Conceptverslag commissie VBF 21 maart 2024

De heer Van Steeg (CDA) had gevraagd naar of de heer Koning de antwoorden in de brief heeft gelezen. Daar staat dat nog helemaal niet is aangetoond dat dit iets oplevert in de aanpak van de ondermijning en drugshandel in de stad. De heer Koning (D66) vindt dat het CDA daar iets tegenover moet stellen; nameljk hoe de gemeente Utrecht al vele decennia lang steeds meer miljarden pompt in de bestrijding van de cocaïnehandel, althans pogingen daartoe. Dat levert niets op. Te zien is dat de doorvoer in de havens jaarlijks een probleem is, dat gebruik niet teruggedrongen wordt. In de sfeer van repressieve maatregelen is zijns inziens geld te blijven pompen. De heer Van Steeg (CDA) heeft daar een concreet voorstel voor gedaan als het gaat om de normalisering van drugsgebruik. Mogelijk kunnen D66 en het CDA daarover

Pagina 18 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

880

890

900

910

920

gezamenlijk een motie indienen. Hij vindt het een slag in de lucht om te zeggen dat de liberalisering de panacee is. Hij vindt dat dat niet is aangetoond. De heer Koning (D66) blijft zich ergeren aan de frames en de manier waarop het CDA dit neerzet, bijvoorbeeld doordat hijzelf nu het woord liberalisering in de mond neemt. Hijzelf spreekt over decriminaliseren. Dat is een andere manier van reguleren. Hij laakt het over één kam scheren van alle gebruikers. Mevrouw Meerding (VVD) is los van de goede interrupties die al gepleegd zijn benieuwd naar waarom de heer Koning dit hier aanhaalt en de burgemeester daartoe oproept. Zelfs wanneer het gemeentebestuur decriminalisering zou willen, is het een slecht idee om dat alleen in Utrecht te doen of alleen in Nederland. Nederland is onderdeel van Europa en van de internationale gemeenschap. De heer Koning (D66) vindt dit een goede nuance in het debat. Dit sluit aan bij zijn pleidooi. Hij pleit ervoor zowel internationaal als landelijk te zoeken naar aansluiting op andere initiatieven. Daarom ging zijn vraag ook over het initiatief dat nu ook genomen is door vooral burgemeester Halsema. Mevrouw Meerding (VVD) vindt het niet logisch dit op te werpen in de lokale politiek. Zij vindt dat D66 zich op het landelijke moet blijven oriënteren. Zij vindt dat de burgemeester er weinig mee te maken heeft.

De heer Koning (D66) merkt op dat het stadsbestuur ergens moet beginnen. Zijn fractie concludeert ook in de stad Utrecht al jarenlang dat de manier waarop het bestuur de dingen doet, onvoldoende resultaat oplevert en dat dat niet leidt tot het gewenste, namelijk minder criminaliteit. De heer Maas (VOLT) waardeert de enorme inzet op het gebied van Grenzen Stellen en Perspectief bieden. Hij ziet dat op talloze fronten initiatieven zijn ontwikkeld en uitgerold. Hij vindt die aanpak passend voor Utrecht en ziet dat Utrecht echt iets probeert te doen. Hij ziet wel uitbreiden en doorontwikkeling van de effectindicatoren, zoals ook in het stuk is toegezegd. Zijn collega de heer Van Steeg wees al op het WODC rapport. Ondanks dat zijn fractie vertrouwen heeft in de ingezette aanpak, wil zij graag kunnen oordelen over of deze aanpak werkelijk effectief is. Hij ziet dat de ingezette maatregelen in ieder geval op casusniveau effect sorteren, maar hij blijft benieuwd naar de lange termijn en de criminaliteit in zijn totaliteit. Hij vraagt of de burgemeester al iets kan zeggen, bijvoorbeeld een duiding, of een richting. Ingaand op de oproep tot het reguleren van harddrugs, is hij het met zijn collega's eens dat het de moeite waard is om dit in de raad te bespreken. Ondanks alle moeilijkheden zoekt hij naar wat wel mogelijk is om uit de verstikkende greep van de criminaliteit te komen.

Hij vraagt hoe de burgemeester dit ziet. De heer Van Bergen (ChristenUnie) merkt op dat heer Maas voorstelt om de regulering van harddrugs in de Utrechtse raad te gaan bespreken. Hij stelt dat dit mogelijk wel twee bestuursniveaus ligt boven de gemeente Utrecht. De heer Maas (VOLT) is het daarover eens met heer Van Bergen. Hij vroeg naar een aanpak van wat de gemeente Utrecht wel kan doen, en dan is op het niveau van deze gemeenteraad iets te ondernemen om zoveel mogelijk uit die verstikkende greep van criminaliteit te komen. De heer Van Bergen (ChristenUnie) attendeert op het rapport dat voorligt. Dat is erop gericht om de criminaliteit tegen te gaan. Hij vraagt waar VOLT dan nog naar op

Pagina 19 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

zoek is. Hij had gedacht dat VOLT dit een mooie kans had gevonden voor de Europese bestuurslaag. De heer Maas (VOLT) dankt de ChristenUnie voor de hoge verwachtingen. Hij merkt op dat de regulering van drugs landelijk en zelfs Europees geregeld moet worden. Zijn vraag aan de burgemeester is wat de gemeente Utrecht wél kan doen. Hiermee rondt hij zijn bijdrage af. 930

De voorzitter schorst de vergadering om 13.00 uur tot 14.00 uur. Het middagdeel wordt voorgezeten door mevrouw Bode.

940

950

960

970

Voorzetting van het debat Mevrouw Fattal (GroenLinks) bedankt het college en de ambtenaren voor deze rapportage. Zij vindt dit een goed geschreven stuk. Ze focust zich in haar bijdrage vooral op zorgfraude en schulden. Steeds vaker wordt een link gelegd tussen ondermijning en zorg. Zorgfraude neemt toe. Bij zorgfraude kan het gaan om malafide zaakwaarnemers die het persoonsgebonden budget van chronisch zieken of gehandicapten in eigen zak steken. Maar ook kan zorgfraude gaan om zorgaanbieders die een veel hoger bedrag declareren dan nodig is. Uit een onderzoek is gebleken dat 7% van de zorgaanbieders in Utrecht een strafblad heeft. Een groot deel daarvan is eerder veroordeeld specifiek voor fraude. Zij vindt het vreselijk want de meest kwetsbare inwoners van Utrecht worden daarmee heel hard geraakt. Zij vindt dat het stadsbestuur daaraan iets moet doen. In Rotterdam werkt het college aan een voorstel om ook commerciële aanbieders rond PGB-zorg door te lichten met de Bibob. Zij vraagt de burgemeester of zij zich daarbij wil aansluiten en zo niet waarom niet. Met betrekking tot de schuldenaanpak vroeg GroenLinks eerder aandacht voor een groot aantal jongeren dat op steeds jongere leeftijd geronseld wordt voor criminaliteit. Dat ronselen van jongeren vormt een steeds groter aandeel van de georganiseerde misdaad in de stad; schulden spelen daarin een grote rol.

Voor jongeren onder de 18 jaar kunnen schulden een reden zijn om criminaliteit aantrekkelijk te vinden. Maar ook voor jongeren die al schulden hadden en 18 jaar worden, kan het schrikken zijn om te moeten betalen. Utrecht is trots op de authentieke schuldenaanpak; jongeren worden daarmee geholpen om hun problemen op te lossen doordat de gemeente de schulden opkoopt. Dit speelt wel een grote rol in het voorkomen van een criminele carrière. Zij vraagt de burgemeester in hoeverre de gemeente specifiek naar kwetsbare jongeren zoekt in de schuldenaanpak. Zij vraagt of bij de opkoopregeling ook gelet wordt op informele schulden; straatschulden. Doet de gemeente Utrecht iets in het kader van preventie? Wordt aandacht besteed aan het informeren van jongeren over wat schulden precies zijn en hoe daarmee goed om te gaan? Haar fractie maakt zich ook ernstig zorgen over de gevolgen voor de gezondheid van het gebruik van cocaïne. Haar fractie neemt dat niet lichtzinnig op. In de schriftelijke vragen stelde de burgemeester niet te willen aansluiten bij de oproep omdat er geen bewijs is voor de effectiviteit. GroenLinks begrijpt dat. Er is weinig onderzoek gedaan. Zij vraagt de burgemeester of in gesprek met de brede coalitie is na te gaan hoe dit wel is te bewijzen.

Volgens haar is iedereen het er over eens dat het anders moet; wat haar fractie betreft is deregulering dan niet de enige oplossing.

Pagina 20 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

980

990

1000

1010

1020

De heer Snijder (Student& Starter) dankt het college voor deze rapportage. Hij vindt het van groot belang dat Utrecht een veilige omgeving is om in op te groeien, waarbij jongeren niet worden blootgesteld aan criminaliteit. Vroeger inspelen op die gevaren zorgt ervoor dat jongeren een positief toekomstperspectief hebben in de stad. Hij vindt het goed te zien dat de gemeente het aantal mensen wil vergroten bij de persoonsgerichte aanpak van 120 naar ongeveer 200. Het zij gezegd dat zijn fractie dan cijfermatige gegevens miste over de PGA. Het gebrek daaraan maakt het moeilijk te beoordelen hoe effectief deze aanpak is. Hij ziet graag de effectiviteit ervan terugkomen. Hij verneemt graag wat de burgemeester daarvan vindt. De heer Koning (D66) ervaart deze inbreng van de heer Snijder als een mooie aanmoediging voor de burgemeester. Hij vraagt of de heer Snijder zijn inbreng iets concreter kan maken: wat moet nog rijker worden verantwoord of specifieker? Hij benadrukt dat zijn fractie dit een hele goede rapportage vindt. De heer Snijder (Student& Starter) bevestigt deze rapportage ook een goede te vinden. Het aantal wordt verhoogd op een positieve manier; de vraag is wat dit dan concreet brengt. Hij vervolgt zijn inbreng in zijn termijn. Zijn fractie is overigens benieuwd naar wat er gebeurt met jongeren die betrokken waren bij criminaliteit; hij vraagt hoe de nazorg er uitziet.

Hij weet dat het niet gemakkelijk is om uit de criminaliteit te komen. Hij vindt nazorg cruciaal. Hoe is een extra stap te zetten jongeren niet terug te laten vallen. Hij heeft dezelfde vraag over progressief drugsbeleid en de houding van de burgemeester daarin; hij sluit zich aan bij de desbetreffende inbreng van D66. Hij erkent het belang van de samenwerking met verschillende instanties en organisaties. Hij ziet dat daar heel veel moois en positiefs uitkomt. Ook hier vraagt zijn fractie zich af wat de effectiviteit is van de samenwerking zodat de raad beter in staat gesteld wordt hiermee aan de slag te gaan. Voor het overige is zijn fractie benieuwd naar de reactie van de burgemeester over het totaal. Hij benadrukt het belang nog eens van een veilige omgeving voor jongeren. Mevrouw Beekman (BIJ1) vervangt mevrouw Nolten. Zij heeft niet mee geagendeerd en stelt enkel enkele vragen over de Top X aanpak. Bij de Utrechtse Top X aanpak wordt gesproken over vroegsignalering op scholen. Zij vraagt of dit op alle scholen in Utrecht plaatsvindt, of hiervoor getraind wordt, of dat het alleen plaatsvindt in de zogenoemde focusgebieden. Gesteld wordt in het voortgangsrapport dat de aanpak is uitgebreid op basis van gezamenlijk vastgestelde objectieve criteria; daaronder vallen ook armoede, ongelijkheid, en zich gemarginaliseerd voelen.

Dit zijn omstandigheden die jongeren niet kunnen veranderen, die gecreëerd worden door de maatschappij. Haar fractie maakt zich zorgen over of dit kan leiden tot verschillende vormen van profilering, zoals etnisch profileren. Zij vraagt hoe de burgemeester dit ziet in het licht van ongelijk investeren voor gelijke kansen. Zij vraagt wie toegang heeft tot persoonlijke informatie in de aanpak binnen het zorgen veiligheidsdomein en om wat voor informatie het dan gaat in die gevallen. Zij vraagt hoe personen die in de aanpak terechtkomen, gewezen worden op hun rechten. De voorzitter verneemt dat er geen fracties zijn die nog een aanvulling hebben.

Pagina 21 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1030

1040

1050

1060

Beantwoording Burgemeester Dijksma dankt alle fracties voor de brede steun. Zij denkt dit te kunnen begrijpen vanwege de balans tussen de preventie en het bieden van kansen en aan de andere kant het begrenzen, maar wel steeds vanuit mensenlijk oogpunt. Een deel van het begrenzen ligt niet bij de gemeente, maar bij het Openbaar Ministerie en bij de politie. De gemeente werkt met deze partners goed samen. Op die manier heeft het geprobeerd langs tweesporen beleid neer te zetten om vat te krijgen vanuit ieders verantwoordelijkheden op de ondermijnende criminaliteit in Utrecht. Het klopt dat die ondermijnende criminaliteit ernstig is. De burgemeester schetst de ernst. Vooral jonge mensen zijn kwetsbaar gebleken. Dit is inderdaad voor een deel ook ten diepste een sociaal probleem, zegt de burgemeester richting BIJ1. En soms is het ook een probleem dat voortkomt uit armoede. Jongeren kunnen dit als de enige weg ervaren wanneer zij geen perspectief hebben. Haar streven is jongeren uit de criminaliteit te houden en ze een betere route te bieden op weg naar succes. Dat neemt niet weg dat niet iedereen met deze aanpak is te redden. Zij richt zich op een zo groot mogelijke groep jongeren om hen een normale toekomst te bieden. Een tweede belangrijke lijn in het beleid is zicht krijgen op criminele geldstromen. Mevrouw Meerding gaf een Rotterdams voorbeeld.

Utrecht heeft een Utrechtse aanpak. Die wijkt daarvan af. Ook in Utrecht wordt nagegaan hoe crimineel geld ten gunste te laten komen aan de samenleving. Het aanpakken van criminele geldstromen is een tweede belangrijke pijler in het beleid. De burgemeester loopt de verschillende vragen langs. Sommige raadsleden hebben terecht het WODC rapport genoemd. Het college heeft met grote belangstelling daarvan kennisgenomen. Het college heeft dit beschouwd als een advies. Utrecht begint met minder dan 600 mensen. Utrecht begint ook met een doelgroep die in mindere mate beland is in de zware criminaliteit; de verwachting is dat die groep gemakkelijker op het juiste pad te krijgen is. Het college geeft straks de raad niet alleen inzage in de recidive cijfers, maar ook cijfers over de sociale kant van de persoonsgerichte aanpak; bijvoorbeeld hoeveel mensen zijn naar dagbesteding of scholing gegaan? Hoe zit het met hun arbeidsmarktperspectief? Wat kon de gemeente bijdragen aan het verkrijgen van een baan? Daarmee verantwoordt het gemeentebestuur zich rijk over hoe de middelen in het totaal uitpakken De heer Maas (VOLT) vindt het erg goed klinken. Zijn fractie is blij met deze aanvulling op het rapport. Hij zoekt ook wel een klein beetje naar de lange termijn. Mogelijk krijgt hij deze informatie nog in de beantwoording. Burgemeester Dijksma antwoordt bevestigend.

Het college komt in 2025/26 met een evaluatie. Dan geeft het college de raad een beter beeld van de stand van zaken. Zij geeft bij voorbaat aan dat dit een zaak is van lange adem. Het programma is net opgestart en het heeft veel voeten in de aarde gehad om alle partners aan tafel te krijgen en vervolgens iedereen in de juiste stand. Veel tijd moest geïnvesteerd worden in het op gang brengen. Het is nu te vroeg om de successen vast te pinnen. De raad zal deze informatie bij de evaluatie krijgen. De burgemeester probeert hier een beeld te schetsen van de breedte van hoe de evaluatie er gaat uitzien. De heer Maas (VOLT) heeft daarvoor alle respect. Hij vond de volgorde goed gekozen. Het gaat hem vooral over de ontwikkeling van de indicatoren en daarover een beter beeld krijgen. Hij heeft er alle begrip voor dat dat nog niet te zien is.

Pagina 22 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1070

1080

1090

1100

1110

Burgemeester Dijksma neemt ook de sociaal maatschappelijke context mee en niet alleen de recidive cijfers. Bij de evaluatie zal de raad een voller beeld krijgen van wat het rijk verantwoorden precies met zich meebrengt. Mevrouw Meerding (VVD) brengt haar vraag onder de aandacht naar het aantal verbroken criminele geldstromen, of hoeveel criminelen de gemeente in beeld heeft of opgepakt. Zij vraagt of dat ook onderdeel kan zijn van die bredere verantwoording over een tijd. Burgemeester Dijksma antwoordt dat dat lastig is. Voor een deel is de gemeente afhankelijk van de politie voor dit type cijfer. Het grenzen stellen verhaal moet ook van de partners komen. Zij zal nagaan of het lukt met de gegevens die er wel zijn. Zij begrijpt de behoefte aan deze informatie. De heer Van Steeg (CDA) krijgt graag greep op de recidive. Hij wil graag in cijfers weten wanneer het gemeentebestuur succesvol is met dit beleid. Burgemeester Dijksma vindt het moeilijk om dat te kwantificeren. Voor haar geldt dat elke jongere die niet recidiveert er één is die telt. Tegelijkertijd moet soms geaccepteerd worden dat de recidive gaat bestaan uit kleinere vergrijpen; het is soms moeilijk te kwalificeren. Voor haar is niet het percentage belangrijk maar wel de trend die zich voordoet in de ontwikkeling.

Zij ziet het liefst een dalende lijn met minder jongeren die in de criminaliteit belanden of minder jongeren die steeds jonger in de criminaliteit belanden. De heer Van Steeg (CDA) begrijpt dat. Hij schetst hoe een breder beeld te verkrijgen is: de recidive cijfers zeggen iets, het aantal jongeren dat criminaliteit pleegt, zegt iets. Daar zoekt hij naar. Burgemeester Dijksma bevestigt dat het college dat van plan is te gaan doen. Dat doet het college ook voor zichzelf en niet alleen voor de raad. Het college wil kunnen bijsturen wanneer nodig. Om die reden laat het college het ook extern toetsen. Het college is doende met de bestrijding van plofkraken. Binnenkort verwacht het college een tegenbezoek van de Duitse counterparts. Die contacten zijn heel erg goed. De gegevensdeling blijft lastig. Het zou helpen wanneer Nederland de Nederlandse gedetineerden in Duitsland kan opzoeken om ze alvast te kunnen plaatsen in de PGA-aanpak. Dat doet Utrecht met in Nederland gedetineerden. De in Duitsland gedetineerden komen op die manier op achterstand te staan. De heer Van Steeg weet van de burgemeester dat zij vindt dat het bestuur moet durven benoemen dat het coke-lijntje dat besteld wordt, niet bloedvrij is. Daarvan zijn consumenten zich doorgaans bewust bij andere producten zoals vlees. Sommige vormen van drugs kosten mensenlevens.

Waar de burgemeester bevraagd wordt op haar mening over haar collega in Amsterdam op dit gebied, verwijst zij naar de raad die dit bij wethouder Eerenberg heeft belegd. De heer Koning (D66) vindt dit een gemakkelijk antwoord. Het is juist dat dit belegd is bij wethouder Eerenberg. Hij weet ook van de burgemeester dat zij er zeer aan hecht iets te vinden van criminaliteit. Het gebruik van drugs is gekoppeld aan criminaliteit. Burgemeester Dijksma antwoordt bevestigend. De heer Koning (D66) vindt dat dit het nu ingewikkeld maakt; wanneer de raad hier ook iets mee wil, moet de raad dat doen bij de portefeuille Volksgezondheid waar niet alle bevoegdheden liggen die wel hiermee te maken hebben. Burgemeester Dijksma antwoordt bevestigend. Dat is ook voor haar een dilemma. Bij deze verlegging van de verantwoordelijkheid heeft de raad dit niet meer belegd bij de burgemeester met haar bevoegdheden. Daarmee is het debat over hoe gekeken

Pagina 23 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1120

1130

1140

1150

1160

wordt naar drugs, niet meer letterlijk in één hand. Zij heeft uiteraard hierover ook een mening. De heer Koning (D66) heeft alle waardering voor de nuance die het college gezocht heeft in de beantwoording van de schriftelijke vragen en hoe de burgemeester aangeeft dat dit voor haar een worsteling is. Dit roept bij hem wel de vraag op hoe hierover wel een goed debat te voeren. Misschien moet dit debat gevoerd worden met ook wethouder Eerenberg daarbij aanwezig en dit als een centraal onderwerp geagendeerd. Hiermee rondt hij zijn interruptie af met toe te voegen dat hierover nog geen conclusies getrokken hoeven te worden. Mevrouw Fattal (GroenLinks) merkt dat de burgemeester ook ziet dat het niet goed gaat. Zij ziet in dat een glijdende schaal kan ontstaan met het legaliseren van allerlei onderdelen. Zij is benieuwd hoe de burgemeester dan aankijkt tegen hoe na te denken is over hoe het anders moet in het maatschappelijk middenveld. Dat is de wens van D66 en GroenLinks en de partijen die daarbij aangesloten zijn. Burgemeester Dijksma denkt dat dat zeer afhankelijk is van het type drugs waarover gesproken wordt. Nu wordt gediscussieerd over een aantal middelen dat de Europese markt beheerst. Daarover maakt de burgemeester zich ongelooflijk veel zorgen. Zij kijkt naar de VS en zij noemt fentanyl, een medicijn.

Dit beheerst Amerikaanse steden en verandert mensen letterlijk in zombies. Ook na liberalisering van een drug, zal de criminaliteit zijn weg blijven zoeken in andere middelen die op de markt gebracht worden, die niet geliberaliseerd kunnen worden omdat ze een extreem effect hebben op de gezondheid van mensen. Tussen die uitersten bevindt zij zich. De burgemeester heeft bij het aanvaarden van de portefeuille zich destijds geijverd als gemeente mee te doen aan de wietproof. Zij vindt het spijtig dat dat niet is gelukt. Zij vindt het ook spijtig dat de kamer een stokje heeft gestoken voor de plannen van Amsterdam. De burgemeester denkt dat het nuttig is om daarmee ervaring op te doen. Zij is niet een voorstander van het legaliseren van MDMA. Daarmee verschilt zij met de mening van de heer Koning. Zij vindt het voorstel van de heer Koning om in aanwezigheid van wethouder Eerenberg over dit onderwerp te spreken zeer constructief. Dan kan het college ook zijn genuanceerde bijdrage leveren aan het debat. De heer Van Steeg (CDA) vindt dit de basis van grenzen stellen en perspectief bieden. Hij vraagt of de burgemeester ermee eens is dat het actief bezig zijn met die normalisering van drugsgebruik, zal helpen om een succes te maken van dit programma.

Burgemeester Dijksma vindt het goed mensen hierop actief te blijven wijzen; zij weet niet of het één een voorwaarde is voor het succes van het ander. Zij is geen voorstander van een versimpeling van de werkelijkheid. De heer Van Steeg (CDA) zei dat het een belangrijk onderdeel is van het beleid en dat het nodig is om verder te komen met het programma. Hij vraagt of de burgemeester dat met hem deelt. Burgemeester Dijksma weet dat niet. Dit programma gaat over de vraag hoe jonge mensen uit de criminaliteit te halen of te houden zijn en hoe criminele geldstromen te doorbreken. Zij bevestigt dat daarbij te kijken is naar het effect van gebruikers en van normalisering; zij vindt het niet randvoorwaardelijk voor succes. De heer Van Steeg (CDA) vindt dit een woordenspel. Hij vindt dat het wijzen van jongeren op de gevaren van drugsgebruik, jongeren zich daarvan bewust worden. In die zin ziet hij het als randvoorwaardelijk. Pagina 24 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1170

1180

1190

1200

1210

Burgemeester Dijksma brengt in dat het college al heel veel doet aan voorlichting. Zij vindt het belangrijk daarmee door te gaan. Zij weet niet of dit het effect heeft van wat de heer Van Steeg beoogt. Zij vindt het lastig die twee zaken zo aan elkaar te verknopen. Zij begrijpt de inbreng van de heer Van Steeg vanuit zijn politieke opvatting; de vraag is of dit in de praktijk zo is als geschetst. De heer Van Steeg (CDA) herhaalt zijn vraag over de normalisering van drugsgebruik. Burgemeester Dijksma vindt het goed mensen daarop actief te blijven wijzen maar ziet het niet als voorwaardelijk. Zij herhaalt haar antwoord. De heer Van Steeg (CDA) vindt dit een belangrijk onderdeel van het beleid. Hij vindt dat het nodig is om verder te komen met het programma. Burgemeester Dijksma herhaalt haar antwoord. De heer Van Steeg (CDA) herhaalt zijn inbreng over het wijzen op de gevaren van drugsgebruik. In die zin ziet hij het als randvoorwaardelijk. Burgemeester Dijksma herhaalt haar antwoord. Zij vervolgt haar beantwoording. Zij is het eens over de opvatting van de heer Van Steeg over het delen van data. Veel van de wetgeving die daarover gaat, is controversieel verklaard. Dit zal zeker het gemeentebestuur ongelooflijk helpen. Ze dankt de ChristenUnie voor de gemaakte opmerkingen. Zij bevestigt dat MBOschoolklassen zullen worden toegevoegd.

Het aantal scholen dat meedoet wordt uitgebreid. De groepen 7 en 8 van de basisscholen waren tot nu toe een belangrijke target. Het lijkt haar goed steeds verder in het onderwijs jongeren bewust te maken. Als het gaat om de vraag hoe spullen van criminelen af te pakken zet de burgemeester uiteen dat het gemeentebestuur van Utrecht niet meegaat met de patseraanpak. Zij is wel in gesprek met het Openbaar Ministerie over wat te doen met het teruggeven van gevorderde spullen die van criminelen zijn geweest. Mevrouw Meerding (VVD) is blij te vernemen dat op dit vlak iets gedaan wordt, zij het met een andere insteek dan de intentie van haar desbetreffende inbreng. Haar achterliggende vraag is dat de patseraanpak een manier kan zijn om drugscriminelen beter in beeld te krijgen, misschien ook criminelen die nu nog niet in beeld zijn. Dat is wat zij zelf miste in de voortgangsrapportage: zijn er acties vanuit de gemeente met extra ingrepen of maatregelen gericht op dit beter in beeld te krijgen. Burgemeester Dijksma bevestigt dat het college daarvoor andere vormen van maatregelen heeft. Regelmatig gaat het college rond in gebieden om na te gaan of zaken op orde zijn. Dan wordt het net soms opgehaald en liggen er vissen in die niet verwacht waren. Daarbij gaat het om standaardcontroles. Het college gebruikt daarbij de gemeentelijke instrumenten.

Zij denkt dat nog wel iets te doen is in een vervolg als het gaat om uitsplitsing van middelen. Zij gaat in op de inbreng van de PvdA. De programma's helpen docenten als zij te maken krijgen met handelingverlegenheid. Het college doet net iets anders dan besloten lag in de vraag naar een pilot met een buurtrechter. De rechtbank midden Nederland heeft te weinig capaciteit voor de buurt rechtbank. Momenteel wordt een jongerenrechtbank voorbereid op een school in Vleuten. Daar krijgen leerlingen de rol als rechter, officier of advocaat en worden lichte vergrijpen besproken waarvan geen aangifte is gedaan. De heer Stam (PvdA) vraagt of deze pilot zal worden uitgebreid wanneer die een succes blijkt.

Pagina 25 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1220

1230

1240

1250

1260

Burgemeester Dijksma houdt uitbreiding voor mogelijk. Dat blijft afhankelijk van de middelen die beschikbaar zijn. De gemeente heeft te maken met het spanningsveld tussen wat gedaan wordt en wat minder moet. Zij dankt de heer Koning voor zijn inbreng over zijn waardering van de voortgangsrapportage. De burgemeester bevestigt dat meer oogsten een absoluut voornemen is. Ook hier blijft het een zaak van lange adem. Ook zij krijgt signalen over zorgfraude. De burgemeester wil dat graag oppakken met de partners van de gemeente. Dat betreft dan ook datgene wat kan plaatsvinden via de BIBOB. Dat betekent dat het college met de zorgpartners aan de slag moet. Hier zit een wereld achter waarover de burgemeester geschrokken is. Het college heeft aandacht voor schulden van kwetsbare jongeren en kwetsbare criminele jongeren, bijvoorbeeld binnen de gevangenis en ook preventief. Voor een deel zit het ook in de portefeuille van wethouder Voortman. Zij merkt op dat deze wethouder daar goed mee bezig is. In Overvecht start een pilot in het tweede kwartaal met vroegsignalering op zes scholen. De burgemeester stelt richting Student & Starter veel gezegd te hebben over de cijfers. De aantallen gaan van 100 jongeren naar 250. De lessen uit Amsterdam zijn dat dit is op te bouwen en dat niet meteen met hele grote aantallen tegelijk begonnen moet worden.

De burgemeester licht toe dat jongeren in de PGA-aanpak een buddy krijgen die dag en nacht te bellen zijn. Daarin worden de jongeren niet zomaar losgelaten. Dit is onderdeel van de werkwijze. Daarin wordt ook gekeken naar broertjes en zusjes en hoe te voorkomen dat die meegaan het verkeerde pad op. Dit wordt elke twee jaar gemeten. De heer Maas (VOLT) broedde op het antwoord van de burgemeester op de effectindicatoren. Hij vraagt wanneer de raad daarover iets kan verwachten. Hij vraagt of de burgemeester daarover iets kan toelichten. Komt dat pas in 2025/2026? Burgemeester Dijksma antwoordt dat dit bij de evaluatie komt in 2025/2026. De heer Maas (VOLT) legt de vraag voor of dit een lastig proces is; wanneer geëvalueerd wordt, moet er nog naar indicatoren gekeken worden? Op basis waarvan wordt dan geëvalueerd? Burgemeester Dijksma licht toe dat dat getoond wordt in de evaluatie; aan de hand van welke criteria wordt gemeten of iets succesvol is of niet. De heer Maas (VOLT) krijgt graag vóóraf een indicatie van waar het bestuur naar gaat kijken. Burgemeester Dijksma begrijpt dat heer Maas eerder dan de evaluatie wil weten waarop het college gaat letten. Zij heeft daarvan nu mondeling een duiding gegeven. Zij kan zich voorstellen dat dat goed is om dat ook op schrift te stellen zodat de raad een beter beeld krijgt van hoe dat eruit ziet.

Het college kijkt niet alleen naar de recidive cijfers, maar ook naar de sociale omgeving: dagbesteding, arbeidsmarktparticipatie tot en met hoe de rest van de familie het doet. Dat is een kwalitatieve en kwantitatieve beoordeling van de stand van zaken met deze jongeren. Zij stelt zich voor dat wanneer het ergens voor de zomer is, haar mensen de tijd daarvoor hebben als het gaat om een toezegging voor 2025/26. De heer Maas (VOLT) gaat met die toezegging akkoord. Mevrouw Beekman (BIJ1) merkt op dat ook gekeken wordt naar broertjes en zusjes en hoe die mee te nemen zijn in de aanpak. Zij vraagt of de burgemeester meer kan vertellen over op welke manier onder welke voorwaarden dit gedaan zou worden. Burgemeester Dijksma benadrukt dat het beleid in Utrecht altijd beoordeeld wordt door privacy-officers. Het college wordt streng gehouden aan het privacybeleid. Het Pagina 26 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1270

1280

1290

1300

1310

doel is te voorkomen dat mensen gestigmatiseerd raken, en vooral hulp aan te bieden. Sommige jongeren zitten zelfs in een criminele familie. Dan is het onhandig wanneer alleen een van de familieleden een aanpak krijgt. Te zien is dat jongeren in sociaal economisch kwetsbare posities vatbaarder zijn voor criminaliteit. De burgemeester herhaalt haar inbreng over het perspectief dat geboden wordt. BIJ1 vroeg ook naar de toegang tot informatie; die mag alleen worden gegeven aan professionals die direct met de persoon aan de slag zijn. De betrokkene heeft zelf inzagerecht op zijn of haar dossier. Ook dat is goed geregeld. Hiermee rondt zij haar beantwoording af. Vragen gemist? De heer Van Bergen (ChristenUnie) had gevraagd naar de geringe meldingsbereidheid in de wijken. Er is weinig contact met de Amsterdamsestraatweg terwijl bekend is dat de buurt kwetsbaar is. Burgemeester Dijksma antwoordt dat de gemeente daar fysiek veel aanwezig is. De buitenteams zijn daar regelmatig te vinden. Het college blijft mensen oproepen te melden als zij zien dat zaken niet pluis zijn. Op de meldingsbereidheid wordt ingezet. De burgemeester bevestigt dat het lastig gebleken is. Er zijn ook andere wegen om daar het werk te doen; het is niet voor niets een aandachtsgebied. De heer Van Bergen (ChristenUnie) weet dat de inzet er is.

Tegelijkertijd ziet hij aan de cijfers dat de bereidheid om met de gemeente in contact te gaan, terugloopt; dat baart hem zorgen. De vraag was wat te doen om het tij te keren. Burgemeester Dijksma blijft onder meer contact maken met de ondernemersvereniging. De ondernemersvereniging is heel erg bezorgd over stigmatisering. Haar gesprek met de vereniging gaat vaak over onderwerpen als waarom zij altijd genoemd worden in één adem met het gegeven dat dit een focusgebied is terwijl dit de leukste winkelstraat van Utrecht is. Die kant van het verhaal is er ook. Het college onderhoudt het contact goed. Blijft mensen uitnodigen zich te melden. De burgemeester kan mensen niet dwingen. Dit moet ook vanuit hen zelf komen. Het college doet er alles aan om bewustwording te bevorderen. Ambtenaren functioneren vaak als probleemoplossers als het gaat om verzoeken zaken te regelen. Dat neemt niet weg dat de kwestie weerbarstig blijft. De heer Van Bergen (ChristenUnie) begrijpt dit van de burgemeester; wanneer hij het antwoord moet opvatten als dat de meldingsbereidheid afneemt als de gemeenteraad er aandacht aan geeft, ziet hij zichzelf gevangen in een Catch 22. Hij stelt dat uiteindelijk de realiteit is dat het aantal meldingen zakt ondanks alle inspanningen; dat baart hem zorgen ondanks dat de burgemeester aangeeft dat het college zijn uiterste best doet.

Burgemeester Dijksma merkt op dat het eerste deel van de redenering van de heer Van Bergen niet juist is; zij zegt niet dat de meldingsbereidheid zakt omdat de gemeenteraad er aandacht aan geeft. Zij zegt dat er meerdere redenen kunnen zijn waarom de meldingsbereidheid afneemt. Wanneer zij zelf in gesprek is, merkt zij dat mensen niet alleen maar met deze kant van profilering te maken willen hebben. Dat vindt zij een belangrijk gegeven. Ten tweede merkt zij op dat het college met zijn aanpak achter de voordeuren komt. Dat doet het college op de Amsterdamsestraatweg zeer intensief. Zij is benieuwd te vernemen van de heer Van Bergen hoe hij het zou willen aanpakken. Zij weet niet wat het handelingsperspectief nog is met alle inspanningen die daar zijn. Pagina 27 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1320

1330

1340

1350

1360

De heer Van Bergen (ChristenUnie) zou wanneer hij het wist dat al gezegd hebben. Hij had gehoopt samen tot een oplossing te kunnen komen. Hij concludeert uit deze uitwisseling van informatie, dat die oplossing er nog niet is. Burgemeester Dijksma bevestigt dat die oplossing er niet is voor het verhogen van het aantal meldingen. Die oplossing heeft zij ook niet. Zij zegt ter geruststelling dat het college ook niet afhankelijk is van de meldingen. Met deze focus van het college, komt het ook overal waar geen meldingen plaatsvinden. Het college doet dat vanuit de knock and talk aanpak, door de hele straatweg heen. Op die manier is het college maximaal effectief met wat mogelijk is. De heer Van Steeg (CDA) had een vraag gesteld over de pilot met de Rabobank. Burgemeester Dijksma licht toe dat het college begonnen is met een Combiteam waarin ook de FIOD zit. Betrokkenen bekijken op fenomeenniveau waar de gemeente kwetsbaar is wanneer het gaat om criminele geldstromen. De beelden worden daar uitgewisseld om gezamenlijk alerter te worden op kwetsbaarheden. Dat doen de betrokkenen in brede zin. In dat licht heeft de burgemeester ook alle Utrechtse notarissen bijeengeroepen om te spreken over crimineel vastgoed.

De vraag stond centraal welke indicaties er kunnen zijn en hoe de betrokken instanties elkaar maximaal kunnen helpen om te komen tot het sluiten van het net vanuit hun bevoegdheden en met respect voor de privacywetgeving. Mevrouw Beekman (BIJ1) had naar de TopX aanpak gevraagd en hoe daarin wordt gesproken over het signaleren op scholen; haar vraag was of docenten daarvoor getraind worden en of dat gebeurt op alle scholen in Utrecht of alleen in de zogenoemde focusgebieden. Burgemeester Dijksma antwoordt dat er een aanbod is en dat scholen zich melden. De gemeente zit met die aanpak nog niet overal. Wanneer scholen zich melden, zorgen medeweerkers in deze aanpak ervoor dat er geen handelingsverlegenheid is. Dan hebben docenten een duidelijk programma waarmee ze aan de slag kunnen. Mevrouw Beekman (BIJ1) vraagt hoe het programma gepromoot wordt over de stad heen. Burgemeester Dijksma bevestigt dat het gepromoot wordt. De heer Snijder (Student & Starter) vraagt of de burgemeester nog iets kan toelichten over het samenwerken met partners. Burgemeester Dijksma vraagt naar de specifieke interesse van de heer Snijder. De heer Snijder (Student & Starter) vraagt waar verbeterpunten liggen in de samenwerking met bijvoorbeeld bepaalde partijen. Burgemeester Dijksma heeft om te beginnen de belangrijkste partners meegekregen in de aanpak.

Daarbij was het van belang duidelijk te maken wat de rol was van de gemeente. Heel vaak hadden mensen niet scherp voor ogen dat ook de grote criminelen die in detentie komen een gemeentelijke vertegenwoordiger op zijn of haar pad krijgt om te praten over de terugkeer in de samenleving. De gemeente heeft professionals in dienst op de PGA-aanpak. Daarvoor heeft zij ook tijd nodig gehad om de eigen rol goed voor het voetlicht te krijgen bij partners. De burgemeester merkt op dat dat steeds beter gaat. Veel werk was te doen aan het Zorg en Veiligheidshuis; ook daar worden mensen besproken die in de kaartenbak zitten van de gemeente. Hoe ervoor te zorgen dat alle betrokkenen de juiste doelgroep in het vizier houden. Dat kostte veel tijd. De les Pagina 28 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1370

1380

hierin was dat het een zaak is van lange adem. De gemeente heeft hierin de regierol; het is dan van belang dat die gegund wordt aan de gemeente. Daarop moet veel geïnvesteerd worden en dat is een les. De heer Snijder (Student & Starter) begrijpt hieruit dat de gemeente met hele mooie dingen bezig is. Hij leest dit niet zo concreet terug. Op welke manier kan dit terugkomen in de verslaglegging? Het gaat om hele mooie zaken. Burgemeester Dijksma vindt dat lastig. Dit ligt ook gevoelig. Dit heeft betrekking op onderlinge chemie/verhoudingen. Dat leent zich soms minder goed voor papier. Zij kan zich voorstellen dat bij de evaluatie daaraan afzonderlijk aandacht besteed wordt; hoeveel moest gedaan worden als partners gezamenlijk om elkaar te vinden en wat zijn daarin een aantal lessen? Die zijn het meest nuttig als het gaat om de intentie dit ook elders in Nederland in te zetten. Wanneer zij dit zo formuleert ook in de evaluatie, verwacht zij daarmee iets te kunnen doen. Mevrouw Meerding (VVD) had gevraagd naar uitsplitsing van de financiën. De burgemeester heeft gezegd daarmee iets te kunnen zonder een concrete termijn of een manier daaraan te verbinden. Zij vraagt of de burgemeester dit op korte termijn in de raadsbrief kan zetten. Dit hoort wat haar betreft in de voortgangsrapportage. Burgemeester Dijksma wil hierover ruggespraak.

Zij heeft de heer Maas een brief beloofd tegen de zomer. Zij wil dit daarin meenemen. Dan combineert zij een aantal van de zaken die zijn toegezegd in één brief. Verder zijn er geen gemiste vragen. Toezeggingen de burgemeester zal • voor de zomer 2024 een raadsbrief naar de raad sturen over effectindicatoren als basis voor de evaluatie van Grenzen stellen en Perspectief bieden over 2025/ 2026 met een financiële uitsplitsing van de activiteiten.

1390

De voorzitter vraagt of de agenderende fracties tevreden zijn met de behandeling. Zij vraagt hoe zij hiermee verder willen. De heer Van Steeg (CDA) vindt dat de commissie een heel eind gekomen is. Voor hem staat nog het punt van drugs en hoe daarmee om te gaan. Hij dacht dat daarvoor nog een afzonderlijke agendering komt. Hij zal met de andere agenderenden contact opnemen om na te gaan in hoeverre er behoefte is aan een bespreking in de raad. Mevrouw Fattal (GroenLinks) had al geïnformeerd bij het CDA, ChristenUnie, D66, PvdA en Student & Starter; een brede coalitie die hierover wil spreken de raad.

1400

De voorzitter concludeert dat de griffie de agendering tegemoet kan zien. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat over drugs nog een afzonderlijke commissievergadering gehouden zal worden. De voorzitter legt de vraag voor bij welke commissie dit wordt voorgelegd. Mevrouw Fattal (GroenLinks) stelt voor met de griffier te overleggen waar ruimte is in de agenda. Mevrouw Meerding (VVD) stelt voor in reactie op de heer Van Steeg (CDA) dit onderling te bespreken als het gaat om het afzonderlijke agendapunt in de commissie. Pagina 29 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1410

De voorzitter rondt hiermee deze bespreking af en schorst de vergadering voor 5 minuten.

1420

1430

Punt van orde De heer Van Steeg (CDA) doet het voorstel het onderwerp Rekenkamer om 16.30 uur te bespreken wanneer agendapunt 10 dan behandeld is. De voorzitter gaat na of partijen hierop tegen zijn. Wanneer partijen hierop tegen zijn houdt zij vast aan de oorspronkelijke afspraak. Mevrouw Meerding (VVD) vindt dat er voldoende tijd moet zijn voor agendapunt 11. Verder maakt haar de volgorde niet zoveel uit. De voorzitter besluit dat wanneer agendapunt 10 om 16.30 uur is afgerond, de Rekenkamer op dat tijdstip wordt behandeld. Mocht agendapunt 10 dan nog niet zijn afgerond, staat dit agendapunt gepland op het eind van de agenda. De heer Van Steeg (CDA) vindt dat ingewikkeld. Hij wil deze druk niet hebben op de bespreking van agendapunt 10. De voorzitter merkt op dat dit wel zijn punt is. De heer Van Steeg (CDA) vindt dat dan het besluit genomen moet worden dit punt naar voren te halen. Mevrouw Fattal (GroenLinks) zou het fijn vinden voor de duidelijkheid de bespreking van de Rekenkamer aan het einde van de agenda te houden. De voorzitter besluit aldus na afstemming met de commissie. 10 Raadsbrief Uitvoeringsprogramma Vergroten digitale weerbaarheid

1440

Burgemeester, Beleidsterrein: Openbare Orde en Veiligheid Geagendeerd door: Mahaar Fattal (GroenLinks), Achraf Aït Daoua (D66), Ruud Maas (Volt), Bert van Steeg (CDA), Titus Stam (PvdA), Tess Meerding (VVD), Ruben Snijder (Student&Starter), Victor Paalman (Horizon), Derk van Bergen (ChristenUnie) en Cees Bosch (Stadsbelang Utrecht). In de Veiligheidsagenda 23-26 worden digitale veiligheid en online weerbaarheid als één van de speerpunten genoemd voor ons veiligheidsbeleid genoemd. Verschillende instanties maken zich zorgen om de staat van de digitale weerbaarheid in Nederland. Dat gaat niet alleen om de civiele weerbaarheid – hoe goed kunnen onze inwoners hun eigen digitale welzijn beschermen en trekken ze op tijd aan de bel? – maar ook om de weerbaarheid van overheden zelf. Daarnaast heeft de raad meermaals aangegeven méér in gesprek te willen met elkaar over de individuele programma’s die onder het brede digitaliseringsprogramma van de gemeente Utrecht vallen. Dit uitvoeringsprogramma biedt ons daartoe de kans.

De voorzitter leidt de bespreking in aan de hand van de annotatie bij de agenda (zie hierboven). De bespreking vindt plaats in één termijn. 1450

1460

De commissie Mevrouw Fattal (GroenLinks) vindt dit een hele goede eerste aanzet. De raad heeft de ambitie uitgesproken iets vaker over digitalisering te spreken. Fijn dat er nu een uitgebreid uitvoeringsprogramma ligt. Utrecht heeft hele grote ambities. Zij vindt de inzet van het college heel erg goed. Op het gebied van preventie is er een programma in dit kader waarmee het stadsbestuur First Offenders op het rechte pad wil houden. Haar vraag is waarom het stadsbestuur de First offenders niet ethisch laat hacken bij de gemeente Utrecht; daarmee slaat zij twee vliegen in één klap. Daarmee kan ook de gemeente haar eigen weerbaarheid vergroten. Belangrijker is dat er plekken gecreëerd worden waarbij de gemeente jongeren kan stimuleren die het foute pad dreigen op te gaan. Zij refereert hierbij aan de jaarlijkse Hackathon van de gemeente Den Haag.

Pagina 30 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1470

1480

1490

1500

Zij vraagt of de gemeente Utrecht aangesloten is bij de Agenda Digitale Weerbaarheid van de VNG. Zij adviseert het college zich daarbij wel aan te sluiten. Daar wordt tussen grote steden veel kennis uitgewisseld over het vergroten van de weerbaarheid. Wat heeft dit de gemeente Utrecht tot nu toe opgeleverd? Zij mist in het programma een focus op nazorg in de fysieke wereld bij misdrijven in de digitale wereld. Ze noemt als voorbeeld sextortion, pesten, discriminatie, of mensen die door die digitale fraude in hele zware financiële problemen komen. Daarbij is te zien dat de effecten in de fysieke wereld super groot zijn. Zij wil de nazorg in de fysieke wereld verbeteren. Nu is er heel veel kennis en ook aanbod bij het CSG Centrum Seksueel Geweld; hoe zijn slachtoffers goed daarheen door te geleiden? Of naar slachtofferhulp. Zij legt de vraag voor of er überhaupt plannen zijn voor het omgaan met slachtoffers met financiële problemen die door online fraude nog dieper in de problemen raken. Welke nazorg biedt de gemeente Utrecht? Geleidt Utrecht slachtoffers die jong zijn wel door bij zaken van sextortion of online seksueel geweld? Dit vindt steeds vaker plaats. Daarop moet het gemeentebestuur van Utrecht hoge ambities hebben. Zij legt de vraag voor of het stadsbestuur doorgaat met zaken waarvan niet helemaal bekend is of ze effectief zijn.

Ze krijgt graag de reflectie van de burgemeester. Mevrouw Minnaert (Partij voor de Dieren) hoort GroenLinks spreken over vormen van misbruik langs digitale weg. Zij vraagt of de subgroepen die er nu zijn (kinderen, ouders, verzorgers en andere groepen) nog goed aansluiten bij wat het gemeentebestuur op dit terrein wil bereiken. Mevrouw Fattal (GroenLinks) vindt dit een goede vraag. Zij merkt op dat er veel instanties zijn die hiermee ook te maken hebben, bijvoorbeeld scholen, sportclubs, studentenverenigingen. Het gaat haar vooral om instanties die dicht bij jonge mensen staan. Dat is breder dan de gedefinieerde doelgroep. Zij vindt dit een goede vraag om door te geleiden naar de burgemeester. De heer Ait Daoua (D66) merkt op dat dit onderwerp steeds belangrijker wordt op het gebied van Veiligheid. De misdrijven verplaatsen zich naar online zoals phishing. Het uitvoeringsprogramma vergroot de digitale weerbaarheid en beschermt Utrechtse inwoners. De vraag is of iedereen bereikt wordt. Hij denkt daarbij aan oudere mensen met een immigratieachtergrond. Of mensen die niet goed meegaan met de digitale ontwikkeling. Hij vraagt aandacht voor cybercriminaliteit in combinatie met AI (Artificial Intelligence). AI wordt ingezet voor phishing.

Hij legt de vraag voor aan het college of er wel voor gezorgd wordt de huidige aanpak flexibel en adaptief te houden door in te spelen op nieuwe methodes die gebruikt worden. Hij gaat in op online pesten en attendeert op de schadelijke gevolgen daarvan. Hij maakt zich als vader enorm veel zorgen over de risico’s daarvan. Hij vraagt naar de stand van zaken in de uitvoering van de ingediende motie hieromtrent. Hij ziet dat met ongekende snelheid desinformatie en misinformatie wordt verspreid met de intentie te misleiden. Dat werkt enorm ondermijnend. Dit heeft een hele grote impact. Hij vraagt het stadsbestuur dit niet te onderschatten. Hij vraagt welke benaderingen op dit moment gekozen worden om de geloofwaardigheid van officiële communicatiekanalen te versterken waardoor het publiek vertrouwen houdt in instituties. De heer Snijder (Student & Starter) vraagt op welke manier D66 denkt dat hij landelijk kan helpen met de weerbaarheid in het digitale vanwege nieuwe vormen en moderne middelen die daarbij komen kijken. Pagina 31 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1510

1520

1530

De heer Ait Daoua (D66) licht toe dat phishing met de inzet van AI moeilijker te herkennen is. Het gaat dan om andere kenmerken in een weerbaarheidcampagne. Hiervoor is een andere focus nodig. De heer Maas (VOLT) vraagt hoe de burgemeester duidt dat cybercrime toeneemt en dat de digitale fraude vermindert. In het uitvoeringsprogramma en al eerder in de Veiligheidsagenda staat dat er stadsmarkers digitale veiligheid worden ingezet. Hij vraagt hoe effectief die aanpak is. Is daarop zicht? Zijn de aantallen stadsmarkers daadwerkelijk toegenomen zoals in de agenda vermeld. Jongeren zijn steeds vaker slachtoffer van zowel cybercrime, digitaal pesten en fraude. Onderzoek van D&W Insides toont aan dat de landelijke informatiecampagne nauwelijks effectief was. Hij vraagt wat de gemeente doet om ervoor te zorgen dat de Utrechtse campagne effectief zal zijn. Nu is er inmiddels Hackshield - dat lijkt niet te werken wanneer hij de link aanklikt in het uitvoeringsprogramma en ook Point of View You leverde in zijn digitale zoektocht niets op. Hij vraagt of de burgemeester kan toelichten hoe dat zit en hoe effectief de middelen zijn. Zijn fractie is wel blij dat een tool als Hackwrite van het Openbaar Ministerie wel goed blijkt te werken. Hij vindt de suggestie van GroenLinks over ethisch hacken een goed idee; hij sluit zich daarbij graag aan.

Nieuwe AI applicaties maken het nog gemakkelijker om de deep fake video’s te maken. Hij refereert aan informatie daarover in de massamedia. Dat geldt ook voor telefoongesprekken. Hoe kan in de communicatie daaraan nog specifieker aandacht besteed worden? Hij noemt als voorbeeld bij twijfel mensen oproepen een codewoord te gebruiken in telefoongesprekken. Het beschikbare budget en de personele inzet lijken zijn fractie wat aan de lage kant. Hij heeft daarvoor begrip in deze tijd. Maar wanneer de gemeente de digitale problematiek echt wil aanpakken, zal er meer voor nodig zijn. Hoe ziet de burgemeester dat?

1540

1550

De heer Van Steeg (CDA) vindt het goed stil te staan bij dit onderwerp. Het is goed hieraan vaker aandacht te geven. De directe gevolgen van online uitingen op de fysieke wereld zijn enorm. Het is goed als het stadsbestuur zich daarvan bewust is en dat de gemeente maatregelen neemt om daaraan iets te doen. Al eerder is gesproken over een digitaal gebiedsverbod. Er ligt een motie. Al eerder heeft zijn fractie gezegd met voorstellen te komen om dat verder te brengen. Hierover staat iets in dit plan. Hij vraagt of de burgemeester nog iets kan zeggen over de stand van zaken daarin. Voor zijn fractie is digitale burgerschapsvorming een belangrijk onderwerp in dit kader. Dat staat ook in het plan, maar het lijkt zich te beperken tot scholieren. Dat zou wat hem betreft niet moeten. Dit gaat veel breder. Hij noemt als voorbeeld de Bangalijsten die ook in het nieuws waren; dan gaat het over studenten bijvoorbeeld. Hij vraagt of de aandacht daarvoor ook naar die bredere groepen wordt getrokken. Hij vraagt hoe de burgemeester dit ziet. De heer Snijder (Student & Starter) vraagt of het CDA het eens is met zijn fractie dat juist voorlichting geven aan een zo jong mogelijke groep uiteindelijk op de lange termijn meer effect zal hebben dan de aandacht te verspreiden over alle doelgroepen. Pagina 32 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1560

1570

1580

De heer Van Steeg (CDA) is het daarover eens met heer Snijder. Zeker als het gaat over burgerschapsvorming is het besef dat wanneer iets gedeeld wordt, dat grote gevolgen kan hebben. Het gaat niet alleen om degene die content maakt, maar ook het delen ervan draagt bij aan het beschadigen van mensen. Dat kan een groot effect hebben. Hoe komt dat terug in dit actieplan? Hij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. Recentelijk heeft het WODC onderzoek gedaan naar de aanpak van digitale criminaliteit. Dat is in repressief opzicht een veel lastiger onderwerp voor het nemen van maatregelen. Hij vindt het logisch dat de slagingskans om mensen aan te pakken lager is. Het WODC zei ook dat de kennis bij de politie te laag is; aangiften komen op de verkeerde plek terecht, worden onvoldoende behandeld en dat betekent dat er slachtoffers onvoldoende serieus worden genomen. De burgemeester gaat niet direct over de capaciteit bij de politie. De vraag is hoe de aansluiting plaatsvindt. Hij is ervan op de hoogte dat er digitale wijkagenten zijn die goed werk doen maar wel ook dat het beter kan. Die doen ook werk waarvan het stadsbestuur niet altijd op de hoogte is. Daarover zou wat vaker een politiek debat gevoerd moeten worden. Hij refereert aan de inbreng van mevrouw Fattal en benadrukt dat de digitale criminaliteit zichtbaar gemaakt moet worden in de fysieke wereld.

Laat zien wat het betekent wanneer slachtoffers online slachtoffer worden. Dat zou ook via een culturele uiting kunnen. Hij adviseert te laten zien dat de digitale en de fysieke wereld met elkaar verbonden zijn en direct impact hebben op elkaar en vanuit de digitale wereld ook direct impact kan hebben op mensen. Het blijft een beetje onzichtbaar en daarom is het belangrijk hierbij stil te staan. Eerder is al gesproken over een actieplan gericht op senioren; hij legt de vraag voor hoe dat is teruggekomen in dit plan. Ook ondernemers worden gemakkelijk slachtoffer van bijvoorbeeld afpersing. Daarover staat al iets in het plan. Financiën in relatie tot de ambities die er zijn, geeft een grote uitdaging. Dat is ook te zien aan wat het stadsbestuur wil bereiken. Hij merkt op dat wat er mee bereikt wordt heel vaag blijft. Misschien wil de burgemeester daarover nog iets zeggen.

1590

1600

Mevrouw Leever (PvdA) complimenteert het college met de aandacht voor de digitale meerderheid. De digitale wereld speelt een steeds grotere rol in de levens van mensen. Zij vraagt hoe ongelijk investeren voor gelijke kansen in dit geval wordt waargemaakt. Een collega van haar in Amsterdam heeft geconcludeerd dat het systeem ziek is. Haar fractie wil op scholen structureel meer aandacht aan de onlineleefwereld van jongeren. Zij vindt het mooi dat de aandacht voor digitaal burgerschapsvorming er is. Zij ziet bij scholen ook hoge druk door lerarentekort. Zij vraagt de burgemeester hoe dit een passende plek kan krijgen. Zij vraagt of een laagdrempeliger meldingsplatform mogelijk is. Zo ja, wil zij daarop een toezegging krijgen. Zo niet, wil zij weten waarom. De aangiftebereidheid is niet te laag; zij refereert aan de desbetreffende inbreng van het CDA. Zij sluit zich ook aan bij het punt van GroenLinks over de nazorg. Er is ook geen goed inzicht in het Utrechtse slachtofferschap, daderschap en schadebedragen. Zij vraagt hoe het stadsbestuur dit beter gaat meten, al dan niet met een laagdrempeliger meldingsplatform.

Pagina 33 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1610

1620

Mevrouw Meerding (VVD) is blij met deze aandacht. Zoals het college en experts ziet zij een verplaatsing van de criminaliteit naar de digitale wereld en dat die criminaliteit toeneemt. Haar fractie vindt het positief dat in het uitvoeringsprogramma gefocust wordt op drie doelgroepen: kinderen, ouderen en ondernemers. Zij legt de vraag voor waar de bevoegdheid ligt van de gemeente en waar die van het Rijk. Moet de gemeente al deze problemen gaan oplossen en kan zij dat wel? Het lijkt haar verstandig hierop een kader te formuleren. Dat mist zij nu in het uitvoeringsprogramma. Zij vraagt de burgemeester dit voor het vervolg op te nemen en duidelijk te definiëren. Zij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. In het uitvoeringsprogramma staat dat er in drie jaar tijd via tienerwerk op 15 basisscholen ingespeeld is op vragen die er leven in de online leefwereld van kinderen. Er zijn meer dan 100 basisscholen in Utrecht. Zij legt de vraag voor of 15 scholen dan wellicht een beetje weinig is; zij vraagt hoe die 15 scholen gekozen zijn. Met betrekking tot de digitale weerbaarheid en informatiecursussen die specifiek voor ouderen worden aangeboden, merkt zij op dat die doelgroep moeilijker te bereiken is in tegenstelling tot schoolgaande kinderen die een vast lesprogramma volgen. Zij vraagt hoe de gemeente die ouderen gaat bereiken.

Zij vraagt of de gemeentelijke website iets duidelijker kan zijn op dit punt; zij denkt aan het creëren van een pagina die gaat over digitale veiligheid en die weergeeft welke bijeenkomsten worden georganiseerd of waar ouderen en anderen zich kunnen melden wanneer ze meer willen weten. Een dergelijke pagina was niet te vinden. Zij leest in het uitvoeringsprogramma iets over het digitaal gebiedsverbod. Zij sluit zich aan bij de vraag die de heer Van Steeg daarover stelde.

1630

1640

1650

De heer Snijder (Student & Starter) complimenteert het college met dit uitvoeringskader en de ambitie om de digitale veiligheid en online weerbaarheid als een prioriteit te zien. Een duidelijk beeld ontbreekt over de omvang van de digitale misdrijven in Utrecht, mede omdat er weinig aangiftes gedaan worden. Het is voor zijn fractie essentieel slachtoffers beter in kaart te brengen vanwege de ernstige gevolgen van digitale criminaliteit. Zijn fractie ziet een groot belang in het uit de taboesfeer halen van dit onderwerp zo dat de slachtoffers daadwerkelijk aangifte durven te doen. Zijn fractie vraagt zich af hoe de gemeente de aangiftebereidheid wil verhogen en of dit ook wordt aangepakt op het gebied van digitalisering. Hij krijgt graag de reflectie van de burgemeester. In de doelgroepen jongeren, ouderen en ondernemers zitten verschillen in kwetsbaarheid. Hij vraagt zich af of al meer bekend is of bekend gemaakt wordt over de variatie waarmee slachtoffers met problemen te maken krijgen en of die actie specifiek daarop worden gericht. Hij krijgt ook hierop graag de reflectie van de burgemeester. Hij merkt op dat dit programma diverse acties bevat om de digitale weerbaarheid te verbeteren. Zijn fractie is blij te zien dat dit programma zich richt op preventie en weerbaarheid. Hij is benieuwd naar de concrete resultaten van deze initiatieven, zoals het aantal bereikte personen.

Hij ziet daarom graag de evaluatie tegemoet. Hij vraagt wanneer de burgemeester die eerste resultaten van het afgelopen jaar kan laten zien aan de raad. Hij vraagt of er al lessen te delen zijn. De heer Paalman (Horizon) is blij dat het college de digitale weerbaarheid serieus neemt én alle uitdagingen die er bij komen kijken. De cyberspace van vroeger werd de dagelijkse realiteit van nu. Daar hangen veel risico’s aan. Pagina 34 van 79

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 21 maart 2024

1660

1670

1680

1690

1700

Horizon wil benadrukken dat digitale weerbaarheid niet alleen gaat over digitale veiligheid, niet gehackt of niet gewaardeerd worden. Het gaat ook over de vraag in hoeverre mensen zich kunnen weren tegen waar zij online aan blootgesteld worden. Het internet is ook een plek waar jongeren radicaliseren. Hij noemt in dit verband de Erasmus-schutter. In het uitvoeringsprogramma wordt over dit probleem beperkt gerept. Hij hoort graag van het college welke concrete stappen gemaakt worden om jongeren weerbaar te maken tegen radicalisering en hoe ouders en docenten kunnen signaleren wanneer iemand toch in die richting gaat en hoe de stad zich kan verdedigen wanneer iemand al wekenlang zijn ideeën bespreekt op het internet. In de digitale wereld waarin bots en algoritmen sturen op een motie, is het van belang de Utrechtse jongeren zo op te voeden dat ze echt van nep kunnen onderscheiden. Welke stappen onderneemt het college om jongeren in het onderwijs het verschil te laten zien tussen wat echt is en wat gegenereerd wordt door een computerprogramma, bijvoorbeeld AI. Zijn fractie is blij dat erkend wordt welke dramatische gevolgen digitale aanvallen kunnen hebben voor ondernemers. Soms is het klikken op één verkeerde link voldoende voor iemand om zijn levenswerk te verliezen. Hij leest in het uitvoeringsprogramma veel initiatieven om ondernemers digitaal weerbaar te maken.

Hij legt de vraag voor of het genoeg is. Zijn fractie stelt voor dat de gemeente nog proactiever gaat worden. Veel kleine ondernemers onderschatten de risico's van onvoldoende digitale weerbaarheid en denken dat ze het niet zal overkomen. Dan is het vaak al te laat. Zijn fractie stelt voor dat de gemeente zelf gaat hacken, White Hat: hacken met het doel van bewustwording. Het bedrijfsleven heeft dat al gedaan om na te gaan in welke onderdelen van het bedrijf kwetsbaarheden zitten. Dit is de meest effectieve manier om weerbaarheid te verhogen. Ondernemers die kwetsbaar zijn, vernemen dat liever van de gemeente zelf dan van kwaadwillige hackers. Hij vraagt wat het college van dit voorstel vindt. Hij vraagt wat het college vindt van het idee om daarvoor de jonge hackers in te zetten van Hack-right om hun schuld aan de samenleving terug te betalen. Hij stond stil bij de digitale weerbaarheid van de jongeren en ondernemers, en ook van die van de gemeentelijke organisatie. Ambtelijke uitvraag leerde hem dat de gemeente haar digitale veiligheid serieus neemt en daarvoor ook voldoende processysteem heeft. Hij complimenteert het college daarmee. Zijn fractie roept het college op niet alleen ”de voordeur” te beveiligen, maar ook grote prioriteit te geven aan wat mogelijk te doen is in het geval het toch mis gaat.