Concept Verslag commissie Mens en Samenleving, 2021-05-27.pdf

De vergoeding die daar tegenover staat is reëler maar nog niet volledig dekkend. Daarvan wordt ze zenuwachtig, zeker in combinatie met het gegeven dat de begroting voor de seksuele gezondheid naar beneden is bijgesteld. De zienswijze stipt dat al aan. Haar fractie zou daarop wel iets nadrukkelijker aandacht willen zien. Zij vraagt zich af of de GGD straks voorbereid is. Ze denkt daarbij ook aan alle jongeren, jong volwassenen en überhaupt volwassenen. Zij legt de vraag voor of het bestuur goed voorbereid is op wanneer alles weer opengaat. Zij kan zich zomaar voorstellen dat er meer SOA’s bijkomen. Zij vraagt de wethouder daarbij meer kracht te zetten. Ook leest zij wederom niets over de wachttijden. Zij vraagt de wethouder dit punt over te brengen op het dagelijks bestuur van de GGDrU. Als het gaat om mentale gezondheid is haar fractie blij dat daarvoor veel aandacht is. Zij ziet dit nog niet terug in de zienswijze. Zij zou dat willen opnemen als een positief kritisch punt in de zienswijze zo dat daarop extra aandacht gevestigd blijft. Opvallend is dat met verschillende monitoren gefocust wordt op jong volwassenen. Dan vormen de 25-45/50 jarigen een grote doelgroep. Haar fractie is benieuwd hoe dit is voor de categorie 25-35. Die hebben te maken met meer specifieke problematiek als gevolg van corona, dan de groep vanaf 35+.

De heer Van Steeg (CDA) kan zich in grote lijn vinden in de voorliggende zienswijze. Goed dat aandacht wordt besteed in de zienswijzebrief aan de organisatie na de coronacrisis. Goed dat erop wordt gewezen dat de raad daar nadrukkelijk bij wordt betrokken. Dat mag wat hem betreft nog wel een tandje meer. Hij doet de suggestie aan de wethouder na te gaan wat de GGD Utrecht van de coronacrisis leert. Hij kan zich een evaluatie voorstellen en die evaluatie zou bestuurlijk besproken moeten worden wat hem betreft. Om dan vervolgens naar voren te kijken. Ten tweede ziet hij het personeel niet terugkomen in de begroting. Er is personeelstekort en het is moeilijk aan personeel te komen. Formeel is de afspraak gemaakt dat dat niet zou terugslaan op deze begroting. Hij is benieuwd naar de stand van zaken daarin en wat dat betekent voor de komende jaren. Pagina 18 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

Ten derde sluit hij zich aan bij de inbreng van D66. De privacy moet goed geborgd zijn. Hij kan leven met een kleine verhoging van de inwonersbijdrage en van de kindbijdrage.

900

910

920

930

940

De heer Vonk (GroenLinks) kan zich grotendeels aansluiten bij de woorden van zijn voorgangers als het gaat om de zienswijze van de kaderbrief en de ontwerpbegroting. Hij wenst de GGD en de zorgmedewerkers succes toe. Net als D66 keurt hij het geweld en de bedreigingen af richting de zorgmedewerkers. Hij deelt de opvatting van de zorg van de wethouder over de SOA-zorg in de zienswijzebrief. Al eerder vroeg zijn fractie aandacht voor de achterstand. Hij doet de suggestie seksuele voorlichting te geven aan de groepen die daarop nog geen of minder aandacht hebben gekregen. Hij sluit zich aan bij de opmerkingen van Student & Starter over de PreP-pilot. Hij schaart zich achter de opmerkingen over de ICT-systemen en de privacy van D66 Hij voegt de wens van zijn fractie eraan toe dit gezamenlijk op te pakken als GGD-en om te voorkomen dat er verschillende systemen ontstaan. Hij ziet uit naar het onderzoek dat ZonMw uitvoert in samenwerking met de GGD. Mevrouw Assen (PvdA) kan zich hartgrondig aansluiten bij de woorden waarmee de heer Bakker zijn inbreng begon met de waardering voor de GGD. Zij ziet om haar heen heel veel complimenten voor de geoliede machine als het gaat om het vaccineren in de Jaarbeurs. Zij hoopt dat die waardering op enig moment terechtkomt bij de GGD-medewerkers. Haar fractie is blij met de zienswijze.

Zij ziet tot haar vreugde dat veel andere gemeenten de moeite namen om te reageren op de begroting. Zij sluit zich aan bij de opmerkingen van mevrouw Sturkenboom van Student & Starter over de seksuele en mentale gezondheid. Goed dat concreter in te gaan op wat het borgen van de privacy vraagt. Zij leest hier tussen de regels door dat de GGD zijn taken met het huidige budget niet kan uitvoeren. Zij vraagt of de wethouder deze terugkoppeling heeft gekregen en of hij die analyse deelt. Zij ziet veel begrip vanuit de GGD voor de positie van de gemeente ook als het gaat om de financiën. Zij schat in dat in de eerste plaats het Rijk aan zet is. Tegelijkertijd is zij van mening dat het niet kan zijn dat wanneer de GGD onvoldoende uitgerust is om zijn taken uit te voeren, het bestuur van de stad dat laat bestaan, zeker niet tijdens en na de pandemie. Zij vraagt of de wethouder dit deelt en zij vraagt naar de oplossing die hij ziet. De GGD geeft aan niet ernaar te streven de inwonersbijdrage te verhogen. Zij vindt dat op zich een mooi streven. Zij vraagt of het in deze tijd wellicht verdedigbaar zou zijn daar wel naar te streven als dat een oplossing is om taken beter uit te kunnen voeren. Zij leest in de kaderbrief op de zienswijze van het gemeentebestuur over het tegengaan van gezondheidsverschillen geen reactie. Zij vraagt of de wethouder die wel heeft ontvangen.

Haar fractie is daar benieuwd naar. De PvdA hoopt dat het gegeven dat de raad geen reactie ziet, niet betekent dat daarmee niets gedaan gaat worden. Zij vraagt hoe de wethouder de verschillende zienswijzen vanuit de gemeenten duidt. Mevrouw Meerding (VVD) verhaalt verheugt van haar positieve ervaringen met de corona-vaccinatie bij de GGD. Haar fractie is tevreden met de zienswijze. Pagina 19 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

De VVD heeft dezelfde vraag als gesteld door de heer Van Steeg over het personeelstekort. Zij verneemt graag van de wethouder wat dat gaat betekenen en of de wethouder zich daarover ook zorgen maakt. Het wordt wel genoemd door de GGD zelf, maar er wordt nog niet echt een oplossing voor aangedragen. Haar fractie brengt een aantal aandachtspunten in aangestipt door D66 en Student & Starter. Die hebben te maken met de aanpak van de vaccinatie en de seksuele gezondheid. Zij verneemt graag het antwoord van de wethouder.

950

960

970

980

990

De voorzitter constateert dat alle aanwezige fracties hebben gesproken. Hij geeft de wethouder het woord. De beantwoording Wethouder Eerenberg houdt zijn beantwoording kort en krachtig. Hij sluit zich aan bij de complimenten aan het adres van de GGD. De GGD moet hard werken en maakt bedreigingen mee. De wethouder vindt dat laatste volstrekt onacceptabel. Deze mensen helpen de gemeente door deze fase heen. Hij is blij met de waardering die de commissie unaniem uitte. De wethouder verwacht dat de medewerkers van de GGD een gebaar van de raadsleden in het kader van de waardering die zij hebben voor hun werk, zeer op prijs zouden stellen. In relatief weinig tijd organiseerde de GGD een grootschalige verrassend soepel lopende operatie. Hij uit zijn waardering daarvoor. Hij is het eens met de mensen die hebben gezegd dat veel is geleerd in de afgelopen periode in de bestrijding van corona. De GGD regio Utrecht is dan ook van mening dat hij die kennis moet vasthouden. In het tegengaan van de pandemie wordt voortdurend aandacht besteedt aan het aanvullen van draaiboeken. Veel wordt vastgelegd. Utrecht mag zich gelukkig prijzen met zijn GGD. Deze GGD heeft ook de capaciteit dit goed te organiseren.

Op de vraag wat met de kennis richting de toekomst te doen, refereert hij aan de desbetreffende inbreng van de heer Rouvoet over dat zaken georganiseerd zouden moeten worden op landelijk niveau in het kader van de bestrijding van de pandemie. Hij vindt het een goede suggestie van de heer Bakker om na te gaan wat het lokaal bestuur daarvan vindt. Die vraag zullen meerdere gemeenteraden dan moeten beantwoorden. De wethouder weet dat de GGD Utrecht dat gesprek graag met de gemeenteraad wil voeren. Hij zou dat zelf ook graag willen, en dan mogelijk langs de lijn van de heer Van Steeg: wat de gemeente zelf heeft geleerd van de bestrijding van de pandemie. Hij schetst het brede palet aan aspecten die daarbij komen kijken en anderzijds is dan de vraag wat dat betekent voor de toekomstige pandemiebestrijding en de organisatie daarvan in het samenspel met de GGD, regionaal, lokaal en landelijk. Hij zoekt naar een effectieve vorm voor dat gesprek. Hij kan zich voorstellen dat langs die twee lijnen daarvoor een sessie wordt georganiseerd. Hij vraagt het advies van de commissie of dat dan gaat om een collegeinformatiebijeenkomst. De heer Van Steeg (CDA) dankt de wethouder voor deze toezegging. Zijn vraag was gericht op de getrokken lessen bij de GGD en hoe dat gaat leiden tot een nieuwe invulling van personeel en middelen.

De wethouder zet uiteen dat de GGD heel veel lessen heeft getrokken. Dit zou goed een onderwerp kunnen zijn voor het gesprek, ook met de directeur, de DPG. Hij kan een aantal van die onderwerpen delen met de commissie en maakt daarbij een brug naar ICT en privacy. Wanneer in de grootschalige pandemie scheiding nodig is, zijn Pagina 20 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1000

1010

1020

1030

systemen nodig die daarop ingericht zijn. Het gaat daarbij om de opschaling die gemaakt moet worden. Een aantal van de ICT-systemen is oorspronkelijk ontworpen voor veel kleinschaliger gebruik en ook niet zo ontworpen dat ze op te schalen zijn. Dat is een voorbeeld van een les. De positieve variant en een andere les is dat ook iets wakker wordt gemaakt in de GGD op het moment waarop de pandemie bestreden wordt. Hij schetst de aard van de grote inzet die is geleverd. Lessen zijn te trekken over de belastbaarheid van mensen. Het vergt iets van mensen om dit anderhalf jaar vol te houden. De voorzitter verneemt desgevraagd van de wethouder dat het het college niet zal lukken dit gesprek met de GGD vóór de zomer te organiseren. Dit moet goed voorbereid worden. Hij doet het voorstel dat gesprek in september te organiseren. De heer Bakker (D66) merkt op dat er corona-update-bijeenkomsten zijn. Wat hem betreft lenen die zich er goed voor. Hij stelt voor één van die bijeenkomsten daarvoor te gebruiken. De voorzitter verneemt instemming van de commissie. Hij concludeert dat het aldus geregeld gaat worden. De wethouder vervolgt zijn beantwoording. Hij gaat door op de vragen over de ICTsystemen. Hij begint dan bij mevrouw Assen van de PvdA. Binnen de huidige begroting is de GGD Regio Utrecht onvoldoende opgewassen om de hele serieuze vraagstukken over privacy voldoende op te pakken.

Daarin moet geïnvesteerd worden. Het dagelijks bestuur van de GGD vindt dat dit echt gedaan moet worden. Dat wordt beschouwd als een structurele investering. Hij proeft steun daarvoor in de commissie. Dit staat ook in de zienswijze. Het algemeen bestuur heeft gezegd dit te zien als een incidentele investering en dit voor de toekomst opnieuw te beschouwen. Dit wordt de discussie die met het Algemeen Bestuur gevoerd gaat worden rondom de begroting. D66 zegt daarover dat logisch te vinden. Hij ervaart dit als steun. Hij zal namens de gemeente Utrecht in het Algemeen Bestuur inbrengen dat het wat de gemeente betreft alles wat te maken heeft met privacy en ICT en wat daaruit voortvloeit, goed georganiseerd zal moeten zijn. Hij gaat vervolgens in op enkele specifieke onderwerpen die ingebracht zijn van een commissie. Hij noemt in dat verband de seksuele gezondheid. Hij begrijpt de verwachting van Student & Starter over het meer gebruik van de diensten na de opening van de samenleving. Hij weet niet of wetenschappelijk is onderzocht of er dan ook een groter beroep gedaan gaat worden op de seksuele gezondheidszorg. De wethouder vindt het een goede suggestie dit toe te voegen aan de zienswijze gericht op een voorbereiding daarop door de GGD in de breedte.

Met betrekking tot de actuele stand van zaken in de wachtlijsten is dat iedereen binnen twee weken gezien kan worden; de huidige wachttijd is dus twee weken. De wethouder is het zeer eens met Student & Starter, GroenLinks en de PvdA dat de PrEPpilot te weinig heeft opgeleverd. Student & Starter zegt dat het er steviger in mag. De wethouder vindt dat eerder een boodschap aan het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport dan aan de GGD. Daar moet de bekostiging vandaan komen. De wethouder wil graag nog eens naar de zienswijze kijken of het mogelijk is de aanmoediging voor de lobby iets steviger te maken. De PvdA had de reactie gemist op de gezondheidsverschillen. De wethouder constateert dat met die fractie. In het gesprek met de GGD bleek dat daarover veel kennis aanwezig is. De wethouder merkt op dat de gemeente zelf de regie heeft als het gaat om de verkleining van de gezondheidsverschillen. Hij vindt het een goede suggestie hiervan een groot thema te maken, misschien nog wel meer na corona. De regio zou wat hem betreft in de kern moeten inzetten op het verkleinen van gezondheidsver-

Pagina 21 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1040

1050

1060

1070

schillen. Dat is ook geen exclusief vraagstuk van de gemeente Utrecht. Dat speelt in de omliggende gemeenten net zo hard. Dit lijkt hem een goede alinea. Mevrouw Assen (PvdA) merkt op dat de taak voor het verkleinen van gezondheidsverschillen nadrukkelijk ook ligt buiten de zorg, maar ook in het gebied van werk en inkomen. Hoe vindt hierop uitwisseling plaats? Wethouder Eerenberg is het daarover eens. Dit zit ook nadrukkelijk in preventie. Dit heeft ook te maken met ongelijk investeren. Dit lijkt hem iets waarop de GGD zal moeten reageren wanneer de raad zou zeggen daarover iets in de begroting terug te willen zien. Hij benadrukt dat de samenwerking uitstekend is. De wethouder gaat in op de mentale gezondheid en de 25-35-jarigen uit het gezondheidonderzoek. Een concreet verzoek van Student & Starter is, om de mentale gezondheid toe te voegen aan de zienswijze. Hij heeft daartegen geen bezwaar. De vraag of het college binnen het gezondheidonderzoek van de GGD Regio Utrecht de 25 – 35 jarigen er uit kan lichten om daaraan losstaande conclusies te kunnen verbinden, moet de wethouder navragen. Het lijkt de wethouder het meest praktisch wanneer het college de commissie in de eerstvolgende coronabrief meldt of dit zal lukken. De insteek is dat de wethouder hoopt dat het de GGD gaat lukken.

Gemiste vragen De heer Vonk (GroenLinks) had in het kader van ICT, de samenwerking geopperd met andere GGD-en en daarop nog geen reactie gehoord. Wethouder Eerenberg antwoordt dat daarover veel te zeggen is. Bestaande systemen zijn naar een landelijke schaal gebracht en opgeschaald met alle problemen van dien. Vanuit de GHOR is er een inherente samenwerking tussen GGD-en. Er zijn ook systemen waar een aantal GGD-en met elkaar samenwerken; dat geldt onder andere voor het informatiesysteem (GGID) dat in ontwikkeling is voor een aantal GGD-en met de jeugdgezondheidszorg. Daaraan doet de gemeente Utrecht niet mee. De gemeente Utrecht maakte in het verleden een andere keuze. Gezocht wordt naar het behalen van schaalvoordeel en standaardisatie. Er is ook steeds de behoefte om lokaal en regionaal maatwerk mogelijk te maken. Voor de bestrijding van de pandemie moet een robuust systeem zijn dat uniform werkt zonder verschillen in werkwijzen en dat snel is in te zetten en dat ook een beetje simpel werkt. Daarop beginnen nu verbeteringen te ontstaan. In het begin ging dat niet goed. Het zou mooi zijn wanneer de nieuwe minister van VWS dit soort investeringen voor zijn rekening zal nemen en dat daarmee dan grote stappen zijn te maken. Tweede termijn De voorzitter verneemt desgevraagd dat de commissie daaraan geen behoefte heeft.

Hij merkt op dat enkele aanpassingen aan de zienswijzenbrief zijn toegezegd.

1080

Mevrouw Sturkenboom (Student & Starter) merkt op dat wanneer de punten die zij heeft aangedragen in de zienswijzenbrief worden verwerkt, de voorzitter de A-status kan handhaven. De voorzitter concludeert dat deze zienswijzenbrief met de A-status door kan naar de raadsvergadering. Wethouder Eerenberg geeft desgevraagd aan dat hij voor de eerstvolgende raadsvergadering deze wijzigingen zal hebben verwerkt. Toezeggingen Pagina 22 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1090

Een aantal veranderingen zullen aangebracht worden in de zienswijze. Die wijzigingen zijn terug te vinden in het verslag. De wethouder zegt toe dat hij in de coronabijeenkomst na de zomer (september) met de raad het gesprek aangaat over wat geleerd is van de coronasituatie en hoe in de toekomst daarop is in te spelen. In de eerstvolgende coronabrief komt de wethouder terug op de vraag of het mogelijk is om de groep 25-35-jarigen uit te lichten als afzonderlijke groep op het terrein van de mentale gezondheid.

1100

Hiermee besluit de voorzitter de bespreking van dit agendapunt. Hij schorst en heropent de vergadering na 5 minuten.

1110

7. Situatie arbeidsmigranten in Utrecht 7.1 Raadsbrief koudweerregeling en maaltijdvoorziening voor mensen die daken thuisloos zijn 7.2 Raadsbrief beantwoording toezeggingen Programmabegroting diverse beleidsvelden 7.3 Beantwoording schriftelijke vragen 2021 nr. 34 over hulpverlening arbeidsmigranten 7.4 Beantwoording schriftelijke vragen 2020 nr. 136, over de situatie arbeidsmigranten in Utrecht

1120

1130

De voorzitter leidt dit agendapunt in. Hij noemt de agenderende fracties: PvdA, ChristenUnie, GroenLinks en de SP. Zij vroegen dit debat aan over “de vaak schrijnende situatie van arbeidsmigranten”. De fracties willen een actieve houding van de gemeente en zij vinden de ontwikkeling van een meer samenhangende aanpak nodig, bij voorkeur onder één wethouder die helpt bij het zorgen voor goed en veilig werk, fatsoenlijke huisvesting, benodigde zorg en het voorkomen van dak- en thuisloosheid binnen de groep. Dit onderwerp zal worden besproken in één termijn; het gaat om een raadsbrief. De voorzitter geeft eerst de agenderende fracties het woord. Twee van de vier agenderende fracties zijn op het moment van de deze inleiding nog niet aanwezig. De commissie De heer Van der Zweth (PvdA) vindt dat Utrecht de stad moet zijn waar bestaanszekerheid de goed werkende norm is. De situatie van arbeidsmigranten staat in schril contrast daarmee. Hij geeft een paar anekdotes en schetst daarmee wantoestanden in het leven van arbeidsmigranten in Nederland. Als er geen werk meer is, gooit de werkgever ze op straat en verliezen ze naast hun werk ook hun huis en de zorgverzekering. Dan begint de ellende. Hij stelt dat deze mensen uitgebuit worden door malafide uitzendbureaus en werkgevers. Over de rug van arbeidsmigranten wordt geld verdiend. De PvdA stelde meerdere keren vragen.

Wat hem betreft straalde in de beantwoording niets uit van urgentie. Hij merkt op dat het college zich soms tegensprak: over of de groep in beeld was. Het college verwees naar het Rijk waar het ging over gesprekken met werkgevers en toezicht op de arbeidsomstandigheden. Het legde de verantwoordelijkheid bij de arbeidsmigranten zelf waar het ging over taalbeheersing, registratie en zelfs over de woonomstandigheden. Of het college was in ieder geval niet voornemens actie te ondernemen waar het te maken had met toezicht op panPagina 23 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1140

1150

1160

1170

1180

den die door uitzendbureaus worden opgekocht of om een Quickscanhuisvesting, zoals voorgesteld door de commissie Roemer. Hij concludeert dat het college vrijwel niets doet aan de uitbuiting. Hij stelt dat het college zijn zorgplicht voor deze kwetsbare groep serieus moet nemen. Pas nadenken over hulp wanneer sprake is van dak- en thuisloosheid is te laat. Zijn fractie wil een meer samenhangende aanpak, een plan tegen de uitbuiting van arbeidsmigranten in de stad, bij voorkeur wat hem betreft onder één wethouder die zorgt voor veilig werk, fatsoenlijke huisvesting en benodigde zorg. Dit kan in de andere G4 steden. Dan moet het wat hem betreft ook mogelijk zijn in Utrecht. Voor zijn fractie zijn een paar zaken noodzakelijk in dit plan. De eerste is zorgen voor goed werk. De gemeente moet samenwerken met de arbeidsinspectie, de vakbond en met partners in de stad. De heer Van Steeg (CDA) is het eens over de schrijnende gevallen. Hij denkt aan een meer landelijke aanpak en noemt in dat verband de commissie Roemer. Hij begrijpt de urgentie. De werkgevers en de uitzendbureaus hebben een belangrijke verantwoordelijkheid. De heer Van der Zweth (PvdA) bevestigt dat er een landelijke aanpak moet zijn en dat daarbij goed aangesloten moet worden. Het wachten op en overlaten aan een landelijke aanpak lijkt hem onverstandig.

Heel veel partners in de stad geven signalen af richting de gemeente. Die partners kunnen ook de werkgevers noemen bij wie het fout gaat en ze kunnen ook de huizen aanwijzen die overvol zijn geraakt. De gemeente kan daar iets mee. De gemeente zit daar bovenop. De gemeente Utrecht heeft het contact met partijen als het Leger des Heils, Barka op lokaal niveau. Hij vervolgt zijn inbreng in zijn termijn. Hij doet de suggestie als gemeente de samenwerking te zoeken met de arbeidsinspectie, de vakbond, de partners in de stad zoals Barka, het Leger des Heils, de kerken om malafide werkgevers aan te pakken. Wat hem betreft hoort het erbij dat de gemeente die werkgevers gaat aanspreken, zeker waar het werkgevers betreft die mensen op straat zetten. Wat hem betreft gaat de gemeente ook werken met naming and shaming van deze werkgevers. Hij zal de informatie de wethouder doen toekomen als het gaat om de partijen waarover hij nu spreekt. Ten tweede noemt hij het toezicht op fatsoenlijke huisvesting. Hij pleit ervoor huisjesmelkers na te jagen. Zeker als het gaat om huisjesmelkers die betrokken zijn bij onverbeterlijke werkgevers. Hij pleit ervoor aangescherpt toezicht te organiseren op panden die worden opgekocht door uitzendbureaus. Daarmee is gericht te zoeken naar waar uitbuiting plaatsvindt. De heer Sungur (DENK) hoort de heer Van der Zweth twee keer Kanaleneiland noemen.

Hij vraagt of wat de heer Van der Zweth nu inbrengt vooral in Kanaleneiland voorkomt, of ook in andere wijken. De heer Van der Zweth (PvdA) heeft begrepen dat dit vooral veel voorkomt in Kanaleneiland, en ook in Overvecht en in Lombok. Dat heeft voor een deel soms ook te maken met Bulgaren. Wellicht is het probleem breder dan waarover hij de signalen heeft ontvangen. Hij vervolgt zijn inbreng in zijn termijn. Ten derde noemt hij de maaltijdvoorziening en opvang voor niet-rechthebbenden, ook na 1 juni. Partijen als het Leger des Heils bieden aan dit te organiseren in Utrecht. Ten vierde merkt hij op dat de zorg altijd beschikbaar moet zijn. Hij koppelt dit aan het verlies van de zorgverzekering bij het verliezen van werk. Ook in dat geval moet er zorg zijn. Ook dit zou wat hem betreft een gemeentelijke taak moeten zijn.

Pagina 24 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1190

1200

1210

1220

1230

Ten vijfde vindt hij dat de groep zoveel mogelijk ingeschreven moet worden in het basisregistratiesysteem inclusief verblijfsadres. Dat maakt het mogelijk om al die andere punten te gaan doen waarom de PvdA vraagt. De stad als Rotterdam gaat Utrecht daarin voor. Rotterdam laat zien dat hierop wel degelijk stappen te zetten zijn. Wat hem betreft is de situatie schrijnend genoeg om als gemeente hierop een fatsoenlijke taak te pakken en haar zorgplicht na te komen. Zijn fractie vraagt enerzijds het samenhangende plan tegen uitbuiting, en anderzijds aandacht voor de deelaspecten. Hij hoopt hierop een goede en positieve reactie te krijgen van het college. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) vindt het goed dit onderwerp in de brede raad met meerdere wethouders te bespreken. Het gaat om een groep mensen die iedereen graag ziet als het gaat om het verbouwen van het huis, het plukken van aardbeien, het schoonmaken van de woningen, maar tegelijkertijd is niet te ontkennen dat bij een deel van de arbeidsmigranten meer zorg komt en dat het de vraag is of dit de manier is om met arbeid om te gaan. Zij heeft de zorg voor vooral de groep die op straat komt of afglijdt. Zij gaat in op specifiek die groep. Volgens haar moet het stadsbestuur ervoor waken te vervallen in de idee als heeft elke Pool opvang nodig.

Wat haar betreft moet de gemeente niet proberen iets op te lossen dat groter is dan waartoe de gemeente is. Deze visie komt ook van de organisaties waarmee de gemeente in de stad samenwerkt. Die organisaties hebben dag in dag uit te maken met die groep. Voor die groep biedt Barka vaak wat nodig is. Wat haar betreft moet de aandacht vooral gaan naar de kleinere groep die het niet redt door teveel psychische problemen of verslaving of andere problemen waardoor het niet lukt de stap naar werk of terugkeer te maken. Zij is van mening dat de gemeente naar meer oplossingen kan zoeken dan die er nu zijn. Zij noemt de lobby in de G4 en het belang op landelijk niveau om middelen te krijgen voor een beperkte voorziening waarmee mensen maatwerk kunnen krijgen. Zij noemt de volgende voorbeelden: bedden, medische zorg, hulp bij financiën. Zij vindt dat daarvoor goede toelatingscriteria geformuleerd moeten worden. Anderzijds kan haars inziens Utrecht nóg slimmer zijn binnen de huidige mogelijkheden. Ze denkt daarbij aan een straatpsychiater die met mensen in gesprek gaat, hulp bij verzekeringen en postadressen: een investering in het goed in werking zetten van wat wel mogelijk is.

Haar oproep is dan ook aan de wethouder hiervoor met een plan te komen in samenwerking met betrokken instanties: een plan op niveau van de stad zou de gemeente, de instanties, de groep die met deze mensen te maken heeft, en de dakloze EU-migrant die het niet zelf redt, heel erg helpen. Zij zou graag willen dat de wethouder daarop gas geeft. De heer Van der Zweth (PvdA) onderschrijft de noodzaak de groep hulp te geven. Hij vraagt of de ChristenUnie van mening is dat de gemeente meer moet doen voor de groep met wie het nu nog goed gaat maar die wel in een kwetsbare positie zit. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) zet uiteen dat wanneer zij haar hart volgt en de gemeente voor iedereen iets zou moeten betekenen, de gemeente alles zou moeten oplossen. Tegelijkertijd heeft de gemeente moet de gemeente zich bewegen binnen de huidige wet en regelgeving. Arbeidsmigranten mogen hier werken. Die werken hier onder omstandigheden die zij erg problematisch vindt. Werken en wonen is aan elkaar gekoppeld. Verliezen mensen hun werk verliezen zij hun woning. Zij kijkt tegelijkertijd naar de ruimte die de gemeente heeft en vindt dan dat eerst het noodzakelijke gedaan moet worden. Voor Pagina 25 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1240

1250

1260

1270

1280

het andere moet de gemeente richting het Rijk lobbyen. Met het Rijk moeten andere afspraken gemaakt worden. De gemeente heeft niet veel tools in handen om het een en ander op te lossen. Daarin is zij reëler. De heer Van der Zweth (PvdA) vraagt wat het stadsbestuur belet wanneer de partners in de stad de namen kunnen geven van uitzendbureaus en onverbeterlijke werkgevers die misbruik maken van deze mensen, ofwel in de arbeidssituatie ofwel in de huisvesting. Het is toch mogelijk om in contact met de arbeidsinspectie iemand er op af te sturen om dat te stoppen. Hij benadrukt dat dat lokaal al gedaan moet worden. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) denkt dat het goed is dat de PvdA voor die groep specifiek die aanpak zojuist al heeft benoemd. Zij is daar zeker niet op tegen. Zij vraagt zich wel af hoe heftig de gemeente daarop kan duwen en trekken. Zij deelt de zorg die door de heer Van der Zweth is uitgesproken. Zij vindt het prima wanneer de wethouder daarop een goed antwoord geeft. Mevrouw Podt (D66) probeert de beide partijen op weg te helpen. Zij deelt de mening van de ChristenUnie waar het gaat om de focus op de zaken waarvoor de gemeente is en waarin zij goed is. Tegelijkertijd zit het haar dwars dat hier uitzendbureaus zijn. Zij denkt dat ze niet zo genoemd mogen worden.

Zij verneemt uit het veld dat dat niet de reguliere bureaus zijn die alom bekend zijn maar dat dat organisaties zijn die zijn opgericht om dit soort werkzaamheden te doen. Het lijkt haar zinnig een lijst te maken met de apps van de heer Van der Zweth om te checken of de gemeente met die clubs nog verbanden heeft. Zij denkt van niet. Maar wat haar betreft moet de gemeente daar beginnen. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) kan zich daarin helemaal vinden. De heer Dekkers (GroenLinks) merkt op dat arbeidsmigratie de welvaart kan vergroten, zowel in Nederland als in het thuisland van de migranten. Verdienmodellen die gebaseerd zijn op minimaliseren van arbeidsvoorwaarden en omstandigheden, en het maximaliseren van de woon- en transportkosten voor de arbeidsmigranten, en het afwentelen van maatschappelijke kosten, noemt hij schadelijk voor de arbeidsmigranten en die ondergraven ook de arbeidsverhoudingen in Nederland. Vandaag spreekt de commissie vooral over arbeidsmigranten van binnen de EU en niet zozeer over de expats en ook niet zozeer over arbeidsmigranten uit Latijns Amerika, zuidoost Azië of Afrika. GroenLinks is er voorstander van dat ook voor deze groep arbeidsmigranten gereguleerde mogelijkheden komen om in Nederland te kunnen werken.

Maar zo lang die mogelijkheden er niet zijn en de migranten wel, heeft de gemeente nog steeds een zorgplicht voor mensen zonder papieren wanneer ze in de problemen komen. Hij noemt de titel van de motie die vorige week besproken is passend: er bestaan geen niet-rechthebbenden, alleen mensen die geen recht hebben en die in de problemen gekomen zijn. Voor hen is opvang en zorg nodig. Wat zijn fractie betreft richt het bestuur van de stad zich ook op het voorkómen dat dit soort problemen ontstaan. Preventie is beter. Het stadsbestuur moet zich wel degelijk richten op het traject dat daaraan vooraf gaat. De adviezen van het aanjaagtteam onder leiding van Roemer worden breed gesteund. Veel zaken moeten landelijk geregeld worden. Zeker wanneer die geregeld gaan worden, ontstaat een extra gemeentelijke verantwoordelijkheid voor zover de gemeente die verantwoordelijkheid nu al niet heeft. In de stad en in de regio Utrecht werken duizenden arbeidsmigranten in distributiecentra en maakbedrijven. Die migranten wonen niet zelf in Utrecht, maar zijn vaak gevestigd op vakantieparken elders in het land. Ook in Utrecht zelf woont een bePagina 26 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1290

1300

1310

1320

1330

hoorlijk aantal arbeidsmigranten, volgens het onderzoek van 2017 ongeveer 8.500. Waarschijnlijk is dat een stevige onderschatting. Hij pleit er voor dat et bestuur oog moet oog voor de verschillende situaties: de arbeidsmigranten die in Utrecht wonen en werken, alleen in Utrecht werken, via uitzendbureaus werken, bij werkgevers. Tegelijkertijd beseft hij dat er ook een behoorlijk grote groep in een andere arbeidsverhouding zit. Die zijn zzp-er of hebben een eigen bedrijf. Het komt in Utrecht op grote schaal voor dat er meer mensen zijn in Utrecht dan formeel geregistreerd. Dat speelt in Kanaleneiland, in Hoograven, in Zuilen, in Overvecht. Maar dit vindt ook geconcentreerd plaats op een aantal plekken. Dat heeft als gevolg dat kinderen niet naar school gaan, dat mensen onverzekerd zijn, dat zij bij de sociale dienst niet hun reële kosten kunnen opgeven. Soms wonen ze in huizen die gehuurd zijn door uitzendbureaus, maar soms ook in woningen door anderen gehuurd al of niet legaal. GroenLinks heeft een aantal concrete voorstellen. De gemeente Utrecht moet zich allereerst meer inzetten om ervoor te zorgen dat werkgevers en uitzendbureaus aangesproken worden op het inschrijven van arbeidsmigranten, liefst bij het PRP. Maar als het niet anders kan, dan bij het regionale loket voor registratie voor niet-ingezetenden. Daar zou ook het verblijfsadres vastgelegd moeten worden.

Rotterdam doet dat. Hij vraagt waarom Utrecht het niet doet. Daarnaast zou het wat hem betreft ook goed zijn wanneer dakloze EU-migranten een postadres kunnen krijgen, bijvoorbeeld bij de stadsbrug. Hij krijgt graag de reactie van de wethouder op deze voorstellen. Het aanjaagtteam van Roemer adviseert dat het loket RNI ook ingezet wordt voor voorlichting aan arbeidsmigranten. De gemeente wijst in de beantwoording van vragen naar het IWCUR. (Het internationaal welkomstcentrum Utrecht Regio in de Engelse taal geformuleerd) Daar zouden ook arbeidsmigranten terechtkomen. Hij vindt dat een verwijzing die geen recht doet aan de nodige kwaliteit. De organisatie en de website daarvan straalt in alles af dat dit iets is voor theoretisch geschoolde studenten en voor expats. Hij vindt niets op die website dat echt aansluit bij de leefwereld of bij vragen van arbeidsmigranten. Volgens zijn fractie is een digitaal en zeker ook fysiek informatieloket nodig dat aansluit op de leefwereld en taal van de arbeidsmigranten die arbeidsmigranten informeert over hun specifieke rechten. Mevrouw Podt (D66) vindt dat de fractie van GroenLinks niet helemaal goed gekeken heeft. Zij leest behoorlijk veel informatie op de desbetreffende website. Zij kan zich wel vinden in de woorden van GroenLinks over de look en feel. Zij kan zich voorstellen dat mensen zich daardoor niet aangesproken voelen.

Het is mogelijk nog even zoeken op welke manier ervoor te zorgen is dat mensen zich ook aangesproken vóelen door een dergelijk informatiecentrum. De heer Dekkers (GroenLinks) denkt dat de informatie nog iets toe te spitsen is op die doelgroep en zeker wat betreft die look and feel, welke organisatie het ook gaat doen. Hierin is ook samen te werken met andere steden. Hij attendeert op een aantal relevante landelijke websites. Zijn fractie heeft de indruk dat Utrecht een groot deel van de arbeidsmigranten die in Utrecht woont en werkt, niet in beeld heeft. De gemeente verwijst vaak naar de stichting Barka. Die stichting doet goed werk. Maar die bereikt niet alle arbeidsmigranten. De stichting richt zich vooral op de groep die al in de problemen zijn geraakt. Ze hebben ook geen menskracht genoeg om zich meer in te zetten voor de mensen die nog niet dak- of werkloos zijn. Hij vraagt de wethouder of (1) het nodig is om Barka nu extra financieel te ondersteunen nu de Stichting extra veel werk te doen Pagina 27 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1340

1350

1360

1370

1380

heeft en (2) of de gemeente bereid is op zoek te gaan naar andere organisaties en sleutelpersonen die contacten hebben met arbeidsmigranten om hen te ondersteunen en om de zelforganisatie te versterken. Hij denkt daarbij aan de mensen van het Huis van Vrede, organisatoren van de FNV. De gemeente kan met dergelijke zelforganisaties, het huurteam en verhuurders illegale woonsituaties opsporen en maatregelen treffen op een manier die niet de arbeidsmigranten treft maar waardoor de huisjesmelkers worden aangepakt. Mevrouw Podt (D66) vindt dit ingewikkeld. Zij begrijpt wat GroenLinks wil. Zij vraagt of dit betekent dat wanneer zij een arbeidsmigrant in Utrecht is, zij automatisch een dergelijke organisatie op haar dak krijgt. Zij vraagt waar de grens ligt. Zij is er geen voorstander van om per definitie arbeidsmigranten te definiëren als hulpbehoevend of kwetsbaar. De heer Dekkers (GroenLinks) wil zeker ook waken voor generalisaties. Hij verwijst naar Roemer. Een belangrijk deel van deze arbeidsmigranten verkeert in slechte situaties. Ze zijn ook beperkt zelfredzaam. Tegelijkertijd zitten in die gemeenschap ook krachtige figuren. Hij zou het daartoe willen leiden dat de zelforganisaties worden versterkt en gefaciliteerd. Hij vraagt de wethouder of het college bereid is om die versterking van zelforganisaties mee te initiëren en te faciliteren.

Een landelijke discussie wordt gevoerd over het ontkoppelen van huisvesting en werk. Wanneer dat doorgezet wordt, krijgt de gemeente een extra verantwoordelijkheid. Hij vraagt het college of de gemeente Utrecht zich voorbereidt op dat soort nieuwe taken, ook als er geen nieuwe landelijke regelgeving op dit punt komt. Zijn stelling is dat Utrecht altijd iets kan doen. Naast de gerichte aanpak van al of niet illegale overbewoning, vindt de heer Dekkers het nodig dat Utrecht het initiatief neemt voor een regionale aanpak van de huisvesting van arbeidsmigranten. De situatie in Utrecht en in de regio is anders dan in sommige andere gebieden. In Zeewolde en in West Friesland zijn mooie voorbeelden van hoe met vergunningen wel allerlei zaken geregeld worden op grote locaties, ook gekoppeld aan het beter in de hand krijgen van huisvesting van arbeidsmigranten in de stad. Hij vraagt of het college bereid is het initiatief te nemen voor een dergelijke regionale aanpak en dan de voorbeelden in Zeewolde en West Friesland wil nagaan. Organisaties als Buurtteam, sociale dienst, toezicht & handhaving, zijn niet altijd voldoende ingesteld op het werken voor en met arbeidsmigranten. Welke maatregelen denkt het college te nemen. De gemeente is bezig met het invoeren van nieuwe vormen van inburgering.

Zijn fractie vindt het belangrijk de nieuwe aanpak van inburgering en taalonderwijs zoveel mogelijk aan te bieden aan arbeidsmigranten en aan hun gezinnen. Hij beseft dat daar een financieringsprobleem speelt. De voorzitter deelt mee dat de vierde agenderende fractie zich heeft moeten afmelden. Die spreektijd kan gaan naar de niet-agenderende fracties. De niet-agenderende fracties Mevrouw Podt (D66) leverde al veel inbreng in interrupties; zij probeert haar inbreng nu zo kort mogelijk te houden. Zij vindt de vrijheid om overal in Europa te kunnen wonen en werken een groot goed. Het is belangrijk ook aandacht te hebben voor de minder positieve aspecten waarbij mensen soms het slachtoffer zijn van malafide werkgevers of waar ze buiten de boot

Pagina 28 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1390

1400

1410

1420

1430

vallen wanneer het werk stopt. Zij vindt het gelukkig dat Utrecht al heel lang aandacht heeft voor deze groep. D66 is net als heel veel partijen in de raad op zoek naar een mogelijke oplossing; dat begint bij haar fractie met te erkennen dat er nogal een aantal partijen hierbij betrokken zijn. Zij verzoekt het college na te gaan of de gemeente relaties heeft met malafide uitzendbureaus. Ze kan zich voor een groot deel aansluiten bij het betoog van de ChristenUnie, waar het gaat om een knip tussen de twee groepen. In eerste instantie ligt de verantwoordelijkheid bij de arbeidsinspectie en voor een deel ook bij de werkgever. Dan is er een andere groep van mensen die buiten de boot is gevallen. De hulpverlening doet de gemeente al lang. Daar voegt de gemeente de opvang aan toe. Wat haar fractie betreft werkt zij ook graag weer samen met BARKA en doet zij een indringend beroep op werkgevers. De heer Dekkers (GroenLinks) gaat in op een punt dat mevrouw Podt al iets eerder noemde: het aanpakken van de uitzendbureaus. Hij stelt vast dat de malafide uitzendbureaus vooral in andere sectoren bezig zijn. Hij vraagt of er voor de gemeente een taak ligt. Mevrouw Podt (D66) legt de nadruk op het voorkómen dat mensen buiten de boot vallen. Bij toegang tot taal, aangestipt door GroenLinks, gaat het vooral om mensen die in Utrecht langer verblijven.

Het lijkt haar fractie goed om na te gaan of daar bruggen te slaan zijn, bijvoorbeeld naar de geplande taalhuizen die genoemd zijn in het inburgeringsbeleid. Ook het mensen in beeld krijgen is al genoemd, voordat ze bij de hulpverlening komen. Zij krijgt hierop graag de reflectie van de wethouder. De heer Dekkers (GroenLinks) vraagt de opvatting van D66 als het gaat om mensen die weliswaar in Utrecht wonen maar onder zulke omstandigheden dat de kinderen niet naar school kunnen. Wat hem betreft moeten ook die mensen ondersteuning krijgen vanuit de gemeente. Mevrouw Podt (D66) is dat op zich eens met GroenLinks. In een aantal gebieden heeft de gemeente al bepaalde verantwoordelijkheden. Zij is er voorstander van in te grijpen wanneer teveel mensen in een te kleine ruimte wonen. Zij heeft niet de indruk dat de gemeente daar onverschillig tegenover staat. Zij vindt het idee om een samenhangende aanpak te maken goed. Zij wil voorkomen in een situatie terecht te komen met het beleid destijds jegens woonwagenbewoners; het stadsbestuur moet oppassen voor stigmatisering. De heer Van Steeg (CDA) ziet ook dat dit een schrijnend probleem is. Hij noemt de rol van de mensen uit Oost-Europa in de Nederlandse economie en dat ze daarvan ook zelf beter worden en dat ze hun rol op een goede manier vervullen. Aan de andere kant zijn er uitwassen te zien. Die moeten bestreden worden.

Daarmee is zijn fractie het eens. Hij noemt in dit verband ook de commissie Roemer. De vraag is nu wat extra gedaan moet worden op gemeentelijk niveau. Hij is er van overtuigd dat malafide uitzendorganisaties hard aangepakt moeten worden. Van belang is goede afspraken te maken over werkgeverschap. Hij denkt dat dat gemakkelijker op landelijk niveau kan. Hij vraagt het college wat extra nodig is. Ook huisjesmelkers moeten hard aangepakt worden wat hem betreft. Ze vond de vraag terecht die mevrouw Streefland opriep: arbeidsmigranten die op straat komen, hebben wel hulp nodig. Zijn beeld is dat die groep redelijk klein is. Hij vraagt het college daarover informatie te geven en hoeveel doorstroom in die groep zit. Zijn beeld is ook dat organisaties als Barka redelijk effectief zijn in het helpen om Pagina 29 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1440

1450

1460

1470

mensen nieuw perspectief te bieden in het thuisland of te begeleiden naar extra werk. Waar mogelijk kan het gemeentebestuur daar nog iets extra’s doen, en juist via die organisaties. Hij voorziet andere discussies wanneer regelingen worden opgetuigd. Die moeten minimaal met G4 worden afgestemd. Mevrouw Meerding (VVD) schrikt bij artikels in de krant over misstanden bij arbeidsmigranten. Het gaat dan vaak om migranten die onder valse voorwendselen naar Nederland worden gelokt, onderbetaald krijgen of in zeer krappe en onveilige woningen gehuisvest worden. De VVD vindt dat onacceptabel. Ook arbeidsmigranten verdienen basisrechten. Zij merkt op dat dat ook zo vastgelegd is in de wet. Helaas wordt die wet nog lang niet altijd nageleefd en ontbreekt het aan toezicht en handhaving. De vraag is wat haar betreft hoe het toezicht te verscherpen en wie daarvoor verantwoordelijk is. Daarbij staat voor haar fractie voorop dat het kabinet landelijk bezig is met een aanpak en daarbij de samenwerking zoekt met onder meer de provincies en gemeenten. Het is de VVD niet duidelijk wat de gemeente Utrecht op dit moment precies doet in samenwerking met het Rijk. De aanpak vanuit het Rijk is al eind 2019 gestart. Zij vraagt de wethouder wat hij lokaal merkt van de aanpak van het kabinet en wat de gemeente in dat kader doet.

Wat de VVD betreft ligt het initiatief voor een aanpak in de eerste plaats bij de landelijke politiek. Haar fractie vindt het geen goed idee om als gemeente allerlei regelingen op te tuigen. Toch ziet zij voor de gemeente ook mogelijkheden, vooral wanneer het gaat om voorlichting, en de registratie in het BRP. Voorlichting is dan in de vorm van goede informatie voor vertrek of bij aankomst in Utrecht. Zij denkt daarbij aan een flyer, een goede website of een aanspreekpunt bij de gemeente. Zij vraagt zich af of Welcome Utrecht Region goed aansluit op de wensen en op de vragen die arbeidsmigranten hebben. Zij verneemt graag hoe de wethouder dit ziet. Zij legt de vraag voor of de gemeente iets meer kan betekenen in de informatievoorziening. Mevrouw Podt (D66) merkt op dat de VVD in het verleden erg aarzelend was over informatie in de eigen taal. Zij vraagt hoe mevrouw Meerding die informatie voor zich ziet. Mevrouw Meerding (VVD) lijkt het haar nodig de informatie in de taal te geven van de thuislanden of in het Engels. Zij vindt het van belang dat mensen op de hoogte zijn van hun rechten. De heer Sungur (DENK) merkt op dat al heel veel informatie in de Engelse taal beschikbaar is. Hij begrijpt hieruit dat de VVD positief is ten aanzien van informatie in de eigen taal: Roemeens, Bulgaars, Pools. Mevrouw Meerding (VVD) bevestigt in dit geval positief te zijn.

Zij herhaalt haar argumenten. Het gaat om arbeidsmigranten die hier niet in de eerste plaats zijn om de Nederlandse taal te leren. Zij vervolgt haar inbreng in haar termijn. De registratie in het BRP is bij uitstek een taak van de gemeente. Juist daar gaat het nu vaak mis. Daardoor verliezen ze hun bescherming.

1480

Mevrouw Van Ophem (Student & Starter) sluit zich grotendeels aan bij de inbreng van de PvdA. De stukken geven haar de indruk dat er niet echt zicht is op deze groep. Dat kwam voor haar vooral door het kleine deel over de maaltijdvoorziening en de beantwoording van de schriftelijke vragen. Zij kan zich vinden in de woorden van de heer Van der Zweth over het onderbrengen bij één wethouder. Tegelijkertijd wordt vaak

Pagina 30 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1490

1500

1510

gerefereerd aan Barka, een Poolse organisatie. Zij verneemt ook dat er andere groepen zijn. Zij zou het fijn vinden om daarin meer inzicht te krijgen. Zij is blij met G4 onderzoek waaraan gerefereerd wordt. Zij wil graag weten wanneer de raad daarvan de uitkomst gaat krijgen en wanneer de raad weer op de hoogte wordt gesteld Mevrouw Streefland (ChristenUnie) merkt op dat het goed is te beseffen dat bij Barka allerlei medewerkers werken die breed inzetbaar zijn, zowel voor Roemenen, Spaanstaligen, en anderen. Zij deelt met mevrouw Van Ophem dat er geen zicht is op de groep. Zij vraagt zich af wat het plaatsen onder één wethouder zou gaan opleveren. Deze groep laat zich moeilijk zien. Mevrouw Van Ophem (Student & Starter) merkt op dat mevrouw Streefland zelf ook al aangeeft dat het moeilijk is om deze groep in beeld te krijgen. Onder één wethouder is meer taakgericht te werken. Zij refereert ook aan de inbreng van mevrouw Podt; dit is wat haar betreft een van de mogelijke oplossingen die uit te proberen zijn. Op dit moment werkt het niet onder twee wethouders.

De heer Dekkers (GroenLinks) vraagt of Student & Starter en de PvdA het met hem eens zijn dat het goed is ervoor te zorgen dat er samenhang is, dat er dingen op elkaar aansluiten, maar dat op verschillende terreinen verschillende wethouders hun aandacht houden op het gebied van huisvesting, van economie, van werk en inkomen, van taal, voorlichting en inschrijving maar dat het slim is om één coördinerend wethouder te hebben zodat er samenhang is en helderheid over de activiteiten die de gemeente wil ondernemen. Mevrouw Van Ophem (Student & Starter) antwoordt dat zij het eens is over de benodigde samenhang. Het onderbrengen bij één wethouder vindt zij één van de oplossingen. Zij ziet in dat er samenwerking nodig is tussen verschillende portefeuilles. De heer Van der Zweth (PvdA) deelt de omschrijving van de heer Dekkers. De vragen die gesteld zijn, zijn beantwoord uit Wonen, asiel en immigratie, Wmo, Werk & inkomen. Dit toont aan dat er samenhang gevonden moet worden. Het is van belang dat de deelgebieden bij elkaar gebracht worden; hij vindt dat de toegevoegde waarde van het onderbrengen bij één wethouder. Mevrouw Van Ophem (Student & Starter) vraagt hoe het staat met het coronavaccineren van deze groep.

1520

1530

De heer Walenkamp (Stadsbelang Utrecht) voert zijn maidenspeech. Hij vervangt zijn woordvoerder op het laatste moment. Wat hem betreft gaat het om kansen geven en grenzen stellen. Mensen die in de Europese Unie wonen, krijgen hier mogelijkheden. En onder bepaalde omstandigheden krijgen ze ook een woning. Wanneer ze hun werk verliezen, moeten de arbeidsmigranten weer naar huis. Wat zijn fractie betreft moet de wetgeving nageleefd worden. Lezende de stukken krijgt hij voor een deel de indruk dat de groep nog niet in beeld is; ruim 15.000 internationale werknemers, bestaande uit diverse groepen, mogelijk ook ongedocumenteerden die soms ook illegalen worden genoemd. Wat hem betreft moet de gemeente geen aanzuigende werking creëren voor ongedocumenteerden. Wanneer het gaat om echt schrijnende gevallen, wenst de heer Walenkamp de gemeente succes met de opvang en de organisatie. Voor de concrete uitvoering verwijst hij naar de fractievoorzitter in de raad. De voorzitter schorst de vergadering voor 5 minuten en heropent de vergadering. Pagina 31 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1540

1550

1560

1570

1580

De beantwoording Wethouder Voortman begint met de beantwoording en zij geeft weer hoe de taken zijn verdeeld tussen de wethouders: zij zal onder meer ingaan op burgerzaken en internationaal welkomst centrum Utrecht en Wonen en haar collega Van Ooijen zal ingaan op de dakloosheid. Zij bevestigt dat veel arbeidsmigranten in Utrecht werkzaam zijn en minder die ook in Utrecht wonen. Het overgrote deel van de arbeidsmigranten werkt gewoon. De commissie heeft vragen gesteld over de groep met wie het niet goed gaat. Het is dan vooral zaak om te kijken wat de gemeente kan doen om mensen te helpen bij problemen met wonen, inschrijvingen, of opvang. De vraag of een coördinerend wethouder zou helpen, beantwoordt zij dat zij zich afvraagt of dit het panacee is. Het gaat hier om verschillende problemen. Dit ook omdat op landelijk niveau dit ondergebracht is bij verschillende ministeries en de wethouders hun eigen contacten hebben met die verschillende ministeries. Het is dan de vraag of het zinvol is één wethouder te hebben die al die ministeries gaat aflopen. Dat neemt niet weg dat wanneer het gaat om problemen en de gemeente de middelen heeft om die op te lossen, zij dat ook moet doen. Een belangrijk punt is inschrijven in het BRP en het verblijfadres.

Arbeidsmigranten die korter dan vier maanden per jaar in Nederland verblijven, kunnen zich inschrijven in de registratie Niet Ingezetenden (RNI). Wanneer ze langer dan vier maanden in Nederland verblijven, zijn ze verplicht zich in te schrijven de basisregistratie Personen. Om ingeschreven te worden in de RNI moeten de arbeidsmigranten zich kunnen identificeren met een geldig identiteitsbewijs. In totaal zijn er 19 landelijke RNI-loketten waar niet-ingezetenen zich kunnen registreren. Utrecht is daarvan één. In Utrecht wordt uitvoering gegeven aan de aanbeveling uit het rapport van het aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten, van de commissie Roemer om een aparte registratie uit te vragen. Het is voor de arbeidsmigrant niet verplicht die gegevens te verstrekken. Die aanvullende gegevens zijn nodig om de arbeidsmigrant in de toekomst te kunnen wijzen op zijn rechten en plichten. Registratie is hét middel voor alle gemeentelijke clusters om inzicht in aantallen en de verblijfplaats van EU-arbeidsmigranten te krijgen. Om het verblijfadres op te nemen in de RNI is de gemeente afhankelijk van wet- en regelgeving. Het ministerie van BZK wil het mogelijk maken het tijdelijke verblijfadres in de loonaangifteketen te laten registreren. Het is dan de bedoeling dat de werkgever ook de zorgplicht krijgt om de adressen aan te leveren.

De landelijke vereniging voor burgerzaken en de VVB hebben aangekaart dat de gemeente een stap verder wil gaan en heeft ook in een brief aan staatssecretaris Knops aangegeven dat het wettelijk geregeld moet zijn dat het verkrijgen van een BSN gepaard gaat met de verplichting om het verblijfsadres in Nederland op te geven, bij voorkeur in de verblijfsgemeente zelf. Een andere verstrekkender oplossing is arbeidsmigranten in Nederland verblijvende niet-ingezetenen aan te merken als ingezetenen zo dat het actuele woon- of verblijfsadres wordt geregistreerd in de BRP en dat de aangifte ook verplicht is. De vervolgstappen zijn nu nog niet bekend. Het college denkt dat de registratie een verplichtend karakter heeft en een wettelijke basis moet hebben om de problematiek van onder de radar blijven daadwerkelijk aan te kunnen pakken. De wethouder zet uiteen dat nu wel gekeken wordt naar wat wel mogelijk is om te doen. De gemeente beschikt over een aantal instrumenten om de kwaliteit van de Pagina 32 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1590

1600

1610

1620

1630

BRP bij te houden en te verbeteren, zoals de controle op huisaangiften, adresonderzoek, deelname aan de landelijke aanpak adreskwaliteit, en proactieve huisbezoeken. Het demissionaire kabinet heeft gezegd de inrichting van een nieuw registratieproces te willen overlaten aan een volgend kabinet. Ook de aanpassing van de wet BRP om opgave van een actueel adres voor deze groep mogelijk te maken, kan ook nog enige tijd duren. In Utrecht is het vermoeden en in het verleden ook gemeten dat de arbeidsmigranten niet in Utrecht verblijven maar in een andere randgemeente. Dat is lastig te achterhalen aangezien het noteren van de lokale verblijfsgegevens, vooruitlopend op eventuele wetgeving, geen verplichting kent. De wethouder vindt het het overwegen waard en zegt de commissie toe te onderzoeken of het mogelijk is in het licht van de privacy de tijdelijke verblijfplaats een periode lang bij te houden om hierop meer zicht te krijgen. Het blijkt dat Rotterdam niet het tijdelijk verblijfsadres noteert. Rotterdam is bezig met een lobby richting ministeries en de Tweede Kamer om een actueel verblijfsadres opgenomen te krijgen. Die lobby steunt Utrecht. De G4 trekt hierin samen op met de NVVB. Het ministerie loopt hierop inmiddels, om een tijdelijk verblijfsadres bij te kunnen houden.

Het voorstel van Utrecht is om een periode de plaats te noteren om inzicht te krijgen waar men in eerste instantie verblijft. Ten tweede gaat zij in op een landelijke pilot met een aantal gemeenten waarbij de bestanden van de RNI vergeleken worden met UWV-bestanden om na te gaan of er inderdaad veel arbeidsmigranten zijn die langer dan vier maanden in Nederland verblijven en die niet ingeschreven staan in de BRP. Op dit moment neemt Utrecht daaraan nog geen deel. De wethouder zegt toe te kunnen aansluiten na de eerste tranche van gemeenten. Zij stelt voor hierover de commissie een brief te sturen in het vierde kwartaal 2021. Wanneer zij straks nog meer toezeggingen doet zal de desbetreffende informatie verwerkt worden in die brief. De heer Van der Zweth (PvdA) is blij met de toezegging van de wethouder. De wethouder zegt niet precies te weten hoeveel arbeidsmigranten in Utrecht wonen. Dat spreekt de schriftelijke beantwoording tegen. Hij weet uit de stad dat er in Kanaleneiland honderden zo niet duizenden arbeidsmigranten wonen. Hij is blij aan de slag te kunnen met de toezegging. Wethouder Voortman gaat in op een vraag van mevrouw Meerding over inschrijven. De wethouder heeft begrepen dat de rijksdienst Identiteitsgegevens informatie in heel veel talen beschikbaar heeft, en ook in de taal van de mensen waarover nu gesproken wordt.

De heer Walenkamp (Stadsbelang Utrecht) vindt taal de sleutel tot integratie. In de Europese Unie is de Engelse taal logisch. Hij hoort gesproken worden over voorlichting in al die andere talen. Hij vraagt in hoeverre het college dat wenselijk vindt en in hoeverre het college denkt dat kunnen faciliteren en wat het denkt over de kosten. Wethouder Voortman geeft deze vraag door aan haar collega wethouder Van Ooijen. Zij vervolgt haar beantwoording. Zij gaat in op het Internationaal welkomstcentrum; de discussie was over of dit arbeidsmigranten aanspreekt. Dat centrum helpt alle Internationals bij de start van hun leven in het buitenland. Het college streeft er naar alle overheidsinformatie ook in de Engelse taal aan te bieden of naar de juiste pagina’s door te linken. Daarnaast staat ook op de website veel relevante informatie over wonen, werken en leven voor Internationals. En daaronder vallen ook de arbeidsmigranten.

Pagina 33 van 60

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare fysieke vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 27 mei 2021

1640

1650

1660

1670

1680

Het IWCUR heeft contact met partijen zoals stichting Barka en zorgt voor een laagdrempelige informatievoorziening. Er worden ook kennis- en netwerkevenementen georganiseerd. De wethouder bevestigt dat de informatie bestemd is voor alle internationals. Zij kan zich voorstellen dat de website meer oogt als een expat-site dan als een site voor arbeidsmigranten. Zij wil kijken wat te doen is aan de look and feel. Zij benadrukt dat vanuit het IWCUR verschillende activiteiten plaatsvinden voor arbeidsmigranten. Ze noemt als voorbeeld de samenwerking met het Huurteam als het gaat om aan te geven hoe het zit met de huurrechten. Daarnaast is informatie te krijgen op andere websites. Heel veel informatie is bijeen genomen op de landelijke website www.WorkinNl.nl waarop de G4 ook input geeft. Die site is specifiek voor de EUmigranten. Daarop staat alle relevante informatie. Het zou wat haar betreft een goed idee zijn een link te zetten tussen deze twee websites. Zij zegt toe na te gaan of die link is toe te voegen. Het ministerie van SZW gaat een website lanceren met informatie voor arbeidsmigranten. Daarnaast komen er ook fysieke informatiepunten. De vorm en de aanpak worden nog uitgewerkt. Het college houdt die ontwikkeling in de gaten. Zij komt terug op het IWCUR in haar brief in Q4.

Burgerzaken let op meerdere zaken wanneer het gaat om alertheid op misstanden; ze denkt daarbij aan signalen over mensenhandel, lookalike fraude. Baliemedewerkers zijn erop getraind signalen te herkennen van mensenhandel, zij letten op afwijkend gedrag. Dat melden intern aan veiligheid. Deze maand is de gemeente begonnen met apparatuur voor gezichtsvergelijking bij het RNI-loket. De heer Dekkers vroeg ook naar contacten met zelforganisaties. Er zijn weinig zelforganisaties op dit moment. Het kenmerk van een zelforganisatie is dat het uit mensen zelf komt. Wel zijn er goede contacten met het Huis van Vrede en met Barka. De vraag is wat de gemeente moet doen zonder te bepalen dat mensen zich moeten organiseren; deze vraag stelt zij in de context van de wens van de heer Dekkers naar financiering. De heer Dekkers (GroenLinks) herkent het dilemma. Zonder dat te doorbreken komt er niet veel van de grond. Hij bevestigt dat het gemeentebestuur niet moet denken voor die groep. Het gaat hem er juist om de zelforganisatie te ondersteunen. Tegelijkertijd kan het aangeven dat steun te bieden is, helpen om ervoor te zorgen dat het echt van de grond komt. Anders heeft het allemaal net te weinig kritische massa, et cetera. Hij denkt hierbij in termen van initiatie. Hij hoopt dat de wethouder dit kan toezeggen.

Wethouder Voortman antwoordt wel te kunnen toezeggen in de gesprekken met Barka en met het Huis van Vrede te vragen wat hun beeld hierbij is. Zij wil nagaan of hierin iets te verbeteren is in samenhang met de bestaande belangenbehartigers. Zij wil niet verder gaan dan dat. Met betrekking tot de regionale aanpak arbeidsmigranten deelt de wethouder mee dat op 9 juni het onderwerp huisvesting van de arbeidsmigranten op de agenda staat van de bestuurstafel van de U16. In het verleden is dat onderwerp eerder besproken aan de thematafel Wonen. De conclusie was toen dat niet direct een behoefte was aan regionaal beleid en sturing op dat gebied, maar wel behoefte aan zicht op het instrumentarium en de omvang van het probleem. In opdracht van de provincie Utrecht is toen onderzoek gedaan door het bureau Companen naar het aantal arbeidsmigranten in de regio, vooral gericht op laaggeschoolde arbeidsmigranten. Op 9 juni wordt er kennis genomen van de uitkomsten van het onderzoek. Daarnaast wordt tijdens het overleg een opdracht gevraagd voor het opstellen van een toolbox. Pagina 34 van 60