Concept Verslag commissie Mens en Samenleving, 2021-09-02.docx

Griffie Gemeenteraad Utrecht Secretariaat raadscommissie Mens & Samenleving Postadres Postbus 16200 3500 CE Utrecht Telefoon 030 - 286 10 69 Fax 030 - 286 15 18 www.utrecht.nl/gemeenteraad

VERSLAG OPENBARE VERGADERING COMMISSIE MENS & SAMENLEVING D.D. 2 SEPTEMBER 2021 [Typ hier]

Datum verslag Locatie Verslag door Vaststelling verslag

10

6 september 2021 Stadhuis, de hal Geertjan Benus (Notutekst) september 2021

Aanwezigen: Ochtendvergadering De voorzitters, mevrouw J. Kleinrensink (agendapunt 5) en de heer J. Wijmenga (agendapunt 6), de wethouder E. Eerenberg, burgemeester S. Dijksma en voorts de leden: de heer M. Vonk (GroenLinks), mevrouw E. Bijsterbosch (D66), mevrouw R. Streefland (ChristenUnie), de heer R. van der Zweth (PvdA), de heer B. van Steeg (CDA), mevrouw M. van Mil (Student&Starter), mevrouw T. Sturkenboom (Student & Starter) mevrouw T. Meerding (VVD), de heer R. Wiegant (SP), mevrouw L. Snippe (Partij voor de Dieren), de heer P. Walenkamp (Stadsbelang Utrecht), de heer I. Simşek (DENK), de heer H. van Deún (PVV), en van de griffie de commissiegriffiers mevrouw E. Hamelink (agendapunt 5), de heer J. Schueler (agendapunt 6). Verslag openbare vergadering commissie Mens & Samenleving d.d. 2 september 2021

20

1. 2. 3. 4.1 4. 5. 6. 6.1

Opening en mededelingen............................................................................................................................- 1 Vaststellen agenda en inventarisatie agendapunten ....................................................................................- 1 Vaststellen Verslagen ...................................................................................................................................- 2 Toezeggingen/moties/brievenlijst .................................................................................................................- 2 Stukken van de accountant ..........................................................................................................................- 2 Raadsvoorstel Nota van Uitgangspunten .....................................................................................................- 2 Nieuwe locaties seksbedrijven in Utrecht ...................................................................................................- 14 Wijziging bestemming pand Jaffastraat 1 Utrecht ......................................................................................- 14 -

Ochtendvergadering 2 september 2021

30

1. Opening De voorzitter, mevrouw Kleinrensink, opent de vergadering om 10.00 uur en heet iedereen welkom. Zij deelt mee dat de agendacommissie een Raadsinformatiebijeenkomst heeft vastgesteld over de Anti DiscriminatieAgenda. De commissiebehandeling stond al voor volgende week geagendeerd op 9 september. De volgorde is eerst een Raadsinformatiebijeenkomst en dan een commissievergadering; zij vraagt de commissie hierover te besluiten. Zij verneemt dat de commissie instemt met deze wijziging. Mededelingen Geen.

40

2. Vaststellen agenda en inventarisatie agendapunten Conform vastgesteld. 3. Vaststellen Verslagen 

Het conceptverslag van de openbare commissie Mens en Samenleving van 22 juni 2021, ter vaststelling Pagina 1 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021  

50

 

Het conceptverslag van de openbare commissie Mens en Samenleving van 23 juni 2021, ter vaststelling Het geheime conceptverslag van de besloten commissie Mens en Samenleving van 23 juni 2021, ter vaststelling Het conceptverslag van de openbare commissie Mens en Samenleving van 31 juli 2021, ter vaststelling Het conceptverslag van de openbare commissie Mens en Samenleving en Stad & Ruimte van 7 juli 2021.

De agenda toonde ook andere vast te stellen verslagen. De notulist volgt hiermee de opsomming van de voorzitter.

De voorzitter neemt er nota van dat de commissie de vast te stellen verslagen conform vaststelt. 4.1 Toezeggingen/moties/brievenlijst Ter vaststelling Geen opmerkingen, conform vastgesteld. 60

70

4.2 Lange termijn agenda Ter informatie. Geen opmerkingen. 5. Raadsvoorstel Nota van Uitgangspunten Beleidsveld: Volksgezondheid / Prostitutie - Wethouder Eerenberg en Burgemeester Dijksma Het college vraagt de raad de Nota van Uitgangspunten voor prostitutiehulp- en dienstverlening op Het Nieuwe Zandpad vast te stellen. De uitgangspunten zijn samengesteld op basis van input van partijen die betrokken zijn bij prostitutie. De voorgestelde uitgangspunten zijn: sluitende ketensamenwerking, complementair aanbod, vergroting van het bereik, culturele sensitiviteit in aanbod en benadering, ervaringsdeskundigheid en signalering van mensenhandel. Met dit raadsvoorstel geeft het college invulling aan motie 471 uit 2019. De voorzitter leidt de bespreking in en refereert daarbij aan onder meer de annotatie bij de agenda. (zie boven).

80

90

De commissie Mevrouw Streefland (ChristenUnie) spreekt een woord van dank richting de partijen die inbreng hebben geleverd. Zij vindt complementair aanbod heel erg goed. Zij merkt op dat er ook nieuwe vormen van hulpverlening zijn die mogelijk minder goed een kans krijgen in de stad. Zij vraagt het college toe te zeggen ander hulpverleningsaanbod naast het bestaande goed te faciliteren. Zij noemt het overweeghuis in specifieke zin in dit verband. Met betrekking tot de cultuursensitieve aanpak is zij het ermee eens dat het met de open grenzen in Europa nodig is om af te stemmen over de mensen die op het Zandpad komen te werken. Zij legt de vraag voor in dit verband of het dan nodig is om mensen die in de hulpverlening gaan werken ook die taal zouden moeten spreken. Zij vraagt de wethouder hoe hij dat ziet. In de nota leest zij dat de neutraal gepositioneerde vertrouwenspersoon of –team een goede aanvulling kan zijn op het hulpverlenings- en dienstverleningsaanbod als aanspreekpunt voor de sekswerkers en als schakelfunctie tussen betrokken partijen. De ChristenUnie is daarvan een groot voorstander. Zij vraagt of de wethouder kan bevestigen dat dit geen mogelijkheid is maar een eis. Zij vraagt hierop de reactie van de wethouder en diens toezegging. Pagina 2 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

100

110

120

130

140

Met betrekking tot de gastvrouw kan dat wat haar fractie betreft een mooie laagdrempelige vorm zijn. Die vormt wel een reëel punt van haar zorg. Zij refereert hierbij ook aan gesprekken die zij heeft gevoerd met instanties. Aangezien de sekswerker een concurrent is van andere sekswerkers, vraagt zij ervoor te zorgen dat het hier niet gaat om een ingewikkelde constructie. Zij vraagt of de wethouder dit kan toezeggen; dan wel vraagt zij om zijn reactie. In het kader van dubbeling in het aanbod, gaat zij in op het “aanbod van de exploitant”; vraagt zij of dit een aanvulling is op de HAP. Daar worden gratis hulpmiddelen en condooms uitgedeeld. Waarom zou de exploitant dat dan verkopen, zo vraagt zij het college. Zij maakt onderscheid tussen een huiskamer en een kantine in dit verband. Zij maakt daarbij ook onderscheid tussen dienstverlening en hulpverlening. Het gevaar is dat de huiskamer wordt vervangen door een soort van kantine, wanneer hierin geen onderscheid wordt gemaakt. Zij vraagt daarop alertheid en de reactie van de wethouder. Als het gaat om mensenhandel mag er wat haar betreft meer zwaarte liggen in dit thema in dit document. Het signaleren van uitbuiting en mensenhandel moet vooral primair door deze instanties plaatsvinden. “Kennis hebben” lijkt haar gezien de zwaarte van de misdaad niet toereikend.

Zij vraagt of meer specifieke eisen geformuleerd kunnen worden op welke manier de instanties constructief en proactief signaleren en acteren op mensenhandel en uitbuiting, gezien het enorme risico dat de doelgroep hier loopt. De heer Van Steeg (CDA) vindt het terecht dat mevrouw Streefland aandacht vraagt voor mensenhandel. In de nota staat dat het geen gezamenlijk geconstateerd punt is. Hij vraagt of dat het probleem van deze nota en de uitwerking ervan nu juist laat zien en dat het op die manier niet kan werken. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) ziet dat niet helemaal zo. Zij deelt wel de zorg of het punt van mensenhandel, uitbuiting en ondermijning voldoende aandacht krijgt en of dit stevig genoeg is geformuleerd in dit document, ook als het gaat om de keten in de samenwerking. Zij is wel heel benieuwd naar de reactie van de wethouder. Zij benadrukt dat het onderwerp meer zwaarte mag krijgen. Zij verneemt graag de reactie van het college. Zij is benieuwd naar de eisen die het college formuleert. Zij is benieuwd te vernemen wat het college zelf nog kan doen om dit behoorlijk grote risico te verminderen. Mevrouw Van Mil (Student & Starter) complimenteert het college met deze uitgebreide nota; goed dat het college een uitvraag heeft gedaan bij organisaties die ervaring en contact hebben met sekswerkers.

Enkele punten mogen wat haar betreft nog terugkomen omdat die niet zo zichtbaar zijn. De mogelijkheid voor het anoniem melden. Zij vraagt zich af hoe het college dat ziet. In het kader van het tot stand brengen van de vertrouwensband tussen de handhavers en sekswerkers noemt zij specifiek de HAP. Het zou fijn zijn wanneer de handhaver/de wijkagent daar een vertrouwd gezicht is. Zij vraagt naar de visie van het college als het gaat om de verdere uitwerking daarvan in de nota. Haar fractie vindt de hulpverlening heel belangrijk. Het zou jammer zijn wanneer de hulpverlening beperkt zou blijven tot alleen het Zandpad. Het nieuwe Zandpad is een stap in de goede richting, maar haar fractie pleit ervoor mee te bewegen met de tijd. Traditionele sekswerkplekken zijn niet de enige in de stad. Zij moedigt het college en

Pagina 3 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

de raad aan te blijven meedenken met de nieuwe vormen van sekwerk en hulpverlening daarvoor. Zij pleit ervoor te blijven luisteren naar de sekswerkers.

150

160

170

180

190

De heer Vonk (GroenLinks) dankt iedereen die aan deze nota heeft bijgedragen. GroenLinks heeft met de ChristenUnie gevraagd naar de uitgangspunten voor de hulp en dienstverlening om daarmee naar de raad te komen. Zijn fractie is blij met deze nota. Zijn fractie vindt het aanbod van betrokkenheid van de sekswerkers bij de ontwikkeling van de nota heel belangrijk. Het gaat om het vertrouwen van de sekswerkers om bij de hulpverlening aan te kloppen. Zijn fractie vindt het goed dat laagdrempelige hulpverlening op het gebied van medische ondersteuning en een plek om het verhaal te kunnen doen, behouden blijft. Het inschakelen van een sekswerker of een voormalig sekswerker als gastvrouw om de drempel te verlagen, draagt de waardering weg van zijn fractie. Zijn fractie is blij dat naast de medische en sociale ondersteuning ook oog is voor de praktische ondersteuning en economische of sociaal-juridische dienstverlening. Zijn fractie vindt het goed dat een scheiding wordt aangebracht tussen de medische en sociale ondersteuning. Zijn fractie begrijpt uit de nota het idee de juridische en economische ondersteuning niet op locatie aan te bieden maar elders en dan voor de hele stad. Zijn fractie heeft daarvoor enerzijds begrip en anderzijds weet zijn fractie dat die hulpverlening wel in andere gevallen op locatie wordt aangeboden vanwege de laagdrempeligheid.

Over die afweging verneemt hij graag een reactie van de wethouder. GroenLinks hecht extra waarde aan het werken met en vanuit ervaringsdeskundigen; hij vraagt hoe dit zit in de voorwaarden voor de subsidieverlening en of het college bereid is dit zwaarder te laten wegen. Mevrouw Bijsterbosch (D66) vindt dat sekswerkers in vrijheid en in veiligheid moeten kunnen werken. Haar fractie vindt dat deze nota daaraan bijdraagt. Zij zou de nota op twee punten willen aanscherpen. Ten eerste wil zij geen opgedrongen of ongewenste hulp. Een van de gemene delers van de partijen met wie is gesproken, is het belang van de scheiding tussen hulp- en dienstverleningsaanbod. Zij wil voorkomen dat wanneer mensen een vraag hebben op zakelijk gebied, zij ook psychosociale hulpverlening aangeboden krijgen. Veel sekswerkers hebben geen zin om op die manier automatisch als kwetsbaar te worden gezien. Haar fractie vindt iets expliciets daarover ontbreken in de uitgangspunten en zij vraagt of het college bereid is om in die zin een aanscherping aan te brengen. Ten tweede merkt zij op dat een stigma voor onveiligheid en onvrijheid zorgt. Voor sekswerkers zijn door stigmatisering van hun beroep hele basale dingen niet mogelijk: het openen van een zakelijke rekening, het afsluiten van verzekeringen, het halen van je recht.

Door stigmatisering van hun beroep kunnen ze ook problemen krijgen met hun woningcorporatie, kunnen ze gechanteerd worden of uitgebuit. Op papier mag sekswerk een legaal beroep zijn. In de praktijk worden veel sekswerkers niet gelijkwaardig behandeld. Wat D66 betreft gaat dat legale beroep ook verder dan een veilige werkplek. Haar fractie is van mening dat het bestuur aan de slag moet om het gesprek over dit stigma breder maatschappelijk aan te gaan. Zij vraagt hoe de burgemeester dit ziet als het gaat om haar wens de stigmatisering op te nemen als uitgangspunt.

Pagina 4 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

In de afgelopen tijd is op dit gebied mooi werk verricht door de sekswerkalliantie Destigmatisering. Dan gaat het om 22 organisaties en initiatieven die zich hiervoor samen inzetten, met financiering van onder andere het ministerie van Justitie en Veiligheid met daarin sekswerkorganisaties betrokken, organisaties voor zorg en maatschappelijk werk, mensenrechtenorganisaties en ook één gemeente, de gemeente Tilburg. Zij legt de vraag voor of het tijd wordt om zich als gemeente Utrecht hierbij aan te sluiten. 200

210

220

230

Mevrouw Meerding (VVD) merkt op dat haar fractie zich prima kan vinden in de zeven geformuleerde uitgangspunten van deze nota. Haar fractie is blij dat expliciet aandacht besteed wordt aan signaleren en aan het tegengaan van mensenhandel en dwang. In de concrete uitwerking van de punten ziet zij zaken die haar verbazen waarover zij vragen stelt in deze commissievergadering. Ten eerste gaat zij in die zin in op de dienstverlening. Zij leest in de nota dat Utrecht naast hulpverlening ook dienstverlening aan sekswerkers gaat subsidiëren. Onder dienstverlening vallen dan activiteiten als het bijhouden van de boekhouding, het doen van belastingaangifte en het regelen van een inschrijving bij de Kamer van Koophandel. De VVD heeft zijn vraagtekens bij de uitleg van het begrip dienstverlening. Dienstverlening zou wat haar betreft moeten bestaan uit informatie en advies. Sekswerkers erop wijzen dat zij zich moeten inschrijven bij de Kamer van Koophandel, dat zij een boekhouding bijhouden en dat zij zonodig doorverwijzen naar een externe wanneer daarbij meer hulp nodig is, is iets anders dan de taken gesubsidieerd voor hen uitvoeren; zij leest dat zo ongeveer terug in de nota. Zij verneemt graag van de burgemeester of van de wethouder hoe zij het begrip dienstverlening in dit verband interpreteren en of zij dit ook beperkt zien tot het informeren en het geven van advies.

Zij sluit zich deels aan bij de inbreng van mevrouw Streefland over gastvrouw. Zij vindt dat begrip nog een beetje vaag. Het zou eigenlijk een laagdrempelige Dienstverlening of Hulpverlening moeten zijn. Zij refereert aan de inbreng van de commissiegriffier als het gaat om de financiën. Zij ziet graag concrete cijfers. Zij vraagt die gegevens aan te leveren voor de raadsvergadering zo dat de raad een meer concreet beeld kan hebben van de financiën. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat als alles goed gaat volgend jaar het nieuwe Zandpad open gaat. Voor de PvdA is het van essentieel belang dat die goede hulp en dienstverlening dan klaar staat. De nota bevat veel goede punten. Zijn fractie is zeker te spreken over het ophalen van informatie bij sekswerk-organisaties en bij individuele sekswerkers en hij vraagt zich af hoe zij hierbij betrokken blijven. Hoe zullen de sekswerkers gehoord worden als een gelijkwaardige partner zodra het nieuwe Zandpad open is? Een ander belangrijk aandachtspunt is het voorkomen van dubbelingen in het aanbod. De vraag is wat op dat gebied gedaan gaat worden. Hij noemt organisaties met specifieke expertise en in concreto Barka. Het lijkt erop dat Utrecht weer gaat aanbesteden. Zijn fractie is daarvan geen groot voorstander. De vraag is of dat anders kan.

Wanneer over de huidige uitvoerende organisatie tevredenheid heerst, moet Utrecht daarmee rekening houden en ook voor een dergelijke partij gaan kiezen, zo vraagt hij de wethouder. Met betrekking tot de uren en het budget zet de heer Van der Zweth uiteen dat in de Nota van Uitgangspunten te lezen is over 24 uur per week. Dan gaat het om hulp en Pagina 5 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021 240

dienstverlening. Hij vraagt zich af hoeveel tijd dan overblijft voor een huiskamer op locatie. Hij noemt de Europalaan; het aantal uren daar was 35 uur per week. Hij vraagt hierop de reflectie van de wethouder. Hij legt de vraag voor of koppeling te maken is naar de lobby voor het extra budget. Tenslotte merkt hij op dat het Zandpad gefaseerd open gaat en tussentijds geëvalueerd wordt; hij vraagt of de dienst- en hulpverlening meegenomen wordt in de evaluatie. Hij doet de suggestie dat vooral te doen. Hij vraagt of de wethouder kan toezeggen dat de hulp- en dienstverlening gaan meegroeien wanneer het Zandpad groeit en het aantal plekken zal uitbreiden.

250

De heer Van Deún (PVV) bedankt het college voor de heldere nota. Het is een nota van uitgangspunten. Hij verwacht daarover later nog besluiten te gaan nemen. Hij ervaart de nota als het “voorsorteren op een hele hoop subsidieslurpers”. Hij las een ongelooflijke lijst van hulpverleningsorganisaties. Hij vindt het hele aanbod te kort doen aan de beroepsgroep. Hij vindt dat de mensen zelf moeten kunnen beslissen over wanneer en hoe en welke hulp zij willen hebben. Hij vindt professionalisering van de hulpverlening in het stuk ontbreken. Hij mist in het stuk een stevige verankering van het stimuleren van mensenhandel, ook bij de hulpverleningsorganisaties. Ook zij hebben een signalerende functie; daarvoor hebben ze competenties nodig. Hij vraagt het college daaraan aandacht te besteden.

260

De heer Wiegant (SP) is benieuwd naar het antwoord op de interessante vragen die gesteld zijn. Hij vindt dat de uitgangspunten goede zijn. Sommige uitgangspunten vindt hij nogal voor de hand liggen. Wel goed dat die daarin opgenomen zijn. Hij sluit zich aan bij de inbreng over de mensenhandel; dit is summier weergegeven in de nota. Hij zou willen dat daarover meer wordt opgenomen in de nota en dat dit beter verankerd wordt. 270

280

De heer Simşek (DENK) brengt voor het voetlicht dat tijdens de consultatiebijeenkomsten tot negen gemene delers is gekomen. Die zijn hoofdzakelijk gericht op de dienstverlening, de veiligheid en de gezondheid van sekswerkers en het tegengaan van mensenhandel en dwang. Hij kan zich in principe vinden in het beschermen van potentiële slachtoffers van mensenhandel. Hij vindt het vreemd dat het raadsvoorstel eigenlijk een set van veiligheidsmaatregelen is tegen een door de gemeente gecreëerde onveilige situatie door de plaatsing van een prostitutiezone op het Zandpad. Bovendien vindt zijn fractie in het raadsvoorstel dat er te weinig of geen aandacht is voor de gevolgen voor de buurt en voor de bewoners. Overvecht heeft aangegeven tegen de komst van raamprostitutie aan het Zandpad te zijn. Eerder sprak zijn fractie hierover. 3700 Overvechters ondertekenden een petitie tegen de komst van raamprostitutie. Hij concludeert hieruit dat de stem van Overvechters niet genoeg was om naar te luisteren. De voorzitter stelt de heer Simşek voor zich in zijn bijdrage te beperken tot het raadsvoorstel en kondigt interrupties aan op diens inbreng. Mevrouw Bijsterbosch (D66) merkt op dat de voorzitter haar de woorden uit de mond neemt. De voorzitter herhaalt haar verzoek. De heer Simşek (DENK) vindt dat op deze wijze de discussie verkeerd gevoerd wordt.

De voorzitter merkt op dat dit is geagendeerd voor vandaag. DENK heeft ook Pagina 6 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

290

300

310

320

330

ingestemd met deze agenda. De heer Simşek had bij de vaststelling van de agenda een agendaverzoek kunnen indienen. De heer Simşek (DENK) merkt op dat hij het instemmen met het raadsvoorstel ervaart als instemming met de komst van raamprostitutie. Zijn fractie is tegen die komst, mede ook omdat die raamprostitutie plaatsvindt in een straal van 250 meter afstand tot een basisschool. De heer Van Steeg (CDA) dankt het college voor de nota. De CDA fractie is geen voorstander van de opening van het Zandpad. Zijn fractie was ook niet voor het oude Zandpad. Met name op het gebied van mensenhandel gaf dat oude Zandpad problemen. Om die reden betreurt hij het dat dat onderwerp summier aan de orde komt in de nota. Het baart zijn fractie zorgen dat juist op dat punt geen overeenstemming is. Hij verwacht uiteindelijk juist meer problemen. Hij refereert aan de desbetreffende inbreng van mevrouw Meerding. Zijn fractie is van mening dat de overheid dit alles niet moet regelen. Hij vindt dit heilloos. Hij weet nu niet hoe onder meer de handhaving georganiseerd zal worden. Hij is sceptisch over dit voorstel. De heer Walenkamp (Stadsbelang Utrecht) is tegen “wipsubsidies”. Zijn fractie gunt sekswerkers een menswaardig bestaan. Prostitutie in Utrecht is een gegeven. Die mag wat hem betreft alleen wanneer de gezondheid van sekswerkers is verzekerd.

Zijn fractie heeft grote twijfels of dat met dit voorstel aan de orde is. Het college stelt diverse uitgangspunten in de nota. De hele raad was in 2019 voorstander van deze Uitgangspuntennota. Dat betekent voor hem op dit moment nog geen carte Blanche. De gemeente moet zijns inziens uitgaan van “nee tenzij het goed geregeld is”. In de ogen van zijn fractie moeten zeker 20 punten anders. De gemeente moet zich niet als commerciële merktpartij gaan gedragen. Hij vindt dat de gemeente dat nu wel doet. De gemeente heeft in zijn ogen een dubieus verleden op het oude Zandpad en ook het toekomstige lijkt het niet goed te komen. Hij woont daar vlakbij en zag regelmatig problemen. Hij was ook voorzitter van het wijkplatform. Hij weet dat diverse bewoners in de afgelopen tijd geklaagd hebben. Hij ondersteunt het pleidooi van Denk. Het tweede, het derde en het vierde uitgangspunt van de seksnota hebben grote nadelen; hij pleit ervoor vooral in te zetten op de uitstapprogramma's. De voorzitter onderbreekt heer Walenkamp met de melding dat het voorstel dat voorligt nu aan de orde is. Zij merkt op dat het locatieonderzoek nu niet op de agenda staat. Zij vraagt hem vooral op dit voorstel (uitgangspunten voor zorg en hulp) te reageren. De heer Walenkamp (Stadsbelang Utrecht) werpt tegen dat het hier gaat om een Nota van Uitgangspunten.

Hij herhaalt zijn inbreng met betrekking tot het serieus nemen van bewoners. Hij vindt dat dat een onderdeel moet zijn van deze nota. De voorzitter stelt de heer Walenkamp in de gelegenheid zijn inbreng later nog te agenderen. Zij benadrukt dat het nu gaat over hulp en begeleiding. De heer Walenkamp (Stadsbelang Utrecht) heeft goede contacten in Overvecht en benadrukt zijn inbreng. De heer Vonk (GroenLinks) benadrukt dat het hier gaat om de nota rondom zorg. De heer Walenkamp trekt het nu heel breed. Ook in Overvecht vindt momenteel huiskamerprostitutie plaats; dat is op dit moment illegaal. Die prostitutie zou kunnen verminPagina 7 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

340

350

deren. Mensen zouden in beeld kunnen komen bij de zorg. Dat lijkt hem een voordeel. Hij vraagt hoe Stadsbelang daar tegenaan kijkt. De heer Walenkamp (Stadsbelang Utrecht) herhaalt zijn derde punt: niet ja en amen zeggen en ook niet nee. Wat hem betreft is het uitgangspunt “Nee, tenzij het goed geregeld is”. Het leidt nu tot criminaliteit en veel mensenhandel. Wanneer dit niet goed is geregeld, moet het nieuwe Zandpad niet worden gedaan. Ook het financiële verhaal is nog niet goed geregeld. Hij refereert hierbij aan de inbreng van de mevrouw Meerding. Hij vervolgt zijn inbreng. Zijn vijfde punt was Financiën. Hij merkt op dat dat nauwelijks serieus genomen wordt. Hij is betrokken bij het stadsbestuur vanaf 1994 als betrokken bewoner. Hij betreurt het dat dit nog niet is opgenomen. Hij verzoekt het college dringend om deze informatie aan de politiek toe te sturen voordat de raad dit punt gaat behandelen. “Wanneer het nieuwe Zandpad niet in bedrijf genomen wordt, vervalt de uitvoering van de motie.” klinkt hem dreigend in de oren. Hij merkt op dat er geen limiet staat genoemd in de Bibob. Er is geen absolute eis om te starten in Q1 2023. Hij verzoekt de raad en het college geen verkeerde beslissingen te nemen onder tijdsdruk. Hij refereert aan de vijf vragen van de politie. Hij gaat ervan uit dat de gemeente daar serieus op ingaat.

Hij vraagt het college de nodige zorg te kwantificeren voor dit voorstel. Wanneer hij die kwantificering uitvoert, komt hij al gauw op 40.000 euro per jaar per prostituee. Hij stelt daar vragen bij het schaart zich achter de desbetreffende inbreng van de heer van Deún van de PVV over subsidieslurpers.

360

370

380

Mevrouw Snippe (Partij voor de Dieren) uit haar waardering voor deze Nota van Uitgangspunten. Deze nota is gebaseerd op de uitkomst van een uitgebreide consultatie naar de kennis en ervaring van alle betrokken partijen. Zij vindt het goed dat echt geluisterd is naar sekswerkers. Een belangrijk punt over de-stigmatisering is al gemaakt. Haar fractie sluit zich daarbij aan. Haar fractie benadrukt ook het belang van het onderscheid tussen hulp en dienstverlening. Ook haar fractie sluit zich tenslotte aan bij het punt over mensenhandel en dat daarvoor ruimere aandacht moet zijn in deze nota. Zij verneemt graag van de burgemeester hoe dat verder aan te pakken. Beantwoording Wethouder Eerenberg benadrukt dat het nu gaat om de Nota van Uitgangspunten specifiek gericht op de hulpverlening op het toekomstige nieuwe Zandpad. Dat was ook de nadrukkelijke wens van de raad: vandaag deze tussenstap te maken en expliciet te spreken over hoe ervoor te zorgen dat op het nieuwe Zandpad de sekswerkers in een verantwoorde en veilige omgeving hun werk kunnen doen. Belangrijk daarbij is dat het hier gaat om legaal werk in Nederland. In die zin is dat werk ook normaal en werk waarbij niet uit de weg gegaan moet worden van het gegeven dat daaraan grote risico’s kleven.

Risico's in termen van veiligheid, maar ook risico’s als het gaat om de vraag hoe dat op een verantwoorde manier te doen, vanuit het vragen en opmerkingen over mensenhandel en perspectief van de volksgezondheid. Daarover gaat deze nota. De wethouder benadrukt dat het stadsbestuur tijd heeft. De commissiegriffier heeft een scherpe analyse gemaakt over de financiën. In de voorbereiding van het debat kwam het college er achter dat daarin ook iets niet goed Pagina 8 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

390

400

410

420

430

is gegaan. De wethouder zet uiteen dat in 2014 bij een bezuinigingsronde besloten is dat er één dagdeel hulpverlening op het toekomstige nieuwe Zandpad geschrapt zou moeten worden. Dat besluit is door het stadsbestuur genomen. Tegelijkertijd is in de debatten en in de gesprekken over het nieuwe Zandpad gezegd dat vastgehouden moet worden aan de 24 uur en aan de vier dagdelen. Die twee afspraken zijn niet met elkaar te verenigen: een bezuiniging van het dagdeel en het volhouden van de 24 uur. Wat het college betreft is die 24 uur leidend. Dat betekent dat de wethouder te maken heeft met een financieel gat van ongeveer 70.000 euro. De wethouder zal dit inzichtelijk maken. Hij is het eens met de kritiek van de VVD dat het inzicht in de financiën verbeterd moet worden in dit raadsvoorstel. Dat betekent dat het programma Volksgezondheid aan de lat zal staan voor 70.000 euro. Mevrouw Meerding (VVD) begrijpt dat dat gat sinds 2014 bestaat. Destijds is ingestemd met bezuinigingen. Blijkbaar komt het bestuur er nu pas achter. Zij vraagt of dit niet eerder opgelost had moeten worden. Wethouder Eerenberg is het erover eens dat dit eerder ingezien had moeten worden. Hij herhaalt zijn standpunt. Hij zegt de commissie een strekt ter vervanging toe op dit punt, tijdig voor de raadsbehandeling.

De inhoud is hoe ervoor te zorgen dat de sekswerkers op het Zandpad veilig en verantwoord hun werk kunnen doen. Daarover maakte de commissie veel verschillende opmerkingen. De wethouder neemt die voor een groot gedeelte over. De ChristenUnie sprak over de vertrouwenspersoon; dat moet gelezen worden als dat de vertrouwenspersoon er moet zijn. Hij vindt dat essentieel in het laagdrempelige hulpverleningsaanbod. De wethouder is het helemaal eens met de inbreng van D66 hierover: het is werk waarop soms een stigma zit. Voor sommige sekswerkers is er sprake van een drempel om stappen te zetten naar de hulpverlening. Dan is een vertrouwenspersoon des te belangrijker. Ook op dat punt zal hij de woorden anders kiezen in de strekt ter vervanging. Het college zal breder kijken naar het complementair zijn van de hulp. Enkele van de fracties vragen daar naar. Het is heel belangrijk dat er veel verschillende vormen van hulpverlening zijn. Deze nota gaat specifiek over het nieuwe Zandpad. Wanneer het gaat om sekswerken via het internet, is daarvoor stedelijke hulpverlening. Hij is het er over eens dat daarover bestuurlijk nog een nieuw gesprek gevoerd zou moeten worden. Die ontwikkeling is momenteel gaande. Voor het nieuwe Zandpad is deze ontwikkeling minder relevant. Het gaat daar gewoon om raamprostitutie.

Daarvoor moet een aantal hulpverleningszaken georganiseerd worden, maar niet als het gaat om de hulpverlening die over het thuiswerken of sekswerk gaat via internet. Voor deze Nota van Uitgangspunten is dit laatste niet relevant. De vraag is dan wat er georganiseerd moet worden: vooral laagdrempelig, inloop, anoniem. Dit betreft de tweede wijziging die hij toezegt en hij refereert daarbij aan de inbreng van Student & Starter. Verder sprekend over complementariteit vroeg GroenLinks of de faciliteiten voor het Zandpad opengesteld zouden moeten worden voor andere sekswerkers in de stad. De wethouder benadrukt dat dat nadrukkelijk niet de bedoeling is. Bekend is dat iets georganiseerd moet worden op het Zandpad dat ook echt gericht is op de sekswerkers daar. Het moet ook gaan om hulp die past bij het werk op het nieuwe Zandpad, waar mensen werken die ook begrijpen wat daar gebeurt. Daarnaast is er een breed stedelijk aanbod van prostitutiehulpverlening, ook hulpverlening gericht op uitstappen, zo zegt hij richting de PVV en Stadsbelang Utrecht. Dat wordt niet specifiek

Pagina 9 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

440

450

460

470

480

georganiseerd op het nieuwe Zandpad. Dat is breed in de stad voor alle sekswerkers beschikbaar. De wethouder ontkent dat de gemeente de boekhouding van sekswerkers gaat doen. De gemeente gaat wel sekswerkers de weg wijzen en hulp bieden als het gaat om de goede manier. De gemeente zet mensen op het goede spoor. De heer Vonk (GroenLinks) begrijpt het juist eens te zijn met de wethouder als het gaat om hulpverlening voor deze doelgroep op het Zandpad. Wethouder Eerenberg begrijpt dat hij de bijdrage van de heer Vonk verkeerd had geïnterpreteerd. Het gaat om aanvullende dienstverlening op het Zandpad bovenop alles wat stedelijk gedaan wordt. Wanneer gewerkt wordt aan normalisatie, creëert de gemeente een cultuur en een sfeer van “zo doen we dat met elkaar”. Dan wordt het ingewikkeld om in te stappen met mensen die daar op een andere foute manier naar kijken. Het gaat ook om het stellen van normen als gemeente haar hulp aanbiedt. Naar aanleiding van de vragen en opmerkingen over mensenhandel zal de wethouder ten derde de nota aanvullen. Deze nota gaat nadrukkelijk over hulpverlening. Uiteraard houden hulpverleners oren en ogen open en is te verwachten dat wanneer zij misstanden zien en ervaren vanuit hun professie daar naar zullen behandelen. Het gaat nadrukkelijk om een vertrouwensrelatie.

Daarom staat de hulpverlening in een breder pakket van andere maatregelen rondom het nieuwe Zandpad die gericht zijn op veiligheid op handhaving, op het voorkomen van mensenhandel, op de soort exploitanten. Deze Nota van Uitgangspunten is niet het enige dat georganiseerd wordt op het nieuwe Zandpad. In de strekt ter vervanging die de raad tegemoet kan zien, zal het college iets meer zeggen over de relatie met mensenhandel met daarbij prioriteit aan de vertrouwensrelatie. De heer Van Deún (PVV) refereerde om die reden in zijn bijdrage daaraan. Juist door in te zetten op competenties bij deze mensen, is juist binnen die vertrouwensrelatie in onderling overleg te komen tot signalen van mensenhandel en die kunnen dan ook doorgekoppeld worden. Dat vereist de nodige competenties bij de hulpverleners. Zijn vraag was daarop gericht: gaat het stadsbestuur daarop sturen? Stelt het college dan ook die eisen? Daarop kreeg hij nog geen antwoord. Wethouder Eerenberg herhaalt zijn statement over wat verwacht mag worden van professionele organisaties. Hij bevestigt kwaliteitseisen te zullen opnemen. Het voorkomen van mensenhandel behoort daartoe zolang dat kan op vertrouwelijke manier tussen sekswerker en hulpverlener. De wethouder concludeert dat de heer Van Deún en hij het met elkaar eens zijn.

Naast die hulpverlening worden heel veel andere zaken georganiseerd met betrekking tot exploitanten en het voorkomen van mensenhandel. Hij vervolgt met in te gaan op de andere punten die ingebracht zijn. Hij vindt het een goede suggestie van de ChristenUnie richting de taal. Deze Nota van Uitgangspunten zal uitgewerkt worden in formele eisen aan de partijen die dit gaan doen. Het lijkt hem een pre wanneer de hulpverleners taalvaardig zijn. Er zullen ook mensen uit andere landen komen werken; dan helpt het wanneer de taalbarrière geslecht wordt. Hij neemt het punt in die zin over. Ook als het gaat om de gastvrouw naar wie de VVD en de ChristenUnie vroegen: ervoor te zorgen dat het om iemand gaat die het vertrouwen geniet van sekswerkers. Het gaat dan vooral om het antwoord op de vraag of de gastvrouw de wereld van de sekswerkers begrijpt, of zij de taal spreekt, of zij de rol goed kan vervullen. Dat hoeft

Pagina 10 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

490

niet per se iemand te zijn die uitgestapt is. Zij moet vooral een hele goede gastvrouw zijn. De PvdA ging in op het aanbesteden. Hij deelt zijn chagrijn over aanbesteden. Dat is in zijn algemeenheid ook niet zijn hobby. De gemeente heeft zich te houden aan de regels als het gaat om het fatsoenlijk inkopen. Het college kiest een lichte vorm met een brede uitvraag waarbij veel partijen kunnen meedoen met daarbij strakke kwaliteitseisen. Het gaat nu meer om een uitvraag dan om een aanbesteding. Het college zal dat zo licht als mogelijk doen. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat in de praktijk het vaak anders blijkt dan beargumenteerd door het college als het gaat om de stellingname dat het moet. Hij is blij met de opstelling van de wethouder. Hij vraagt of de wethouder kan toezeggen dat hij wanneer er een partij is die het in de afgelopen tijd goed heeft gedaan, dat onderdeel gemaakt zal worden van de uitvraag en dat dat een partij gaat helpen. Wethouder Eerenberg antwoordt dat hij dat zal doen binnen de kaders van het inkopen. Hij is het helemaal eens met de heer Van der Zweth. Dit zal absoluut geen Europese aanbesteding zijn. Het moet pragmatisch en klein georganiseerd worden waarbij de ervaring in het veld een pre zal zijn.

500

Vragen gemist? De heer Van der Zweth (PvdA) had de vergelijking gemaakt met de tippelzone en hij vraagt zich af of 24 uur dan wel voldoende is. Daaraan gekoppeld vraagt hij of het budget wellicht moet groeien wanneer het aantal plekken gaat groeien. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) vraagt over dubbelen in het aanbod en de rol van de exploitant. Zij noemt het aanbieden van middelen door de HAP op dit moment of in het verleden; zij refereert daarbij aan de diffuse rol van de exploitant. 510

Mevrouw Bijsterbosch (D66) had een vraag gesteld over het aanscherpen van de nota op het punt van het niet opdringen van ongewenste hulp.

520

530

Wethouder Eerenberg antwoordt dat de 24 uur de afspraak is die het stadsbestuur gemaakt heeft. Richting de heer Van der Zweth merkt hij op te denken dat het goed is om de afspraak te maken dit scherp te monitoren. Hij zet uiteen dat de 24 uur geen heilig getal is. Het gaat om goede dienst- en hulpverlening voor de sekswerkers. Wanneer dat te weinig blijkt te zijn, mag de raad ervan uitgaan dat het college dan naar middelen gaat zoeken om dat op te lossen. De wethouder vermoedt al vrij snel na de start op de 24 uur te gaan zitten omdat beschikbaarheid nodig is. De heer Van der Zweth (PvdA) vraagt de wethouder toe te zeggen nadrukkelijk bij de raad terug te komen over hoe het aantal uren zich verhouden tot het aantal mensen, ook als er niets te melden is en het goed lijkt te gaan en daar de vergelijking te maken is met hoe dit op de tippelzone is gedaan. Wat hem betreft moet er opgeschaald worden zodra nodig. Het moet tegen die tijd geen discussie worden over financiën, maar een discussie over de zorg die bij de sector hoort. Wethouder Eerenberg belooft dit in de praktijk zeer scherp in de gaten te zullen houden. De raad zal als eerste vernemen wanneer het aantal uren te weinig is. Tegelijkertijd beseft hij als geen ander dat de raad het budgetrecht heeft. Wanneer

Pagina 11 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

540

550

560

570

het aantal uren vermeerderd moet worden, zal het stadsbestuur toch ook over geld moeten spreken. Als het gaat om wat exploitanten aanbieden, zal wanneer het gaat om specialistische hulpverlening, zullen de sekswerkers terecht moeten kunnen bij een onafhankelijke gespecialiseerde hulpverlener als het gaat om de vertrouwensband en om de twijfels die sekswerkers kunnen hebben. Dat laat het college als het aan de wethouder ligt niet over aan exploitanten. Het college zal daarover goede afspraken maken met exploitanten. In de nota staan enkele noties over de verschillen tussen dienst- en hulpverlening. De wethouder heeft begrepen dat dit meer als uitgangspunt vastgelegd zou moeten worden. Ook in die zin zal hij in de strekt ter vervanging een aanscherping aanbrengen. Burgemeester Dijksma gaat in op twee onderwerpen waarop zij reageert: de mensenhandel en de wijze waarop het college zoveel mogelijk zal proberen om daaraan een halt aan toe te roepen op alle manieren die het college kent. In algemene zin sprak mevrouw Bijsterbosch over de-stigmatisering en hoe Utrecht daarmee zou moeten omgaan. Zij denkt dat het goed is vast te stellen dat in een stad van de omvang van Utrecht het niet meer dan logisch is dat er plekken zijn waar mensen legaal sekswerk kunnen verrichten. Het is belangrijk die ruimte te bieden. De gemeente moet dat zo goed mogelijk doen.

De wethouder lichtte al toe wat op dat gebied te doen is. Zij is het zeer eens met de mensen die zeggen dat het normaal werk is, en zij tekent daarbij aan dat het wel om kwetsbaar werk gaat. De Tussenvoorziening is al wel onderdeel van de door mevrouw Bijsterbosch genoemde alliantie; er is geen enkel bezwaar om ook de gemeente te laten toetreden. Zij is bereid om toe te treden. Bovendien heeft de gemeente Utrecht nauw contact met de gemeente Tilburg. Utrecht werkt met een aantal gemeenten goed samen om de ontwikkelingen in de hele branche goed te kunnen volgen. Met betrekking tot de mensenhandel zet de burgemeester uiteen dat de branche bij uitstek daarvoor zeer gevoelig is. Dat moet altijd meegewogen worden met alles wat gedaan wordt. Dat is de reden waarom in het bredere pakket van maatregelen rondom het nieuwe Zandpad daarvoor nadrukkelijk aandacht is gevraagd. Als het gaat om het specifieke punt van hulpverlening zegt de burgemeester toe dat het college op dat onderwerp een nadere regel hulpverlening maken die nog meer en precieser gaat uitwerken wat dat eventueel gaat betekenen voor het alert zijn op signalen van mensenhandel. Die komt in Q1 van 2022. Momenteel zijn hulpverleners hierop al heel scherp. Dat staat steeds in verhouding tot de vertrouwensband die de hulpverleners tegelijkertijd opbouwen met de sekswerkers.

Dat is een kwestie van kunde en goed opereren en ook een kwestie van niet-wegkijken. De burgemeester denkt dat het belangrijk is dat samen met de raad vast te stellen. Dit is ook een voortdurend onderwerp van gesprek geweest bij het bredere pakket dat op een ander moment zal worden besproken. Het zou ook onderdeel zijn van de nadere regel hulpverlening. Die ontvangt de raad in 2022 zodat de raad met het college kan vaststellen of de raad dat voldoende vindt. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat in de nota staat dat uit de consultatiegesprekken niet naar voren is gekomen dat de problematiek van mensenhandel een gemene deler is. Hij vraagt wat dat zegt over de gevolgen van het beleid ten aanzien

Pagina 12 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

580

590

600

610

van mensenhandel. Waar zit de ontkenning van die problematiek wanneer het geen gemene deler is? Burgemeester Dijksma vindt het lastig om grote conclusies te hangen aan een enkele frase waarvan zij momenteel niet de context paraat heeft. Zij kan dan nu alleen haar eigen positie daarin geven. Haar positie is dat mensenhandel een heel groot probleem is, dat de gemeente er alles aan moet doen om aan mensenhandel een halt toe te roepen en dat inderdaad heel veel gevraagd wordt van het stadsbestuur om dat voor elkaar te krijgen. Onlangs vond een Raadsinformatiebijeenkomst plaats waarbij ook gesproken is met de rapporteur mensenhandel. Die gaf aan dat het soms ingewikkeld is om mensenhandel te ontdekken als het gaat om de manier waarop die is vast te stellen. Er is geen moreel verschil van mening over de vraag of mensenhandel een heel groot probleem is en dat mensenhandel tegengegaan moet worden. Het zal soms lastig zijn om mensenhandel op te sporen en de burgemeester verwacht dat er soms heel veel verschillende instrumenten nodig zijn voor het vangnet. Het zijn evenzovele illegale situaties waarop veel minder zicht is die net zo goed aangepakt moeten worden als de kwetsbare legale. Zij vindt dat belangrijk om vast te stellen. De heer Van Steeg (CDA) licht toe dat zijn vraag was of alle betrokken instanties nodig zijn om juist die problematiek op een goede manier aan te pakken.

Als dat geen gemene deler is, is zijn vraag hoe dat tot een succes te laten zijn. Hoe is mensenhandel op een goede manier aan te pakken? Burgemeester Dijksma merkt op dat alle instanties die hiervan werk kunnen maken, daarvan ook werk willen maken. De raad kan een nadere uitwerking tegemoet zien van de hulpverlening. Daar wordt wel degelijk het belang ingezien van het signaleren en het ervoor zorgen dat het net zich sluit rond mensenhandelaren. Kijkend naar de samenwerking tussen de gemeente enerzijds en anderzijds politie en justitie, en de bespreking hiervan in De Driehoek, geeft aan hoe groot het belang is van dit thema. De burgemeester interpreteert het als dat degenen die iets moeten doen, dat ook gaan doen. Gemiste vragen? Geen. Tweede termijn Mevrouw Meerding (VVD) schrikt van het gat in de begroting. De afweging op de begroting wordt normaal gesproken bij de Voorjaarsnota genomen. Dat zal nu op een andere manier gedaan moeten worden. Zij is benieuwd hoe de wethouder dit gaat oplossen; haar fractie kijkt uit naar het voorstel.

620

Wethouder Eerenberg deelt het gevoel van de VVD. Ook hij weet het nog niet zo lang. Hij vindt dit een buitengewoon vervelende historie met een besluit in 2014 en alle andere gesprekken die steeds gevoerd zijn over het Zandpad waarin dat niet op die manier verwerkt is. Mevrouw Meerding heeft helemaal gelijk; het college dient dergelijke problemen op te lossen in de IPC-cyclus. Het college zal dat ook doen. Gelukkig is er voldoende tijd om als bestuur op andere momenten het gesprek te voeren. Zo lang daarvoor geen oplossing is gevonden, staat wat hem betreft volksgezondheid aan de lat. Hij noemt in dit verband het begrip taakstelling binnen het programma. Hij tornt niet aan de 24 uur.

Pagina 13 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

630

De voorzitter legt de vraag voor of de commissie de strekt ter vervanging eerst in de commissie wil bespreken of direct in de raad. De heer Van der Zweth (PvdA) stelt voor dit onderwerp direkt door te geleiden naar de raad. Hij wil dan ook nog kijken naar het aanbesteden. Als het gaat om de 24 uur zou een raadsuitspraak daarbij kunnen helpen. Hij stelt een half uur bespreking in de raad voor. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) gaat akkoord met het voorstel van 30 minuten bespreking in de raad.

640

De voorzitter concludeert dat dit onderwerp doorgeleid wordt naar de raad en dat voor de bespreking 30 minuten zal worden uitgetrokken. Zij verneemt van de wethouder dat de raad de strekt ter vervanging over twee weken zal ontvangen. Zij recapituleert de gedane toezeggingen: De burgemeester zal  In Q1 2022 de raad een nadere regel leveren over de hulpverlening. Verder heeft de burgemeester gezegd de samenwerking te zullen zoeken met de gemeente Tilburg en toe te zullen treden tot de alliantie.

650

De wethouder zal  over twee weken de raad een strekt ter vervanging doen toekomen; daarin staat een toelichting en een onderbouwing op de financiën van de hulpverlening op basis van 24 uur per week, en er worden aanpassingen gemaakt in de tekst over de vertrouwenspersoon, anonimiteit, vertrouwelijkheid, de relatie met mensenhandel zonder schade aan de vertrouwensrelatie, de taalvaardigheid van hulpverleners, het vertrouwen in de gastvrouw en met aanscherping van de nota op het gebied van niet-gewenste hulp. De commissie bevestigt dat hiermee alle toezeggingen zijn verwoord. De voorzitter sluit de bespreking van dit agendapunt.

660

670

6. Nieuwe locaties seksbedrijven in Utrecht Beleidsveld: Prostitutie - Burgemeester Dijksma Geagendeerd door T. Sturkenboom (Student & Starter), E. Bijsterbosch ( D66), H. Assen ( PvdA), H. de Boer (GroenLinks). Op 8 juni jl. ontving de raad een brief over het wijzigen van de bestemming van het pand aan de Jaffastraat 1. Hier heeft jaren tot aan 2013 een bordeel gezeten. De gemeente heeft besloten het verzoek van de eigenaar van het pand – Rijksvastgoedbedrijf - te honoreren om de bestemming om te zetten naar slechts wonen. De voornaamste reden die hiervoor gegeven wordt, is dat de ontwikkeling van het Nieuwe Zandpad bijdraagt aan uitbreiding van meer legale sekswerkplekken in Utrecht. Naast het Nieuwe Zandpad zijn er op dit moment maximaal 6 seksbedrijven (bordelen, privéhuizen, erotische massagesalons of sekstheaters) die een vergunning kunnen krijgen. Dit mag alleen op plekken waar dat past in het bestemmingsplan. Met het verwijderen van de bestemming sekswerk aan de Jaffastraat 1, zijn er slechts 5 mogelijke plekken over. Meer werkruimte op het Zandpad is natuurlijk mooi, maar draagt niet bij aan diversiteit van sekswerk, zeker nu de Tippelzone gesloten wordt en er minder privé seksclubs in Utrecht zijn. Student & Starter, D66, PvdA en GL willen dan ook in debat met het college over waar het college seksbedrijven dan wél mogelijk wil maken in de stad.

Verder zijn de fracties benieuwd hoe het college kijkt naar het uitbreiden van het maximaal aantal vergunningen, gezien de groei van de stad

6.1 Wijziging bestemming pand Jaffastraat 1 Utrecht 680

De voorzitter, de heer Wijmenga, leidt dit onderwerp in en refereert daarbij aan de annotatie bij de agenda (zie boven). Pagina 14 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

690

700

710

720

730

Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) beschouwt seks als een niet te ontkennen onderdeel van de samenleving. Wat haar betreft omarmt de gemeente Utrecht het beroep sekswerk en sekswerkers. Wat haar betreft zijn die locaties veilig en beweegt de gemeente mee met de moderne tijd. Anders dan in de oudheid, heeft de moderne tijd internet, telefoons, online platforms. Corona maakte dat sekswerk steeds meer vanuit huis uitgeoefend werd. Haar fractie is er niet mee eens om er van uit te gaan dat het nieuwe Zandpad alle problemen oplost. Daarmee gaat het bestuur voorbij aan een aantal feiten. Er zijn allereerst minder plekken op het Zandpad en bovendien zijn raamsekswerk, massageslots, bordelen, de tippelzone niet tegen elkaar weg te strepen. Ten tweede zou het fijn zijn wanneer sekswerk steeds meer werd erkend als een legaal beroep. Wat haar betreft moet niet steeds gezegd worden dat het gevaarlijk is om sekswerk thuis te doen. Dat neemt niet weg dat er gevaarlijke omstandigheden kunnen zijn. Zij wil niet het imago kweken als zijn sekswerkers hulpbehoevend. Sekswerkers leveren een dienst. Zij is benieuwd te vernemen of de burgemeester bereid is niet alleen te kijken naar alternatieve locaties.

Haar fractie vindt het kwalijk dat niet gekeken wordt naar een alternatieve locatie met het weghalen van de bestemming op de Jaffastraat, maar ook zoals in Lelystad de erkenning van sekswerkers, en een eenvoudige aanvraag van een vergunning om thuis sekswerk te verrichten. Zij krijgt hierop graag een toezegging van de burgemeester. De VNG deed volgens haar een mooie uitspraak over het Nieuw Zeelands-model; het legalisereren van sekswerk. Haar fractie was daardoor verrast. Zij vraagt zich af of de stap die Utrecht nu zet met het weghalen van een sekswerkplek, wel in lijn is met het beleid van de VNG. Als dit wel in lijn is met het beleid van de VNG is zij benieuwd te vernemen wat Utrecht in de komende tijd anders en meer gaat doen om sekswerkers daadwerkelijk te helpen hun beroep op een professionele en veilige manier uit te oefenen en daadwerkelijk onderdeel te zijn van de samenleving. Volgens haar fractie hebben sekswerkers recht op een veilige plek en recht op voldoende plekken in welke vorm dan ook. Dan spreekt zij niet alleen over fysieke locaties maar over alle vormen en alternatieven die er toe doen. Zij pleit ervoor mee te bewegen met de moderne tijd. Mevrouw Bijsterbosch (D66) kan zich vinden in het betoog van mevrouw Sturkenboom. Zij stelt: een mens lijdt het meest aan het lijden dat hij vreest.

Wanneer deze stad voor de-stigmatisering van sekswerk is, is het preventief weghalen van de seksbestemming van een pand van een nog niet ervaren overlast en nog niet ervaren onveiligheid een slecht signaal. Hoewel D66 zeker begrijpt dat in de buurt van de Jaffastraat onrust bestond, geeft de overheid hier het signaal dat het onguur is en dat de samenleving dit niet zou moeten willen. Dat helpt de maatschappelijke positie van sekswerkers niet vooruit. Mevrouw Meerding (VVD) is het niet helemaal eens met de lezing van mevrouw Bijsterbosch als geeft de gemeente het signaal af dat sekswerk onguur is. In haar beleving geeft de gemeente het signaal af dat deze wijk in de afgelopen jaren enorm veranderd is, dat het een dichtbevolkte woonwijk is met veel kinderen en dat deze seksbestemming nu daar niet meer goed past. Zij vraagt hoe mevrouw Bijsterbosch dat ziet. Mevrouw Bijsterbosch (D66) is het daarmee niet eens. Pagina 15 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021

740

750

760

770

Mevrouw Meerding (VVD) concludeert dat mevrouw Bijsterbosch het prima vindt wanneer een seksbestemming midden in een woonwijk zit. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) merkt op dat het pand al een tijd leeg staat en aan het verloederen is. Daar kan niet meer gewoond worden en er worden geen andere activiteiten gedaan. Zij vraagt wat D66 dat zegt. Mevrouw Bijsterbosch (D66) zet uiteen dat de woonbestemming paarde aan de seksbestemming; in die zin was er geen belemmering om daar ook te gaan wonen. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) concludeert dat de seksbestemming voor het wonen toch als een belemmering ervaren is. Dat betekent dat op die plek het niet aantrekkelijk genoeg is om daar zowel te wonen als als sekswerker aan het werk te gaan. Zij legt de vraag voor aan D66 waar elders in de stad dan sekswerk te bestemmen. Mevrouw Bijsterbosch (D66) heeft geen zin om specifieke locaties te gaan aanwijzen. Zij denkt ook niet dat de raad dat moet doen. Het stadsbestuur zou met de branche in gesprek moeten over waar die het wel ziet zitten. De voorzitter merkt op dat die vraag al aan de burgemeester gesteld is. Mevrouw Bijsterbosch (D66) weet dat de branche geen interesse heeft getoond in de Jaffastraat. Het gaat haar fractie ook niet precies om déze locatie. Een loketje openen en achterover leunen is in haar beleving niet genoeg.

In het AD kon zij lezen dat in de afgelopen 10 jaar geen aanvraag voor een vergunning is gedaan. Hieruit is niet te concluderen dat de gemeente het prima doet. Zij zegt dit vooral ook omdat het college meermalen heeft geconstateerd dat de markt is veranderd in de afgelopen jaren. Meer sekswerkers boden hun diensten aan via internet en werken vanuit woningen en hotels. Het bestuur kan zich de vraag stellen waar dat door komt: zit de verandering aan de aanbodkant met een restrictief ruimtelijk beleid en een restrictief vergunningenbeleid? Sinds de opheffing van het bordeelverbod in 2000 is het aantal legale werkplekken landelijk meer dan gehalveerd. Of zit de verandering aan de vraagkant? De seksbranche zou niet de enige zijn die in de afgelopen 20 jaar ingrijpend is veranderd als gevolg van het internet. Zij vermoedt een combinatie van beide: aanbod en vraag. Hoe dan ook beweegt de gemeente onvoldoende mee met de veranderingen. Zij vraagt of het college bereid is een actieve consultatie te doen onder zelfstandige sekswerkers en exploitanten om de behoefte na te gaan. Zij adviseert het college dan het thuiswerk expliciet daarin mee te nemen. Sekswerkers mogen niet vanuit huis hun beroep uitoefenen. Een sekswerker wordt op dezelfde manier behandeld als een exploitant; dat is een erg hoge drempel.

In de nota hulpverlening werd ook al genoemd dat steeds meer sekswerkers vanuit hun woning werken. Het bestuur weet dat het gebeurt, het bestuur weet dat er nauwelijks veilige en legale opties zijn, maar het gemeentebestuur maakt deze optie welbewust illegaal met alle gevolgen voor veiligheid van sekswerkers van dien. De vraag is of sekswerkers aangifte durven te doen van geweld dat hen overkomt als dat een boete of zelfs huisuitzetting tot gevolg kan hebben. Er zijn ook gemeenten die dat anders doen. Zij noemt Tilburg in dit verband, en Lelystad waar gewerkt wordt met een erkenningsysteem voor thuiswerkers. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat zijn fractie aan de zijde staat van D66 wanneer het gaat om een plek voor sekswerk. Hij hoorde ook het pleidooi voor thuiswerken en op locaties om te huren. Dat brengt ook iets met zich mee rondom veiligheid en de aan te bieden zorg. Hij vraagt of D66 het eens is met zijn fractie dat vooral Pagina 16 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021 780

790

800

810

ingezet moet worden op de vergunde werkplekken, dat het aantal vergunde werkplekken vergroot moet worden in een grote stad en dat dat de voorkeur heeft boven de suggestie sekswerk thuis te gaan doen. Mevrouw Bijsterbosch (D66) bevestigt dat voor haar veiligheid voorop staat. Zij acht zich niet getrouwd te zijn met geen enkele vorm van werken. Wanneer geconstateerd wordt dat heel veel sekswerkers vanuit huis werken, dat dat ook plaatsvindt, is voor haar de vraag hoe dat dan veilig te organiseren. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat daar een constatering bij hoort dat dat plaatsvindt omdat er zo weinig plek is. Hij deelt dat volledig met D66. Het aantal plekken moet meegroeien met de groei van de stad. Daar zit voor hem de oplossingsrichting. Hij herhaalt zijn stellingname. Mevrouw Bijsterbosch (D66) gaf zojuist aan de analyse niet zo scherp te kunnen maken als de heer Van der Zweth die nu maakt. Het is in haar beleving beide waar: én te weinig legale vergunde plekken, én de veranderde markt, de veranderde manier van werken. Zij roept het college op dit breder uit te vragen: wat is de behoefte bij zelfstandige sekswerkers. Zij kan zich voorstellen dat het thuiswerken uit nood geboren is en dat de behoefte is ontstaan vanuit het gegeven dat er geen andere manier is en dat de betrokkenen liever op een andere manier zouden willen werken.

Zij stelt voor dat gesprek dan tenminste aan te gaan. Zij vervolgt haar inbreng met in te gaan op de volledige decriminalisering. Dat maakt het sekswerk veiliger en gezonder. Onder andere de anti Europese mensenhandel organisatie, La Strada, Human Rights Watch, Amnesty International, de Wereldgezondheidsorganisatie en de Verenigde Naties zijn die mening toegedaan. De VNG vindt dit inmiddels ook. Zij refereert aan de desbetreffende inbreng van mevrouw Sturkenboom. Zij noemt ook het Nieuw-Zeelandse model. Dat zou volledige decriminalisatie betekenen. Daarover is zij verheugd. Zij vraagt of Utrecht een van de gemeente is niet wet heeft ondersteund binnen de VNG.. Zo ja, vraagt zij naar de inzet van de burgemeester, bijvoorbeeld richting de formatie als pleitbezorger van het Nieuw-Zeelandse model. Zo ja, wat betekent dat voor de Utrechtse eigen omgang met thuiswerkers. Zij vraagt hoe de huidige houding van de gemeente rijmt met volledige decriminalisatie. D66 is erg positief over de geluiden over het nieuwe Zandpad. Ook daar was haar fractie steeds pleitbezorger van ruimte voor innovatie in de seksbranche en het ook mogelijk maken van werkplekken voor het afspreken via internet. Zij vindt het geweldig nieuws dat een bank als ABN AMRO dat wil financieren. Zonder een voorschot te nemen op de uitkomsten, benadrukt zij dit bijzonder positieve signaal.

Zij vindt dit een weg vooruit naar een gezonde, veilige en transparante sector en naar destigmatiseren van sekswerk. Er is nog geen zekerheid op een goede uitkomst. Zij vraagt of de burgemeester kan beloven dat zij alles op alles zet om het nieuwe Zandpad te laten slagen.

820

De heer Van der Zweth (PvdA) vindt dat sekswerkers in de stad veilig hun beroep moeten kunnen uitoefenen. Daarvoor moet er ruimte zijn. Het college heeft de mond vol over de groei van de stad, maar niet voor iedereen is er ruimte om daarin mee te kunnen groeien. Dat geldt in dit geval voor sekswerkers in Utrecht. Ondanks de groei van de stad blijft het aantal vergunde plekken voor sekswerkers dalen. Hij schetst de jongste ontwikkelingen op dit gebied. Het baart zijn fractie zorgen dat het aantal vergunde plekken afneemt. Vaker zal te zien zijn dat sekswerkers gaan werken op plekken waar geen bescherming is, waar sekswerkers Pagina 17 van 24

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 2 september 2021