medewerkers zelf zijn, maar het gaat dan ook om het toepassen van meer casuïstiek in de bespreking van elkaar met daarbij ook rollenspellen. Het gaat om trainingen. Trainingen kunnen ook leiden tot de zogenaamde vergeetcurve. Dat wordt momenteel ook meer gedaan bij VTH. Dit wordt daar ook meer betrokken in de bespreking. De betekent ook de training Blue Eyes, Brown eyes. Dat gaat over in- en uitsluiten; extra naast wat VTH al had. Daarbij wordt aandacht besteed aan hoe om te gaan met agressie.

Hoe daaraan woorden te geven? De wethouder spoort de organisatie aan te blijven investeren in het onmogelijk maken dat racisme en discriminatie een plek krijgen in de organisatie. Mevrouw Nolten (Bij1) vraagt verduidelijking. Zij verneemt desgevraagd dat de wethouder nu spreekt over alleen VTH of over alle niveaus in de organisatie. Wethouder Streefland begrijpt deze vraag goed en zal straks ingaan over wat dit betekent voor de rest van de organisatie. Zij noemt de huidige inzet van middelen bij VTH en de activiteiten gericht op verbetering. De organisatiestructuur is aangepast. De afstand tussen leidinggevenden en de medewerkers is soms te groot; de vraag is dan wie de norm stelt. Er zijn kleinere teams met een assistent teamleider. Bij Werk en Inkomen is ook extra begeleiding, ook vanuit Artikel 1 Midden Nederland. Gewerkt wordt aan de toepassing van de training Brown and Blue Eyes. Gezien is dat gebruik gemaakt wordt van RSI van de verwonderadressen. Dan gaat het over informatie voor de politie of de belastingdienst. Besloten is daarmee niet verder te gaan. Bij de OOV is nagegaan hoe mensen de Bibobprocedure ervaren. Het college beseft te kunnen leren van wat daarover gezegd wordt: wat is ingewikkeld? Dat wordt ook gedaan bij Overvecht Noord. De betekent nog niet dat het gemeentebestuur er is. De wethouder beschouwt dit als een begin.

Zij heeft wel gemerkt in gesprekken met leidinggevenden bij deze afdelingen dat dit onderwerp top of mind is. Het besef is enorm. Iedereen heeft door wat er heeft plaatsgevonden bij de belastingdienst; dan gaat het over mensen die hieraan niets hebben kunnen doen, dat geleid heeft tot een “normaal patroon”. De wethouder benadrukt dat dit absoluut niet meer mag. De wethouder vindt dat binnen de gemeente een infrastructuur moet komen waarin dit niet alleen gedaan wordt binnen de afdeling en die zij ter sprake heeft gebracht, maar dat dat breder moet worden toegepast. Zij beseft dit terdege. Dit is op dit moment nog niet goed genoeg. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) vraagt waar de wethouder aan denkt als zij zegt dat het breder zal moeten bij de infrastructuur. Wethouder Streefland zet uiteen dat het college verschillende programma's en actieplannen heeft. Daarover is meermalen gesproken in de afgelopen periode. Zij noemt als voorbeeld het Actieplan Discriminatie, Diversiteit en Inclusie, het Pagina 35 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

1710

1720

1730

1740

1750

integriteitprogramma. Al die verschillende programma's zijn op zich goed. De vraag is of institutioneel racisme een apart onderdeel moet zijn of dat het anders belicht moet worden, of dit steviger moet. Dat is haar zoektocht. Het college wil niet in het vervolgonderdeel. Zij vindt dat het in de organisatie top of mind moet zijn. Binnen de gemeente bestaat het programma Integriteit, maar er hoort ook een poot Inclusieve Organisatie bij. Inclusieve organisatie betekent niet discrimineren, geen institutioneel racisme. Inclusie betekent dat mensen erbij horen en er niet buiten staan. Gezocht moet worden naar de infrastructuur waarin dat goed past. Anders ontstaan allemaal verschillende plannen en zoeken betrokkenen er naar hoe er op te sturen. Diezelfde zoektocht heeft zij ook. Dat begint haars inziens en eindigt bij de leidinggevenden. De leidinggevenden stellen met anderen de norm hoe het hier gezamenlijk te doen. Dit staat los van procedures. De heer Van Steeg (CDA) vraagt of dit betekent dat de wethouder dit gaat vertalen in een uitvoeringsplan of actieplan, anders dan wat in de collegebrief staat. Dat zij concreet gaat maken hoe dit leidt tot verandering in de verschillende plannen die er zijn. Wethouder Streefland antwoordt bevestigend. Zij denkt niet dat zij dit plan zelf moet gaan maken.

Het gaat er wat haar betreft om of het Top of Mind is bij de mensen die leidinggevend in de organisatie zijn, die in de organisatie hiermee bezig zouden moeten zijn, die er zorg voor dragen dat het team inclusief is, die er zorg voor dragen dat de mensen binnenhalen die ze voorheen nooit hadden, die voor een gedeelde norm zorgen die openlijk bespreekbaar is. Het gaat soms om hele concrete en kleine dingen zoals de vraag of een personeelsfeest met alcohol georganiseerd wordt. Of wordt er over nagedacht hoe dit nog anders kan. De vraag is daarbij ook hoe talent met een bi-culturele achtergrond binnen de organisatie te houden. Hoe is te zien dat mensen talent hebben dat ze door kunnen groeien. Hoe geeft de organisatie kansen die voorheen niet zo zichtbaar maken. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) merkt op dat de raad hierover al langere tijd spreekt. Zij noemt de bespreking van de Anti DiscriminatieAgenda waarbij gevraagd is naar meer regie om iemand aan te stellen. Zij vraagt of er een toezegging kan komen wanneer de raad daarover wordt geïnformeerd, of wanneer er wel stappen worden gezet in de richting van de infrastructuur. Het kan niet zo zijn dat het stadsbestuur jaren aan het zoeken blijft. Wethouder Streefland zegt niet dat voordat zij hier kwam niets is gedaan.

Het gaat wat haar betreft echt om een programma, zoals het integriteit programma, zo dat duidelijk is dat leidinggevenden een inclusieve organisatie maken. Zij kan toezeggen wanneer het college dat kan doen. Tegelijkertijd wil zij ervoor waken niet allemaal losse programma's te gaan maken. Zij kan niet beloven dit over een maand klaar te hebben. Het college moet de mensen wel meenemen; het gaat over verandering in het hart en niet in het hoofd. De voorzitter proeft bij de commissie de wens om explicieter en concreter te weten wat zij wanneer in handen kunnen hebben. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) bevestigt dat ze dat graag wil weten. Wethouder Streefland zal zich ervoor inzetten een eerste “aanpak en ontwerp organisatiebreed” te leveren aan de raad in Q4 2022. Zij benadrukt dat het college wel degelijk al aan de slag is. Er is bij deze organisatieonderdelen al veel in beweging. Zij ziet in dit verder te moeten brengen. Mevrouw Deldjou Fard (GroenLinks) hoort de wethouder zeggen nog te moeten zoeken naar hoe het te doen. Naar haar weten vond het bestuur in 2014 al het Pagina 36 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

1760

1770

1780

1790

1800

nodige: een actieplan Diversiteit en Inclusie van het gemeentelijk organisatiebureau. Zij vraagt wat nu toegevoegd wordt. Dat actieplan gaat over de zaken die nu genoemd zijn. Wethouder Streefland houdt het voor mogelijk dat dat daar goed inpast; zij weet nog niet of zij dat stevig genoeg vindt. Zij wil een analyse maken of het voldoende top of Mind is wanneer dit onder of binnen Diversiteit en Inclusie geplaatst wordt. Zij wil niet overgaan tot de orde van de dag. De voorzitter begrijpt dat de wethouder de raad zal informeren over die zoektocht in Q4. Mevrouw Kendir (Student & Starter) hoort de wethouder zeggen te moeten voorkomen dat slechts de losse eindjes gepakt worden en er geen integrale aanpak ontstaat. Zij brengt de inbreng van haar partij onder de aandacht bij de Anti DiscriminatieAgenda om met de domeinoverstijgende Task Force te komen, juist om dit probleem te voorkomen. Die domeinoverstijgende Taskforce moest dan ook echt het mandaat en de middelen hebben om te kunnen opereren. Toen werd dat teruggefloten vanuit het college. Zij vraagt de wethouder wat hierin dan kan helpen. Wethouder Streefland heeft dat niet scherp en ook niet het voorstel van Student & Starter. Zij begrijpt de woorden van mevrouw Kendir. Zij weet niet of een Taskforce het juiste begrip is in dit verband. Zij waakt ervoor dat dit het volgende plan wordt los van andere plannen.

Misschien wordt het wel een domeinoverstijgende Taskforce. Mevrouw Kendir (Student & Starter) merkt op dat het haar niet om de naam gaat. Het gaat haar er vooral om dat er een orgaan is die integraal kan opereren en die echt het mandaat en de middelen heeft. Zij vraagt of de wethouder kan toezeggen om te kijken naar een dergelijk orgaan. Wethouder Streefland antwoordt dit te moeten meenemen om na te gaan hoe dat eruit ziet. Dit is een Governance-vraag. Zij kan zich voorstellen dat dit zit in de leidinggevende rol in plaats van in een organisatieteam dat daaraan vastgeplakt wordt. Mevrouw Kendir (Student & Starter) vraagt wanneer de raad daarvan een terugkoppeling kan verwachten. Wethouder Streefland antwoordt in Q4 2022. Mevrouw De Vries (Partij voor de Dieren) brengt voor het voetlicht dat de wethouder zei dat het gaat over 4000 mensen. Zij vraagt wie die 4000 mensen dan zijn; het komt haar fractie voor dat het om veel meer mensen gaat. Er is een organisatiecultuur maar er zijn ook mensen in de stad die met het beleid te maken hebben. Wethouder Streefland merkt op dat dat absoluut waar is. Het college heeft buiten iets te doen maar zeker ook binnen. De 4000 betreft de interne organisatie. Zij bevestigt dat de scope breder is dan alleen de interne organisatie.

De heer Dijkstra (EenUtrecht) vindt dat de wethouder iets moois heeft gezegd: dit onderzoek heeft heel veel losgemaakt, meer nog dan al die andere programma’s. Hij vraagt of dat dan niet een extra argument is om vervolgonderzoek als middel te overwegen. Wethouder Streefland merkt op dat deze vraag meermalen is gesteld. Het gaat om exploratief onderzoek. Dit is het eerste onderzoek waarbij getracht is de definitie te operationaliseren. Dat betreft de complexiteit. Er zijn verschillende mogelijkheden om het nodige te monitoren en te volgen is. Het is handzamer om het te doen tijdens het werk, dan nu opnieuw proberen te vinden wat moeilijk te vinden is. Zij stelt voor nu vooral aan de gang te gaan. Dat wil niet zeggen dat zij de suggestie dit te moeten volgen, loslaat. Misschien betekent het wel dat over twee jaar nagegaan wordt hoe Pagina 37 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

1830

het bestuur hierin staat. Dan is het college ook verder met de onderzoeken. Misschien is het dan ook beter te beoordelen. Mevrouw Van der Wilt (D66) gaat in op de “interne structuur” en de “Taskforce”. Zij merkt op dat er meerdere beelden in deze commissie gedeeld zijn over wat daaronder zou kunnen vallen; gaat het over normering, over intervisie, elkaar aanspreken, trainingen, leidinggevende helpen. Zij zou graag willen horen welke eerste beeld de wethouder daarbij heeft, afgaande op de vragen die hier gepasseerd zijn. Dat geeft haar een beetje richting. Wethouder Streefland hoorde dat het gaat over leiderschap, over werving en selectie die inclusief is waarover mevrouw Chirino sprak, het gaat over training, intervisie, begeleiding, monitoring, kennissendeling, het gaat vooral over het delen van wat ervaringen mensen doen. Die moet het college zien te vinden. Die kan het college ook vinden. Het gaat ook over hoe de organisatie diverser wordt. Op dit moment zijn van de BOA’s van VTH 35% divers in de lagere schalen. Dit geldt ook voor W&I. Het college heeft gezegd in 2026 vanaf schaal 12 20% te willen met een bi-culturele achtergrond. Ook die aspecten moet het college meenemen. Dat betekent niet altijd van buitenaf nieuw, maar ook intern kijken naar talent, naar mensen die willen blijven omdat zij het fijn werken vinden, omdat zij hier een kans krijgen.

Die facetten zitten er allemaal in. Mevrouw Van der Wilt (D66) roept ertoe op of moedigt aan gezamenlijk scherp te formuleren elkaar scherp te houden op de norm. Die hoorde zij nog niet terug. Zij drukt de wethouder op het hart dit mee te nemen. Wethouder Streefland bevestigt dat normstellers er bij staan. Daarover gaat het in de kern. Het voorstel dat werd gedaan “kan ontslag volgen” is er al. Bij misdragingen kan er een integriteitsrapportage gedaan worden; ontslag is daarvan inderdaad een optie. De wethouder noemt in dit verband ook een tweede kans. Wat haar betreft gaat het ook over het leereffect.

1840

Punt van orde De heer Sungur (DENK) merkt op dat het in de discussie en in de vragen alle kanten opgaat en dat zijdelings ook onderwerpen worden aangestipt. Hij heeft soms het gevoel of dit een beantwoording is op zijn vraag/zijn voorstel. Of hij moet reageren of niet. Hij vraagt dit meer puntgericht de vragen en de antwoorden te behandelen zodat partijen weten wanneer ze mogelijk kunnen interrumperen. De voorzitter is het eens met de heer Sungur. Hij wilde voorstellen dat de wethouder de gelegenheid te geven haar antwoorden te geven en de partijen daarbij langs te gaan.

1810

1820

1850

Voortzetting van het debat Wethouder Streefland begrijpt dat hiermee is afgerond dat de verbinding is te vinden op de kapstok. Het vervolgonderzoek werd ingebracht door de fractie van DENK. Zij zegt voor nu aan de gang te gaan, en te evalueren op een ander moment. De heer Sungur (DENK) vindt dat het één het ander niet uit hoeft sluiten. Hij vindt dat zowel actie is in te zetten als verkennend onderzoek is te doen. Hij citeert het desbetreffende uit het rapport. Wethouder Streefland pleit voor doorpakken op dit moment. Zij noemt het begrip domeinoverstijgende Taskforce in dit verband. Dat ook te monitoren en haar te bevragen, daarover ook kritisch te zijn. En vervolgens te onderzoeken. Pagina 38 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

1860

1870

1880

1890

1900

De heer Sungur (DENK) vindt dit geen antwoord op zijn vraag. Hij stelde dat het en en kan. Wethouder Streefland kiest op dit moment voor de ene “en”. En later de andere. Zij vervolgt haar beantwoording. Zij gaat in op wat al is gezegd over ontslag. De heer Sungur (DENK) begrijpt dat ontslag één van de maatregelen is. Hij pleitte voor ontslag als uitgangspunt. De politie denkt in beginsel aan opslag om vervolgens na te gaan of er redenen zijn om daarvan af te wijken. Wethouder Streefland vindt dat op dit moment nog te vroeg. Zij benadrukt dat ontslag altijd een optie is. Als het gaat om de redenering moet zij daarover nadenken en kan zij daarover op dit moment geen uitspraak doen. Ingebracht is het Uthiekmodel zoals gedaan voor RSI. Zij noemt in dat verband de verwonderadressen als onderdeel en het besluit daarmee te stoppen. Dat is een middel. Er zijn meerdere middelen die mee te nemen zijn als het gaat om normstelling en het voeren van het gesprek daarover. Zij weet niet of Uthiek daarvoor geschikt is. Zij vindt het wel een goede suggestie Gesproken is over de voortgang met diversiteit naar het actieplan Diversiteit in Q2021-2023. De heer Sungur (DENK) vraagt of dit concrete toezeggingen zijn op het verzoek van zijn fractie. Hij vroeg VTH expliciet mee te nemen in het plan van aanpak.

Wethouder Streefland licht in bevestigende zin toe dat dit het plan van aanpak is Etnisch Profileren. Meerdere raadsleden hebben inbreng geleverd over meldingen. Met betrekking tot interne meldingen zijn de volgende afspraken van kracht: Eerst altijd de leidinggevende. Wanneer het probleem tussen de leidinggevende en de melder zit, deelt zij mee dat er twee externe vertrouwenspersonen extra zijn aangenomen. Zij noemt in dit verband ook Artikel 1 Midden Nederland. Daarnaast bestaat de landelijke klachtencommissie Ongewenst Gedrag. Dit zijn de meldingmogelijkheden en wat daaraan is toegevoegd. Mevrouw Nolten (Bij1) is blij te vernemen dat er extra vertrouwenspersonen zijn aangesteld. Zij hoort dat er klachten blijven hangen bij vertrouwenspersonen. Zij vraagt of de raad er op kan rekenen dat de ervaringsdeskundigheid in de behandeling van de melding centraal staat. Wethouder Streefland zou kort gezegd bevestigend reageren. Ze wil de bestaande vertrouwenspersonen als de extra aangestelden externen worden geholpen met een training, ook voor de klachtenafhandeling. Dat wil niet zeggen dat het altijd goed gaat. Zij neemt dat extra mee als een groot aandachtspunt. Zij vervolgt met in te gaan op externe meldingen. De categorie discriminatie is toegevoegd op de website als extra registratiemogelijkheid. Het college werkt daaraan. Artikel 1 maakt echter gebruik van een WhatsApp nummer.

De wethouder informeert de commissie over de actie die Artikel 1 inzet. Zij noemt daarbij de actie On the Road. Het college heeft Artikel 1 Midden Nederland de opdracht gegeven de instantie te worden ook van de externe partners van de gemeente. Soms is het voor mensen in de stad veiliger om bij Artikel 1 Midden Nederland een melding te doen dan bij de gemeente Utrecht. De heer Sungur (DENK) had gevraagd om de discriminatie binnen de organisatie afzonderlijk te kunnen registreren. Hij vraagt of dat gaat gebeuren. Hij vraagt of dat de toezegging is. Wethouder Streefland antwoordt bevestigend. Pagina 39 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

1940

De wethouder gaat in op de inbreng van de PvdA. Over de ombudsman zal nog gesproken worden. De publicatie van KIS – KIS doet ook onderzoek naar institutioneel racisme in de praktijk. Op dit moment loopt dat nog. Daarbij is het college ook betrokken. Zodra daarover meer bekend is, zal het college de raad informeren. Mevrouw Raaijmakers (PvdA) doelde op een ander onderzoek uit 2001 waarnaar ook gewezen wordt in dit onderzoek. Daarin worden zes aanbevelingen gedaan. Het ging haar specifiek om de stadsgesprekken, in gesprek met de bewoners. Wethouder Streefland bevestigt ook een bijdrage te hebben geleverd aan het andere onderzoek. Zij vervolgt haar beantwoording. Het ging vooral over hoe ontmoetingen te kunnen organiseren met groepen die met discriminatie te maken hebben gehad. Zij vindt het heel belangrijk maar het gaat eerst over of dit intern goed op de rails gezet wordt en of het college dat goed kan organiseren. Zij weet niet wanneer zij dit kan organiseren. Zij is zeker bereid om de lessen te delen buiten de gemeente. Dat is nog extra te doen met de partners met wie het college werkt; jongerenwerk DOCK, en met de andere organisaties met wie de gemeente samenwerkt. De uitkomsten zijn ook gedeeld met de Nationale coördinator racisme en discriminatie. Het college heeft ook met de G4 de uitkomsten gedeeld. Hierover wordt breder het gesprek gevoerd.

In het komend voorjaar zal bewezen moeten worden of de gemeente op koers ligt. Het is de intentie van de wethouder daarop stevig te sturen zo dat de gemeentelijke organisatie overal een goede diverse organisatie wordt. De wethouder begrijpt vanuit welke drive dit onderwerp Student & Starter raakt. Zij vindt het heel herkenbaar. Gesproken werd over de gebiedsgerichte aanpak. De wethouder denkt dat dat het onderwerp is dat op een ander moment beter bij de kop te pakken is. Misschien is dat ook wel in aanwezigheid van de burgemeester. Het gevoel bestaat als gaan de handhavers juist naar de moskee als het daar druk is. Soms is het ook beter om dan naar de moskee te gaan en te vragen of de afdeling VTH kan helpen in plaats van bekeuren. Te zien is in Leidsche Rijn dat daar mensen van de moskee staan om te helpen met parkeren. Er zijn veel meer oplossingen. Die moeten wat de wethouder betreft veel meer gekozen worden. Zij is het absoluut eens met het meenemen van de beleving van burgers. De vraag of ambtenaren te verplichten zijn om vrijwilligerswerk te doen; vrijwilligerswerk heet vrijwilligerswerk, en gelukkig doen veel ambtenaren al vrijwilligerswerk. Het extra onder de aandacht brengen, vindt de wethouder absoluut heel goed.

Vrijwilligerswerk kan van betekenis zijn voor de mensen in de stad; de vraag is of beter is te toetsen wat het beleid betekent voor de mensen die het betreft. De wethouder vindt dat eerder een interventie dan de ambtenaren te verplichten vrijwilligerswerk te doen.

1950

Wat de wethouder betreft moet monitoring niet via een eventueel dashboard; zij zoekt naar een andere manier. Zij is al ingegaan op de inbreng van het CDA. Het CDA ging in op de open houding. Zij weet dat het meelopen met BOA's heel erg kan helpen om te zien wat zij meemaken, maar ook de bereidwilligheid om juist daarover het gesprek te voeren. Het CDA voelt voor extra handhavers. De wethouder beseft dat daarover verschillend gedacht wordt. Tegelijkertijd zal de raad daarvoor een budget moeten vrijmaken. Wanneer de raad dat wil, moet dat niet betekenen minder BOA's waar het nodig is maar meer daar waar de BOA’s nu niet zijn.

1910

1920

1930

Pagina 40 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

1960

1970

1980

1990

De heer Van Steeg (CDA) haalt uit de brief dat er meer handhavers komen. Wanneer dat niet het geval is kan het college de zichtbaarheid in de wijk dus niet uitvoeren? Wethouder Streefland zet uiteen dat het college geprobeerd heeft om de wijkboa's zoveel mogelijk de wijkboa's te laten zijn. Zij hebben veel contact met jongerenwerk, met de inwoners, met de ouders, met de ondernemers. Om dan op een andere manier met een ander team de opvolging van meldingen te doen. De wethouder benadrukt dat dat niet altijd mogelijk is. Dat is afhankelijk van het aantal meldingen. De oplossing zit wat haar betreft niet in minder BOA's. De oplossing zou moeten zijn gelijk investeren: in alle wijken evenveel. Dat kost heel veel meer geld. Daarover moet de raad afspraken maken. Dat dilemma legt de wethouder hier voor. Zij deelt de inbreng over gerichte surveillance. Uitgebreid is gesproken over de infrastructuur en hoe het college de wording daarvan ziet. De wethouder bevestigt dat de gemeentelijke ombudsman hierin iets kan betekenen. Ook als het gaat over vertrouwen en bereikbaarheid en het kunnen indienen van klachten. Het onderwerp zal later worden besproken. De wethouder toetst of GroenLinks een mystery guest voor zich ziet in de organisatie van de gemeente Utrecht. Mevrouw Deldjou Fard (GroenLinks) bevestigt dat dat het voorstel is. Dat zet haar fractie ook op andere organisaties in.

Haar fractie vindt het belangrijk dat zij ook bij de gemeente hun werk zullen doen Wethouder Streefland weet niet goed wat zij hiervan moet zeggen. De vraag is wat voor organisatie de gemeente Utrecht wil zijn. Wanneer gesteld wordt dat er een mystery guest zou kunnen komen, zal dat zeker leiden tot ander gedrag. De vraag is of dat zal leiden tot veranderd gedrag. De wethouder betwijfelt dat. Zij weet ook niet of dit verstandig is. Zij weet wel dat de organisatie soms opgeschud moet worden. Wel moet er een goede stevigheid in de organisatie ingebouwd worden waarbij mensen weten dat ze weer onderzocht worden, dat er een audit komt. Zij schetst de situatie bij een inzet van een mystery guest: de persoon zegt dan na drie of zes maanden “by the way, ik was een mystery guest”. De wethouder betwijfelt of dat de juiste werkwijze is. Zij toetst dit; dit is het dilemma. Mevrouw Deldjou Fard (GroenLinks) denkt aan Bibob-procedures, BOA’s bij handhaving via mystery guest toezicht te houden om zo doende structureel meer cijfers boven tafel te krijgen. Zij bepleit dat Utrecht in dit opzicht lef toont. Wethouder Streefland begrijpt dat de mystery guest systematisch wordt voor cijfers. Die functie heeft de mystery guest wel wanneer hij opbelt naar een verhuurorganisatie op zoek naar een huis, of wanneer iemand een stage-adres zoekt.

Een mystery guest die naast de ambtenaren werkt op de afdeling, hun collega is en daarmee het reilen en zeilen van de afdeling volgt, gaat het totaal van informatie niet ophalen wanneer het gaat om cijfers. De wethouder vraagt zich af of dit de juiste methode is. Zij deelt de oproep van mevrouw Deldjou Fard om scherp te blijven door te monitoren. Mevrouw Deldjou Fard (GroenLinks) licht toe dat het haar niet gaat om binnen de gemeentelijke organisatie, maar het gaat haar om hoe Utrechters samenwerken met gemeentelijke organisaties. Het gaat haar dus om “van buiten af”. De mystery guest hoeft geen toezicht te houden op een collega.

Pagina 41 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

2000

2010

2020

2030

2040

Wethouder Streefland begrijpt dat de gemeente Utrecht dan opdrachtgever is voor intern. Zij moet hierover nadenken. Dit onderwerp heeft veiligheid nodig. Het gaat haar om veranderend gedrag. Zij stelt voor hierover nog te komen te spreken. Mevrouw Nolten (Bij1) is het erover eens dat veiligheid nodig is. Daarom wordt dit gesprek gevoerd. Zij legt de vraag terug: veiligheid voor wie? Wethouder Streefland vindt die vraag terecht. Wie is hiervan de dupe? De vraag is welk middel in te zetten; het gaat haar om een duurzaam veranderend gedrag. Dat moet het uitgangspunt zijn voor interventies. De vraag is hoe de organisatie scherp te houden. Zij vervolgt met in te gaan op de inbreng van de ChristenUnie: wat te doen met andere afdelingen? Met de door haar genoemde vier afdelingen zijn al stappen gezet. Het college vindt ook dat dat breder moet. Het gaat om een interne cultuur en dat geldt ook voor de rest van de organisatie. Daarover is de wethouder het eens. Zij noemde de streefcijfers al; die komen terug in de barometer in het voorjaar. De wethouder denkt dat de gemeente Utrecht al stappen maakt met inclusieve werving. De wethouder noemt verschillende wervingsinstrrumenten in dat kader; daarover wordt nagedacht. Zij is het ermee eens dat het om een langzame maar zichtbare trend is. De wethouder herkent het ongeduld zoals mevrouw Raaijmakers inbracht.

De wethouder vindt de inbreng van de VVD goed waar het gaat om de vraag wat institutioneel racisme doet met mensen. Misschien moet dat ook systematischer ingezet worden met daarbij de nodige evaluatieve vragen. De vraag van de Partij voor de Dieren en wie verantwoordelijk is beantwoordt de wethouder met dat zij dat is. Zij kan niet alleen de vrolijkheid dragen. De raad moet het college scherp houden, de collegeleden moeten elkaar scherp houden en het gaat vooral om de groep van leidinggevende managers met daarbij de normstellers daaromheen. Zij kiest op dit moment niet voor meer onderzoek. Zij ziet dit niet als een gemiste kans en wil het onderwerp ook niet bagatelliseren. De wethouder bevestigt dat dit een eerste exploratief onderzoek is met zijn beperkingen. De volgende keer zal gesproken worden over de onafhankelijkheid van het onderzoek. Dan zal ook de complexiteit van de opzet van dit onderzoek aan de orde komen en de betrokkenheid van sommige raadsleden met daarbij de vraag hoe onafhankelijk het was. Zij dankt Bij1 voor de aansporing. Zij weet dat het voor deze fractie zeer relevant is en dat dat ook de reden is voor de aanwezigheid van deze fractie met daarbij ook andere mensen in de raad. Zij deelt de notie dat op alle niveaus dit gedaan moet worden. Dat zal de nodige tijd kosten.

Zij nodigt de raad voor een eerste meedenken uit in een eventuele fase daaraan vooraf zonder dat zij de onafhankelijkheid van de raad daarbij wil beïnvloeden. Zij is het er over eens dat het vooral in gedrag zit. De juiste intentie is niet voldoende; de wethouder heeft dat goed gehoord. Praten over inclusie is niet genoeg, het fenomeen moet blootgelegd worden. Hiermee rondt zij haar beantwoording af. Gemiste vragen in relatie tot de inbreng

Pagina 42 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

Mevrouw Kendir (Student&Starter) noemt haar vraag met betrekking tot het terugwinnen van vertrouwen van mensen van bepaalde etnische groepen en mensen met een islamitische achtergrond. En haar tweede vraag had betrekking op de omgang met vervuilde gegevens van instanties en meldingen. 2050

Mevrouw Van der Wilt (D66) heeft een korte beantwoording gehad op de monitoring. Maar er zijn verschillende signalen gekomen over monitoring. Haar is nu niet duidelijk of de wethouder voor zich zag dat in het vervolg van de uitvoering van programma meer om monitoring of onderzoek gaat. Zij vraagt hierover helderheid. De heer Dijkstra (EenUtrecht) had gevraagd dat de kern in de aanpak de andere cultuur in de eigen organisatie zou moeten zijn waarbij leidinggevende voortdurend als vanzelfsprekend er naar vragen; dat is veel meer dan programma's, trainingen, et cetera. Hij miste hierover een reactie van de wethouder. 2060

De heer Sungur (DENK) heeft een vraag gesteld over het opnemen van discriminatie als onderdeel in bijvoorbeeld Uthiek. Dat is zijdelings aan bod gekomen. Hij had gevraagd om een toezegging om bij handhavingsinstrumenten die worden ingezet en bij nieuwe processen die worden ingericht zich te houden aan een soort meetlat zoals bij een privacy-impact-analyse: zien we risico's ten aanzien van discriminatie. Hij heeft hierop nog geen duidelijk antwoord gekregen. Hij had bovendien een vraag over de raadsbrief en hoe die in elkaar is gestoken met nadrukkelijk een aantal verkleinwoorden. Hij had gevraagd waarom de drang bestond om op die manier de raadsbrief vorm te geven. 2070

2080

2090

De beantwoording Wethouder Streefland brengt in in de richting van mevrouw Kendir dat geen eendimensionale knop is waarop zij kan drukken als het gaat om het herstel van vertrouwen, al zou zij dat graag doen. Zij ziet daarvan veel in de wijk Overvecht waarvan zij Wijkwethouder is. Het gaat ook over aanraakbaar zijn als overheid, reflectief, er zijn, zien en horen van mensen die normaal gesproken zich niet uiten en het op zoek gaan naar die groep. Dat is niet makkelijk maar aan dit soort zaken denkt zij dan. Zij denkt dat de raad hierin veel kan betekenen. Mevrouw Kendir (Student & Starter) merkt op dat de gemeente ook kan bijdragen aan een positieve beeldvorming rond mensen met een migratie-achtergrond. Zij vraagt hierop de toezegging van de wethouder. Wethouder Streefland antwoordt bevestigend. Het gaat dan om het zoeken naar de vorm en het moment. Duurzamer is ervoor te zorgen dat de jongeren aan het werk komen op een plek waar ze horen, waar ze hun talent kunnen laten zien, en dat de verantwoordelijken in de organisatie goed zoeken door onder meer MBO-ers een stageplek aan te bieden, ervoor te zorgen dat ze kunnen doorgroeien. Dat zijn duurzame oplossingen dan het tonen van een film. Beide kan. Ze gaat in op de vraag van Student & Starter over de vervuilde gegevens.

Het college is daarop alert en scherp en dit is onder andere de reden waarom de gemeente niet meer meedoet met RSI. D66 stelde een vraag over de monitoring. De wethouder denkt dat het vooral gaat om een interne audit of een review, of een jaarlijks onderzoek naar hoe het gaat. Duidelijk is voor de wethouder dat er een instrument moet komen. Maar zij wil het niet te instrumenteel inrichten. Pagina 43 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

2100

2110

Mevrouw Van der Wilt (D66) legt de vraag voor hoe de signalen uit de stad hierop beter op te halen zijn en of dat in de huidige vorm kan. Zij zou daarop graag de reflectie zien. Mogelijk in de Q4-brief. Wethouder Streefland antwoordt dat dat mogelijk is bij de Anti DiscriminatieAgenda. Dat kan in Q1 2023 en als het anders is zal zij dat laten weten. Over Uthiek als meetlat is de wethouder te weinig geïnformeerd om dit te kunnen beoordelen. Meerdere modellen zouden kunnen helpen. De wethouder zal de raad in Q3 informeren of en hoe dit instrument is in te zetten in relatie tot discriminatie. Wethouder kan zich goed voorstellen dat de verkleinwoorden in de brief de indruk wekken als bagatelliseert het college daarmee het onderwerp. De wethouder vindt het spijtig wanneer dit deze verkeerde indruk heeft gewekt. Dat doet ook geen recht aan het gesprek dat in de commissie is gevoerd en ook niet aan het onderwerp. De heer Sungur (DENK) bedankt de wethouder voor deze reflectie en deze woorden. Hij benadrukt het belang van de houding en het gedrag van het bestuur in een kwestie als deze. Hij herhaalt zijn stellingname. Hij dankt de wethouder voor haar aandacht. De heer Dijkstra (EenUtrecht ) vraagt of de wethouder dit nog kan rechtzetten. Wethouder Streefland zegt walk to talk en zij benadrukt dat het bestuur heel veel te doen heeft en dat praten alleen niet voldoende is.

Nadat het werk gedaan is, is na te gaan of het gelukt is. Dan zijn de verantwoordelijken aanspreekbaar. De voorzitter concludeert dat hiermee het debat is gevoerd. Zij recapituleert de toezeggingen. Hij verneemt graag van de agenderen de partijen moet zij hiermee verdergaan.

2120

2130

Toezeggingen de wethouder zegt toe  De raad in Q4 2022 te informeren over de eerste aanpak en ontwerp van een gemeentelijk programma aangaande institutioneel racisme.  VTH als onderdeel mee te nemen in het plan van aanpak Etnisch Profileren.  Discriminatie binnen de organisatie te registreren.  De raad in Q3 2022 te informeren over welk instrument is in te zetten om discriminatie of non-discriminatie als toets is mee te nemen op het moment dat nieuwe handhavingsinstrumenten worden ingezet of nieuwe processen worden ingericht ten aanzien van handhaving. Dan wordt gekeken of dat gaat gebeuren en of Uthiek daarvoor het juiste model is. Mevrouw Nolten (Bij1) had begrepen dat ervaringsdeskundigheid wordt meegenomen in klachtenbehandeling binnen de gemeente doet klachtenbehandelaar. Wethouder Streefland zal hierover terugkomen. Zij ziet het liefst ervaringsdeskundigen die rol hebben. Zij zal dit betrekken bij de toezegging die gedaan is voor Q3. De voorzitter verneemt graag van de agenderende partijen wat zij met dit onderwerp verder willen naar aanleiding van deze commissie behandeling.

2140

De heer Sungur (DENK) wil graag een aantal voorstellen inbrengen in de vorm van een motie. Dit onderwerp komt wat hem betreft terug in de gemeenteraad. Volgende week zal dan te kort dag zijn. Hij denkt dat het gemeenteraad in oktober wordt.

Pagina 44 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

2150

Mevrouw Raaijmakers (PvdA) stelt zich ook een doorgeleiden naar de raad. Zij stelt voor eerst het andere commissiedebat te voeren zodat een en ander gezamenlijk in de raad te bespreken is. Mevrouw Kendir (Student & Starter) sluit zich daarbij aan. De heer Van Steeg (CDA) sluit zich aan bij de woorden van mevrouw Raaijmakers. Mevrouw Van der Wilt (D66) sluit zich daarbij aan. Mevrouw Deldjou Fard (GroenLinks) sluit zich daarbij aan. Achter de schermen wil zij het gesprek voeren over de mystery guest en mogelijk komt zij daarna met een motie daarover in de raad. Mevrouw Chirino (ChristenUnie) sluit zich aan bij de woorden van de PvdA. Mevrouw Ramaker (VVD) sluit zich aan bij de woorden van de PvdA. Mevrouw De Vries (Partij voor de Dieren) sluit zich aan bij de woorden van de PvdA. De heer Dijkstra (EenUtrecht) sluit zich aan bij de woorden van de PvdA. Mevrouw Nolten (Bij1) sluit zich aan bij de woorden van de PvdA De voorzitter concludeert dat hiermee dit agendapunt is besproken. Hij schorst de vergadering voor 3 minuten tot 21.36 uur.

2160

8. Raadsbrief aard en omvang en aanpak van mensenhandel

2170

Burgemeester, Openbare Orde en Veiligheid Geagendeerd door: B. Chirino, (ChristenUnie), H. Assen (PvdA), L. de Vries (PvdD), B. van Steeg, (CDA), T. Meerding, (VVD), F. Dekkers, (GroenLinks), fractie PVV. Het onderzoek van Regioplan lijkt te bevestigen dat mensenhandel in Utrecht een grotendeels verborgen probleem is. Het is hen niet gelukt om een reële inschatting te maken van de daadwerkelijke omvang van mensenhandel in Utrecht. Het volume, de kwaliteit en de eenduidigheid van de registraties liet dit niet toe. Uit het onderzoek blijkt dat er ook in Utrecht een aantal factoren belemmerend werken op een effectieve informatieverzameling en -uitwisseling. Er zijn nog steeds professionals die signalen niet of onvoldoende kunnen herkennen. Ook weten ze niet altijd welke signalen moeten worden geregistreerd en welke meldroute moet worden gevolgd. Om situaties zichtbaar te maken en de uitbuiting te stoppen is er dus een actieve inspanning van overheidsinstanties nodig. De fracties willen graag met elkaar in debat over deze raadsbrief en een recent WODC onderzoek. Hierbij komt o.a. aan de orde: • Welke acties worden ondernomen n.a.v. het onderzoek, bijvoorbeeld over het melden van arbeidsuitbuiting? • Welke rol heeft de gemeente in het uitwerken van de agenda? • Hoe wordt de raad daarin meegenomen? • Welk tijdspad ziet het college voor zich?

2180

De voorzitter constateert dat dit punt is doorgeschoven naar een volgende vergadering. 9. Vergunningplicht Autobranche Bedrijventerrein Nieuw Overvecht

2190

Burgemeester, Beleidsterrein: Openbare Orde en Veiligheid, Handhaving Geagendeerd door M. Koning (D66), DENK en PvdA D66 gaat graag met de commissie in debat om de inzet van dit middel te bespreken. D66 heeft onder andere vragen over: • de capaciteit bij VTH voor handhaving en uitgifte vergunningen (wat gaan we dan niet doen?) • De evaluatie en monitoring van effectiviteit. Ook willen we in gesprek hoe zij een waterbedeffect in andere branches of delen van de stad gaat voorkomen met het gebruik van dit middel op deze plek

9.1 Raadsbrief Vergunningplicht Autobranche Bedrijventerrein Nieuw Overvecht 2004-2022 9.2 Raadsbrief Vergunningplicht Autobranche Bedrijventerrein Nieuw Overvecht De voorzitter constateert dat dit agendapunt is doorgeschoven naar een volgende vergadering. 2200 Pagina 45 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

10. Lokale ombudsman

2210

2220

2230

2240

2250

Burgemeester, Beleidsterrein: Bestuurlijke Zaken Geagendeerd door: het Presidium De gemeentelijke Ombudsman is een aanstelling door de Gemeenteraad. Van 2002 – 2012 hoorde de Ombudsman (net als de Rekenkamer) bij het organisatieonderdeel Raadsorganen. In 2020 waren PvdA, SP, DENK, D66, CDA, GL, S&S, PVV, PvdD, SBU, CU al voorstander van het terugbrengen van deze functie (M62: ‘is de gemeentelijke ombudsman terug van weggeweest?). Het CDA heeft recent ook schriftelijke vragen over de Ombudsman gesteld en uit het coalitieakkoord blijkt dat hier nu ook de middelen weer voor beschikbaar zijn. Dit betekent brede steun om dit instrument terug te brengen. De Ombudsman onderzoekt klachten over de wijze waarop de gemeente zich tegenover burgers, bedrijven, instellingen en personeel heeft gedragen. Hij doet dat met het doel de klacht op te lossen, het vertrouwen in de overheid te herstellen en de overheid te laten leren van de klachten. Het is zodoende een belangrijke waarborg voor goede behandeling van inwoners en draagt bij aan het inzicht van de Gemeenteraad in de verantwoording van en de controle op het gemeentelijk bestuur. De Ombudsman is in functie niet aan enig gemeentelijk gezag ondergeschikt, maar oefent de functie zelfstandig en onafhankelijk uit, vergelijkbaar aan het instrument Rekenkamer.

Het presidium hecht waarde aan een open debat over de wenselijkheid en vormgeving van het instrument Ombudsman voordat het een raadsvoorstel aan de raad voorlegt. Ter ondersteuning van de discussie heeft het een memo over het onderwerp bijgevoegd. De burgemeester heeft als portefeuillehouder Ombudszaken een aanvullend memo bijgevoegd dat toeziet op onder andere de verbinding met de eerstelijnsklachtenbehandeling. Uw debat fungeert als input voor het op te stellen raadsvoorstel. Dit raadsvoorstel wordt nadien op de reguliere wijze in proces gebracht.”

De voorzitter leidt dit onderwerp in. Het gaat om de wenselijkheid en vormgeving van de invoering van het instrument de ombudsman. Het presidium hecht waarde aan een open debat voordat een raadsvoorstel over het instrument aan de raad wordt voorgelegd. Het gaat om een opiniërend debat. Hij attendeert de commissie erop dat de burgemeester vooral aanwezig is als ook de voorzitter van de gemeenteraad Dit debat fungeert als input voor het op te stellen raadsvoorstel. Dit raadsvoorstel wordt nadien op de reguliere wijze bij de raad in proces gebracht. Het memo wordt daarom in één termijn besproken. De commissie De heer Van der Zweth (PvdA) vindt het plezierig dat de lokale ombudsman nu terugkomt sinds 2012. Zijn fractie vindt het oprecht nodig in een tijd van toenemend wantrouwen in de overheid. Met een herkenbaar en laagdrempelig loket zijn de meest kwetsbare inwoners in de stad geholpen. Met betrekking tot het memo vindt zijn fractie dat de lokale ombudsman onderdeel wordt van het raadsorgaan. Dat staat los van het ambtelijk apparaat. Daarom kan de lokale ombudsman onafhankelijk en separaat zijn weg vinden als instituut, zoals de Rekenkamer. Hij ziet voor zich dat daar iemand komt die stevig in zijn schoenen staat; die zich aan durft te bemoeien tegen de organisatie, tegen wethouders, tegen burgemeesters.

Die zich durft uit te spreken als zaken niet goed gaan en in staat is de gemeentelijke organisatie bij te sturen. Ook institutioneel racisme kan langs deze weg tijdig herkend worden. Hij stelt zich voor dat het stadsbestuur het nodige gepeperd te horen krijgt. Hij ziet voor zich dat het niet om iemand gaat die alleen op het stadhuis resideert, maar ook bij wijkbureaus, ook in de wijken zelf. Hij vraagt of de burgemeester dit ook zo voor zich ziet bij de verdere uitwerking van dit concept. In het memo leest hij dat 250.000 euro van de 500.000 euro beschikbaar wordt gesteld van de POK-gelden voor de lokale ombudsman. Hij vindt dat op zich logisch. Hij merkt op dat de POK-gelden oplopen tot boven de 600.000 euro. Het voorstel van zijn fractie is daarvan 50% van de POK-gelden te maken; dat is 250.000 in het eerste jaar, en een volgend jaar rond de 300.000 euro. Pagina 46 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

2260

2270

2280

2290

2300

Nu staat in de grote 85.000 euro voor de diensten die de gemeente Utrecht inhuurt van de Nationale ombudsman. Dat gaat in de nieuwe situatie lopen via de lokale ombudsman. Zijn fractie gaat er dan vanuit dat die 85.000 euro beschikbaar blijft voor de Nationale Ombudsman. Dan is 50% van de POK-gelden beschikbaar en 85% van de Nationale Ombudsman. Hij krijgt daarvan graag een bevestiging. Dit staat niet zo exact in het memo; zijns inziens is het wel in de geest van het memo. De heer Compagnie (ChristenUnie) refereert aan de inbreng van de PvdA als het gaat om de spanning in de samenleving. Ook hij vindt het daarom goed dat er een lokale ombudsman komt. Zijn fractie is daarvan voorstander. De positie van bewoners moet verstevigd worden, zeker wanneer zij vastlopen bij de gemeente. Hij citeert daarmee het coalitieakkoord. Hij vraagt om hoeveel fte voor het hele lokale ombudsteam het gaat. Hij krijgt graag de reactie van de burgemeester. Zijn fractie begrijpt de keuze de ombudsman onderdeel te laten zijn van de raadsorganen. Hierbij staan onderzoek naar klachtenafhandeling van de gemeente, de onafhankelijke en onpartijdige rol en de controlerende functie voorop.

Zijn fractie vindt het heel belangrijk dat er speciale aandacht is voor de bekendheid van de ombudsman en dat ook de communicatie goed geregeld wordt, bijvoorbeeld via de website van de gemeente Utrecht, maar ook zekere via de sociale media waar veel burgers te vinden zijn, zo dat zij weten dat er een lokale ombudsman is en waar ze specifiek hem of haar kunnen benaderen. Op de website van de gemeente Utrecht is niet gemakkelijk door te klikken naar instanties waarover geen klachten in te dienen zijn bij de ombudsman, bijvoorbeeld de GGD of de politie. Hij vraagt dit mee te nemen in de communicatie voor de overzichtelijkheid de laagdrempeligheid van de procedures. Hij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. Mevrouw Van der Wilt (D66) kan zich in grote lijnen vinden in de taakomschrijving die de PvdA schetste. Ook haar fractie is een groot voorstander van dat de lokale ombudsman komt. Het is belangrijk en mooi dat in de brief ook verbinding wordt gemaakt tussen de eerste en tweedelijns klachten. Ook de gemeente houdt een grote verantwoordelijkheid om naar de inwoners te luisteren. Dan zijn die twee lijnen wel heel verschillend. De schets van het profiel sluit daar goed bij aan. Juist vanwege de onafhankelijkheid die al eerder werd genoemd is ook haar fractie voorstander van de plaatsing van de ombudspersoon bij de raadsorganen.

Haar fractie is benieuwd of het college mogelijkheden ziet om deze organisatie te plaatsen bij of in samenwerking met de Rekenkamer. Zij weet niet of dat organisatorische voordelen kan hebben. Ook de Rekenkamer is onderdeel van raadsorganen. Met betrekking tot de financiën vindt haar fractie het wenselijk dat zowel in de eerste lijn als in de ombudsman geïnvesteerd moet worden. Zij vindt de onderbouwing van de bedragen vrij minimaal; dat geeft nog niet zo heel veel zicht op of dit voldoende is om de ombudsman zo in te richten en voldoende bekendheid te geven, waaraan ook de ChristenUnie refereerde. Zij noemt de punten die de PvdA haalde over het mee laten groeien, interessant; de 50%. Zij sluit zich aan bij die vraag aan het college of dat mogelijk kan zijn. Kort wordt gerefereerd aan de investering in een initiatief als de Stadskamer. Zij heeft dat niet zo kunnen lezen in de voortgangsrapportage over de klachtenafhandeling. Voor haar was dat een relatief nieuw instrument. Zij vroeg zich

Pagina 47 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

2310

2320

2330

2340

2350

af waar dat bedrag vandaan komt. Als er dan ook een ombudsman komt, staat dat dan allebei nog naast elkaar; is dat beide nodig? Zij vindt het mooi in het voorstel dat gereflecteerd kan worden op de geleerde lessen van het werken met de ombudsman in het verleden. Daarmee is de gemeente uiteindelijk gestopt. Mogelijk zijn er ook nog voorbeelden uit andere steden. Het zou mooi zijn wanneer dat mee kan komen in het voorstel. De heer Van Steeg (CDA) vindt het goed dat er een lokale ombudsman weer komt, zeker gezien de ontwikkelingen in de samenleving. Daaraan werd al eerder gerefereerd. Hij vindt het heel belangrijk in een groeiende stad als Utrecht dat inwoners gemakkelijk hun beklag kunnen doen. Met betrekking tot de financiële onderbouwing is te zien dat er relatief weinig ruimte is voor de ombudsman zelf. Het moet zijns inziens wel een relatief zware functie worden die ook zichtbaar is. Andere partijen spraken daarover ook al. Nu lijkt het een soort van parttime functie te worden. Hij vraagt hoe dat met elkaar te rijmen is. Dat lijkt hem lastig zeker omdat de wens bestaat een zichtbaar instituut op te richten met iemand die ook op andere plekken in de stad komt. Hij legt de vraag voor of dit de juiste verdeling is. Hij vindt het goed dat de eerste- en de tweedelijns klachten naast elkaar worden gehouden met elkaar in verband gebracht.

Hij vindt het wel belangrijk goed de ontwikkelingen te monitoren zeker op de eerste lijn, kijkend naar de te besteden financiën. Het gaat om een vrij omvangrijk pakket, met vrij generieke maatregelen. Hij denkt dat het goed is, ook voor de raad inzicht te behouden in wat dat oplevert en wat dat bij elkaar aan pakket oplevert, zodat te beoordelen is of de ombudsman de juiste richting inslaat waardoor mensen meer ruimte krijgen hun beklag te doen en het vertrouwen in de gemeente Utrecht als geheel te laten groeien. De heer Maas (VOLT) staat ook voor goede betrokkenheid van het bestuurlijk apparaat bij wat in de stad gebeurt. De klachtenbehandeling is daarbij van groot belang. De voorgenomen maatregelen zoals in het memo is geschreven, lijken aan die doelstelling te kunnen bijdragen. Zijn fractie heeft weinig historie in deze raad. Zijn fractie schrikt wel van de hoeveelheid geld dat hiermee gemoeid is. Hij leest in het voorstel over 50 K voor eerst bellen dan sturen. Dat hoort wat zijn fractie betreft bij een goede taakopvatting van degenen in kwestie. De POK-gelden zijn voor 2022 480 K en voor 2023 512 K. Dat zijn gelden die bedoeld zijn voor de versterking van de dienstverlening aan kwetsbare mensen. Wanneer die gelden worden gebruikt voor de ombudsman, vraagt hij zich af wat daarvoor dan gaat vervallen. Waaraan is dit geld besteed in 2022.

De heer Van der Zweth (PvdA) licht toe dat de POK-gelden nieuw toegekomen gelden vanuit het Rijk; er vervalt niets. De vraag is dan hoe dat geld besteed wordt. De heer Maas (VOLT) vindt dat logisch klinken maar volgens hem is het in 2022 al toegekend. Zo is het ook opgenomen in de tabel. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat dan de vraag is of het geld gaat overblijven en wat het stadsbestuur ermee kan. Misschien kunnen die gelden gebruikt worden om de lokale ombudsman een kick start te geven. De heer Maas (VOLT) merkt op dat dat precies zijn vraag was.

Pagina 48 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

2360

2370

2380

2390

De heer Dijkstra (EenUtrecht) vraagt of VOLT het met hem eens is dat dit vooral ook een investering is in het terugwinnen van vertrouwen, in het slaan van een brug met Utrechters en dat het belangrijk is in de komende vier jaar daar geld voor vrij te maken. Hij pleit ervoor niet al te kieskeurig te zijn als het gaat om de hoogte van de kosten. De heer Maas (VOLT) is wel kieskeurig. Hij ziet graag heldere doelstellingen bij de besteding van middelen en dat de raad goed weet waarover hij praat. Juist dat ontbreekt wat hem betreft; of met deze middelen het probleem wordt opgelost dat ook echt bestaat. De heer Dijkstra (EenUtrecht) weet goed waarover nu gesproken wordt. Hij vindt het ongelooflijk concreet. Het gaat over de ombudsman. De aanleiding ertoe is gigantisch. De bezwaren nemen toe. Een onafhankelijk instituut kan daarin soelaas bieden. De heer Maas (VOLT) houdt het voor mogelijk dat EenUtrecht dat zelf toelicht in zijn bijdrage. Hij streeft naar een andere benadering. Hij vervolgt zijn betoog. Voor hem is nog niet duidelijk wat de functie gaat opleveren; die functie is in 2011 niet voor niets afgeschaft. Hij vraagt hoe het zit met de eerstelijns klachtenafhandeling waaraan in het voorstel zijns inziens terecht veel aandacht is besteed. Hij vraagt of die zo slecht is.

Is het stadsbestuur daarmee niet tevreden? Weet de raad wat daarvoor de criteria zijn, zou dan niet veel beter veel meer in te zetten zijn op het verbeteren van de eerste lijns klachtenafhandeling. Zijn fractie is er nog niet van overtuigd dat een ombudsman heel veel bijdraagt aan het verminderen van klachten en het oplossen van klachten. Hij is het eens met Bij1 dat het veel voor de burger kan betekenen. Maar de raad meende ook dat dit met de landelijke ombudsman afdoende gedekt zou zijn. Het probleem is kennelijk dat de weg naar de landelijke ombudsman onvoldoende gevonden wordt. Hij doet de suggestie te focussen op de eigen klachtenafhandeling en ervoor te zorgen dat de weg naar de Nationale ombudsman verbeterd wordt. Mevrouw Van der Wilt (D66) kan de kritische houding van de heer Maas goed voorstellen. Zij vraagt de heer Maas of hij het ermee eens is dat het stadsbestuur op dit gebied op een gepasseerd station staat. Dit voelt aan als komt de oproep van VOLT te laat. De heer Maas (VOLT) herhaalt zijn informatie over de gang van zaken sinds 2011. Hij kent het fenomeen dat de roep weer terugkomt. Hij herhaalt zijn vraag naar het probleem en hoe het probleem het beste op te lossen. Die kennis ontbreekt bij hem. Hij verwondert zich daarover. Die informatie heeft hij ook nog niet gekregen.

Hij zoekt daar naar: wat is het probleem en hoe helpt de ombudsman dat probleem op te lossen? De heer Dijkstra (EenUtrecht) vindt dit een prima voorstel. Het is hard nodig. Het is een goed begin. Goed ook om de 250.000 euro te investeren. Meer burgergericht werken bij de gemeente, naast de 250.000 euro voor de ombudsman. Zijn enige zorg is dat de eerste 250.000 dan wordt gestoken in extra functionarissen in plaats van het in het versterken van de huidige organisatie. Hij vraagt of de burgemeester die zorg bij hem kan wegnemen.

Pagina 49 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

2400

2410

2420

2430

2440

Mevrouw Ramaker (VVD) constateert dat in de raad draagvlak is voor de lokale ombudsman. De VVD onderkent ook het belang van laagdrempelige toegang voor inwoners die bij het college geen gehoor vinden met hun bezwaren. Haar fractie kijkt kritisch naar de toedeling van het budget. Structureel is een half miljoen per jaar beschikbaar met dekking uit de POK-Middelen. Zij legt de vraag voor in hoeverre dat structureel is over een aantal jaren. Haar fractie ziet graag dat het half miljoen opgenomen wordt in een afzonderlijke begrotingspost, zoals de griffie en de Rekenkamer. Zij refereert aan de inbreng van de PvdA. Zij worstelt met de eerste en de tweede lijn en de 250.000 euro voor en één en de ander. Dat voelt voor haar heel erg versnipperd aan. Zij vraagt de burgemeester hierover duidelijkheid te geven. Zij vond de vraag van D66 zinvol: hoe gaat het bij andere gemeenten? Zij vindt het concept in Amsterdam interessant. Soms zijn er ook mensen uit de omringende gemeenten die er niet uitkomen met iets in de stad. De heer Van der Zweth (PvdA) vraagt of de VVD het budget te hoog vindt . Mevrouw Ramaker (VVD) herhaalt haar inbreng; het kwam versnipperd over. Zij geeft hieraan geen waardeoordeel. Zij zou de middelen bundelen en toedelen aan de lokale ombudsman. Zij is benieuwd het antwoord te vernemen van de burgemeester.

Mevrouw De Vries (Partij voor de Dieren) is er blij mee dat deze functie terugkomt. Zij kan zich vinden in het meeste dat is ingebracht. Zij benadrukt dat ook hier taal ertoe doet. Zij refereert aan het memo bij dit agendapunt: sprake is van een ombudsmandataris. Haar fractie spreekt de wens uit daarvan dan ook te gaan spreken: van een lokale ombudsmandataris. Zij vraagt de burgemeester of dat nu mogelijk is. Niet iedereen kent de taalkundige achtergrond van het woord. Van belang is verwarring te voorkomen. Mevrouw Fattal (GroenLinks) is erg blij met de komst van een eigen ombudsman. Zij kan zich vrijwel geheel vinden in het voorstel zoals is gedaan in het memo. Veel vragen die zijn eerder gesteld. Zij legt de vraag voor in hoeverre het vervolg efficiënt is. Voorgesteld wordt dat het presidium verdergaat met het uitwerken van de functie. Zij begrijpt dat. Zij doet de suggestie dit in samenspraak met ambtenaren te doen die veel op hebben met het versterken van de eerste lijnsklachtenafhandeling. Hoe ziet de samenwerking er uit en hoe kan die zo efficiënt mogelijk? Mevrouw Van den Brink (Student & Starter) merkt op dat de meeste overwegingen wel gedeeld zijn. Ze kan ze grotendeels onderschrijven. Zij is erg blij met het voorstel.

Zij onderstreept het belang van de onafhankelijkheid en de financiële afweging; vooral de mogelijkheid om zelfstandig onderzoek uit te voeren, en het liefst naar structurele vraagstukken die onderliggend zijn, anders dan de eerstelijns klachtenafhandeling. Tenslotte vindt zij het van belang dat de gemeente ervoor zorgt dat de daadwerkelijke bevindingen en adviezen bijdragen aan de lerende organisatie die de gemeente wil zijn. Zij ziet graag expliciet terug dat dit kan worden verankerd. De beantwoording Burgemeester Dijksma dankt de fracties voor hun reactie. Zij reageert op die reacties in hoofdlijnen.

Pagina 50 van 53

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 8 september 2022

2450

2460

2470

2480

2490

Zij bevestigt dat een onafhankelijk mandataris enorm belangrijk is. De heer Van der Zweth karakteriseerde de functionaris: iemand die stevig is en die kan tegenspreken en die op zoek gaat naar de pijn zoals de burgemeester dit omschrijft. Zij vindt het heel belangrijk om ervoor te zorgen dat de functionaris niet gaat teleurstellen. Gevraagd is naar de balans tussen de eerstelijns klachtenafhandeling en het in werking stellen van een onafhankelijk bureau ombudsmandataris. Richting de heer Maas van VOLT zet de burgemeester uiteen dat dit gebaseerd is op de ervaringen uit het verleden. Destijds waren er veel fte voor ombudsman en het bureau. Vervolgens moet in de organisatie iets gedaan worden met de feitelijke constateringen dat zaken niet goed gaan. Wanneer dan de eerstelijns klachtenafhandeling niet op orde is, is dat ook een ingebakken teleurstelling. In het model is een zekere balans aangebracht met aan de ene kant de ombudsmandataris en de plaatsvervanger en een secretariaat en aan de andere kant een investering in het verdergaand verbeteren van de eerstelijns klachtenafhandeling. In het memo zitten ook de ervaringen die vanuit de gemeentelijke organisatie zelf zijn opgedaan en die al eerder naar voren zijn gebracht, terug te lezen in het uitgebreide bidbook aan wensen die er waren om in te investeren. De afgelopen jaren is gezien dat het beter kan.