Conceptverslag commissie VBF 20 juni 2024

Griffie Gemeenteraad Utrecht Secretariaat raadscommissie Mens & Samenleving Postadres Postbus 16200 3500 CE Utrecht Telefoon 030 - 286 10 69 Fax 030 - 286 15 18 www.utrecht.nl/gemeenteraad

VERSLAG OPENBARE VERGADERING COMMISSIE VEILIGHEID, BESTUUR EN FINANCIËN D.D. 20 JUNI 2024 [Typ hier]

Datum verslag Locatie Verslag door Vaststelling verslag

10

27 juni 2024 Stadhuis, raadszaal Geertjan Benus (Notutekst) september 2024

Aanwezigen: Avondvergadering De voorzitter, de heer C. Bos, en van het college de wethouder S. Schilderman, en voorts de leden: de heer F. Claassen (GroenLinks), de heer R. Peters (D66), de heer R. van der Graaf (ChristenUnie), de heer R. van der Zweth (PvdA), de heer R. Snijder (Student & Starter), de heer B. van Steeg (CDA), de heer B. van Steeg (CDA), mevrouw J. Zwinkels (CDA), mevrouw M. Ramaker (VVD), de heer H. Dijkstra (EenUtrecht), de heer S. van Bemmel (Partij voor de Dieren), de heer R. Maas (VOLT), de heer M. Usta (DENK) en van de griffie de commissiegriffier de heer J. Lok, en de gemeentesecretaris en de accountant, de heer R.A. van Vugt. Verslag openbare vergadering commissie VBF d.d. 20 juni 2024

20

30

Aanwezigen:.....................................................................................................................................................- 1 1. Opening en mededelingen ..................................................................................................................- 1 2 Raadsvoorstel Jaarstukken 2023 .....................................................................................................- 1 2.1 Raadsvoorstel Resultaatbestemming 2023...................................................................................- 1 2.2 Raadsbrief Collegereactie Accountantsverslag 2023 ................................................................- 2 2.3 Raadstoetsen ..........................................................................................................................................- 2 2.3.1 Raadstoets Samenleven en Sport...........................................................................................- 2 2.4 Raadsbrief Beantwoording raadsvragen en erratum Jaarstukken 2023 ..............................- 2 -

1. Opening en mededelingen De voorzitter, de heer Bos, opent de vergadering om 20.00 uur en hij heet iedereen welkom. De jaarstukken staan op de agenda. De heer Van Vugt, accountant van Deloitte, is vanavond te gast in deze commissie voor het debat over de jaarrekening. Mededelingen van het college Wethouder Schilderman deelt mee piketdienst te hebben. Zij kan tijdens de vergadering gebeld worden en moet daar dan aandacht een besteden. De voorzitter neemt aan dat de ondersteuning van de wethouder de vragen kan bijhouden.

40

Mededelingen vanuit de commissie De heer Usta (DENK) vervangt de heer Simşek; de heer Simşek is afwezig vanwege ziekte. 2 2.1

Raadsvoorstel Jaarstukken 2023 Raadsvoorstel Resultaatbestemming 2023

Pagina 1 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

2.2 2.3 2.3.1 2.4 50

60

70

80

90

Raadsbrief Collegereactie Accountantsverslag 2023 Raadstoetsen Raadstoets Samenleven en Sport Raadsbrief Beantwoording raadsvragen en erratum Jaarstukken 2023

Uitnodiging voor de openbare vergadering van de commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën over de Jaarstukken 2023 die wordt gehouden op 20 juni 2024. Het Dagelijks Bestuur (DB) heeft op advies van de Adviescommissie Controle en Financiën op 21 maart 2024 ingestemd met het voorstel om de P&C cyclus aan te passen. Een van de wijzigingen is om de bespreking van de jaarstukken te splitsen in de het financiële deel van het jaarverslag en het inhoudelijke programmadeel van het jaarverslag op 20 juni. Doelstelling van de separate behandeling is om de controlerende rol van de raad ten aanzien van de jaarstukken nog meer accent te geven. In de avond van 20 juni is de commissie financiën gepland voor de bespreking van de jaarrekening en de financiële paragrafen met de wethouder en in aanwezigheid van de externe accountant. De behandeling is zonder spreektijden.

De voorzitter verneemt desgevraagd dat de commissie kan instemmen met de agenda. Hij leidt de bespreking in. De commissieleden hebben geen spreektijden. De voorzitter van de adviescommissie Controle en Financiën zal allereerst een toelichting geven op de stukken. Hij benadrukt dat er vanuit de commissie geen technische vragen gesteld zullen worden. Voorafgaand aan het debat zijn veel technische vragen beantwoord door de ambtelijke organisatie. De adviescommissie controle en financiën Mevrouw Zwinkels (voorzitter adviescommissie Controle en Financiën), deelt mee dat donderdag 31 mei 2024 de adviescommissie de jaarstukken heeft besproken in aanwezigheid van de accountant. Zij dankt alle betrokkenen bij dit intensieve proces. Zij benadrukt vanuit de adviescommissie het belang van de controlerende rol van de raad op de jaarstukken en is daarom verheugd dat het advies om de jaarstukken in de reguliere commissie te bespreken is opgevolgd door het Dagelijks Bestuur. Zo ontstaat meer aandacht voor de uitgevoerde raadstoetsen op het programma Veiligheid en Samenleven en Sport. Zij dankt ook de Raadsrapporteurs voor hun inzet. Zij noemt de belangrijke aandachtspunten vanuit de adviescommissie: Zij complimenteert het college in het kader van de leesbaarheid met de vernieuwde opzet van de jaarstukken en de inzet bij de rechtmatigheidsverantwoording.

Die is dit jaar voor het eerst door het college opgesteld. De vraag is nu wat volgens de accountant nog is te verbeteren. In het kader van de financiële positie deelt zij mee dat de voorspellende waarde van de begroting en het capaciteitvraagstuk voldoende aandacht hebben van het college, zo schrijft de accountant. Een uitvoeringstoets kan bij de besluitvorming als hulpmiddel dienen, waarbij de vraag wordt gesteld of ambities en plannen uitvoerbaar zijn, uitgaande van de beschikbare capaciteit. Hij vraagt hoe de wethouder kijkt naar het advies van de Uitvoeringstoets, die de raad kan helpen in zowel de besluitvorming als in de Verantwoording. In het kader van het aantal reserves merkt mevrouw Zwinkels op dat de gemeente Utrecht circa 58 bestemmingsreserves heeft. Dat aantal is hoog. De accountant adviseert een jaarlijkse toets te doen op nut en noodzaak van deze reserves. Zij vraagt of de wethouder dit advies gaat opvolgen. Met betrekking tot de resultaatbestemming deelt mevrouw Zwinkels mee dat voor het eerst in lange tijd de begroting een negatief resultaat laat zien over het boekjaar. Dat wordt vooral veroorzaakt door een fout in de begroting. In de voorgestelde resultaatPagina 2 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

100

bestemming wordt een bedrag van 21 miljoen euro overgeheveld naar het jaar 2024. Zij vraagt hoe de wethouder daar naar kijkt in relatie met het tekort over het jaar 2023. Haar laatste punt is het Verbeterplan. De adviescommissie wenst betrokken te zijn bij het Verbeterplan dat wordt opgesteld naar aanleiding van de fouten in de begroting. Dat onderwerp staat geagendeerd voor de eerstvolgende heidag. Zij vraagt hoe de raad daarover geïnformeerd wordt en of de wethouder alvast iets kan vertellen over vorderingen die gemaakt worden met het Verbeterplan. Zij vraagt de accountant (1) aandacht voor de motie 409 Grip op investeringen bij de programmabegroting 2024. De adviescommissie spreekt geregeld over dit thema; dit zou ook het thema zijn richting de begroting en het MPR 2025. Daarbij is het budgetrecht van de raad een aandachtspunt. Zij vraagt hoe de accountant aankijkt tegen het budgetrecht van de raad. Zij vraagt of de raad voldoende in positie is. (2) de informatie-uitwisseling tussen centraal en decentraal blijkt ontoereikend te zijn. Zij vraagt hoe dat komt en wat de risico’s zijn; hoe kan dit volgens de accountant worden opgelost?

110

120

130

140

De commissie Mevrouw Ramaker (VVD) merkt op dat 2023 in financieel opzicht een dramatisch jaar is voor de gemeente Utrecht. Met over het hoofd zien van 42 miljoen minder aan inkomsten vanuit het Rijk, gaf dat haar een diepe knauw in het vertrouwen van dit college en in de betrouwbaarheid van de aangeleverde stukken over financiën. In het jaarstuk staat dat het Rijk én minder inkomsten de redenen zijn voor het negatieve resultaat. Zonder die grote rekenfout was die 42 miljoen euro aan minder inkomsten uit het Gemeentefonds er ook, alleen veel eerder bekend. Dan was er meer tijd geweest om bij te sturen om te voorkomen dat het negatieve resultaat zo moest eindigen. De raad heeft in maart 2024 met de wethouder Financiën een debat gevoerd over deze misrekening. Wat de VVD betreft is dit de laatste keer dat de wethouder een dergelijke rekenfout laat maken. Dat de inkomsten uit het Rijk lager zouden uitvallen, werd bekend in de Meicirculaire in 2023. Toen gingen de alarmbellen af. Dat de grootste fout zit in de verkeerde berekening van de prijscompensatie, was ook al in maart 2023 bekend. De heer Claassen (GroenLinks) hoort de VVD de wethouder een vorm van gele kaart geven. Tegelijkertijd hoorde hij eerder instemming en vertrouwen in het Verbeterplan. Hij vraagt of dat vertrouwen er nu niet meer is.

Mevrouw Ramaker (VVD) merkt op dat in de Voorjaarsnota ruim 1 miljoen wordt geïnvesteerd in het Verbeterplan. Zij houdt vast aan de knauw op haar vertrouwen; hoe moeten de cijfers beoordeeld worden? De heer Claassen (GroenLinks) vraagt wat de reactie zal zijn van de VVD als de wethouder zegt dat dit wat haar betreft ook niet meer gebeurt en het dit Verbeterplan aan de raad voorlegt. Mevrouw Ramaker (VVD) hoort in de concretisering van de vraag van de heer Claassen een Zwart-Wit tegenstelling. Dit is een rekenfout waarvan zij nu achteraf zegt dat het college dit had kunnen weten. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat de VVD terecht zei dat wanneer de rekenfout niet was gemaakt het tekort er ook was geweest maar dan eerder zichtbaar. Hij bevestigt de juistheid daarvan: dan was het tekort dat door het Rijk was ontstaan eerder bekend geweest. Hij vraagt of de VVD het vooral vervelend vindt dat Pagina 3 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

150

160

170

180

190

de raad het nu zo laat weet of ergert de VVD zich er óók aan dat het Rijk de gemeente met een dergelijk gat opzadelt, ook voor 2023 al. Mevrouw Ramaker (VVD) baalt vooral van dat zij het eerder had kunnen weten en dat er dan sneller geanticipeerd had kunnen zijn. Daardoor was er ook meer ruimte geweest om na te gaan hoe dit is op te lossen. De heer Van der Zweth (PvdA) deelt dat met de VVD. Hij vraagt of de VVD ervan baalt dat het überhaupt het tienvoudige is dan de eerste raming ervan. De gemeente krijgt meer taken, beschikt over steeds minder budget en dat dat ook al speelde in 2023. Hij vraagt of dat klopt. Mevrouw Ramaker (VVD) baalt ervan dat in de beeldvorming het negatieve resultaat van 17 miljoen euro veroorzaakt is door minder inkomsten uit het Rijk. Haar fractie gaf al bij de algemene beschouwingen aan dat dat niet het geval is. Dit komt doordat er meer uitgegeven is. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat dat niet óók waar kan zijn wanneer de VVD tegelijkertijd zegt dat de gemeente het tekort dan al eerder had gehad. Het probleem is dat er een tekort is. Dat ligt bij het Rijk met een opschalingskorting, met een herijking van het Gemeentefonds; dat zorgt voor tekorten. Er zijn ook andere rekenfouten gemaakt en rekende het bestuur zich te rijk; tot zijn spijt komt de raad daar laat achter. Hij benadrukt dat wat hem betreft het probleem bij het Rijk ligt.

Mevrouw Ramaker (VVD) brengt in dat wanneer dit bekend was geworden bij de Meicirculaire, het college eerder forse maatregelen had kunnen treffen. Nu ziet zij een groot tekort op overhead. Zij had als collegelid daarop flink sturing gegeven. In september 2023 ontvangt de raad een voorstel voor de instelling van een Reserve Gemeentefonds die de verschillen in de Meicirculaires kan opvangen. Zij vraagt de accountant hoe het met die Reserve staat. Zij vraagt naar de zin van de instelling ervan. Zij vraagt of die instelling ervoor bedoeld is om de raad niet meer te hoeven lastigvallen met wijzigingen. In de Berap van september staat dat de inkomsten vanuit het Rijk 5 miljoen euro lager uitvallen dan geraamd. Zij heeft enkele zaken in de interrupties al toegelicht; die slaat zij over in haar betoog. In de begroting 2023 is ruim 71 miljoen uitgetrokken voor de versterking van de organisatie; dat is elk jaar bijna 8 miljoen extra. Zij noemt in dit kader de 18 miljoen euro. Maar zij ziet ook dat er 9 miljoen euro bovenop de 18 miljoen is gekomen. Zij vraagt uitleg daarvan. Zij vraagt of dit op grip op de uitvoering van de taken zit. De VVD kaartte meermalen aan reëler te gaan begroten. Ook kaartte haar fractie meermalen aan de paragraaf Financiën en raadsvoorstellen te onderbouwen. Dus dat duidelijk wordt voor de raad wat in financieel opzicht wordt besloten.

Het doorschuiven van de financiële keuzes naar Voorjaarsnota's maakt het voor de raad vaak ingewikkeld. Zij vraagt of de wethouder het met de VVD eens is dat Financiën de sturende rol moet krijgen in alle raadsvoorstellen met financiële componenten, vooral als er heel veel risico voor de gemeente zit. Wat haar betreft heeft de wethouder daarin het laatste woord. Zij vindt het niet heel ongebruikelijk in deze tijd van bezuinigingen. Zij vraagt wat de accountant adviseert voor de verbetering van de financiële paragraaf van de raadsnota's. De heer Peters (D66) vraagt zich af hoe dat concreet er komt uit te zien in een raadsvoorstel wanneer Financiën sturend is; wat is er dan concreet anders? Mevrouw Ramaker (VVD) bevestigt dat het een invloedrijke rol is van Financiën; de wethouder zet haar paraaf. Ambtenaren van de afdeling Financiën zien het voorstel

Pagina 4 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

200

210

220

230

en ook de wethouder Financiën. Zij vindt het ook een manier om meer controle te krijgen in een organisatie die veel op eilandjes werkt. De heer Peters (D66) vraagt of daarbij de aanname zit, dat bij raadsvoorstellen de afdeling Financiën helemaal niet meekijkt. Mevrouw Ramaker (VVD) noemt het meest recente voorbeeld, het Cultuurcluster Berlijnplein met een financiële component waarvan ze niet de indruk kreeg dat dat ook besproken was met de afdeling Financiën. De VVD heeft daarvoor een extern advies moeten inwinnen bij de accountant. De heer Peters (D66) vindt dit een legitieme vraag wanneer dit echt het geval is; hij hoopt dat de afdeling Financiën altijd meekijkt wanneer aan een raadsvoorstel een financiële component zit. Hij gaat ervan uit dat dit in algemene zin gebeurt en dat mevrouw Ramaker hiermee niets nieuws voorstelt. Mevrouw Ramaker (VVD) vindt de financiële onderbouwing van raadsvoorstellen vaak summier. Zij moet als raadslid vaak heel veel zelf uitzoeken. Zij ziet een check van de afdeling Financiën niet terug in de financiële onderbouwing. Zij vervolgt haar inbreng in haar termijn. De VVD maakt zich zorgen over de wijze van begroten aan de inkomstenkant; ruim 10 miljoen euro is hoger geraamd aan inkomsten OZB niet-woningen; zij vindt dat een niet geringe meevaller. Zij vindt het ook zorgelijk dat met de Franse slag begroot wordt.

Zij vraagt de accountant hoe meer grip te kunnen krijgen op dit soort prognoses. Zij vraagt of de accountant het met haar eens is dat af en toe te voorzichtig en risicomijdend wordt begroot. De VVD valt een flinke cash op de OZB. Opnieuw is de belastingdruk van de Utrechtse wooneigenaren gestegen, met 2% hoger dan het landelijk gemiddelde. In 2022 was de toename 0,6%. De VVD is het niet eens met deze ruk aan de belastingknop. Zij vreest dit nog een keer te gaan meemaken. Zij vraagt hoe de wethouder denkt over draagvlak voor lokale belastinginning. Hoe denkt de wethouder dat draagvlak te behouden? Zij vraagt of het wijs zou zijn om binnen de eigen organisatie een team op te tuigen die de BghU gaat ontlasten. 17%, dat is is ruim 29 miljoen euro, moet de BghU nog innen voor 2023. Zij vindt dat heel veel geld. Zij legt de vraag voor wat de inwoner daarvoor terugkrijgt. Gaat het voorzieningenniveau voor alle inwoners in alle wijken omhoog wanneer die knop steeds omhoog wordt gedraaid? Zij legt de vraag voor wat de hondenbelasting eigenlijk voorstelt; de gemeente heeft 810.000 euro opgehaald, 75.000 euro is kwijtgescholden, en 114.000 euro is oninbaar. Dat is nog net geen 2 ton directe lasten. Indirect vraagt zij hoeveel inzet er nodig is van de BghU; de wethouder hoeft wat haar betreft deze vragen niet letterlijk te beantwoorden.

Het gaat haar meer om de inzet en wat daarvoor teruggekregen wordt. Zij legt de vraag voor of de hondenbelasting beter is af te schaffen. De VVD wil heel graag met de wethouder in gesprek over verbonden partijen en het liefst zo snel mogelijk omdat de raad meerdere malen geconfronteerd wordt met overvallen met extra geld of met extra leningen omdat de Governance niet goed is afgedekt. De raad staat in dit soort verbonden partijen vaak te ver af van deze partijen en is afhankelijk van de informatievoorziening door het college. Zij heeft soms ook het gevoel dat het college wordt overvallen: de UW-holding, BghU, GGD, Regio Utrecht. Ook vanuit de raad worden daarover wel eens opmerkingen gemaakt. De heer Claassen (GroenLinks) vraagt of de VVD van mening is dat de gemeente Utrecht te zwaar zit in de verbonden partijen; zou de gemeente dat minder moeten Pagina 5 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

240

250

260

270

280

doen? Mevrouw Ramaker (VVD) begrijpt dat het handig is om verbonden partijen taken te laten uitvoeren, zoals de BghU. Zij ziet twee aspecten hieraan: (1) het democratische gehalte - de gemeente zit op afstand. Dit is gedelegeerd aan het college. En (2) de gemeente is afhankelijk van de Governance-structuur ook van een dergelijke organisatie zelf. Dat was te zien bij de UW-holding. De VVD keeg daarbij de indruk dat de gemeente afhankelijk is van de expertises et cetera. Wanneer dan fouten worden gemaakt, wordt de gemeente daar direct mee geconfronteerd. De heer Claassen (GroenLinks) vraagt of de VVD van mening is dat het verstandig is om die activiteiten die de gemeente via UW laat lopen, maar beter in eigen huis kan halen. Mevrouw Ramaker (VVD) kaart alleen aan dat er een afstand is van de raad naar deze verbonden partijen. Haar vraag naar de accountant is hoe daarop meer grip te kunnen krijgen; de raad heeft een controlerende en een sturende rol. Hoe is het mogelijk om niet steeds geconfronteerd te worden met plotselinge mensen op het gebied van Financiën.

De heer Claassen (GroenLinks) vraagt wat de VVD doet wanneer GroenLinks een voorstel indient om de grip op bijvoorbeeld de UW-bedrijven te vergroten door wel de activiteiten in huis te halen; kan het college dan op de steun van de VVD rekenen? Mevrouw Ramaker (VVD) licht toe dat de gemeente 100% aandeelhouder is van de UW bedrijven. De gemeenschappelijke regeling doet de gemeente met andere gemeenten; zij merkt op dat dat verschillende takken van sport zijn. Bij Archief is nagegaan wat het betekent wanneer die taken weer in huis gehaald worden; dat heeft forse grotere lasten tot gevolg. Zij zal niet in deze zaal zeggen daarvan voorstander te zijn. De heer Snijder (Student & Starter) begrijpt dat de VVD deze vraag stelt aan de accountant; hij vraagt of de VVD zelf een idee heeft hoe dat te kunnen doen. Mevrouw Ramaker (VVD) vindt het goed wanneer zij als raadslid tijdig hoort dat het goed gaat. Zij vindt het goed aan de gemeenschappelijke regelingen dat de raad zienswijzes mag indienen op begrotingen. Daarbij moet ook rekening gehouden worden met al die andere gemeenten. De gemeente kan niet zomaar zeggen er uit te stappen. Ze wil graag die discussie. In het verleden is de gemeente overvallen met flink veel geld. Zij herhaalt haar vraag over grip krijgen. Zij rondt hiermee haar bijdrage af.

De heer Claassen (GroenLinks) complimenteert het college met de leesbaarheid op basis van zijn waardering voor het resultaat. Hij vond de tekst in het raadsvoorstel over de rechtmatigheidsverklaring lastig leesbaar; wanneer is iets in principe niet rechtmatig. Ook met de verklaring waarom iets niet rechtmatig is, is het in zijn ogen niet rechtmatig. Hij vraagt of de wethouder dit op dezelfde manier ziet als hij. En wanneer dat het geval is vraagt hij de wethouder dat de volgende keer op een eenvoudige manier te formuleren. Hij waardeert het dat het gemeentebestuur op een aantal punten aan de uitgavenkant van de begroting meer in control lijkt te komen. Over de inkomstenkant is al eerder gediscussieerd; hij refereert daarbij aan de desbetreffende inbreng van mevrouw Ramaker. Hij merkt op dat er een raadstoets is gehouden. Daarin kwamen twee leerpunten naar voren. Die zijn wellicht op andere punten in de begroting ook interessant. Hij spreekt over het werken met benchmarks. En het geven van meerjarige getallen-

Pagina 6 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

290

300

310

320

330

reeksen. Hij legt de vraag voor of meerjarige ontwikkelingen nog meer zichtbaar zijn te maken dan alleen de meerjarige reserves. Mevrouw Ramaker (VVD) merkt op dat de gemeente bij Werk & Inkomen 20 miljoen extra heeft moeten uitgeven en bij de Overhead 9 miljoen euro. Zij vraagt hoe GroenLinks dit ziet. De heer Claasen (GroenLinks) waardeert de ontwikkeling waarbij de gemeente beter in Control aan het komen is. Hij spreekt zijn waardering uit voor de positieve ontwikkeling. Mevrouw Ramaker (VVD) noemt de optelling tot 29 en het negatieve resultaat van 17 miljoen. Zij stelt dat Utrecht geen tekort zou hebben wanneer die 29 miljoen er niet was. De heer Claasen (GroenLinks) constateert dat er geen vraag gesteld wordt en vervolgt zijn inbreng in zijn termijn. De voorzitter van de adviescommissie Financiën en Control noemde al het punt van de wasstraat voor de reserves zoals genoemd door de accountant. Hij vindt dat een interessante gedachte waarover al eerder is gesproken. Hij vraagt of er al een moment is waarop de raad daarop kan rekenen. De heer Van Steeg (CDA) vindt dit een lastig debat omdat het nu gaat over de financiën 2023. Dit legt wel een claim op de Voorjaarsnota. 2023 was inderdaad geen mooi jaar, zeker niet vanwege de berekening van het Gemeentefonds en de gevolgen daarvan voor de begroting en financiën.

Als gevolg daarvan is er een negatief resultaat op de jaarrekening sinds lange tijd. Hij vraagt de accountant waar de gemeente nu staat en welke verbeteringen denkbaar zijn voor de toekomst; hoe brengt dit de gemeente dichter bij het doel, namelijk het geld te besteden aan de plannen van de gemeente, ook in het licht van de lasten die opnieuw worden verhoogd: 112%, ruim boven het gemiddelde van Nederland met nog een extra lastendruk. Hij stelt die vraag in het kader van de volgende overwegingen: de zorgen die zijn fractie heeft geuit over de uitgaven, het planningsoptimisme, de bijsturing ondanks dat de gemeente meer in Control komt. De accountant adviseert de gemeente hier naar te blijven kijken. De heer Van der Zweth (PvdA) begrijpt dat heer Van Steeg zegt dat het stadsbestuur zich zorgen moet maken over het lastenniveau. Hij vraagt of de heer Van Steeg het met hem eens is dat in een stad als Utrecht het voorzieningenniveau ook veel hoger ligt. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat met alle lasten bij elkaar opgeteld Utrecht er niet al te goed voorstaat. In de komende Voorjaarsnota wordt er toch weer voor gekozen om de begroting te dekken. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat daar een voorzieningenniveau tegenover staat.

Wanneer dat niet gedaan zou worden boet de gemeente in op de voorzieningen; dan komen er minder sportvelden, dan kan er minder op de Jeugdzorg en minder in de armoederegeling. Hij bevestigt dat het belastingenniveau nu iets hoger is. Dat dient er wel voor om het hoge voorzieningenniveau vast te houden. Hij gaat ervan uit dat de heer Van Steeg dat moet erkennen. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat aan een aantal zaken minder geld uitgegeven moet worden. Daarvoor zijn eerder voorstellen ingediend. Ook is voorgesteld de OZB minder snel te laten stijgen. Die keuze maakt dit college niet; dat betreurt zijn fractie.

Pagina 7 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

340

350

360

370

380

In het kader van de leesbaarheid van de begroting vindt hij het een goede stap dat de subsidies inzichtelijker zijn gemaakt en dat die per programma worden getoond. Dat geldt wat hem betreft ook voor de reserves. Wat hem betreft zijn er nog wel verbeteringen mogelijk. Bij de subsidies is duidelijker te maken welke gevolgen het heeft voor het programma en voor de doelstellingen en hoe die worden gehaald. Hij merkt op dat dit een claim legt op de Voorjaarsnota. 2023 was geen mooi jaar. De heer Peters (D66) gaat in op de subsidies. Hij ziet ook wat het CDA ziet. Wat hem betreft kunnen partijen elkaar daarin vinden. Hij vraagt of het CDA kansen ziet in overlap tussen subsidies; nu worden de subsidies per programma verantwoord. Er zijn organisaties die hetzelfde uitvoeren en daarvoor subsidie krijgen; hij vraagt of in die zin nog een efficiencyslag is te maken. Hij vraagt of het CDA daar ook benieuwd naar is. De heer Van Steeg (CDA ) vindt het moeilijk uit de jaarrekening op te maken hoe dat in elkaar steekt. Vanuit dat perspectief kan hij zich meer inzicht voorstellen. In deze jaarrekening gaat het wat hem betreft wel specifiek over Verantwoording. Hij betwijfelt het of deze informatie in deze jaarrekening zou moeten staan. De heer Peters (D66) denkt van wel; en specifiek per programma.

Hij wil ook kijken vanuit de bril van financiën; zijn daar efficiencyslagen te maken? De heer Van Steeg (CDA ) vindt dat in de basis een goed idee, wanneer daarmee het stadsbestuur zijn doelstelling nog steeds haalt en het efficiënter kan. Hij gaat in op de bestemmingsreserves. De accountant constateert dat er 58 zijn. Volgens hem is er een route opgesteld om toch nog eens naar de reserves te kijken. Hij noemt in dit verband de reservetruck bij de Voorjaarsnota. Ook hier stelt hij de vraag waar het gemeentebestuur staat. Hoe is ervoor te zorgen dat hierop meer zicht komt voor de raad en dat het bestuur naar een compacter model toegaat? In de jaarrekening staat specifiek dat er een foutieve verantwoording over de BTW van 267.000 euro is gemaakt over de Energietoeslag. Dit leidt hem tot de vraag of het gemeentebestuur voldoende zicht heeft op de BTW en op hoe de BTW wordt verrekend. Hij legt de vraag voor of de BTW meegenomen moet worden in de financiële doorrekening of in het financiële Verbeterplan. Hij krijgt hierop graag de reactie van het college. De heer Peters (D66) noemt de uitdagende financiële omstandigheden in 2023, gekenmerkt door toenemende inflatie, krapte op de arbeidsmarkt en stijgende energieprijzen. Desondanks is geïnvesteerd in essentiële projecten voor Utrecht. En hij noemt andere inspanningen voor een betere toekomst voor Utrecht.

Mevrouw Ramaker (VVD) legt de vraag voor of het doorstaan hiervan ook te danken is aan het Rijk, bijvoorbeeld met de energietoeslagen. De heer Peters (D66) kreeg in dit debat eerder al de idee als is mevrouw Ramaker de woordvoerster van het Rijk. De gemeente heeft doorgeïnvesteerd in woningbouw en probeert dat ook te blijven doen en wat hem betreft moet de gemeente Utrecht zich heel hard maken bij het Rijk om dat gedaan te krijgen. Hij is heel blij met alles wat uit Den Haag komt aan financiën. Mevrouw Ramaker (VVD) stelde deze vraag omdat zij regelmatig te horen krijgt dat het Rijk niet over de brug komt. Zij hoort in dit debat lovende woorden van D66 over het Rijk, met SPUKs, en energietoeslagen. Zij zal naar het verhaal van D66 luisteren. De heer Peters (D66) zal zien hoe het Rijk zich zal ontwikkelen in de richting van de gemeente in de komende tijd.

Pagina 8 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

390

400

410

420

430

Het gegeven dat 619 miljoen euro is gerealiseerd aan investeringsuitgaven vindt hij een prestatie op zich. Dit getuigt ook van ambitie om een leefbare en toekomstbestendige stad te creëren. Het resultaat daarvan is dat de gemeente Utrecht voortvarend aan de slag is gegaan met de bouw van woningen. Ondanks de lage inkomsten uit het Gemeentefonds, was de gemeente Utrecht in staat zorgvuldig haar uitgaven te beheren. De stijgende kosten in het sociale domein zoals Werk & Inkomen zijn zijns inziens adequaat geadresseerd ondanks onverwachte uitdagingen zoals de energietoeslag en de groeiende vraag naar de participatiewetvoorzieningen. Hij is wel benieuwd naar de voortgang op de acties en de maatregelen die daarover vermeld zijn in de brief van 5 februari. Het weerstandsvermogen is met de ratio van 1,17 een positieve indicatie van de financiële gezondheid van de gemeente, en dat geeft het gemeentebestuur flexibiliteit om onverwachte tegenvallers op te vangen en laat zien dat de gemeente op een verantwoordelijke manier met middelen is omgegaan in het afgelopen jaar. Hij noemt de volgende aandachtspunten: Het structurele begrotingstekort is al door een aantal partijen verwoord. Hij gaat ervan uit dat in de Voorjaarsnota hierover langer gesproken zou worden, ook als het gaat om een structurele oplossing.

Voor zijn fractie is het essentieel dat het gemeentebestuur blijft investeren in het personeel, zowel in aantallen als in de ontwikkeling van personeelsleden om de continuïteit en de kwaliteit van de dienstverlening te waarborgen. Hij vraagt de wethouder welke concrete stappen gezet worden om de arbeidsmarktomstandigheden te verbeteren en het ziekteverzuim terug te dringen. Hij vraagt de wethouder Financiën daar naar te kijken vanuit haar bril. Met betrekking tot de risicoanalyse en de beheersing beschikt het gemeentebestuur over een actueel businesscontinuïteitsplan, moet gewerkt blijven worden aan het minimaliseren van de risico's voortvloeiend uit systeemuitval, van capaciteitsproblemen en van externe factoren. Hij vindt het cruciaal dat deze plannen (businesscontinuïteitsplan) regelmatig worden bijgewerkt en getest; hij vraagt of de wethouder meer inzicht kan geven over hoe de risicobeheersingsmaatregelen periodiek te evalueren en bij te werken. Meer specifiek over de subsidies en de verantwoording en de controle vanuit de gemeente, stelt hij de vraag of subsidies doelmatig en efficiënt worden ingezet. De subsidieverantwoording vindt nu per programma plaats. Zijn fractie mist de programmaoverstijgende Verantwoording vanuit de afdeling Financiën; hij vindt dit aansluiten bij de inbreng van mevrouw Ramaker: de betrokkenheid vanuit Financiën.

Hij wil voorkomen dat de subsidies vanuit elk eilandje worden uitgekeerd - hij vraagt het college of het daarover terug kan komen vanuit de helikopterview in de Verantwoording vanuit Financiën. Hij vraagt de wethouder in hoeverre zij zicht heeft op die programmaoverstijgende Verantwoording en hoe zij controleert dat het niet één organisatie is die vanuit vier verschillende hoeken subsidie ontvangt voor dezelfde activiteit. Hij licht toe dat het een hypothetisch voorbeeld is. Hij ziet hierop graag een strengere controle vanuit het doelmatig uitgeven van publieke middelen. Hij is benieuwd hoe de wethouder dit ziet; en hij vraagt of de accountant hierover ook zijn licht wil laten schijnen en of de wethouder hiermee aan de slag wil gaan, wellicht specifiek ook in het kader van de hervormingsbezuiniging in het besef dat hij daarmee mogelijk onterecht vooruitloopt in het kader van de jaarstukken. De jaarstukken 2023 geven zijn fractie een gedetailleerd inzicht in de staat van de financiën en de status over afgelopen jaar, maar hij vindt het ook van belang dat Pagina 9 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

vanavond vooral gekeken wordt welke lessen te trekken zijn en mee te nemen naar de begroting van volgend jaar. Er staan het stadsbestuur moeilijke tijden te wachten waarin moeilijke keuzes gemaakt moeten worden. Die moeilijke keuzes moeten gezamenlijk gemaakt worden. Hij spreekt zijn waardering uit voor het harde werk dat is verricht door ambtenaren, maar ook door het college om deze goed leesbare jaarstukken te produceren. 440

450

460

470

480

De heer Van Bemmel (Partij voor de Dieren) kan over het algemeen de jaarstukken prima volgen. Hij dankt het college voor de beantwoording van de technische vragen. Hij beschouwt dat als een teken dat de informatie altijd nog duidelijker kan. Hij begrijpt dat de jaarstukken vanwege de leesbaarheid beknopt worden gehouden. Ook de verklaring van de accountants vond hij goed te volgen. Hij dankt de accountant voor de interessante aanbevelingen. Als het gaat om het grote financiële plaatje leed de gemeente in 2023 een verlies van 17,4 miljoen euro. In 2022 was er een positief saldo van 35 miljoen euro. De interne rekenfout is al uitgebreid aan bod gekomen. Het verbaast hem dat andere gemeenten niet met negatieve resultaten kwamen. Amsterdam heeft een positief resultaat van 122 miljoen euro. En Amersfoort 31 miljoen euro positief. Hij vraagt of de wethouder ook ziet dat Utrecht een van de weinige gemeenten is die vorig jaar negatief afsloot. Zijn fractie heeft in het afgelopen jaar gezegd dat er teveel op de plank bleef liggen; hij noemt als voorbeeld de onuitgegeven reserves omdat de menskracht ontbrak om de plannen uit te voeren. De heer Peters (D66) denkt dat het college dat verschil dan ook wel ziet tussen Amsterdam en Utrecht. Hij vraagt wat de vraag is achter de vraag. De heer Van Bemmel (Partij voor de Dieren) wil niets anders weten dan of dit de wethouder ook is opgevallen.

Dat de korting van het Rijk in andere gemeenten niet zo onverwacht kwam. Hij vervolgt zijn inbreng in zijn termijn met op te merken dat de totale omvang van de reserves gezakt is. Hij ziet dat het college druk bezig geweest in het streven om geen geld op de plank te laten liggen. Hij vindt het uitgeven van geld goed, ook omdat het klimaat en de biodiversiteitscrisis om investeringen vraagt zo dat kosten in de toekomst worden voorkomen. Toch ziet zijn fractie dat 21,1 miljoen is overheveld naar 2024 omdat projecten vorig jaar niet zijn uitgevoerd. Zijn fractie betreurt dat. Naast het gebrek aan geld is er ook steeds meer gebrek aan menskracht; in de taal van de gemeente heet dat "capaciteit". Er komt nu een beleid om prioriteiten te stellen, onderwerpen te parkeren en daarin volgorde aan te brengen. Dit klinkt logisch maar zijn fractie ziet twee grote nadelen. Hij vreest dat hierdoor urgente crises zoals klimaatcrisis worden geparkeerd. Daarnaast wordt het de oppositie twee keer zo moeilijk gemaakt om beleid te wijzigen of beleid uitgevoerd te krijgen. Daartoe moeten niet alleen geldstromen worden omgebogen, maar nu moet ook personele capaciteit worden omgebogen waarin de raad nauwelijks inzicht heeft. Hij vraagt hoe het college ervoor zorgt dat er ruimte blijft voor nieuwe en onverwachte ambities. Beleid is te bestendigen door het dicht te timmeren.

Maar teveel dichtgetimmerd zorgt voor een gebrek aan lucht en dat is zijns inziens ook niet oké. Dit was het grote plaatje. Hij voegt hieraan enkele losse punten toe. De heer Peters (D66) vraagt naar de betekenis van een onverwachte ambitie.

Pagina 10 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

490

500

510

520

De heer Van Bemmel (Partij voor de Dieren) licht toe dat het lastig is om raadsbesluiten voor elkaar te krijgen wanneer de raad iets anders wil dan het college. Hij wil dat die ruimte daar wel voor blijft en dat dat niet tezeer dichtgetimmerd is. Hij wil het Duurzaamheidsverslag als onderdeel zien van de P&C cyclus. Het uitgebreide verslag voor de inzichten; daarin wordt verantwoording afgelegd en daarin gaat veel werk zitten. Het valt buiten alle aandacht omdat dit vlak voor de Voorjaarsnota verschijnt. Hij vraagt wat de accountant ervan vindt om het Duurzaamheidsverslag op te nemen in de P&C-cyclus en dan bijvoorbeeld gecombineerd met de jaarstukken. Hij vraagt of de wethouder kan toezeggen bij een positief advies van de accountant dit ook te doen. In de jaarstukken leest hij dat de leges nog niet kostendekkend zijn waardoor de gemeente geld misloopt. In de beantwoording van de technische vraag 39 van zijn fractie ziet hij om hoeveel geld het gaat. Hij constateert dat daarmee de gemeente een aantal commerciële initiatieven subsidieert; te denken valt aan evenementen en horeca. Wat zijn fractie betreft stopt de gemeente daar zo snel mogelijk mee. Doorgaand op evenementen gaat hij in op de technische vraag antwoord 40 en is te zien dat 180.000 euro niet is uitgegeven aan de verduurzaming van evenementen.

Dat bedrag dat niet is uitgegeven, gaat naar het resultaat van de gemeente. Zijn fractie vindt het jammer. Uit het debat over locatie profielen is gebleken dat er te weinig geld is om een locatie emissievrij te maken. Hij vraagt of de wethouder bereid is om het bedrag van 180.000 euro alsnog in te zetten voor de verduurzaming van evenementen. Zijn fractie overweegt hierover een amendement. De heer Van der Zweth (PvdA) vindt het goed om de jaarstukken te bespreken en terug te kijken. Hij vindt de verdieping op financiën heel goed om die gezamenlijk te doen. Hij geeft toe vooral te kijken naar de Voorjaarsnota en de enorme uitdagingen die daarin zitten met de rekening van het Rijk. Terugkijkend naar 2023 is de eerste impact van het Gemeentefonds te zien, van de budgetten van het Rijk die niet meebewegen met de taken en de complexiteit die daarmee gemoeid is en de tekorten die daaruit voortkomen. Het probleem zou er in ieder geval geweest zijn, maar iets eerder bekend. Hij kan aansluiten bij inbreng van de heer Van Steeg; hij ziet een tegenvaller en onderliggend een aantal zaken gebeuren. Hij vindt met de heer Van Steeg dat gelet moet blijven worden op het uit te geven beschikbare budget. Met de heer Van Steeg vindt hij in het geval van lastenverhoging de gemeentelijke organisatie zich daartoe moet verhouden. Het is niet goed uitlegbaar wanneer dan geld op de plank blijft liggen.

Het uitgeven van het geld blijft voor zijn fractie een doelstelling. Hij verwacht dat dit in de komende tijd ingewikkelder gaat worden. Hij is benieuwd van zowel de wethouder als accountant te vernemen, kijkend naar 2023, of nu voldoende wordt gedaan met planningsoptimisme in de toekomst. Naast voor Ruimte en Mobiliteit gaat het gemeentebestuur ook iets doen voor de andere trajecten. Het gaat het nu goed wanneer de wens bestaat om geen geld op de plank te laten liggen. Het beeld over 2023 is behoorlijk gezond. Het weerstandsvermogen is goed. De solvabiliteit is goed. De grondexploitaties zien er goed uit. De nettoschuldontwikkeling komt lager uit. Nu valt de structurele exploitatieruimte op. Hij schaart dat onder de rekening van het Rijk. Het weerstandsvermogen met 1,17 kan na de programmabegroting weer teruggebracht worden op 1,0 wat hem betreft wanneer het plaatje dan vergelijkbaar blijft.

Pagina 11 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

530

Uitgelegd wordt, is dat de belastingcapaciteit Woonlasten voor meerpersoonshuishoudens, risicovol zou zijn. Dat is wat zijn fractie betreft onzin. De stijging van de WOZ staat er tegenover. Ook het voorzieningenniveau in Utrecht is ongekend hoog; de PvdA wil dat graag zo houden. Hij gaat ervan uit dat dat goed uit te leggen is. Hij begrijpt niet goed dat dat risicovol is. Hij is benieuwd hoe de accountant dat ziet. De wasstraat van de reserves; de heer Van der Zweth hoopt dat hij snel komt. Hij ziet in de Voorjaarsnota, dat hierop al iets gebeurt. De raad zou een totale reflectie krijgen op alle reserves. Terugkijkend had hij daarover iets willen zeggen om in de toekomst daarop iets te doen; die discussies lopen nu totaal door elkaar heen. Hij vindt dat die discussie snel moet plaatsvinden. Hij verneemt graag van de wethouder hoe dat zo snel mogelijk op poten te zetten.

540

550

560

570

De heer Maas (VOLT) complimenteert het college met de vernieuwde opzet. Hij vindt vooral de digitale versie erg fijn. Zijn fractie worstelt met de plaats van de stoplichten bij de indicatoren. Veelvuldig blijkt dan dat er geen streefwaarden staan en worden indicatoren op groen gezet. Hij betreurt dat. Hij hoopt dat dit in de toekomst verbetert. Hij vraagt de wethouder of zij hierin een sturende rol gaat spelen. De financiële onderdelen zijn voor hem niet altijd goed te doorgronden, bijvoorbeeld bij de resultaatbestemming. Dit is niet technisch uitgevraagd. Hij gaat die vraag niet stellen. Hij vraagt of de accountant suggesties heeft hoe dit de volgende keer iets beter in de jaarstukken naar voren te laten komen. Hij sluit zich graag aan bij de vraag van GroenLinks over de benchmarks en de meerjarige cijfers en de vraag van het CDA over de subsidies en de reserves. D66 sprak over de capaciteit. Zijn fractie voegt daaraan nog graag de hoogte van de investeringen toe. Zijn fractie vraagt zich af of de wethouder van mening is dat dit op deze wijze reëel begroot wordt. Het voelt als een beetje een boeggolf die de gemeente aan het vooruitduwen is. In navolging van de adviescommissie is zijn fractie een groot voorstander van een Uitvoeringstoets. Al eerder is aangekondigd daarvoor een motie of een amendement in te dienen. Hij vraagt de wethouder of zij dat gaat toezeggen.

VOLT is blij met de Utrechtse standaard waarmee gewerkt wordt aan standaardisatie. Zijn fractie hoopt in de toekomst veel meer kwaliteit te gaan realiseren met minder kosten. Zij ziet wel dat het een andere besteding heeft dan begroot. De heer Maas vraagt of deze wethouder daarover iets kan zeggen. Hij vraagt zich af welke consequenties dit gaat hebben op het gebied van Financiën. Hij leest dat het college de nota Sturen en Verantwoorden omarmt. Dat is hem zeer welkom. De werkelijkheid van het afgelopen jaar en ook onlangs nog bij de beantwoording van zijn vragen hierover, is het wel anders. Hij ziet dat de implementatie van dat beleid langer duurt dan zijn fractie zich zou wensen en dat het echt nog beter moet, vooral op het niveau van de financiële paragraaf. Zijns inziens ligt daar een belangrijke taak voor de afdeling Control. Hij vraagt zich af hoe de wethouder dat ziet. De heer Snijder (Student & Starter) dankt het college en de ondersteuning voor de jaarstukken. Hij is blij met de goedkeurende verklaring van de accountant en het nuttige advies van de accountant voor volgend jaar. Hij waardeert in specifieke zin de rechtmatigheidsverantwoording die dit jaar voor het eerst door het college is afgegeven. Dat is wat hem betreft een positieve ontwikkeling. Pagina 12 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

580

590

600

610

620

Hij dankt ook de accountant voor zijn aanwezigheid vanavond en diens constructieve samenwerking met de adviescommissie. Wat hem betreft hebben de volgende zaken aandacht nodig: Voor zijn fractie is een heldere en overzichtelijke jaarrekening resultaatbestemming van belang. Hij ziet daarin verbetering in de afgelopen periode zeker ten opzichte van vorig jaar. Er is ruimte voor verdere optimalisatie. Hij vindt het opvallend dat geld via de resultaatbestemming is door te schuiven naar programma's met een negatief jaarresultaat, zoals het programma van Werk & Inkomen. Dat roept bij hem de vraag op of deze overhevelingen nodig zijn. Hij vraagt de wethouder of er een andere werkwijze mogelijk is; kan er een duidelijker verband worden gelegd in de jaarrekening met de voorgestelde resultaatbestemming per programma? Zijn fractie blijft benadrukken dat het waarborgen van continuïteit en de specialistische kennis in de organisatie cruciaal zijn. Ook andere partijen hebben al gepleit voor meer centrale sturing en lange termijnverbeteringen. Hij pleit graag voor een sterke sturende monitornormerende rol van zowel het concern als de directieraad en het betrekken van de benodigde capaciteit en samenwerking bij investeringsbeslissingen. Hij verneemt graag de reactie van de wethouder en wordt graag geïnformeerd over de status van het wenselijke Verbeterplan.

Daarnaast is de informatieoverdracht van centraal vaak niet tijdig genoeg voor toereikende monitoring en besluitvorming, vooral bij de onderbouwing van de jaarrekening en de verantwoording van specifieke uitgaven. Hij kan zich volledig vinden in de bijdragen van mevrouw Zwinkels aan het begin van de avond. Het aantal bestemmingreserves van 58 vindt hij vrij hoog, ondanks dat het totaal is verminderd. Nu wordt bij de Voorjaarsnota een Reserve ingezet zonder eerst inhoudelijk te worden geüpdate met de analyse van de huidige pot aan reserves. In navolging van de partijen die daarover al iets hebben gezegd, vraagt hij wanneer de analyse van de reserves met de raad gedeeld worden. Hij stelt de volgende vragen aan de accountant: De integratie van de frauderisicoanalyse in de communicatie tussen college en de raad kan wat zijn fractie betreft verbeteringen opleveren. Hij vraagt of frauderisico's te integreren zijn in de interne controles. Hij vraagt hoe de accountant daar naar kijkt, ook naar het afdekken van frauderisico's binnen de gemeente. Hij verneemt hierover graag de reflectie van de wethouder.

Met betrekking tot de adviescommissie die elk jaar in september het controleplan bespreekt met de accountant merkt hij op dat voor dit jaar het aandachtspunt de financiële positie is, de versteunde waarde van de begroting en het beheer van de capaciteit; hoe kijkt de accountant aan tegen de versteunde waarde van de begroting en welke adviezen heeft hij nog? Hoe beoordeelt de accountant de financiële positie en solvabiliteit in het bijzonder en wat zou de accountant adviseren als speerpunt voor het komend jaar? In de lentesessie van de adviescommissie is de commissie geïnformeerd over de actuele ontwikkelingen op het gebied van duurzaamheidsverantwoording; hij vraagt hoe de accountant die ontwikkeling ziet voor de gemeente. De heer Usta (DENK) heeft een korte en bondige bijdrage. Hij kan zich bij meerdere partijen aansluiten voor wat betreft de zorgen die er zijn rondom het financiële plaatje. Hij dankt het college voor de verbetering van de leesbaarheid van de jaarstukken. Hij dankt de accountant voor diens aanwezigheid.

Pagina 13 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

630

640

650

Hij vindt fouten in de begroting als die gemaakt zijn onacceptabel. Hij vraagt het college hoe die in de toekomst te voorkomen. Wat gaat het college anders doen? Hij krijgt hierop graag concrete actiepunten. Wat kan de raad extra doen om vroegtijdig grip te krijgen en niet achter de feiten aan te lopen?; hij krijgt graag de reactie van het college. Hij is benieuwd naar het antwoord op de vragen van de VVD aan de accountant waar het gaat over de verbetering van de paragraaf Financiën in de raadsvoorstellen. De heer Van der Graaf (ChristenUnie) kan zich aansluiten bij de constatering dat de financiële jaarstukken elk jaar leesbaarder worden. Hij vindt dat een positieve ontwikkeling. Hij dankt ook voor de ondersteunende diensten. Zijn fractie heeft het gevoel dat de raad elk jaar beter in positie komt. Zijn fractie valt een aantal zaken op. Bij veel programma's is er nog sprake van onderbesteding. Hij heeft gezien dat in de Voorjaarsnota dat wordt aangepakt; hij kijkt er naar uit. Hij is benieuwd welke maatregelen de wethouder gaat nemen om dit in de toekomst zoveel mogelijk te voorkomen. Hij merkt op dat veel indicatoren leeg blijven. Dat maakt het moeilijk voor de raad om zijn controlerende taken uit te voeren. Dan is er geen vergelijking mogelijk met voorgaande jaren. In dit kader is de meerjarige getallenreeks genoemd; die kan daarbij helpen.

Waarom kijkt het bestuur alleen terug naar 2022 bij deze indicatoren? Is het wellicht nuttiger verder terug te kunnen kijken? Hij vraagt de wethouder Financiën welke rol zij voor zichzelf weggelegd ziet om dit te verbeteren. Hij mist vaak de uitleg waarom zaken beter gaan. Wanneer iets niet is opgenomen in de stukken, vraagt hij het college toe te lichten waarom. Hij vraagt de reactie van de wethouder daarop. Hij noemt enkele voorbeelden daarvan in de jaarstukken. Vorig jaar is toegezegd hierin meer consistentie aan te brengen; hij ziet dat nog niet terug. Hij vraagt welke lijn de wethouder daarin kiest. Hij leest in de jaarstukken vooral wat in 2023 wel is gelukt. Hij vindt het goed om te zien op hoeveel vlakken de gemeente ondanks de financiële tekorten aan het werk is in de stad. Tegelijkertijd vindt hij in de jaarstukken de reflectie op wat niet is gelukt ontbreken en waarom dat niet is gelukt in 2023. Zijn fractie zou het waarderen wanneer daaraan volgend jaar meer aandacht besteed wordt zo dat duidelijk is wat geleerd is en waarom. Is de wethouder bereid bij de volgende jaarrekening één en ander explicieter te benoemen en uit te vragen bij de verschillende programma's?

660

De voorzitter constateert dat de fractie van BIJ1 niet aanwezig is.

670

De heer Dijkstra (EenUtrecht) beperkt zich tot het zicht proberen te krijgen op de financiële positie met vragen te stellen aan zowel de wethouder als aan de accountant op basis van wat nu voorligt in de jaarrekening. Hij vindt de jaarrekening op zich inzichtelijk. Wat hem betreft zou hij graag nog een aantal kengetallen terugzien door de splitsing van enerzijds uitvoeringskosten en anderzijds begeleidende ambtelijke kosten. Dat zit er nog niet in. Hij dankt de accountant nadrukkelijk; de informatie van de accountant geeft een goede opstap voor kritische vragen. Hij laat een aantal zaken weg uit zijn betoog omdat die al genoemd zijn: de onderbesteding van de ChristenUnie en een aantal vragen van Student & Starter over de financiële positie.

Pagina 14 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

680

690

700

710

720

Hij gaat in op de inzet van de ambtelijke dienst. Hij leest dat 16% van het totaal personele kosten inhuur betreft. Dat is aanzienlijk hoger dan begroot. Het gaat om een overschrijding van ruim 80 miljoen euro. Dat heeft twee oorzaken: extra taken en het ziekteverzuim. Hij wil daarop meer grip krijgen. Voor een deel komt het op de gemeenten af en is het niet te vermijden. Maar het ziekteverzuim is een ander verhaal. Hij vraagt hoe groot het aandeel is van het ziekteverzuim en hoe beïnvloedbaar dat aandeel is. Wanneer het bestuur daarop meer grip krijgt, zou dat veel bezuinigingen in de toekomst kunnen voorkomen. Hij krijgt graag de reflectie van de wethouder. Hij heeft zitten puzzelen met de financiële kengetallen; hij wil antwoord krijgen op de vraag hoe arm of rijk is de gemeente is en hoe diep de gemeente nog kan gaan. Hij stelt in dit verband zowel aan de accountant als aan de wethouder de vraag wat daarin de kritische factor is. De informatie die hij tot nog toe heeft gekregen, maakt dat hij hierop nog niet veel houvast heeft. Hij krijgt graag nadere toelichting. Wanneer komt de gemeente echt in het rood? Mevrouw Ramaker (VVD) vraagt of EenUtrecht zich zorgen maakt. De heer Dijkstra (EenUtrecht) antwoordt ontkennend; niet op basis van de huidige jaarrekening. De gemeente Utrecht is flink sparend. Heeft nu twee keer een klein tekort op een totaal van 2 miljard euro.

Terugkijkend ziet het er financieel goed uit. Zijn fractie weet ook wat er gaat komen; het gemeentebestuur zal de Reserves hard nodig hebben. Om die reden wil hij graag weten hoeveel vet op de botten van de gemeente zit. Om die reden stelt hij zijn vraag. Mevrouw Ramaker (VVD) licht toe dat haar vraag was ingegeven omdat gevraagd werd naar kengetallen. Zij begrijpt uit de inbreng van de heer Dijkstra dat terugkijkend de kengetallen prima zijn. Zij begrijpt niet zo goed waarom de heer Dijkstra het college en de accountant vraagt vooruit te kijken. Zij vraagt hierop toelichting en merkt op dat op dit moment de jaarrekening aan de orde is. De heer Dijkstra (EenUtrecht) zet uiteen dat hem opvalt dat het college in de jaarrekening soms wel iets zegt, en de accountant duidt dat heel technisch. Hij wil een beeld hebben van hoe de positie beoordeeld wordt. Hij vervolgt zijn inbreng in zijn termijn en zoomt in op de solvabiliteit; die zit op 32,5; er de signaleringswaarde is 20. Op technische vragen kreeg hij terug dat in de toekomst niet direct op de 20 wordt aangekoerst. Mogelijk blijft de gemeente daarboven. Hij vraagt hierop de reflectie. Hij wil weten of de wethouder en de accountants dit een goede solvabiliteitsgrens vinden of niet. Mevrouw Ramaker (VVD) wil graag het rapportcijfer op deze jaarrekening horen van EenUtrecht.

De heer Dijkstra (EenUtrecht) geeft deze jaarrekening en 6+. Hij mist soms dingen in de jaarrekening. Hij kan bevestigend antwoorden op de vraag of de jaarrekening volledig is, op de vraag of de gemeente er goed voorstaat. Hij had graag nog een aantal zaken gelezen en een betere duiding gekregen. Hij vervolgt zijn inbreng in zijn termijn. Hij refereert aan de desbetreffende inbreng van GroenLinks met de explicitering van de vraag hoe rijk of arm de gemeente Utrecht is refererend aan de G20, kijkend ook naar de toekomst; hoeveel buffer heeft de gemeente Utrecht en hoe is die te beoordelen? Deze vraag is bestemd voor zowel de accountant als voor de wethouder. De voorzitter constateert dat hiermee de commissie in de eerste termijn haar inbreng heeft geleverd. Hij vraagt de wethouder en de accountant hun reflecties zo kort

Pagina 15 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

mogelijk te houden. Hij stelt voor een sanitaire stop te houden, schorst de vergadering voor 5 minuten en heropent die voor de beantwoording.

730

740

750

760

770

Beantwoording De heer Van Vugt (accountant) dankt de commissie voor haar uitnodiging hier te zijn. Hij vindt het heel goed dat in meerdere commissies gesproken is over de jaarstukken, ook over inhoudelijke onderwerpen. Hij begrijpt ook dat voor het bestuur het uitdagender is naar voren te kijken in plaats van achterom. Hij hoopt dat de combinatie van die twee naar meer smaakt. In die zin vindt hij het goed dat het bestuur dit oppakt. Enkele vragen zijn gesteld vanuit de adviescommissie. Daarmee raakt hij ook aan vragen die gesteld zijn vanuit de commissie: de leesbaarheid. Hij heeft bevestigd dat de jaarstukken een stuk leesbaarder zijn dan vorig jaar. Hij denkt ook dat een verbeterslag is gemaakt in de begroting 2024; die zal zich ook doorzetten in de jaarstukken 2024. Op de vraag waar het in zijn ogen nog beter kan, antwoordt hij dat het beter kan als het gaat om de relatie tussen de doelen in de begroting, de activiteiten in de begroting en de doelen en de activiteiten in de jaarstukken. Dan zal scherper in zicht komen wat er niet gelukt is; hij refereert aan de inbreng van de heer Van der Graaf. Hij leest nu een mooie paragraaf over wat het college anders of afwijkend heeft gerealiseerd. Hij vindt het interessant te weten wat nog niet is bereikt of niet is bereikt. Dat lukt wanneer de genoemde verbinding gemaakt wordt.

Hij refereert aan de inbreng van de heer Maas en de heer Van der Graaf over de indicatoren met de opmerking dat daarin een duidelijke verbeterslag nodig is. Dat is herkenbaar. Hij beschouwt dit als een eerste stap die de verdere ontwikkeling kan gebruiken. De heer Van der Graaf (ChristenUnie) ziet dat het een grote worsteling is wie verantwoordelijk is; ligt dat bij de vakwethouder of ligt ook een verantwoordelijkheid bij Control en Finance. Hoe ziet de accountant dit? De heer Van Vugt (accountant) vindt de inhoud van de indicatoren de verantwoordelijkheid van de vakwethouder of de vakafdeling. Hij ziet een rol voor Control als het gaat om de manier waarop het gepresenteerd wordt, de lay-out, de systematiek die gevolgd wordt, de keuze van de indicatoren en de kwaliteitsbewaking. Dat neemt nooit de verantwoordelijkheid weg van de eerste lijn. Hij vervolgt zijn beantwoording met op te merken dat een verbetering te realiseren is in het iets nadrukkelijker toelichten van afwijkingen: waarom zijn verschillen ontstaan? Te vaak leest hij in de jaarstukken dat er een verschil is geconstateerd omdat er een verschil is. Dat kan wat hem betreft rijker. In de raadstoets Sport en Samenleving stond nadrukkelijk genoemd een meer beleidsrijkere toelichting op afwijkingen op investeringen, subsidies en verbonden partijen; hij licht toe dat dat dit punt is. Hij onderschrijft dat van harte.

Hij denkt ook dat in de jaarstukken nog meer met links is te werken is naar inhoudelijke beleidsdocumenten. In deze gemeente gaat het nog nadrukkelijker over de inhoud in beleidsdocumenten. Het Duurzaamheidsverslag vindt hij daarvan een voorbeeld. Hij zet uiteen dat in de jaarstukken nadrukkelijker het verhaal te verbinden is met andere documenten over de inhoud. Dat is met links met elkaar te verbinden. De heer Snijder van Student & Starter en de heer Maas van VOLT spraken over de resultaatbestemming. Hij denkt dat het voorliggende resultaatbestemmingsvoorstel Pagina 16 van 34

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 20 juni 2024

780

790

800

810

nog veel nadrukkelijker te verbinden is met de jaarstukken, zodat te laten zien is op welke programmaonderdelen er sprake is van activiteiten die niet zijn gedaan waardoor het budget moet worden doorgeschoven naar het volgende jaar. Dan is het document Resultaatbestemming daar. De heer Maas (VOLT) stelt een aanvullende vraag. Hij vraagt of de accountants nu hier doelt op wat hij eerder zei over het niet beantwoorden van vragen op het gebied van wat er niet gelukt is. Dat zou dan meer informatie moeten geven over de resultaatbestemming. De heer Van Vugt (accountant) antwoordt bevestigend. De teksten mogen wat hem betreft prikkelender om meer ondersteuning aan het debat te geven in de andere commissie waarin de inhoud centraal staat. De teksten van het programmaverslag nodigen dan uit het gesprek/debat te gaan voeren. Soms is dat meer tekst, en bij andere onderdelen zou het dan bondiger en scherper kunnen. Mevrouw Ramaker (VVD) houdt heel veel van prikkelende teksten. Zij is benieuwd naar voorbeelden uit andere gemeenten die meer gebruik maken van die teksten. De heer Van Vugt (accountant) antwoordt dat er voorbeelden zijn. Hij vindt het al prikkelender wanneer antwoord wordt gegeven op de vraag wat niet gelukt is en uitleg gegeven waarom een afwijking is ontstaan. Hij vervolgt zijn beantwoording met in te gaan op de gestelde vragen uit de commissie.

Gevraagd is meer grip op investeringen te krijgen. Dat komt verschillende keren terug. Hij vindt het inzicht in investeringen en het budgetrecht van de raad één van de meest kwetsbare onderdelen als het gaat om de bestuurlijke informatie. Daarover is ook diverse keren gerapporteerd. De gemeente Utrecht heeft heel veel typen investeringen, en het is heel moeilijk te volgen hoe dat precies loopt, hoe het budgetrecht in elkaar zit, et cetera. De accountant is blij met het initiatief dat loopt om op dit vlak een verbetering door te voeren. Hij vindt het daarbij ontzettend belangrijk dat het inzicht sterk verbetert. Hij vindt het ook heel belangrijk dat het MPG de verbeterslag maakt zodat het daar helderder wordt hoe het zit met de investeringen en ten derde noemt hij dat glashelder wordt hoe het budgetrecht in elkaar zit; hij zou daar ook het type investeringen minder omvangrijk maken. En dan is er de informatie over welk type investeringen er zijn en welke rol van de raad daarbij hoort. Hij begrijpt heel goed dat bij vervangingsinvesteringen en reguliere investeringen de rol van de raad beperkt kan zijn. Maar duidelijk moet zijn welke investeringen er toe doen. Dan zou op investeringsniveau een budget vastgesteld moeten worden.