Concept Verslag commissie Mens en Samenleving, 2021-04-01.pdf

Griffie Gemeenteraad Utrecht Secretariaat raadscommissie Mens & Samenleving Postadres Postbus 16200 3500 CE Utrecht Telefoon 030 - 286 10 69 Fax 030 - 286 15 18 www.utrecht.nl/gemeenteraad

VERSLAG OPENBARE VERGADERING COMMISSIE MENS & SAMENLEVING D.D. 01 APRIL 2021 [Typ hier]

Datum verslag Locatie Verslag door Vaststelling verslag

10

20

30

9 april 2021 Stadhuis, digitaal Geertjan Benus (Notutekst) 15 april 2021

Aanwezigen: Ochtendvergadering De voorzitter, de heer M. de Pagter (eerste deel van deze vergadering) en mevrouw R. Heijne (tweede deel van de vergadering) en de wethouder mevrouw Voortman, en voorts de leden: mevrouw J. Kleinrensink (GroenLinks), de heer P. van Corler (GroenLinks), mevrouw A.M. Podt (D66), mevrouw H. Dekker (D66), de heer D. Gilissen (VVD), de heer R. van der Zweth (PvdA), de heer B. van Steeg (CDA), mevrouw T. Meerding (VVD), de heer M. van Heuven (Partij voor de Dieren), de heer I. Simsek (DENK), mevrouw J. Admiraal (ChristenUnie), mevrouw J. van Ophem (Student & Starter), de heer F. Boudens (SP), mevrouw P.S. Mathoera (Stadsbelang Utrecht). En van de griffie mevrouw E. Hamelink (commissiegriffier) en mevrouw F. Bouts (commissiegriffier) en mevrouw I. Arets (commissiesecretaris). Middagvergadering De voorzitter, mevrouw Van Dun, en de wethouder mevrouw A. Klein, en voorts de leden: mevrouw M. Deldjou Fard (GroenLinks), mevrouw E. Bijsterbosch (D66), mevrouw H. de Boer (GroenLinks), mevrouw J. Admiraal (ChristenUnie), mevrouw H. Assen (PvdA), de heer B. Kos (CDA), mevrouw M. van Mil (Student&Starter), de heer M. de Pagter (VVD), de heer G.te Hoonte (VVD), de heer C. Bos (Stadsbelang Utrecht), de heer F. Boudens (SP), de heer D. Bosch (PVV), en van de griffie de commissiegriffier mevrouw W.

de Kok, (commissiesecretaris) en mevrouw I Arets, commissiesecretaris). Avondvergadering De voorzitter mevrouw E. Bijsterbosch , de wethouder de heer Van Ooijen, de wethouder mevrouw L. van Hooijdonk en voorts de leden mevrouw C. van Dun (D66), de heer D. Gilissen (VVD), mevrouw I. Raaijmakers (PvdA), mevrouw T. Sturkenboom (Student & Starter), de heer R. Wiegant (SP), de heer I. Simsek (DENK) , de heer R. van der Graaf (ChristenUnie), de heer B. van Steeg (CDA), Van de griffie de heer J. Schueler (commissiegriffier) en mevrouw I Arets (commissiesecretaris). Verslag openbare vergadering commissie mens en samenleving d.d. 1 april 2021

40

1. Opening en mededelingen............................................................................................................................... - 2 2. Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten .................................................................. - 2 3. Verslagen ............................................................................................................................................... - 2 4. Raadsvoorstel wijziging U-pas ............................................................................................................. - 3 5. Initiatiefvoorstel Krijgen waar je recht op hebt ...................................................................................... - 11 Pagina 1 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

5.1 Reactiebrief Initiatiefvoorstel Krijgen waar je recht op hebt ......................................................................... - 11 6. Raadsvoorstel Ontwikkelplan en investeringsbeslissing Berlijnplein .................................................... - 22 6.1 Overige documenten Berlijnplein .......................................................................................................... - 22 7. Raadsvoorstel Visie Vervoer voor Iedereen ..................................................................................... - 46 -

Ochtendvergadering 1 april 2021 50

1. Opening en mededelingen De voorzitter, de heer De Pagter, opent de vergadering om 10.00 uur. Hij heet iedereen welkom. Hij is voorzitter voor het eerste deel van de vergadering, het agendapunt 4. De voorzitter, mevrouw Heijne, heropent de vergadering om 11.30 uur. Zij is voorzitter voor de bespreking van punt 5. Mededelingen commissie en wethouder Geen.

60

Middagvergadering Heropening De voorzitter mevrouw Van Dun heropent de vergadering om 15.30 uur. Op de agenda staat punt 6. Voor de bespreking is 3:00 uur gereserveerd. De commissie ontving afgelopen vrijdag nog een raadsbrief over dit onderwerp. Die is toegevoegd aan de agenda. Mededelingen Geen.

70

80

Avondvergadering Heropening De voorzitter, mevrouw Bijsterbosch, heropent de vergadering om 20.00 uur. Zij heet iedereen welkom. Mededelingen De voorzitter deelt mee dat de beantwoording in de eerste termijn van de bespreking van het onderwerp Berlijnplein nog niet heeft plaatsgevonden. Die zal 15 april worden gegeven. Dat betekent dat de sprekers rekening moeten houden met hun collega's. De spreektijd die overblijft na behandeling van agendapunt 7 zal de spreektijd zijn de overblijft voor de afhandeling van het agendapunt over het Berlijnplein op 15 april. 2. Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten De voorzitter stelt de agenda voor de gehele vergadering gewijzigd vast met een extra agendapunt geagendeerd aansluitend aan de lunch met een beoogde behandeltijd van 45 minuten: informatie complexe situatie gezin. 3. Verslagen

90

-

Het GEHEIME conceptverslag + presentatie van de besloten commissie Mens en Samenleving van 18

-

maart 2021, ter vaststelling. Het op 1 april 2021 openbaar te maken conceptverslag + presentatie van de besloten commissie Mens en Samenleving van 18 maart 2021, ter vaststelling en openbaar making.

Pagina 2 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

De voorzitter neemt er nota van dat de commissie beide verslagen plus opmerkingen conform vaststelt.

100

110

120

130

140

4. Raadsvoorstel wijziging U-pas Beleidsveld: Werk en Inkomen - wethouder Voortman Het Raadsvoorstel Besluit tot wijziging Verordening U-pas maakt de invoer van een gezinstegoed mogelijk. Hierdoor krijgen ouders meer keuzevrijheid over de invulling van het budget. In het raadsvoorstel worden nog enkele andere aanpassingen gedaan, onder andere over de gevolgen bij onrechtmatig / oneigenlijk gebruik van de U-pas. De commissie Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) pleitte eerder voor het verwijderen van zoveel mogelijk schotten in de U-Pas, en één daarvan is het schot binnen gezinnen, zodat het geld dat bestemd was voor het ene kind en over is, te besteden is voor het andere terwijl het geld anders niet meer gebruikt zou worden. Zij vindt dat een mooie ontwikkeling. Haar fractie wil dat de pas zo optimaal mogelijk wordt gebruikt. Op die manier is ook onderbesteding tegen te gaan. Ook is het mooi dat hiermee andere schotten in de U-Pas verdwijnen, zoals de regels voor de fiets en de laptop. Dat maakt de U-Pas ook eenvoudiger in gebruik. Zij denkt dat de invoering van het gezinstegoed een hele mooie ontwikkeling is. Haar fractie heeft daarbij nog een aanvullende vraag: waarom is er gekozen voor gezinstegoed alleen voor de kinderen en niet voor alle leden in het gezin. Daarmee zou een grotere differentiatie mogelijk kunnen zijn. Mevrouw Podt (D66) dankt het college voor de aanpassingen.

Haar fractie is heel blij met de grotere mogelijkheden voor gezinnen zelf keuzes te maken in het budget en daarmee een eenvoudiger en logischer regeling. De twee toevoegingen over oneigenlijk gebruik kwamen voor haar fractie uit de lucht vallen. Zij vindt het op zich een goed idee na te denken over hoe om te gaan met gevallen van oneigenlijk gebruik. Zij stelt hierbij de volgende vragen: (1) hoe ervoor te zorgen is dat mensen op een goede manier bezwaar kunnen maken wanneer de Upas wordt ingetrokken, analoog aan de behandeling van het initiatiefvoorstel over het je recht halen, en (2) in het verlengde daarvan hoe ervoor te zorgen dat kinderen niet de dupe worden van oneigenlijk gebruik door ouders. Zij krijgt hierop graag de reactie van de wethouder. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat ook in Utrecht één op de acht kinderen opgroeit in armoede. In die gezinnen is onvoldoende geld om kinderen naar school te sturen, een warme jas te kopen, af en toe iets leuks te doen. Dat treft het hele gezin en zeker de kinderen zijn daarvan de dupe. Dit voorstel werkt in dit opzicht ten gunste van de kinderen. Ook in dit licht hamert zijn fractie al jaren er op dat het onbestaanbaar is dat in dit opzicht geld blijft liggen voor armoederegelingen, terwijl mensen dat hard nodig hebben. Hij noemt in dit licht ook het budget voor de U-Pas. Zijn fractie vindt dit voorstel goed nieuws.

Zij doet dit ook naar aanleiding van de ingediende moties die de raad eerder heeft aangenomen ook om onderbesteding tegen te gaan en om te sturen op maximaal gebruik. Het gaat hier om een lang gekoesterde wens van zijn fractie. In dat licht steunt hij dit voorstel. Pagina 3 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

150

160

170

180

Ooit is motie 341 in 2019 aangenomen over het altijd sturen op een zo hoog mogelijk gebruik bij zoveel mogelijk mensen. Hij vraagt of de wethouder kan toezeggen dat zij zal blijven sturen op een zo goed mogelijk gebruik van de U-Pas, ook met dit voorstel. Zijn fractie ziet ook andere mogelijkheden. De idee is nu het budget op te maken. Het is de vraag of dat gaat lukken. Bekend is over 2020 dat 350.000 euro blijft liggen. In 2021 zal dat niet anders zijn, zo verwacht de heer Van der Zweth. Dit gaat pas in op 1 juli, en de gemeente heeft te maken met coronamaatregelen in de eerste helft van het jaar. In dat licht stelt hij de wethouder de volgende vragen: (1) zijn fractie heeft nog steeds behoefte aan de U-Pas voor iedereen naar Rotterdams model om het stigma van de U-Pas weg te halen. Hij vraagt hoe het daarmee staat. Momenteel is er onderbesteding zodat het gewenste extra onderzoek te doen is. Hij vraagt de wethouder of de kans te baat te nemen is om verder te onderzoeken hoe die U-Pas voor iedereen in Utrecht mogelijk is te maken en daar verder onderzoek naar te doen. (2) Ziet de wethouder mogelijkheden om de grens tijdelijk te verhogen; voor wanneer aanspraak gemaakt mag worden op de U-Pas en daarmee gezinnen meer lucht en ruimte te geven en hen te helpen rond te komen zo lang als de coronacrisis nog duurt.

Mevrouw Van Ophem (Student & Starter) schetst de onderwijssituatie voor kinderen in gezinnen met weinig geld. Haar fractie is van mening dat een kind nooit op een dergelijke pijnlijke wijze hiermee geconfronteerd en belemmerd mag worden in zijn of haar ontwikkeling en in kansen op een betere toekomst. Het spijt haar dat armoede dit effect met zich kan meebrengen. Haar fractie vindt het belangrijk dat kinderen volwaardig mee kunnen draaien met vriendjes en vriendinnetjes. Daarbij hoort de mogelijkheid te kunnen sporten, schoolspullen te kunnen kopen, en tegenwoordig ook het hebben van een laptop. Student & Starter juicht de introductie van dit raadsvoorstel toe. Het geld is nu beter te besteden in gezinnen en het overblijven van resttegoeden is nu tegen te gaan. Met betrekking tot de onderbesteding merkt zij op dat die al jaren plaatsvindt op de U-Pas, doordat burgers te weinig gebruik maken van de mogelijkheden die de U-Pas biedt. Zij vindt dat pijnlijk. Zij leest dat het begrote budget omlaag gaat en dat er realistischer begroot wordt, ondanks de verwachting dat het gebruik van de U-kindpas omhoog zal schieten. Student & Starter moedigt de wethouder aan het overschot van de U-Pasbegroting te gebruiken voor gedegen onderzoek naar de mogelijkheden om de U-Pas voor elke Utrechter te realiseren. Zij sluit zich aan bij de desbetreffende inbreng van de PvdA.

Met betrekking tot de mystery shoppers wijst de wethouder op situaties waarin onrechtmatig gebruik gemaakt wordt van de U-Pas. Zij vraagt aan welke situaties dan te denken valt en hoe vaak het voorkomt. Zij vraagt dit in het kader van de jarenlange onderbesteding. Zij vindt in dat licht de inzet van mysteryshoppers repressief en onwenselijk en legt de vraag voor aan het college of er andere manieren zijn om oneigenlijk gebruik van de U-Pas op te sporen. Zij vraagt de reactie van de wethouder hierop. Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) merkt op dat mevrouw Van Ophem stelt dat een lager budget wordt neergezet. Zij vraagt waar mevrouw Van Ophem deze informatie vandaan haalt. Zij hoort zowel Student & Starter als de PvdA zeggen dat om onderbesteding tegen te gaan toe gewerkt moet worden naar de U-Pas voor iedereen. Zij is op zich geen tegenstander van de U-Pas voor iedereen, maar wel

Pagina 4 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021 190

200

wanneer die betaald gaat worden uit de middelen bestemd voor Werk & Inkomen. Zij vraagt hoe Student & Starter dat ziet. Mevrouw Van Ophem (Student & Starter) las dat er realistischer begroot gaat worden. Daaruit concludeert zij dat het budget omlaag gaat. Om die reden vraagt zij ook de reactie van de wethouder. Zij herhaalt haar stellingname. Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) licht toe dat zij “realistischer begroten” opvat als ervoor te zorgen dat iedereen zijn U-Pas budget kan gebruiken en dat het budget dan juist niet omlaag gaat. De heer Van der Zweth (PvdA) reageert op de vraag van mevrouw Kleinrensink over de U-Pas voor iedereen met op te merken dat hij het ermee eens is dit niet uit het budget voor de armoederegelingen gaat. Het gaat nu om het vervolg geven van onderzoek. Hij verwacht dat het dan niet gaat om een enorm groot bedrag. Hij benadrukt zijn standpunt. Mevrouw Van Ophem (Student & Starter) vervolgt haar bijdrage in haar termijn. Zij vraagt hoe de uitvoering verloopt van de motie “Een tablet voor opa en oma” uit 2018 van haar fractie. Mevrouw Meerding (VVD) vindt het spijtig dat de U-Pas de doelgroep niet genoeg bereikt. Dat is terug te zien in het gegeven dat consequent gereserveerd geld overblijft op de begroting. Zij gaat eerst in op de voorgestelde wijzigingen en geeft daarna de visie van haar fractie op wat te doen is om de doelgroep beter te bereiken.

210

220

230

De belangrijkste wijziging die nu wordt voorgesteld is het invoeren van een gezinsbudget inplaats van de huidige losse kindbudgetten. Zij kan zich voorstellen dat het hierdoor iets gemakkelijker wordt om de budgetten te combineren en daarmee ook uit te geven omdat de budgetten op een pas staan. Dit lijkt haar fractie goed idee om te doen. Haar fractie is benieuwd of hiermee het gewenste effect optreedt. Zij hoopt dat de wethouder hierover terugkomt bij de commissie. In het raadsvoorstel is de handhaving bij onrechtmatig gebruik opgenomen. De VVD vindt het goed dat daarover iets is opgenomen. Haar fractie kreeg in het verleden signalen binnen dat met de U-Pas fraude plaatsvindt omdat er geen identiteitscheck werd gedaan. Haar fractie vindt de in het voorstel opgenomen bepaling nog een beetje slap: oneigenlijk gebruik in de laatste periode van een U-pasjaar wordt niet of nauwelijks bestraft. Met de start van het nieuwe U-pasjaar ontstaat een nieuw tegoed en zo is in theorie een onbepaald aantal keren misbruik te maken van de pas. Het lijkt haar fractie zinvoller de regeling te versimpelen met te bepalen dat bij oneigenlijk gebruik iemand de eerste keer een waarschuwing krijgt, en dat de pas bij de tweede overtreding volledig wordt ontzegd voor een aantal jaar. Zij is benieuwd hoe de wethouder dit ziet. Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) begrijpt waarover de VVD zich zorgen maakt.

Tegelijkertijd vindt zij dat uitgegaan moet worden van vertrouwen en de regelingen zo simpel mogelijk te houden en niet mensen direct af te straffen. Zij ziet niet veel mogelijkheden om fraude te plegen binnen U-Pasbudget. Mevrouw Meerding (VVD) merkt op dat haar voorstel het niet ingewikkelder maakt. Zij stelt een duidelijke regeling voor. Zij herhaalt die regeling. Zij vervolgt haar inbreng in haar termijn. De vraag blijft staan of dit ertoe gaat leiden dat de U-Pas veel meer gebruikt gaat worden. De VVD verwacht dat op dit vlak nog enige winst te behalen is. Een van de redenen is dat het aanbod niet goed aansluit op de wensen. Dat zal niet opgelost worden met de invoering van het gezinstegoed. Haar fractie is er voorstander van na Pagina 5 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

240

250

260

270

280

te gaan waar de behoefte ligt. Wellicht is het populaire aanbod uit te breiden op de behoefte. Zij vraagt de wethouder of die behoefte bekend is bij het college, of bekend is wat de pashouders willen en of de wethouder bereid is hier verder naar te kijken en te proberen het aanbod zoveel mogelijk er op aan te passen. Daar ligt wat haar fractie betreft de echte winst. Haar fractie heeft in 2018 een motie ingediend over de U-Pas voor iedereen, met een aantal andere partijen. Het doel van de motie was het stigmatiserende karakter van de U-Pas weg te nemen. Het college heeft dat in 2018 onderzocht en aangegeven dat dit extra investeringen tot gevolg zal hebben waartoe het college op dat moment niet bereid was. Zij kan zich aansluiten bij de woorden van de heer Van der Zweth dat onderbesteding te zien is, dat er geld overblijft. Dat geld wordt vervolgens verdeeld over de algehele begroting en verdwijnt uit de armoedemiddelen. Dat vindt zij jammer. Wat haar fractie betreft is dat geld dan beter te steken in de uitvoering van de motie met de extra investeringen om de U-Pas voor Iedereen mogelijk te maken en het stigmatiserende karakter echt te halen. Zij vraagt de wethouder of dit is op te pakken. Haar laatste punt betreft de coronamaatregelen.

De VVD kan zich voorstellen dat nu door de huidige coronamaatregelen en de gedeeltelijke sluiting van winkels en sportverenigingen mensen minder goed gebruik kunnen maken van het U-Pasbudget. Om die reden vraagt zij de wethouder of het mogelijk is dat mensen een deel van het UPas budget meenemen naar het volgende jaar zodat zij in dat jaar extra bestedingen kunnen doen. Mevrouw Admiraal (ChristenUnie) vindt het goed dat er werk gemaakt wordt vanuit de oproep van de raad het gezinstegoed in te voeren. Zij heeft van gebruikers gehoord dat dit een verschil kan maken. Dit is een eerste stap. In die dient te worden opgepakt door de U-Pashouders zelf. Zij kan zich voorstellen dat hierover veel vragen kunnen gaan leven over hoe deze veranderingen in de praktijk gaan werken. Zij vraagt of de wethouder kan toelichten hoe al deze vragen en twijfels van de UPashouders zijn op te vangen. Eerdere sprekers refereerden daaraan ook: de toepassing van de leden 4 en 5 van artikel 7 van de verordening. Haar fractie vindt het goed dat iets dat standaard gebruik is, wordt vastgelegd in de verordening zelf. Dit draagt bij aan de rechtszekerheid van de inwoners. In de leden 4 en 5 wordt gesproken over een gewone en een ernstige onrechtmatigheid. Zij vraagt hoe dit onderscheid te beoordelen. Zij benadrukt het belang ervan dit artikel vanuit vertrouwen in de burger te beoordelen.

Dat is het uitgangspunt. Zij vraagt de toelichting van de wethouder hoe deze normen nader in te vullen. De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) is blij met de invoering van het gezinstegoed voor extra keuzevrijheid en betere keuzes ten behoeve van de kinderen in het gezin en voor het meer-gebruik van de U-Pas. Hij sluit zich aan bij de vragen gesteld over de onderbesteding en het oneigenlijk gebruik. Hij stelt een aanvullende wijziging voor: in het aanbod van de U-Pas zit ook een hengelsportvereniging. Zijn fractie is geen voorstander van hengelen. Ook gebruikers van de U-Pas krijgen korting op hengelen. Het gaat er niet om veel mensen. Maar wat zijn fractie betreft is iedereen die met korting hengelt er één teveel.

Pagina 6 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

290

300

310

De Partij voor de Dieren vindt het zeer onwenselijk en onbegrijpelijk dat mensen met steun van de gemeente de in zijn ogen deze vorm van dierenmishandeling kunnen uitvoeren, terwijl de gemeente Utrecht zich erop voorstaat een diervriendelijke gemeente te zijn. Hij vraagt de wethouder de desbetreffende hengelsportvereniging te verwijderen uit het U-Pas-aanbod en ervoor te zorgen dat geen enkele andere hengelsportvereniging wordt toegevoegd aan het aanbod. Hij hoopt hierop een toezegging van de wethouder te krijgen. Hij overweegt een motie op dit punt. Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) merkt op dat gezegd is dat iedereen in de stad kortingen mag aanbieden. Dit is niet aan de gemeente op zichzelf. Zij vindt dat een mooi uitgangspunt. Zij vraagt hoe de heer Van Heuven deze beide normen naast elkaar beoordeelt. De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) vindt dat geen korting aangeboden mag worden op iets dat leed toebrengt aan anderen. Het gaat nu over mensen en niet over dieren. Het herhaalt zijn standpunt. De heer Van Steeg (CDA) is blij met deze ontschotting bij de U-pas. Gezinnen nemen hiermee zelf meer verantwoordelijkheid voor de uitgaven die zij kunnen doen voor hun kinderen en daarmee hoopt hij ook dat meer onderbesteding wordt voorkomen. Ook hij was verrast door de fraudebebepaling die nu in de pas is opgenomen. Hij is het ermee eens uit te moeten gaan van vertrouwen.

Daarvoor is een duidelijke lijn nodig op het gebied van fraude. Hij vraagt wat de opname van deze bepaling nu zegt over het verleden op het gebied van fraude. Hij krijgt graag de reactie van de wethouder. Sprekers die vóór hem spraken zeiden in zijn ogen goede dingen over de financiën. Wat hem verbaasde was de open einderegeling ervan. Hij staat op het standpunt dat er nog wel iets te zeggen moet zijn over de financiële impact van deze ontschotting. Hij vraagt de wethouder welke financiële impact zij hiermee denkt te maken en hoe het gemeentebestuur de onderbesteding kan voorkomen. In dat opzicht sluit hij zich aan bij de fracties die al eerder het woord hierover voerden. De brief van het college gaat nadrukkelijk in op de communicatie. Hij vraagt wat op dat vlak nog beter kan en op welke manier op het gebied van communicatie de onderbesteding op de U-Pas is te voorkomen.

320

De heer Boudens (SP) is blij met deze ontschotting. Hij denkt nog na over wat te doen met de bepaling over oneigenlijk gebruik. Hij stelt de wethouder voor het verschil te preciseren tussen oneigenlijk gebruik en ernstige onregelmatigheid. Hij denkt dat het van belang is als bestuur scherp te hebben wat met dit soort zaken bedoeld wordt, zo dat willekeur niet kan gaan ontstaan. De heer Simsek (DENK) dubt nog over hoe het oneigenlijk gebruik is aan te pakken. Zijn fractie is blij met het voorliggende raadsvoorstel. 330

De voorzitter schorst de vergadering voor 5 minuten en heropent die daarna voor de beantwoording. De beantwoording Wethouder Voortman dankt de leden van de commissie voor hun positieve reacties. Zij nam er kennis van dat iedereen er voorstander van is het gezinstegoed in te voePagina 7 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

340

350

360

370

380

ren. Dat is logisch omdat daar meerdere keren vanuit de raad naar gevraagd is. Hiermee komt het geld ook echt terecht bij waarvoor het bedoeld is en zijn de middelen beter te besteden en wordt het loslaten van schotten simpeler. De wethouder zelf is ook blij met deze wijzigingen. Met deze wijziging wil het college het gebruik van de kindpassen stimuleren zodat het geld dat beschikbaar is, beschikbaar is voor ook kinderen in armoede. Mevrouw Kleinrensink vroeg waarom dan de passen van de volwassenen er niet bij te nemen zodat het gezinstegoed breed beschikbaar is voor het gezin. Op de manier zoals het college nu voorstelt, zorgt het college ervoor dat het geld dat beschikbaar is voor kinderen in armoede ook echt bij hen terechtkomt en niet bij de volwassenen. Door hoger gebruik onder kinderen, verwacht het college een kostenstijging bij de U-pas en een grotere claim op de beschikbare financiële middelen. Wanneer volwassenen ook toegevoegd worden, zou het financiële risico groter worden. De wethouder zegt richting de VVD toe de raad het effect van deze maatregel te zullen laten weten. De wethouder benadrukt allereerst dat oneigenlijk gebruik slechts een enkele keer voorkomt en dat het college vóór deze voorgestelde wijziging al mogelijkheden had om in te grijpen. Het college deed dat ook in het verleden.

De verordening is het overzicht van alle spelregels rondom de U-Pas en daarmee maakt het college het voor iedereen duidelijk. In de richting van de VVD stelt de wethouder voor als het gaat om sancties elke casus op zich te bekijken. Het voorstel van mevrouw Meerding zou in een bepaald geval de goede aanpak kunnen zijn, maar in een ander geval mogelijk niet. Dit geldt nadrukkelijk wanneer het college de persoonlijke situatie mee zou wegen. Mevrouw Podt sprak in dat licht over dat zij niet wil dat kinderen er de dupe van worden. Zij beantwoordt de vraag van mevrouw Podt bevestigend of de mogelijkheden voor bezwaar goed geregeld zijn. Uiteraard moet de mogelijkheid er zijn om bezwaar te maken tegen een beslissing als het intrekken van de U-Pas. Kinderen en maatwerk heeft altijd de aandacht van het college. Student & Starter stelde de vraag of mystery shopping een zwaar middel is. De wethouder zet uiteen dat wanneer het puur zou zijn op het tegengaan van oneigenlijk gebruik, dat te stellen zou zijn. Mystery shopping wordt ook gedaan om de klantvriendelijkheid richting pashouders na te gaan en ook of winkeliers de partnervoorwaarden goed naleven. Op de inbreng van de heer Boudens van de SP over “geen willekeur” bevestigt de wethouder dat vanwege het zo weinig voorkomen ervan, een specifieke afweging gemaakt moet worden. Dan is maatwerk juist nodig.

Elke casus wordt heel zorgvuldig onderzocht. De ambtenaren zullen hierover zeker niet lichtvaardig oordelen. Wethouder Voortman antwoordt bevestigend op de inbreng van mevrouw Meerding dat de regeling op zich niet zoveel zegt over hoe in een concreet geval te besluiten. De wethouder vervolgt haar beantwoording met in te gaan op de middelen. Zij bevestigt dat het realistisch begroten zoals aangehaald door mevrouw Van Ophem, inderdaad uit een eerdere motie komt van de Partij van de Arbeid en GroenLinks. Daarmee wordt geen bezuiniging bedoeld. Daarmee wordt bedoeld het geld terecht te laten komen voor wie dit bedoeld is. De invoering van het gezinstegoed is een manier om dat te kunnen doen. Zij herhaalt eerder gegeven informatie.

Pagina 8 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

390

400

410

420

430

De wethouder benadrukt dat de gemeente geen afzonderlijke U-Pasbegroting heeft. De gemeente beschikt over een armoedebegroting. Over het jaar 2020 was daarop een tekort te zien. Er blijft geen geld over. Dat heeft ook te maken met meer aanbesteding op andere regelingen. Het college beschikt over een werkbegroting om te kunnen monitoren of de ambities te realiseren zijn. Hiermee heeft zij ook de vraag beantwoord of dat wat er over zou blijven te besteden is voor het onderzoek naar de U-Pas voor iedereen; er blijft geen geld over. Daarnaast stelt zij de vraag of het gemeentebestuur van zins is om geld te besteden aan een onderzoek dat bestemd is voor de armoedebestrijding. Mevrouw Meerding (VVD) verduidelijkt over de “U-Pas voor iedereen” dat het doel daarvan niet is zomaar iedereen een U-Pas te geven uit het armoedebudget, maar dat het doel is juist ook het stigmatiserende karakter weg te halen. Daarmee hoopt zij dat meer mensen onder de armoedegrens gebruik gaan maken van de U-Pas. Die link naar waar het U-Pas-geld voor bedoeld is, is haars inziens er wel degelijk. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat 350.000 euro minder is uitgegeven dan was verwacht voor 2020. Dat is voor een deel in 2021 ook gezien. Daarmee concludeert hij dat er budget is. Wanneer nu gekozen wordt voor het aanvullend onderzoek, is dat nu te doen uit dat potje.

Dan verwacht hij een overschrijding in de armoedebegroting. Dat gaat dan uit de pot voor de algemene middelen. In financieel opzicht ziet hij mogelijkheden. Wethouder Voortman benadrukt dat uit het klantentevredenheidsonderzoek blijkt dat geen stigmatisering wordt ervaren. Daarmee reageert zij op de inbreng van mevrouw Meerding. Zij herhaalt haar argumentatie. In de richting van de heer Van der Zweth heeft zij niet gezegd dat er geen geld over is op de U-Pas. Zij heeft gezegd dat er geen geld over is op de armoedebegroting. Daar is over 2020 een tekort omdat op andere regelingen meer is uitgegeven. Het college zal in de dashboardbrief in het vierde kwartaal van 2021 een update geven. Het gezinstegoed is dan zes maanden oud. Dan is op basis van de informatie te bekijken of het gebruik gestegen is. De heer Van der Zweth (PvdA) herhaalt zijn stellingname over de pot algemene middelen. Dat is anders dan dat de wethouder zegt, dat het ten koste gaat van de armoedegelden. Mevrouw Meerding (VVD) merkt op dat de wethouder sprak over klantentevredenheidsonderzoek. Het lijkt haar juist dat mensen die gebruik maken van de U-Pas en dus in een klanttevredenheidsonderzoek zitten, geen stigma ervaren. Die stappen daar overheen. Daarmee heeft de gemeente niet de groep te pakken die er geen gebruik van maakt. Zij denkt met een voorstel te komen met partijen die dit ook willen.

Mevrouw Podt (D66) interrumpeert de heer Van der Zweth. Zij is erover verbaasd dat hij hier achter gaat staan. Er wordt dan geld besteed uit de armoedebegroting aan mensen die niet arm zijn. Zij vindt de redenering naar de algemene begroting toe creatief boekhouden. Zij stelt voor in deze tijd van crisis zich vooral te richten op het heel goed uitvoeren van de dingen om alles draaiende te houden. Zij is tegen luchtfietserij. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat wat mevrouw Podt zegt onjuist is. Hij benadrukt dat 350.000 euro blijft liggen op de U-Pas begroting. Dat wordt dan uitgegeven aan andere zaken in de armoedebegroting. Hij herhaalt zijn redenering en benadrukt dat het een incidentele last is en hij benadrukt de voordelen.

Pagina 9 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

440

450

460

470

480

Mevrouw Podt (D66) blijft vasthouden aan “creatief boekhouden”. Zij benadrukt dat dit wat haar betreft niet de tijd is dit soort onderzoeken te gaan doen. Ook zij is voorstander van de U-Pas voor iedereen. Zij vindt dat het bestuur in deze crisis dit niet moet willen. De heer Van der Zweth (PvdA) bestrijdt dat het om creatief boekhouden gaat. Hij benadrukt dat het gaat om een onderbesteding. Hij benadrukt dat het gaat om twee moties die zijn aangenomen die oproepen om alles op alles te zetten om het geld dat bestemd is voor de U-Pas uit te geven, ook als dat leidt tot overschrijdingen. Wat hij nu betoogt, past daarin. Hij vindt dat dit het moment is. Wanneer het bestuur het nu niet doet, is het er over een jaar ook niet. Hij herhaalt zijn argumenten. Wethouder Voortman vervolgt haar beantwoording en benadrukt dat er geen UPasbegroting is en dus ook geen onderbesteding. Er is wel een armoedebegroting. Daarop is een tekort in 2020. Het college voegt daaraan het gezinstegoed toe vanaf 1 juli 2021. Zij verwacht dat er eerder meer dan minder zal worden uitgegeven. Zij vervolgt haar beantwoording. De heer Van der Zweth vroeg naar het verhogen van de U-Pasgrens. Uit onderzoek door het Nibud blijkt dat de huishoudtypes boven de 125% kunnen rondkomen en meedoen. Verhogen van de U-Pas grens lijkt haar daarom vanuit het armoedebeleid niet nodig.

Te zien is dat gezinnen met kinderen boven de 12 jaar niet de kosten voor meedoen kunnen betalen. Het is de vraag of het zinvol is de regeling voor die groep op te rekken. De wethouder stelt later vandaag een brief hierover in het vooruitzicht. De brief is al verstuurd. Hiermee rondt zij de beantwoording af in het blokje over de middelen. Mevrouw Meerding vroeg of aanbod voldoende aansluitend is. De wethouder noemt het klanttevredenheidsonderzoek waarin gepolst wordt of het aanbod aansluit op de wensen van de U-Pashouders en ook op de wensen van de partners. Het college heeft een goed beeld ook omdat het U-Pas bureau hieraan voortdurend veel aandacht besteedt. In de beleidsuitvoering wordt daar ook steeds naar gekeken. Het combineren van de verschillende passen kan tot verbetering leiden van het aanbod. Zij kan zich voorstellen dat mensen soms nu niet gebruik kunnen maken van een bepaald aanbod omdat ze daarvoor net niet genoeg tegoed hebben. Bij de jaarwissel op 1 juli besteedt het college altijd extra aandacht aan de wijzigingen. Dat zal het college ook hier doen. In het licht van “De tablet voor opa en oma” merkt de wethouder op dat de marges voor aanbieders heel erg klein zijn als het gaat om laptops en tablets. Om die reden zijn aanbieders huiverig zelf minimaal 20% korting te bieden. Die voorwaarde stelt de gemeente.

Nu is er geen ruimte laptops mogelijk te maken uit het tegoed, ook omdat ook extra geïnvesteerd wordt en het gebruik bij kinderen gestimuleerd wordt. Mevrouw Meerding vroeg of het mogelijk was het budget mee te nemen naar een volgend U-pasjaar. Het college onderzocht dat vorig jaar. Dat brengt financiële risico's met zich mee. Dan staan er dubbele tegoeden uit. Daarbij moet het college kijken naar de balans op de armoedebegroting. De wethouder heeft daarover al het nodige gezegd. De inbreng van de heer Van Heuven betreft het kleine aantal mensen: in de afgelopen drie pasjaren maakten 29 pashouders 41 keer gebruik van de aanbieding van de genoemde hengelsportvereniging. Het college stimuleert keuzevrijheid inwoners zelf de keuze te laten maken voor hoe zij willen meedoen. Zij is het eens met wat mevrouw Kleinrensink zei over dat iedereen een aanbod of korting mag aanbieden. Zij laat dit over aan de raad. Zij is benieuwd hoe de raad hierover denkt. Pagina 10 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

490

De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) begrijpt het punt van de keuzevrijheid. Maar in zijn beleving wordt die keuzevrijheid beperkt door de schade die berokkend wordt. Hij vraagt of de wethouder het met hem eens is dat wanneer dit wordt aangeboden op deze wijze het hengelen als het ware gelegitimeerd wordt en een promotie krijgt. Hij pleit voor het wegnemen van de steun van de gemeente zodat die legitimatie en de promotie niet plaatsvindt. Wethouder Voortman merkt op dat de promotie dan niet zo geslaagd is, gezien het geringe aantal mensen dat er gebruik van maakt. De vraag is dan hoe normerend de gemeente wil optreden. Zij vindt dat bij uitstek een politieke vraag. Het is dan aan de raad om zich daarover uit te spreken. Hiermee rondt zij haar beantwoording af. De voorzitter stelt vast dat alle vragen beantwoord zijn. Hij opent de tweede termijn. Dan gaat het om de vragen die er nog zijn na de beantwoording door de wethouder en hoe de commissie het voorstel wil doorgeleiden naar de raad. De heer Van der Zweth (PvdA) denkt voor de bespreektijd in de raad aan een half uur á drie kwartier. Zijn fractie denkt aan een motie over het onderzoek naar de “De U-Pas voor iedereen”. Hij zal ook kijken naar het oprekken van de grens.

500

De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) vraagt in de vorm van een motie de raad zich uit te spreken over het uit de U-Pas halen van het hengelen. Mevrouw Van Ophem (Student & Starter) sluit zich aan bij de woorden van de heer Van der Zweth over de motie naar het onderzoek naar de U-Pas voor iedereen. Mevrouw Meerding (VVD) wil ook nagaan wat mogelijk is voor het doen van een onderzoek naar de U-Pas voor iedereen. 510

De voorzitter concludeert dat dit agendapunt met de B-status doorgeleid wordt naar de raad met een behandeltijd van 30 minuten. Toezeggingen De wethouder zal: − Bij het Dashboard van het vierde kwartaal 2021 aan de raad de effecten terugkoppelen aan de raad van de invoering van het gezinsbudget. Hiermee rondt hij de behandeling van dit agendapunt af. Hierna vindt een voorzitterswisseling plaats.

520

5. Initiatiefvoorstel Krijgen waar je recht op hebt Beleidsveld: Werk en Inkomen/Juridische Zaken - wethouders Voortman en Klein Mede naar aanleiding van de landelijke ontwikkelingen rond de hervorming van rechtsbijstand, eerdere schriftelijke vragen hierover en een RIB, stellen Anne-Marijke Podt (D66) en Julia Kleinrensink (GroenLinks) met het Initiatiefvoorstel de raad voor om de Nota Krijgen waar je Recht op hebt vast te stellen, waar het college vervolgens mee aan de slag gaat. De Nota heeft tot doel meer Utrechters, in het bijzonder inwoners met een laag inkomen, beter te informeren en ondersteunen rond het proces van bezwaar en beroep.

5.1 Reactiebrief Initiatiefvoorstel Krijgen waar je recht op hebt

Pagina 11 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

530

540

550

560

570

De voorzitter mevrouw Heijne, constateert na de heropening van de vergadering dat er geen mededelingen gedaan worden. Zij stelt het Initiatiefvoorstel aan de orde en refereert daarbij aan de annotatie bij de agenda. (zie boven) Zij licht de behandeling van dit raadsvoorstel toe: het college stuurde zijn reactie op het initiatiefvoorstel. Die is toegevoegd aan de stukken. Iedereen heeft die ontvangen. De bespreking vindt plaats in twee termijnen. Straks zullen eerst de fracties het woord krijgen, vervolgens zal het college reageren en zal de voorzitter de initiatiefnemers de kans geven te reageren. In de tweede termijn zal dezelfde volgorde worden aangehouden. De commissie De heer Gilissen (VVD) dankt de dames Podt en Kleinrensink voor dit initiatief. Hij uit zijn waardering voor hun werk. Zijn fractie ziet veel aanknopingspunten in het voorstel. De VVD kan zich daarin in grote lijnen vinden. Hij complimenteert het college dat met de reactiebrief de onderlinge beslispunten er uit heeft gefilterd. De VVD kan zich vinden in het uitgangspunt: “krijgen waar je recht op hebt”. Dat kan ook leiden tot geen gelijk krijgen. Gekozen is te focussen op het sociaal domein. De heer Gilissen merkt op dat dat niet de enige plek is waar de gemeente veel doet. De gemeente verstrekt vele honderden omgevingsvergunningen.

Dan kan het ook gaan om een uitbouw van een woning met een mogelijke impact op het leven van mensen. Hij vraagt waarom dit initiatiefvoorstel niet breder toepasbaar zou zijn. De VVD is voorstander van die bredere toepasbaarheid. Hij noemt als voorbeeld pagina 10 als aanknopingspunt: de informatievoorziening verbeteren, ook als het gaat om bezwaar en beroep. Niet alleen te beperken tot Werk & Inkomen maar ook als het gaat om vergunningverlening in het ruimtelijk domein. Hij krijgt hierop graag de reactie van de initiatiefnemers en de reactie van het college. Het college kiest ervoor puntsgewijs alle beslispunten uit het voorstel langs te lopen. Hij denkt dat het college terechte kanttekeningen plaatst. Hij vraagt de initiatiefnemers te reageren op die desbetreffende punten aan het einde van de brief. Hij vraagt de wethouder en de initiatiefnemers over de beperkte financiële impact. Het college begint zijn brief met de verwachting uit te spreken dat het voorstel een financiële impact zal hebben. Wanneer hij de brief leest, komt dat niet meer expliciet terug. Hij vraagt waar de financiële impact het meest zichtbaar wordt. Hij vraagt of die kwantificeerbaar is, uit te splitsen of toe te lichten. Ook daarop zouden de initiatiefnemers kunnen reageren wat hem betreft. Over het geheel genomen reageert de VVD-fractie positief op het initiatiefvoorstel.

Hij ziet uit naar de verdere behandeling en de beantwoording. De heer Van der Zweth (PvdA) dankt en complimenteert de initiatiefnemers. Hij vindt dit een sterk voorstel en ook over een belangrijk onderwerp. De actualiteit in het afgelopen jaar, onderstreept dat. Zijn fractie ondersteunt dit voorstel van harte. Hij schetst een casus over een mevrouw in de bijstand van wie 2500 euro teruggevorderd werd omdat ze de alimentatie niet had opgegeven. Ze had die alimentatie niet opgegeven omdat ze die niet ontving. Dat bedrag dat een gevorderd werd was ruim meer dan de beslagvrije voet, waardoor zij in de ellende kon komen met alle stress vandien. De brief eindigde met de standaard zin dat ze contact kon opnemen met iemand wanneer ze het niet eens was met de beslissing. Dat lukt haar niet vanwege de stress. Ze kreeg een “premediationgesprek” aangeboden. Heel veel Pagina 12 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

580

590

600

610

620

Utrechters zullen niet weten wat dat is. Hij vraagt of de initiatiefnemers het met hem eens zijn dat in de brief de mogelijkheid wordt geboden extra informatie te krijgen in de trant van “Heeft u behoefte aan meer uitleg? Klopt er iets niet? Neem dan even contact op met------“. Dat zou ook moeten kunnen bij de Buurtteams op een fysieke plek. In het voorstel worden de Buurtteams niet frequent genoemd en meer achterin. Hij vraagt of de initiatiefnemers een meer centrale plek zien omdat dat voor mensen meer rust geeft om aan te schuiven en vragen te stellen. Hij doet ook de suggestie mensen na te bellen. Mevrouw Dekker (D66) vindt de voorstellen van de heer Van der Zweth goed. Zij noemt in dat verband nabellen. Wie zou nagebeld moeten worden volgens de heer Van der Zweth: iedereen op wie een vordering rust? Iedereen die een brief krijgt? De heer Van der Zweth (PvdA) vindt dit een goede vraag maar ook een voor de uitvoering. Die idee hierachter zijn kwetsbare bewoners. Nabellen heeft zin wanneer ze op bijstandsniveau zitten en er komt een terugvordering, groot of klein. Dat geldt ook voor mensen die in bewindvoering zitten. Hij doet de suggestie de oplossing in die hoek te zoeken. Hij benadrukt dat het hem gaat om het laagdrempelig contact. De heer Gilissen (VVD) merkt op dat privacy vaak een grote belemmering is.

Vaak gaat alleen de aangeschrevene zelf en de gemeente over de toegang tot het hele dossier. De AVG staat niet toe dat de gemeente die informatie automatisch deelt. Dat betekent dat gekeken moet worden naar hoe het gesprek op gang te brengen. Wat hem betreft kiest het bestuur het uitgangspunt van proberen om er samen uit te komen. Hij vraagt of de heer Van der Zweth die praktische belemmeringen ziet bij informatiedeling en het uitgangspunt er samen uitkomen. De heer Van der Zweth (PvdA) had niets gezegd over informatie delen. Wat hem betreft is naar manieren te zoeken om de informatie indien nodig uit te wisselen, nadat toestemming is gevraagd. Daarvoor zijn er mogelijkheden. Wat hem betreft is prémediation the way to go. Zo moet het alleen niet genoemd worden. Hij zou zelf de stap zetten naar bewoners met ook de open vraag of de bewoners het eens zijn, maar ook de vraag over of de informatie in de brief juist is, of de ontvanger van de brief het volgen kan, of de gemeente iets voor de ontvanger van de brief kan doen. Hij vervolgt zijn bijdrage met onafhankelijke belangenbehartiging. Vroeger hielp de Cliëntenraad mensen individueel. Het Cliëntenplatform doet dat niet meer. Zijn fractie pleit al langere tijd voor een lokale ombudsman zo dat mensen die een probleem hebben ergens onafhankelijk van de gemeente terecht kunnen die hen daarin verder helpt.

Dat zou het voorstel versterken. Hij vraagt hoe de initiatiefnemers dit zien en of zij mogelijkheden zien bezwaar en beroep in dat opzicht te voorkomen. Hiermee rondt hij zijn bijdrage af. Mevrouw Dekker (D66) hoopt dat dit voorstel door alle partijen wordt omarmd omdat een sterke, toegankelijke en democratische rechtsstaat fundamenteel is voor een vrij leven. Daarom moet de inhoud van de portemonnee of de mogelijkheden van iemand om zichzelf zijn of haar weg te vinden in het ingewikkelde landschap van rechtshulp, nooit het recht blokkeren te krijgen waar je recht op hebt. Haar fractie hoopt daarom dat dit voorstel door alle partijen wordt omarmd. Haar fractie heeft nog enkele vragen aan het college en de indieners. Het college geeft in haar reactie aan dat het de vraag van de indieners (punt 5 van de brief) niet wil honoreren, alle juridische zaken in een bijlage te verwerken. Het college geeft aan dat de juridische argumentatie op zichzelf helder moet zijn. Pagina 13 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

630

640

650

660

670

Daarmee is zijn fractie het volledig eens. D66 wil het college graag aansporen om van zoveel mogelijk juridische taal gewone mensentaal te maken. Zij vraagt of het college dat met haar deelt. Bij de routekaart punt 8 geeft het college aan dat het zich wil beperken tot zaken die in relatie tot de gemeente van belang zijn en dat het zich niet wil richten op geschillen met willekeurige partijen. Wat D66 betreft ligt de focus inderdaad op geschillen met de gemeente, maar zou haar fractie wel graag zien dat er gekeken wordt of in een routekaart geschillen met andere overheden kunnen worden meegenomen. Voor veel inwoners is het verschil tussen de gemeente, woningcorporatie, en Buurtteam niet duidelijk. Zij vraagt of het college dat kan meenemen. Bij punt 16 gaat het college in op hoe het bestaande financiële regelingen onder de aandacht brengt. Ze kan zich voorstellen dat de indieners specifiek keken naar het expliciet opnemen van de financiële regelingen rond rechtsbijstand. Veel mensen zullen niet weten dat die regelingen daarvoor zijn in te zetten. Zij krijgt hierop graag de reactie van indieners en het college. Met betrekking tot punt 14 zet mevrouw Dekker uiteen dat D66 denkt dat het mogelijk is dat de gesubsidieerde rechtsbijstand, bijvoorbeeld via de Raad voor de Rechtsbijstand, slechts de goedkeuring van de stukken geeft.

De uitwerking daarvan kan simpelweg zijn dat een inwoner het besluit van de Raad voor Rechtsbijstand deelt met de gemeente en daarom geen andere bewijsstukken meer hoeft aan te leveren. Dit gaat niet in tegen de AVG. Zij vraagt of de wethouder kan toezeggen dat het, het punt op deze wijze kan meenemen in de verdere uitwerking. Mevrouw Admiraal (ChristenUnie) dankt de initiatienemers en merkt op zich in veel maatregelen te kunnen vinden. Zij sluit zich van harte aan bij het onderliggende doel, dat burgers bij de gemeente hun recht vergemakkelijkt kunnen halen. Zij las dit met een kritisch oog en heeft enkele opmerkingen en vragen over dit voorstel. Over het verbeteren van de informatievoorziening noemt zij de premediation. Zij kon geen ander woord vinden. Premediation breder toepassen lijkt haar fractie een goede manier om juist ook achter de achterliggende problematiek te kunnen komen om echt de notie van de responsieve overheid beter te kunnen uitvoeren. Haar fractie heeft enkele twijfels over het vooraf delen van voorlopige besluiten. Zij kan zich de redenering vanuit de indieners voorstellen. Toch vraagt zij zich af of dit averechts gaat werken. De inwoner krijgt eerst een voorlopig positief besluit en gaat met goede moed naar de hoorzitting. Uiteindelijk blijkt dat naar aanleiding daarvan het besluit alsnog wordt gewijzigd ten nadele van de inwoner.

Zij vraagt of de initiatiefnemers het met haar eens zijn dat een voorgenomen besluit delen averechts kan werken. Zouden de initiatiefnemers kunnen toelichten wat nu echt de toegevoegde waarde is van deze werkwijze? Met betrekking tot de verbetering van de ondersteuningsmogelijkheden, zet mevrouw Admiraal uiteen dat in het grote aanbod van de juridische dienstverlening het vaak lastig is door de bomen het bos te zien. Haar fractie kan zich vinden in het opstellen van een routekaart zo dat inwoners gemakkelijk kunnen zien hoe en waar zij ondersteund kunnen worden in de juridische vraagstukken. Uit de nota werd haar niet duidelijk of het hier gaat om een louter digitale routekaart of dat het hier ook gaat om mogelijkheden voor minder digitale vaardigen. Zij krijgt hierop graag een toelichting. Zij stelt dat inkomen geen reden mag zijn om wel of geen beroep in te stellen tegen een besluit van de overheid. In de nota geven de indieners aan dat er bij inkomen van meer dan 200% van de bijstandsnorm meer onderzoek moet komen naar of er Pagina 14 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

680

690

700

710

720

aanvullende ondersteuning nodig is. Zij vraagt of de initiatiefnemers zelf gemerkt hebben dat er binnen die groep ook echt een onmacht zit om in beroep te gaan door financiële tekortkomingen. Met betrekking tot de brede inzet van de nota doet het mevrouw Admiraal voorkomen alsof deze nota vooral zal worden ingezet binnen het sociaal domein. Zij was zelf vrijwilliger bij de wetswinkel. Daar kwam zij veel casussen tegen op ook andere gemeentelijke bevoegdheden. Bijvoorbeeld binnen de omgevingsvergunningen. Dan gaat het bijvoorbeeld over derde belanghebbenden die in bezwaar gaan op een besluit, bijvoorbeeld tegen een uitbouw bij de buren waardoor zij minder zon krijgen. Juist hier kan die notie van de responsieve overheid problemen voorkomen, of juist achter achterliggende problemen komen. Zij sluit zich graag aan bij de vragen van de VVD over deze brede inzet van de nota. Hiermee rondt zij haar bijdrage af. De heer Van Corler (GroenLinks) noemt belangrijke beslissingen die de gemeente doorgaans neemt in het privéleven van mensen. GroenLinks staat op het standpunt dat die beslissingen zorgvuldig genomen moeten worden.

Wanneer dan toch iets fout gaat is het cruciaal dat bewoners dit kunnen aankaarten en hun recht kunnen halen, zo eenvoudig, laagdrempelig en toegankelijk mogelijk met duidelijke informatie en ondersteuning wanneer iemand dat zelf niet kan en ervoor zorgen dat het niet afhangt van iemands portemonnee of die persoon zijn of haar recht kan halen. Hij dankt het college voor zijn overwegend positieve reactie. Hij heeft nog enkele vragen aan het college op dit onderwerp. Ten eerste gaat hij in op punt 10 van de brief van het college, waar het college spreekt over een signaleringsoverleg. Daarbij wordt bij het punt zelf ingegaan op de tweede lijns rechtshulp: de sociale advocatuur en de Raad voor de Rechtsbijstand. Hij staat op het standpunt dat ook de eerste lijns hierbij betrokken moet worden, zoals U-Centraal. Hij verneemt graag van de wethouder of dat de bedoeling zal zijn. Met betrekking tot de vier punten waarin het college niet meegaat; allereerst het delen van het concept besluit. GroenLinks deelt opzich met het college dat het bellen van tevoren goed werkt. Toch zijn er mensen die aangeven in een dergelijk telefonisch overleg dat ze het graag alvast op papier hebben, enerzijds om zich alvast te kunnen voorbereiden, en anderzijds om het nog eens gemakkelijk na te kunnen lezen. In het voorstel is het nadrukkelijk als experiment geformuleerd.

Hij kan zich voorstellen dat nagegaan wordt hoe dit uitpakt bij het punt dat de ChristenUnie maakt. Hij vraagt dit nadrukkelijk als experiment voor de mensen die hieraan behoefte hebben. Hij noemt in dit verband het gewenste maatwerk als gemeente. Hij verneemt graag hoe de wethouder daarover denkt. Het gaat bij de mogelijkheid voor iedereen om bezwaar te maken om alle mensen en niet alleen om de mensen die betrokken zijn bij W&I. Iemand met 200% van het sociaal minimum kan niet zomaar een advocaat betalen. Om die reden vraagt hij hierop onderzoek te doen: is hierop voldoende geregeld? Hij vraagt of het college met hem deelt dat ook deze groep rechtshulp zou moeten kunnen krijgen. In hoeverre ziet het college een mogelijkheid om deze vraag ook bij andere afdelingen uit te zetten. Afrondend kan hij zich aansluiten bij het punt over de dubbele informatie dat D66 zojuist maakte.

Pagina 15 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

730

740

750

De heer Van Steeg (CDA) is ook positief over het voorstel. Hij kan zich in grote lijnen aansluiten bij de inbreng van de heer Gilissen. Hij vindt het voorstel mooi en goed leesbaar. Het voorstel richt zich nadrukkelijk op mensen met een laag inkomen. Door te focussen op de lage inkomens mist het bestuur het doel dat het uiteindelijk wil bereiken, zeker kijkend naar de toeslagenaffaire en naar de responsieve overheid. Dat zit veel dieper dan alleen bezwaar kunnen aantekenen en premediation. Wat dat betreft maakt het voorstel de desbetreffende pretentie niet helemaal waar. Hij verneemt graag van de indieners hoe zij kijken naar “een laag dieper kijken”. Om tot dit soort trajecten te komen, zou hij van de overheid andere besluiten verwachten. Zou de overheid al veel gevoeliger moeten zijn voor onterechte benadeling van burgers. Daarop moet verder gekeken worden dan nu gedaan. Dit neemt niet weg dat over het algemeen de CDA-fractie positief is over in ieder geval de insteek van dit initiatiefvoorstel. Het college gaf alle reactie op de punten. De indieners gaan daarop ook reageren. De heer Van Steeg vond de financiële onderbouwing boterzacht. Het kan niet zo zijn dat dit geen kosten met zich meebrengt. Het college zegt dat ook. Hij betreurt het dat dit op deze wijze is geformuleerd. Hij vraagt hierop nog de reactie. Hij vraagt het college wat dit precies betekent.

Wanneer dit financiële consequenties heeft, vraagt hij waarover dan gesproken kan worden en met welke impact. Mevrouw Van Ophem (Student & Starter) dankt de initiatiefnemers. Zij vindt het goed te zien dat de initiatiefnemers een bruikbaar en efficiënt voorstel doen waardoor het vage, vaak abstracte juridisch vakjargon om te zetten is in praktische rechten die de Utrechter kan gebruiken in zijn positie tegenover de gemeente. Zij dankt het college voor de duidelijke reactie op het voorstel. Met de VVD krijgt zij graag een reactie van de initiatiefnemers op de punten die het college aandroeg in de reactiebrief, en vooral op wat ontraden wordt. Al met al steunt haar fractie dit initiatiefvoorstel. De heer Van Heuven (Partij voor de Dieren) dankt de initiatiefnemers. Hij vindt dit een goed voorstel. Hij dankt het college voor de heldere reactiebrief. Hij heeft op de inbreng uit de commissie geen aanvullingen.

760

770

Mevrouw Mathoera (Stadsbelang Utrecht) dankt de initiatiefnemers van harte voor het verrichte harde werk. Stadsbelang Utrecht is enthousiast en in de basis eens met dit initiatief. Ook haar fractie hoopt dat meer duidelijkheid en eenvoudiger toegang tot rechtshulp positief zal bijdragen aan het rechtsgevoel van mensen en aan het zich gehoord voelen. Zij merkt op dat het initiatief zich voornamelijk focust op mensen met een laag inkomen. Haar fractie is van mening dat de doelgroep breder gemaakt mag worden. Zij vraagt of de indieners en de wethouder het eens zijn met Stadsbelang Utrecht dat iedere rechtszoekende moet krijgen waarop hij recht heeft, ongeacht de hoogte van zijn inkomen; dus dat het initiatiefvoorstel opgaat voor meerdere categorieën. Dit sluit wat haar betreft aan op de desbetreffende vraag die de VVD stelde. Zij vraagt of de wethouder dit initiatief om de één of twee jaar wil evalueren om ook na te gaan of de doelen echt behaald zijn, of dat het juist geld gekost heeft of dat het geld heeft opgeleverd en of de communicatie daadwerkelijk verbeterd is tussen de gemeente en de burger. Pagina 16 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

De voorzitter geeft na overleg met de initiatiefnemers de wethouders het woord om na de reactie van het college een schorsing in te lassen ten behoeve van de voorbereiding door de initiatiefnemers. Aldus:

780

790

800

810

820

Het college Wethouder Voortman sluit zich aan bij de fracties die complimenten gaven aan de indieners van dit voorstel. De wethouder vindt dit een doorwrocht stuk werk over een zeer belangrijk thema. Zij dankt de fracties die iets zeiden over de duidelijkheid van de reactie van het college. Richting de heer Van Steeg houdt de wethouder zich aanbevolen voor opmerkingen over zaken die niet duidelijk zijn. De wethouder pleit voor zorgvuldige en gedoseerde wetgeving die voor langere tijd werkbaar is. De gemeente maakt die zelf ook. Dat geldt ook voor opdrachten vanuit het Rijk. Zij vindt het goed wanneer partijen in het bestuur elkaar op de duidelijkheid en zorgvuldigheid scherp houden. Druk op rechtsbijstand en op de uitvoeringsorganisatie is daarmee te voorkomen. Daar is de rechtzoekende het meest bij gebaat. Zij verwacht dat het bestuur daarvan doordrongen is gezien de relevante actualiteit. Het college kan een groot deel van de voorstellen meenemen in zijn werkwijze zo zegt zij richting van de heer Gilissen en de heer Van Steeg die vroegen naar de financiële impact van het voorstel op de aangegeven onderwerpen. Als het gaat om duidelijker brieven, wordt daar met enige regelmaat naar gekeken. Dit kost niet al te veel geld. Premediation breder invoeren, kost wel veel geld. In de reactie op het voorstel gaf de wethouder aan dat het college dat gaat onderzoeken.

Dan zal het college de kosten daarvan in kaart kunnen brengen. Het concept sturen van een beslissing op bezwaar kost geld. Dat vraagt een aanpassing van het proces. Dat leidt tot meer werk van 3:00 uur op de 8 uur die daarvoor staat. Zij schetst de veranderingen. Hiervoor is ook geen capaciteit. Wanneer het om bezwaar gaat, moet het nu al uitbesteed worden. Op diverse momenten is er al informeel contact ingebouwd om na te gaan of het mogelijk is er uit te komen samen met de rechtzoekende. Dan blijft alleen nog het juridisch geschil over. Het klinkt simpeler dan het daadwerkelijk is. Dit is niet zomaar te doen. De heer Gilissen (VVD) vindt dat de uitsplitsing helpt zoals de wethouder zojuist deed. Dit is een voorstel zonder dat er geld bij geleverd is. Hoe moet hij bijvoorbeeld “het concept toezenden” wegen, richting het vervolg. Hij stelt voor een pilot in te richten voor een specifiek afgebakende groep als het gaat om de toezending van het concept. Wethouder Voortman attendeert op het extra werk dat hiermee sowieso gemoeid is. Wanneer dit gedaan wordt voor 50 mensen, kost het al 25.000 euro. Zij denkt niet dat met een pilot de gulden middenweg te vinden is. De heer Van Corler (GroenLinks) vraagt of dan ook gerekend is met de besparing verderop in het proces. Daar is dan mogelijk ruimte te vinden.

Wethouder Voortman antwoordt dat dit zo zou zijn wanneer het college nu niets anders zou doen. Nu heeft het college juist op verschillende momenten dat informele contact. In die zin kijkt zij juist al naar wat mogelijk is om te doen om te voorkomen dat de kosten verder oplopen.

Pagina 17 van 62

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 1 april 2021

830

840

850

860

Zij vervolgt haar beantwoording met in te gaan op de vraag die de heer Van der Zweth stelde over een schrijnend voorbeeld met heldere communicatie richting de desbetreffende burger. Zij bevestigt dat het college telefonisch contact maakt wanneer het gaat om afwijzingen en terugvorderingen. Zijn idee over heldere en duidelijke taal vindt zij heel erg goed. Behoefte aan uitleg klinkt anders dan behoefte aan premediation. Waar het college spreekt over informatievoorziening, spreekt het ook over het ruimtelijk gebied. Rechtsverwijzingen moeten ruimer zijn dan alleen het ruimtelijk domein. Zij bevestigt dat het college dus over meer spreekt dan het sociaal domein. Zij is het eens met mevrouw Dekker zo min mogelijk jargon te moeten bezigen in de schriftelijke communicatie. De wethouder zegt haar toe in de routekaart mee te zullen nemen waar belanghebbenden terecht kunnen wanneer het niet gaat om een conflict met de gemeente. Ook als het gaat om de groepen met een inkomen van boven de 200% van het minimum, realiseert de wethouder dat die groep minder goed te bereiken is omdat die minder een beroep doen op dergelijke regelingen. In de routekaart is mee te nemen waar mensen bijstand kunnen krijgen. Mevrouw Dekker (D66) vraagt of het college die gewone taal ook gaat gebruiken. Zij dankt haar voor de toezegging op de routekaart.