ConceptVerslag commissie Mens en Samenleving, 2021-01-14.pdf

830

840

850

860

870

lang bij dit onderwerp stil. Voorop staat dat D66 wil dat intimidatie en hinder door demonstranten bij abortusklinieken wordt voorkomen. Tegelijkertijd is te zien dat intimidatie en hinder al verboden zijn. Hij vraagt de burgemeester met betrekking tot de aanwezigheid van handhavers van de openbare orde bij demonstraties bij het Vrelinghuis. Hij vraagt of de inzet van politie en handhaving om hinder en intimidatie door demonstranten uit te sluiten in de afgelopen tijd toereikend was. Was bij iedere demonstratie continu personele inzet aanwezig? Zo ja, waarom wel en zo nee, waarom niet? Hij vraagt of die aanwezigheid incidenten voorkomen heeft. Hij vraagt of er onaangekondigde demonstraties waren en hoe de burgemeester het optreden daartegen beoordeelt. Hij vraagt of in de toekomst daarop meer inzet mogelijk is. Zijn fractie wil dat de burgemeester een aanpak heeft waarmee optimaal wordt geborgd dat hinder en intimidatie voorkomen wordt zodat er geen drempels ervaren worden in de toegankelijkheid van de kliniek voor alle bezoekers. Zijn fractie onderschrijft dat de burgemeester te allen tijde binnen de kaders van de wet openbare manifestaties zal dienen te handelen.

Mevrouw Assen (PvdA) vraagt over het vorige, hoe de heer Koning duidt dat de fracties structurele berichten krijgen over dat die afspraken niet worden nageleefd en dat een handhaver niet bij elk voorval aanwezig kan zijn. De heer Koning (D66) repliceert dat dat de vraag is. Bij demonstraties wordt vooraf een kennisgeving gedaan waarna vervolgens overleg plaatsvindt met de burgemeester met betrekking tot de organisatie van die demonstratie, en dat onaangekondigde demonstraties daarom ook te verbieden zijn en daarop ook te handhaven is. Om die reden stelt hij vragen over of die inzet te verbeteren is ten opzichte van die in de afgelopen tijd indien die inzet in de afgelopen tijd ontoereikend was. Mevrouw Assen (PvdA) merkt op dat dat voor haar geen vraag is. Haar fractie krijgt deze signalen al jaren. Zij is benieuwd hoe de heer Koning die dan duidt. De heer Koning (D66) is het eens met mevrouw Assen in die zin dat er signalen zijn, en dat ook vanuit het Vrelinghuis hiervoor aandacht gevraagd blijft worden. Hij ziet ook dat de burgemeester in haar meest recente brief nog aangaf hoe zij daar binnen de grenzen van de wet Openbare Manifestaties (WOM) er alles aan doet om per manifestatie daarin een afweging te maken. Hij denkt dat die afwegingsmogelijkheid en -plicht essentieel zijn in dit hele vraagstuk.

Die bepaalt dat de gemeente niet onbeperkt ruimte heeft om generiek maatregelen in te voeren. Hij vervolgt zijn betoog met aan te geven dat zijn fractie wil dat de burgemeester een aanpak heeft waarbij het voorkomen van intimidatie en hinder optimaal te borgen is zodat alle bezoekers geen hinder meer ervaren in de toegang tot de kliniek. Iedere manifestatie is anders. Daarbij dient iedere keer een afweging gemaakt te worden en iedere keer weer het open gesprek gevoerd met de organisatoren van een manifestatie. Hij vraagt of de burgemeester dit onderschrijft. Zijn fractie vindt het belangrijk te voldoen aan een paar voorwaarden als er demonstraties plaatsvinden in de buurt van de kliniek. Volgens zijn fractie is het nodig dat bezoekers niet individueel worden aangesproken door demonstranten. Dat laatste is zo ook opgenomen in de kennisgeving van de gemeente Rotterdam. Hij ziet dat die afspraak ook gemaakt is in Utrecht met de organisatie Schreeuw om Leven. Hij vraagt of de burgemeester het eens is met D66 over dat ook in Utrecht die passage standaard dient te worden opgenomen in de kennisgeving. Hij legt de vraag voor of in het opzicht van toegankelijkheid een afspraak is vast te leggen over dat een demonstratie nooit kan plaatsvinden direct voor de toegang of op een locatie waar de toegang tot de kliniek wordt belemmerd. Pagina 18 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

880

890

900

910

920

Mevrouw Streefland (ChristenUnie) vraagt of de heer Koning dit in algemene zin bedoelt als het gaat om demonstraties. Zij noemt als voorbeeld demonstraties voor de moskee waar dezelfde vraag bestond. Gekeken naar de afspraken die gemaakt zijn, merkt zij op dat dit al geldt voor deze casus. De heer Koning (D66) bevestigt dat hij dit in algemene zin bedoelt. Hij wil die ongehinderde toegang voor bezoekers ook bij demonstraties bij moskeeën en kerken. Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) is benieuwd hoe de heer Koning aankijkt tegen demonstraties zonder kennisgeving van tevoren. Naast dat de raad een structurele klacht ontvangt over intimidatie, is ook te zien dat activisten zich niet aan de regels houden. Zij vraagt hoe de heer Koning dat duidt. De heer Koning (D66) stelde daarover ook een vraag. Hij is benieuwd naar de reactie van de burgemeester. Zijn vraag is of in de toekomst meer inzet hierop mogelijk is. Dat hangt daarmee samen; zijn er incidenten geweest en hoe duidt de burgemeester die? Dit commissiedebat is volgens hem er ook niet voor bedoeld om direct stelling te nemen en voor te sorteren op moties en dergelijke. Hij stelt voor na te gaan hoe deze burgemeester die op dit dossier nieuw is hiermee wil omgaan in de komende tijd.

De heer Van Corler (GroenLinks) hoorde de heer Koning zeggen dat iedere keer opnieuw gewogen moet worden; elke demonstratie is een nieuwe situatie. Aan de andere kant heeft de gemeente ook te maken met het maken van afspraken en het meegeven van voorschriften en dat demonstranten zich daaraan niet altijd houden. Hij vraagt of het voor D66 denkbaar is dat wanneer afspraken worden geschonden bij een reeks van demonstraties op voorhand het stadsbestuur een daarvoor passende maatregel bepaalt. Hij weet niet of dat mogelijk is en stelt die vraag ook aan de burgemeester. Hij is benieuwd hoe D66 dit ziet. De heer Koning (D66) neemt aan dat de organisator en de ervaring in het verleden met die organisator onderdeel uitmaken van de afweging die de burgemeester maakt met betrekking tot de manifestatie. Ook die vraag is zijns inziens bestemd voor de burgemeester: of dat inderdaad op die manier gedaan wordt. Wanneer dat juist is, is hij het eens met de inbreng van de heer Van Corler. Hiermee rondt hij zijn bijdrage af. Mevrouw Rajkowski (VVD) zet dit onderwerp in het perspectief van alles wat in de wereld gebeurt met een statement: een vrouw is de wereld niets verschuldigd in termen van vruchtbaarheid. De vrouw is een mens, moeder of niet. Als persoon is het haar fundamentele mensenrecht controle te hebben over en plannen te maken en de grootte van het gezin zelf te kiezen.

Zij wenst dat recht voor alle mensen, niet alleen in Utrecht en in Nederland maar ook in andere landen in Europa waar deze rechten nu onder druk dreigen te staan. Wat haar fractie betreft moet de toegang tot zorg gegarandeerd blijven. Dan is daar ook nog het fundamentele demonstratierecht dat ook weer niet ten koste kan gaan van andere rechten. Zij heeft de indruk dat iedereen in de raad die worsteling voelt. Ook de VVD-fractie wil net als de PvdA-fractie een permanente oplossing zodat er te demonstreren is en de vrouwen de kliniek veilig kunnen bezoeken. Het demonstreren gaat volgens haar tegen een groter recht. De vrouwen zelf worden veel teveel als individu aangesproken. Daar wringt het voor haar fractie. Kijkend naar een praktische oplossing, zou haar fractie het liefst een locatie vlakbij de kliniek willen waar te demonstreren is maar dan zo dat vrouwen het gebouw kunnen bereiken. Ook aan de overkant van de straat bestaat die spanning. Dan heeft de gemeente ook nog te maken met de inrichting van de Biltstaat. Ook daar ziet zij nog Pagina 19 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

930

940

950

960

970

een uitdaging als het gaat om verkeersveiligheid voor voetgangers, fietsers en ander verkeer. Ze brengt in dit verband een persoonlijke anekdote in. Zij kijkt ook naar dit dossier vanuit een persoonlijke ervaring in het licht van verkeersveiligheid. Zij noemt als veilige plek het Oorsprongpark. Dat ligt 230 meter af van de ingang van de kliniek. Haar fractie vindt dat eigenlijk te ver. Haar fractie ziet geen oplossing nabij de ingang. Ook de plek voor laden en lossen staat tussen verkeersstromen in. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) vraagt hoe de VVD aankijkt tegen de opname in het grondrecht voor demonstreren dat het hoorbaar, zichtbaar en dichtbij het object zou moeten zijn waartegen gedemonstreerd wordt. Zij vraagt hoe dit in verhouding staat met de inrichting van die locatie, en het Oorsprongpark. Mevrouw Rajkowski (VVD) kijkt graag met alle andere partijen naar mogelijke andere oplossingen. Het gaat haar om de balans tussen demonstreren het veilig bij de kliniek kunnen komen. Het Oorsprongpark ligt wel aan een verkeersknooppunt; voorbijgangers zien die locatie. Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) brengt in dat de anti-abortusactivisten gedeeltelijk tegen het beleid demonstreren. In overheidsgebouwen wordt beleid gemaakt. Zij oppert op een handige manier ervoor te kiezen dat dergelijke demonstraties bij het stadskantoor plaatsvinden.

Zij vraagt hoe de commissie dit ziet. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) begrijpt die uitweg van Student & Starter. Zij benadrukt dat de beoordeling om te kunnen demonstreren een inhoudsloze is. De vraag is dan in hoeverre dat mogelijk is. Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) vindt dat dit een vraag is die de burgemeester zou kunnen beantwoorden. Zij sluist via de voorzitter die vraag door naar haar. De heer Simsek (DENK) vindt het punt dat mevrouw Sturkenboom maakte interessant. Hij vraagt zich af hoe dat praktisch te regelen is wanneer die lijn breder wordt getrokken. Of moet hij dit opvatten als alleen een suggestie? Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) vindt het Jaarbeursplein een goede plek, zeker in tijd van corona. Zij refereert ook aan de inbreng van mevrouw Rajkowski over de drukte in de Biltstaat. De verkeersveiligheid is daar snel in het geding. Vanuit haar fractie wil zij voorkomen dat anti-abortusdemonstranten straks weer pal voor de voordeur komen te staan wanneer de coronacrisis voorbij is. Op die manier probeert zij te zoeken naar een oplossing. Zij herhaalt haar argumenten. Mevrouw Rajkowski (VVD) vindt dat schuren is toegestaan bij demonstreren. Dat is haars inziens ook het doel van demonstreren. Mensen mogen meningen verkondigen die anderen onwenselijk vinden.

Zij vraagt de burgemeester wat het verschil zou zijn tussen enerzijds een eenmalige demonstratie over een onderwerp en anderzijds een demonstratie die herhaald wordt. Zij kan zich bij enerzijds en anderzijds verschillende afwegingen voorstellen. Zij staat open voor andere oplossingen. Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) vindt intimidatie niet meer van deze tijd. Een besluit nemen om een zwangerschap te beëindigen is al niet gemakkelijk. Een al of niet licht genomen besluit moet wat haar betreft te allen tijde gerespecteerd worden vanuit het zelfbeschikkingsrecht. Zij beschouwt het tot de persoonlijke levenssfeer doordringen van de vrouwen die de abortuskliniek bezoeken als een achteruitgang in die keuzevrijheid, en feitelijk van iedere andere vrouw in Nederland of in de wereld. Zij heeft er geen woorden voor dat anno 2021 vrouwen nog steeds als een leeuwin moeten vechten voor de autonomie over hun eigen lichaam en leven. Dat maakt haar boos en verdrietig. Tegelijkertijd heeft de gemeente te maken met het demonstratierecht. Pagina 20 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

980

990

1000

1010

1020

De heer Koning (D66) vraagt of het juist is dat hij van mevrouw Sturkenboom begrijpt dat ze die demonstraties verwerpelijk vindt. Hij vraagt hoe hij dat moet zien. Hij zet uiteen dat hij lid is van de gemeenteraad; de gemeenteraad dient de burgemeester op pad te sturen met grondwettelijk en uitvoerbaar beleid. Hij vraagt of mevrouw Sturkenboom het ermee eens is dat de politieke partijen de wet dienen te respecteren. Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) bevestigt dat raadsleden de wet dienen te respecteren. Student & Starter doet dat ook. Zij eerbiedigt het demonstratierecht maar kijkt ook naar de rechten van vrouwen: zij noemt in dit verband de Wet Afbreking van Zwangerschap. De wet die de integriteit en de persoonlijke levenssfeer beschermt, vindt haar fractie ook zwaarwegend. Zij vindt het een feit dat hier grondrechten met elkaar botsen. Om die reden moet haars inziens hierbij een politieke afweging gemaakt worden. Zij ziet ook in andere steden dat burgemeesters een politieke afweging hebben gemaakt. Zij pleit voor veel meer ruimte voor vrouwen om mentaal en fysiek ongestoord een abortuskliniek te kunnen bezoeken. Mevrouw Assen (PvdA) vraagt hoe de heer Koning de uitspraak van de rechtbank in Haarlem duidt van afgelopen zomer. De heer Koning (D66) merkt op dat duiding niet aan hem is.

De rechter deed een uitspraak in een specifieke situatie die anders is dan bij het Vrelinghuis. Dat was ook de uitleg van de burgemeester bij die uitspraak. Hij noemt de verschillen. Zijn fractie kan zich vinden in het per locatie, per situatie, per manifestatie maken van verschillende afwegingen. Het is niet één op één te zeggen dat wat daar gebeurt ook in Utrecht moet gebeuren. Hij vindt dat een fundamenteel verschil met zoals mevrouw Assen het schetst. Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) staat niet achter de manier van demonstreren. Zij bevestigt dat op zich demonstraties niet verwerpelijk zijn. Zij herhaalt haar argumenten met betrekking tot de grondrechten. Zij stelt dat wanneer de gemeente weet dat die grondrechten botsen, de overheid een belangenafweging moet maken. Die belangenafweging is een politieke keuze. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) begrijpt deze inbreng vanuit Student & Starter. Tegelijkertijd gaat deze discussie niet over een politieke keuze in de afweging voor een demonstratie. Het gaat hier om een wettelijke afweging. De vraag is dan waaraan de overheid zich moet houden en waarover de overheid niet gaat. De gemeenteraad gaat niet over de politieke afweging. Wanneer de gemeenteraad wil dat op dit gebied veranderingen plaatsvinden, zullen die veranderingen bewerkstelligd moeten worden in Den Haag.

De gemeenteraad kan dit de burgemeester niet verwijten of stellen dat er op een of andere manier een politieke afweging gemaakt moet worden. Zij verwerpt dat dat het geval zou zijn. Mevrouw Rajkowski (VVD) vindt het belangrijk dat de keuze die de raad gaat maken, dat die op meerdere momenten van toepassing kan zijn op. Dat wat de gemeenteraad besluit, moet in alle situaties op alle momenten van toepassing kunnen zijn. Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) vindt dit een waardevolle en terechte toevoeging. In reactie op de inbreng van mevrouw Streefland licht zij toe dat het haar niet gaat om een inhoudelijke afweging, maar om de afweging met betrekking tot de zwaarte van de grondrechten. Mevrouw Rajkowski (VVD) licht toe dat wanneer de overheid de mentale gezondheid van een persoon verheft tot grondrecht, die overheid de deur daartoe openzet voor iedereen. Iedereen kan dan zeggen zich ergens niet fijn bij te voelen. Daarmee

Pagina 21 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

1030

1040

1050

1060

1070

is het recht op demonstratie uiteindelijk kapot te maken. Hierin gaat de fractie van de VVD niet mee. Zij adviseert de raad die weg niet in te slaan. De heer Koning (D66) stelt de ongehinderde toegang tot zorg voorop. Hij merkt op richting mevrouw Sturkenboom dat grondrechten niet tegenover elkaar kunnen worden afgewogen. Grondrechten zijn allemaal aan de orde te allen tijde. Dat betekent dat de burgemeester binnen de wet Openbare Manifestaties ruimte heeft om binnen die wet te acteren, maar ook niet daarbuiten mag gaan. Hij vraagt of mevrouw Sturkenboom het met die notities eens is. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) merkt op dat de afweging die de burgemeester moet maken niet gaat over het belang van de verschillende grondrechten. De afweging van de burgemeester betreft de kans op wanordelijkheden, het gevaar voor de volksgezondheid, verkeersveiligheid. Dat zijn de drie inhoudelijke afwegingen op grond waarvan zij tot een beoordeling komt. Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) bevestigt dat punt te willen maken met betrekking tot de volksgezondheid, de verkeersveiligheid en de openbare orde. Het mentale welzijn is niet te beschouwen als een onderdeel van die gezondheid. Zij vraagt de burgemeester of een dergelijke afweging mogelijk zou zijn. Zij is ook benieuwd naar de reactie van de burgemeester op de inbreng van mevrouw Rajkowski.

De heer Van Corler (GroenLinks) legt de vraag voor of de mentale gezondheid dan bij elke demonstratie een rol gaat spelen. De mentale gezondheid kan betrekking hebben op de voor- en tegenstanders. Hij waarschuwt voor het pad dat het bestuur daarmee zou opgaan. Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) vindt het interessant op deze manier er naar te kijken, uitgaande van het gegeven dat de beoordeling moet plaatsvinden per demonstratie zodra daarvan kennis is gegeven. Zij wil dat graag weten en onderzoeken. Wanneer hier uitkomt dat het niet mogelijk is, dan weet de raad dat ook. Zij benadrukt op te komen voor de vrouwen die zich geïntimideerd voelen en dat ze allerlei mogelijkheden probeert te vinden om voor die vrouwen op te komen. Zij rondt hiermee haar betoog af. De heer Van Corler (GroenLinks) vindt het goed in de commissie aan dit ingewikkelde onderwerp aandacht te besteden. De gebeurtenissen hebben vaak een flinke impact op vrouwen. Die vrouwen worden vaak op een kwetsbaar moment aangesproken op een wijze die niet als prettig en zelfs als intimiderend wordt ervaren. Aan de andere kant kwam naar voren in het debat in de commissie dat het recht op demonstratie ook een groot goed is. Hij stelt vast dat in het land verschillende ontwikkelingen zijn. In dat perspectief is het goed om na te gaan hoe de situatie in Utrecht te kunnen verbeteren.

Hij dankt de burgemeester voor haar brief over de demonstratie van Schreeuw om Leven. GroenLinks vindt het een goede stap voorschriften op te nemen als het gaat om het aanspreken van personen en om het aanbieden van folders. Hij merkt op dat die voorschriften ook de lijn is in Rotterdam. Een demonstratie kan altijd intimiderend overkomen. Een ongehinderde toegang tot de kliniek moet mogelijk zijn wanneer aan de voorschriften is voldaan. Dat leidt hem tot de vraag die hij eerder stelde in het debat: wat te doen op momenten wanneer niet wordt voldaan aan deze voorschriften. Hij vraagt of de burgemeester dan mogelijkheden ziet om nadere stappen te zetten. Hij herhaalt zijn vraag in het geval er een reeks van demonstraties wordt aangekondigd. Hij legt die vraag voor.

Pagina 22 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

1080

1090

1100

1110

1120

Hij vond de inbreng van Student & Starter een creatieve: “het gaat om een demonstratie tegen beleid, dus laat de demonstratie plaatsvinden waar het beleid gemaakt wordt”. Hij verwacht dan heel veel demonstraties op die plek bij het stadskantoor. Dan is zelfs te beredeneren dat op dit onderwerp in Den Haag gedemonstreerd moet worden. Die oplossing zou hij niet vanuit GroenLinks willen ondersteunen. De niet-agendere fracties Mevrouw Streefland (ChristenUnie) noemt artikel 9 van de grondwet en artikel 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens waarin het fundamentele recht om te demonstreren van mensen wordt gegarandeerd. Het recht op demonstratie geniet een grote bescherming. Een demonstratie mag kwetsen, choqueren en verontrusten en het mag op het randje balanceren van het maatschappelijk wenselijke omdat dat nu eenmaal met elkaar is afgesproken en omdat de gemeenschap dat zo’n belangrijk goed vindt in de samenleving. Wat wanneer dat recht niet zou bestaan. De grondwet in combinatie met de Wet Openbare Manifestaties is zo mogelijk nog strenger. De inhoud van demonstratie mag überhaupt geen reden zijn om een demonstratie te beperken, te verbieden of te beëindigen. De burgemeester dient alles in haar macht te doen om een demonstratie te laten doorgaan.

Mensen die demonstreren bij een abortuskliniek, hoe ook persoonlijk of politiek beoordeeld, mogen hun mening uiten en opkomen voor de waarde die verankerd is in de Wet Afbreking Zwangerschap, namelijk de rechtsbescherming van het leven in wording. Beide waarden zijn verankerd in deze wet. Dat betekent dat uitingen van demonstraties zichtbaar en en te volgen moeten zijn op ook luisterafstand van het doel waarop het protest zich richt. De demonstranten mogen alle middelen gebruiken die zij nodig achten om hun recht te kunnen uitoefenen zover het maatschappelijke verkeer dat toelaat. Mevrouw Streefland verneemt wel graag van de burgemeester de bevestiging dat de voorschriften voor nu gelden. Zij begrijpt dat volledig dat de voorschriften die nu zijn verstuurd in de brief aan de ProLifebeweging ook ingegeven zijn door corona. Zij pleit ervoor dat na corona de aanvraag beoordeeld wordt op basis van de omgevingssituatie die dan speelt. Zij vraagt wat de gemeente gedaan heeft in de afgelopen jaren om zowel het recht van de vrouwen die de kliniek bezoeken als ook het recht op demonstreren te waarborgen. Mevrouw Assen (PvdA) merkt op dat mevrouw Streefland aan afspraken refereert. Zij blijft het relevant vinden dat de demonstranten die afspraken niet nakomen en die overtreden. Zij vraagt mevrouw Streefland naar de consequenties daarvan.

Mevrouw Streefland (ChristenUnie) wilde daar juist op doorgaan. Zij wil dan ingaan op wat er feitelijk heeft plaatsgevonden. De gemeente is doorgegaan met het doen van waarnemingen bij het Vrelinghuis zoals was toegezegd. Dit heeft geleid tot één waarneming van een verbaal conflict tussen een passant en een demonstrant. Op geen enkele wijze was sprake van een strafbaar feit. Daarover gaat het nu. Het Vrelinghuis beschikt over een rechtstreeks telefoonnummer van de overlasttelefoon van de gemeente. Hij is een keer gebeld omdat er geen demonstratie was aangemeld. Mevrouw Streefland vindt dat goed. Demonstranten hebben de route te bewandelen. Bij strafbare gedragingen zoals intimidatie is in te grijpen. Ieder die kennis heeft van een vermeend strafbaar feit kan aangifte doen bij de politie. De politie en het OM en uiteindelijk de strafrechter, zullen van geval tot geval beoordelen of het concrete gedrag strafbaar was. Er zijn nul aangiften gedaan. Wellicht is dat dan de route die bewandeld moet worden wanneer Pagina 23 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

de wens bestaat om aan te geven dat er strafbare feiten zijn gepleegd op het gebied van intimidatie. De kliniek kan van mening zijn dat de demonstranten te vaak demonstreren en dat de kliniek blijft aandringen op het instellen van een bufferzone. De Wet Openbare Manifestatie biedt volgens haar fractie geen aangrijpingspunt om het recht op vrije meningsuiting op voorhand op deze wijze in te perken, ook niet in frequentie en voor duur van de demonstratie. De voorzitter begrijpt dat mevrouw Streefland aan nieuw onderdeel wil beginnen van haar betoog. Zij heeft haar spreektijd inmiddels gebruikt en hij verneemt dat mevrouw Streefland ermee akkoord gaat haar bijdrage nu te beëindigen. 1130

1140

1150

1160

Mevrouw De Vries (Partij voor de Dieren) bedankt de agenderende fracties. Zij vindt het heel erg goed dit onderwerp in deze commissie te bespreken. Dit is wat haar betreft niet halfslachtig te bespreken. Zij stelt dan ook vast dat er nu een levendig debat plaatsvindt. Haar fractie ziet ook die spanning tussen enerzijds het recht om te betogen en anderzijds het recht op een abortus. Zij sluit zich aan bij de punten die genoemd zijn. De punten die zij had willen inbrengen, kwamen al aan de orde. Zij sluit zich aan bij de inbreng van Student & Starter over de mentale gezondheid. Ook haar fractie zou dat willen onderzoeken. Zij vindt dat hierover minimaal gesproken zou moeten kunnen worden. Zij begrijpt het dilemma dat mentale gezondheid dan geldt voor alle demonstraties. Zij benadrukt dat het hier gaat om intimidatie. Zij vindt dat kwalijk en niet wenselijk. Met betrekking tot de coronamaatregelen kondigde mevrouw Assen een motie aan in het geval dat de burgemeester niet kan toezeggen dat de maatregelen blijven gelden ook na corona. Ook haar fractie zal dat blijven onderschrijven. De heer Van Steeg (CDA) dankt de agenderende fracties voor de agendering. Ook voor zijn fractie is hier sprake van een lastige afweging tussen de verschillende grondrechten, het recht op abortus en het recht op demonstratie.

Hij is het eens met mevrouw Rajkowski over het moeten garanderen van de rechten ook op andere plekken in de stad. Wanneer hier het besluit worden genomen over afstand, zal dat besluit ook gelden op andere plekken. Om die reden vindt zijn fractie het belangrijk dat de burgemeester zelf haar afweging kan blijven maken tussen de verschillende grondrechten. Hij dankt de burgemeester voor haar brief. Hij beschouwt die brief als heeft de burgemeester duidelijk haar afweging gemaakt. Hij wil haar graag de ruimte geven die afweging ook in de toekomst te maken. D66 vroeg naar de handhaving bij het Vrelinghuis. De heer Van Steeg sluit zich aan bij die vraag. Daarnaast zijn veel vragen gesteld over andere situaties in Nederland; rechterlijke uitspraken. De burgemeester ging daarop al in. Hiervoor was ook aandacht in de Raadsinformatiebijeenkomst waaruit bleek dat het college het feitelijk niet anders doet op deze locatie dan zoals op andere locaties in Nederland. Hij vraagt nadrukkelijk hoe de burgemeester dit beoordeelt en of het juist is dat het gemeentebestuur in die balans en in die afweging geen andere afweging maakt dan op andere plekken in Nederland. De heer Simsek (DENK) vindt dat in het debat een aantal interessante punten genoemd is.

In een eerdere motie gaf de meerderheid van de raad ook aan alle wettelijke mogelijkheden te willen benutten om de intimidatie van vrouwen door anti abortus demonstranten aan te pakken. DENK steunde die motie destijds.

Pagina 24 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

1170

1180

1190

1200

Hoewel het demonstratierecht een groot goed is, mag de vrijheid van de een de vrijheid van de ander niet hinderen. Op het moment waarop vrouwen zich geïntimideerd en gehinderd voelen in het gebruik maken van hun recht op abortus, vindt ook zijn fractie dat onacceptabel. Om die reden staat zijn fractie nog steeds er achter dat het college alle mogelijkheden moet aangrijpen die de Wet Openbare Manifestatie biedt, om ervoor te zorgen dat vrouwen ongehinderd en veilig gebruik kunnen maken van hun grondrecht. Wat dat betreft sluit hij zich aan bij de opmerkingen van de agenderende fracties. In zijn ogen moet één lijn getrokken worden in het principe dat demonstratierecht niet ten koste mag gaan van andermans grondrechten ook bij andere demonstraties. Hij noemt in dit opzicht de demonstraties van Pegida vlakbij moskeeën. Die zorgden er eerder voor dat Moskeegangers niet naar de moskee konden. Bij andere demonstraties van Pegida voelden moskeegangers zich ook geïntimideerd en gaven de haatdragende en beledigende uitingen van Pegida vooral ook jonge kinderen en de ouders een onveilig gevoel. DENK zal de motie steunen van de PvdA over antiabortusdemonstranten bij de kliniek, zoals DENK de eerdere motie steunde. Hij benadrukt dat hetzelfde principe moet gelden voor andere demonstraties. Hij herhaalt zijn argumenten.

De heer Koning (D66) merkt op dat de heer Simsek op voorhand zegt de motie van de PvdA te zullen steunen. Hij heeft nog geen motie gezien. Hij vraagt of de heer Simsek wel een motie gezien heeft. Hij vraagt of de heer Simsek het met hem eens is dat het verstandig is het debat af te wachten en te zijner tijd de motie. De heer Simsek (DENK) is het daarmee eens. Hij oordeelde op basis van de verkondigde standpunten. Hij verwacht die motie te kunnen steunen. Zijn fractie overweegt bij de eerstvolgende raadsbehandeling een soortgelijke motie in te dienen. De heer Wiegant (SP) dankt de agenderende fracties voor de agendering. Hij beschouwt deze kwestie als een lastige. Twee onschendbare rechten staan tegenover elkaar. De afweging die op een goede manier samen te laten gaan, is een lastige. Hij is er nog niet helemaal uit. Wat dat betreft beschouwt hij deze discussie als heel nuttig voor zijn meningsvorming. Hij zal met zijn fractie nagaan hoe die rechten op een goede manier te laten samengaan. Voor de SP is het recht op demonstratie heilig. De voorzitter geeft de burgemeester het woord.

1210

Burgemeester Dijksma dankt de commissie voor haar inbreng. Dit debat volgend, wordt duidelijk dat de kwestie ingewikkeld is. Een paar keer viel de term “politieke afweging”. De burgemeester benadrukt dat dit voor haar op geen enkele manier een politieke afweging is in haar rol als burgemeester. Het gaat er nooit om of de inhoud van een demonstratie haar wel of niet bevalt. Zij heeft puur te oordelen op basis van de wet zoals die in Nederland geldt of een demonstratie past binnen de voorschriften en of zij ruimte ziet de aangekondigde demonstratie te laten doorgaan. Zij parafraseert de woorden van de heer Wiegant voor wie het demonstratierecht heilig is. Dat betekent ook dat iedereen van dat grondrecht gebruik mag maken. Mevrouw Streefland zei dat terecht. Demonstraties mogen schuren. Daarbij is het van belang vast te stellen dat de wet niet wordt overtreden. Opgetreden wordt in het geval van strafbare feiten of van het zich niet houden aan de door de burgemeester gestelde set van voorschriften. Dat is mogelijk met politie en eventueel ook met het OM. De Pagina 25 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

1220

1230

1240

1250

1260

gemeente heeft ook echt de plicht om het demonstratierecht als zodanig maar ook demonstranten te beschermen. Sommige van de commissieleden gebruikten de term activisten. De burgemeester ontraadt hen dat. Ook daarin moet niet gefunshoped worden: de ene keer het begrip demonstrant en de andere keer activist. Daarmee zou de overheid op een glijdende schaal terecht komen. Zij zal dat ook niet doen. Tegelijkertijd stelden velen van de commissie vast dat het hier gaat om vrouwen die een keuze maken om naar een abortuskliniek te gaan. Die maken daarmee inderdaad ook gebruik van hun grondrecht. De burgemeester onderschrijft de inbreng uit de commissie over dat de rechten van de één niet ten koste mogen gaan van de rechten van de ander. Dat is en blijft het uitgangspunt voor de beoordeling van alle kennisgevingen, en zeker ook bij demonstraties in de omgeving van een abortuskliniek. Bekend is dat Schreeuw om Leven al meerdere jaren op de stoep voor het Vrelinghuis aan de Biltstraat demonstreert. Het is haar bekend dat verschillende partijen en organisaties daaraan aanstoot nemen. Sommige van die partijen bepleitten ook dat demonstraties verder worden beperkt. De burgemeester benadrukt dat het demonstratierecht er is en dat de overheid daarvoor ruimte moet maken. Zij benadrukt ook dat de burgemeester een demonstratie niet op inhoudelijke gronden mag beperken.

De burgemeester mag wel voorschriften en beperkingen opleggen voorafgaand aan een demonstratie. Om de raad inzicht te geven in hoe dat in zijn werk gaat, deed zij de raad haar brief aan de organisatie geanonimiseerd toekomen voor een demonstratie die afgelopen vrijdag plaatsvond. Daardoor kon de commissie heel precies meelezen met de voorschriften die aan de voorkant op dat moment voor die demonstratie golden. De drie gronden waarop zij voorschriften mag stellen zijn: (a) vrees voor wanordelijkheden, (b) gezondheidsrisico's (daarbij merkt de burgemeester op dat dat dan te maken heeft met de volksgezondheid en niet met individuele gezondheid; dat is dus iets anders dan het mentale welzijn van individuen). Het volksgezondheidaspect betreft bijvoorbeeld het voorkómen van een epidemie. En (c ) de verkeersveiligheid. Mevrouw Rajkowski gaf een voorbeeld van een dergelijk risico. Ook dat kan een grond zijn om een voorschrift te geven. Sinds eind november demonstreert Schreeuw om Leven naar de diverse overleggen op een nieuwe locatie aan de Biltstraat. Zij demonstreren alleen op die aangewezen locatie. Schreeuw om Leven mag niet op de stoep staan. De plek ligt 100 – 120 meter ten opzichte van het Vrelinghuis op een vrijwel niet gebruikte laad- en losplaats. In ieder geval moeten mensen die het Vrelinghuis willen bezoeken ongehinderd toegang krijgen.

Zij mogen daarbij niet worden belemmerd, noch gehinderd. Bovendien heeft het Vrelinghuis meerdere ingangen. Er is in ieder geval een ruimte om het Vrelinghuis op een goede manier te betreden. Een belangrijke overweging om tot het eerdere besluit te komen van het verplaatsen van de demonstratie, was het gegeven dat de stoep voor het Vrelinghuis te smal is en tot problemen leidt, in dit geval voor zowel de volksgezondheid (de coronaproblematiek) en ook voor de verkeersveiligheid. Daarnaast mag niet van hand tot hand worden geflyerd. Dat geldt voor alle demonstraties op dit moment in verband met de volksgezondheid. In de voorschriften is duidelijk aangegeven dat bezoekers niet mogen worden gehinderd naar de toegang van het Vrelinghuis en dat de rechten van de demonstanten niet ten koste mogen gaan van de rechten van de bezoekers. De burgemeester is het eens met de inbreng van mevrouw Streefland dat in het geval vrouwen zich geïnPagina 26 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

1270

1280

1290

1300

1310

timideerd voelen of gehinderd, altijd de route openstaat naar het doen van aangifte. De burgemeester vindt dit van belang. Dit is de manier waarop vrouwen gebruik kunnen maken van hun eigen grondrecht. Er zijn meerdere controles. De heer Koning vroeg hoe in de praktijk te effectueren dat de demonstratie verloopt zoals voorgeschreven en of de voorschriften voldoende worden gehandhaafd. De burgemeester zet uiteen dat er meerdere controles zijn geweest van de nieuwe situatie. Het college ziet dat de demonstranten zich houden aan de gestelde regels richting de bezoekers en omstanders als het gaat om de corona. Zij beseft dat mevrouw Assen hierover iets anders zei. Zij zal daarop terugkomen. Bekend is ook dat demonstranten zelf te maken hebben met verbale agressie in hun richting. De burgemeester vindt het belangrijk dit op te merken in het verband van dit debat. Recentelijk is door een omwonende van de nieuwe locatie bezwaar gemaakt tegen de demonstraties. Dat bezwaar is op dit moment in behandeling. Bij iedere demonstratie beoordeelt de burgemeester de situatie op zijn merites. Wanneer zich wijzigende omstandigheden voordoen, is het mogelijk nieuwe voorschriften te geven. Soms komen de bestaande voorschriften te vervallen.

De burgemeester denkt dat het belangrijk is op te merken dat het belangrijk is dat de uitbraak van corona (Covid 19) niet de enige reden was om voorschriften te geven. De ruimtelijke situatie inclusief het drukke verkeer, maar ook de bescherming van de rechten van de bezoekers, zijn en blijven onderdeel van de afwegingen. De burgemeester vindt het belangrijk te melden dat deze twee afwegingen binnen de WOM net zo goed aanleiding kunnen zijn om te blijven benadrukken dat er enige vorm van afstand moet zijn tot de ingang van het Vrelinghuis. De burgemeester werkt momenteel aan een verdergaande juridische onderbouwing. Zij vraagt de raad de ruimte zodat zij dat kan doen. Dan moet het bestuur bij een situatie na corona ook nagaan hoe dat op die manier is te organiseren. Die twee andere afwegingen binnen de WOM moeten steeds geborgd zijn, ook in de situatie na corona (de veerkersveiligheid en het recht voor bezoekers ongehinderd toegang te krijgen tot het Vrelinghuis). Daarvoor staat de burgemeester. Veel is vergeleken met andere steden. Nauwkeurig bekeken, is te zien dat er niet zoveel verschillen zijn. De afstand tot de kliniek is er ook elders. Die is in Utrecht op een behoorlijke afstand, zelfs in vergelijking met sommige andere situaties.

De burgemeester bevestigt dat er voorschriften zijn gegeven aan de wijze waarop vrouwen vrije toegang hebben, zij het dat het college niet koos voor een verbod op individueel aanspreken in de huidige situatie. Daar zit nog een potentieel verschil. In de Heemsteedse situatie deed de rechter daarover een uitspraak. De burgemeester vraagt de raad met haar meewegen dat die uitspraak in de context staat van die situatie en dat dat niet betekent dat dat overeind blijft wanneer dat overal in het land wordt toegepast. Dat heeft te maken met het gegeven dat het demonstratierecht een breed recht is. Die ziet er niet alleen op toe dat mensen een algemene boodschap mogen verkondigen, maar dat zij zich ook individueel mogen uiten. Daarop zit spanning. Voor de burgemeester geldt de balans tussen enerzijds het recht op de vrije toegang en anderzijds niet gehinderd worden en het gegeven dat het college de vrije toegang wil borgen naast het recht op demonstratie. Een demonstratie mag schuren en is zichtbaar. De indruk van de burgemeester is nu dat het stadsbestuur daarin een heel eind op weg is. Wanneer mevrouw Assen zegt dat er klachten blijven komen, benadrukt de burgemeester dat zij naar aanleiding van de laatste demonstratie dat signaal niet heeft Pagina 27 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

1320

1330

1340

1350

1360

gekregen. Zij zal zich opnieuw verstaan met het Vrelinghuis om aan die organisatie te vragen hoe zij de huidige situatie vindt en of die klachten er al of niet zijn. Zij recapituleert haar inbreng met de samenvatting dat het gaat om schurende grondrechten en dat die grondrechten beide een plek hebben in de samenleving. Ten tweede bracht de heer Simsek terecht in dat wanneer het bestuur uitzonderingen maakt in algemene zin geformuleerd, die uitzonderingen altijd moeten worden toegepast. De heer Koning gaf terecht aan dat de burgemeester steeds weer opnieuw een afweging moet maken omdat omstandigheden kunnen veranderen. Het is niet mogelijk hierin te besturen met een algemene set aan maatregelen. Gewogen zal moeten worden aan de hand van de aanvraag, de omstandigheden, het moment, de situatie. Dat betekent dat de burgemeester dat steeds weer heel precies opnieuw moet doen bij een kennisgeving en nooit in politieke zin. De burgemeester vond de inbreng daarover van de heer Koning vrij doorwrocht. Mevrouw Assen (PvdA) vraagt of de burgemeester met haar deelt dat er verschillende ruimte is binnen de wet voor interpretatie zonder dat daarbij politiek komt kijken. Zij benadrukt dat het niet zwart-wit is. Burgemeester Dijksma bevestigt dat in het leven zaken nooit zwart-wit zijn. Ook als het gaat om interpretaties van de wet. Zij bevestigt dat er jurisprudentie is in één casus.

Maar daarmee is niet gezegd dat die uitspraak straks ook juridisch houdbaar is voor het hele land. Daar zit de weging die de burgemeester moet maken; wat betekent dat in de Utrechtse situatie? Wanneer het college in een andere casus een vergelijkbare maatregel voorschrijft, is het de vraag of dat op de lange termijn houdbaar blijft. Die ruimte heeft de burgemeester nodig. Zij zou het heel onplezierig vinden om aan de ene kant voorschriften te stellen en vervolgens te zien dat die niet overeind blijven. Bij schurende grondrechten is het mogelijk iets aan interpretatie te doen, maar dan blijft altijd de mogelijkheid bestaan dat de rechter de bestuurlijke beslissing stuit. Die moet beoordelen of de overheid zijn werk deed puur op gronden van de wet. Ook de rechter zal geen politieke weging toepassen. De burgemeester zegt toe terug te komen bij de commissie op een later moment over hoe in de toekomst na corona op basis van die twee elementen in de WOM (verkeersveiligheid en volksgezondheid) én het recht van vrouwen om ongehinderd toegang te krijgen tot de kliniek, de goede ruimte geborgd wordt en die beide grondrechten met elkaar in balans blijven en wat dat dan betekent voor de locatie. De suggestie om de demonstranten voor het stadskantoor de ruimte te geven, is voor de burgemeester buiten de orde. Zij voorziet dat dan demonstraties permanent voor het stadskantoor staan.

Mevrouw Streefland zei terecht dat demonstranten het recht hebben zichtbaar te zijn voor het doel van de demonstratie. De overheid bepaalt dat doel niet. De suggestie vindt zij creatief maar niet werkbaar. De voorzitter begrijpt dat de eerste toezegging een brief is waarin de burgemeester ingaat op onder meer de verkeersveiligheid. Zij vraagt wanneer die is te verwachten. Burgemeester Dijksma licht toe dat het dan gaat om de situatie na de pandemie. Zij stelt zich voor dat zij die toezegging niet eerder gestand doet dan voor de zomer van 2021. Dat kan ook nog Q3 worden. Haar tweede toezegging is dat zij op basis van de huidige situatie opnieuw bij het Vrelinghuis zal nagaan of de organisatie nog steeds dezelfde ongemakkelijkheden ervaart en klachten als eerder, of niet. Zij zal dit op vrij korte termijn doen.

Pagina 28 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

1370

1380

Mevrouw Assen (PvdA) merkt op dat gezegd wordt dat wanneer handhaving in de buurt is, de demonstranten zich anders gedragen. Om die reden was zij huiverig voor de inbreng over meer handhaving. Zij verwacht daarvan niet alle effecten. Burgemeester Dijksma zal dit navragen. De voorzitter verneemt desgevraagd dat de burgemeester hiermee terugkomt bij de commissie binnen enkele weken, vóór 1 februari. Burgemeester Dijksma zet uiteen richting de heer Koning dat een aantal keren onaangekondigde demonstraties plaatsvonden. Dat werd door Schreeuw om Leven geduid als een flyeractie. Daarmee was het college het niet eens. Daarop sprak het Schreeuw om Leven ook aan. Zij zet uiteen dat niet permanent toezicht en handhaving plaatsvindt. Er zijn wel afspraken gemaakt, ook met het Vrelinghuis, dat wanneer zich bepaalde situaties voordoen, het Vrelinghuis contact opneemt met de gemeente. Af en toe is er niet-zichtbaar toezicht. Richting de heer Van Corler attendeert de burgemeester op de frase in de brief waarin feitelijk de aankondiging van het vervolg staat in het geval de demonstranten zich niet aan de afspraken houden. Er is altijd een mogelijkheid om bij een volgende aankondiging een nader voorschrift te stellen. Wanneer zich wanordelijkheden voordoen, moet de demonstratie wat haar betreft ontbonden worden. Dat recht krijgt de burgemeester van de wet.

Zij verwacht hiermee veel van de inbreng van ook de nietagenderende fracties voor een groot deel te hebben beantwoord. De voorzitter legt de vraag voor of vragen die gesteld zijn beantwoord zijn en concludeert aldus. Zij spreekt de hoop uit dat dit voor alle raadsleden een bevredigende bespreking is geweest.

1390

1400

1410

De heer Van Corler (GroenLinks) merkt op dat de PvdA aangaf een motie te zullen indienen. Hij vraagt of de beantwoording door de burgemeester nog steeds daartoe aanleiding geeft. Mevrouw Assen (PvdA) zal daarover binnen de fractie nadenken; of dat nu het moment is of wanneer de burgemeester meer informatie geeft in Q2 of Q3. Mevrouw Rajkowski (VVD) vraagt of zij goed begrepen heeft van mevrouw Assen dat haar motie er in ieder geval komt maar dat de timing nog afhankelijk is van de informatie van de burgemeester. Mevrouw Assen (PvdA) zet uiteen dat wanneer zij in de afweging tot de conclusie komt dat dit het goede moment is, zij de motie nu zal indienen. Wanneer zij besluit te wachten tot de informatie die is toegezegd zou het denkbaar zijn dat in die informatie iets staat dat de motie overbodig maakt. Zij neemt dit mee in haar afweging. De voorzitter merkt op dat het iedereen vrij staat, en niet alleen mevrouw Assen, om te bepalen of zij gebruik maken van moties of andere raadsinstrumenten. Zij recapituleert de gedane toezeggingen: De burgemeester zal − Uiterlijk in Q3 bij de commissie terugkomen op de vraag hoe in de toekomst binnen de bepaling van de WOM de voorwaarden beter te waarborgen van de verkeersveiligheid en het ongehinderd bij het Vrelinghuis naar binnengaan door bezoekers.

− Op basis van de huidige situatie bij het Vrelinghuis nagaan of die organisatie al of niet nog klachten heeft daarover bij de commissie terugkomen vóór 1 februari 2021.

Pagina 29 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

De voorzitter sluit de vergadering om 12.48 uur.

Pagina 30 van 31

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 14 januari 2021

LIJST VAN TOEZEGGINGEN Werk en Inkomen 1420

Wethouder Voortman De wethouder zal met betrekking tot Burgerinitiatief 1000 buurtbanen De gevolgen voor de financiën (o.a. Buig-gelden) en de gevolgen voor vrijwilligerswerk meenemen in de businesscase die voor de zomer 2021 naar de raad wordt gestuurd. Financiën 1430

Wethouder Klein De wethouder zal met betrekking tot Raadsvoorstel Verantwoordingsgrens rechtmatigheidsverantwoording In de paragraaf bedrijfsvoering bij de jaarstukken 2021 en 2022 reflecteren op de rechtmatigheidsverantwoording. Openbare orde en veiligheid 1440

Burgemeester Dijksma De burgemeester zal met betrekking tot Anti-abortus activisten bij abortusklinieken - Uiterlijk Q3 bij de commissie terugkomen op de vraag hoe in de toekomst, binnen de bepalingen van de WOM, de voorwaarden van waarborgen van de verkeersveiligheid en het ongehinderd naar binnen gaan van bezoekers, beter gewaarborgd kunnen worden. - Op basis van de huidige situatie bij het Vrelinghuis nagaan of zij nog klachten hebben of niet en komt daar voor 1 februari op terug.

Pagina 31 van 31