Concept Verslag commissie Mens en Samenleving, 2021-03-18.pdf

Griffie Gemeenteraad Utrecht Secretariaat raadscommissie Mens & Samenleving Postadres Postbus 16200 3500 CE Utrecht Telefoon 030 - 286 10 69 Fax 030 - 286 15 18 www.utrecht.nl/gemeenteraad

VERSLAG OPENBARE VERGADERING COMMISSIE MENS & SAMENLEVING D.D. 18 MAART 2021 [Typ hier]

Datum verslag Locatie Verslag door Vaststelling verslag

10

20

30

23 maart 2021 Stadhuis, digitaal Geertjan Benus (Notutekst) 15 april 2021

Aanwezigen: Middagvergadering De voorzitters, mevrouw Van Dun, voorzitter, mevrouw Bijsterbosch (voorzitter agendapunt 7), de wethouder mevrouw A. Klein, de burgemeester mevrouw S. Dijksma, en de wethouder mevrouw L. Voortman, en voorts de leden: mevrouw H. de Boer (GroenLinks), mevrouw J. Kleinrensink (GroenLinks), de heer M. Koning (D66), de heer H. Bakker (D66), mevrouw J. Admiraal (ChristenUnie), mevrouw R. Streefland (Christen Unie), de B. heer Işik (PvdA) de heer R. van der Zweth (PvdA), de heer B. van Steeg (CDA), mevrouw M. van Mil (Student&Starter), mevrouw J. van Ophem (Student & Starter), mevrouw T. Meerding (VVD), de heer R. Wiegant (SP), mevrouw L. Snippe (Partij voor de Dieren), de heer M. Sungur (DENK), de heer S. Nagtegaal (PVV), en van de griffie de commissiegriffiers de heer M. Kiewik en mevrouw E. Hamelink, en de (commissiesecretaris mevrouw I Arets). Verslag openbare vergadering commissie mens en samenleving d.d. 14 januari 2020 1. Opening en mededelingen............................................................................................................................... - 1 2. Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten .................................................................. - 1 3.

Verslagen ............................................................................................................................................... - 2 4.1 Toezeggingen/moties/brievenlijst .................................................................................................................. - 2 4.2 Lange termijn agenda .................................................................................................................................... - 2 5. Eerste technische begrotingswijziging 2021 ........................................................................................... - 2 6. Raadsbrief invoering bodycams boa’s .................................................................................................... - 2 6.1 Beantwoording SV 2021 Bodycams voor handhavers .......................................................................... - 3 7. Raadsbrief kostendelersnorm ............................................................................................................ - 23 7.1 SV 2020 no 85 .................................................................................................................................... - 23 7.2 SV 2020 no 296 .................................................................................................................................. - 23 -

Middagvergadering 18 maart 2021

1. Opening en mededelingen De voorzitter, mevrouw Van Dun, opent de vergadering om 14.00 uur. Zij is de voorzitter in de bespreking van de agendapunten 5 en 6. Zij heet alle aanwezigen van harte welkom. Zij deelt mee een afmelding te hebben ontvangen van Stadsbelang Utrecht bij monde van Kenneth de Boer. 40

Mededelingen Geen. 2.

Vaststellen agenda en inventarisatie te bespreken agendapunten

Pagina 1 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

De voorzitter stelt de agenda voor de gehele vergadering conform vast. Besproken worden de punten 6 en 7. Agendapunt 5 gaat met de A-status door naar de raad zonder discussie. 3. Verslagen 50

• • • • •

60

• •

Het conceptverslag van de openbare commissie Mens en Samenleving van 11 februari 2021, ter vaststelling. Het GEHEIME conceptverslag van de besloten commissie Mens en Samenleving, Werk en Inkomen, van 11 februari 2021, ter vaststelling. Het op 18 maart 2021 openbaar te maken conceptverslag van de besloten commissie Mens en Samenleving, Werk en Inkomen van 11 februari 2021, ter vaststelling en openbaar making. Het GEHEIME conceptverslag van de besloten commissie Mens en Samenleving, Sport van 11 februari 2021, ter vaststelling. Het verslag wordt toegevoegd, zodra dit beschikbaar is. Het op 18 maart 2021 openbaar te maken conceptverslag van de besloten commissie Mens en Samenleving, Sport, van 11 februari 2021, ter vaststelling en openbaar making. Het verslag wordt toegevoegd, zodra dit beschikbaar is. Verslag Adviescommissie Controle en Financiën van 7 januari 2021 - ter informatie. Verslag Adviescommissie Controle en Financiën van 28 januari 2021 - ter informatie.

De voorzitter neemt er nota van dat de commissie de vast te stellen verslagen conform vaststelt. Overigens neemt de commissie kennis van de verslagen van de Adviescommissie Controle en Financiën.

70

4.1 Toezeggingen/moties/brievenlijst d.d. 04-03-2021 Mevrouw Meerding (VVD) had vernomen dat er een toezegging was gedaan naar aanleiding van de raadstoets op het gebied van Onderwijs. Die toezegging is nog niet gestand gedaan. Zij vraagt die toezegging te handhaven op de lijst. De voorzitter zal dit verzoek doorgeven aan de griffie. 4.2 Lange termijn agenda Geen opmerkingen. 5. Eerste technische begrotingswijziging 2021 Beleidsveld: Financiën - wethouder Klein

80

Na het vaststellen van de Programmabegroting kent het jaar drie rondes van technische aanpassingen. Dit betreft de eerste technische wijziging van de Programmabegroting 2021. .

De voorzitter nam ervan kennis dat dit agendapunt zonder discussie met de Astatus doorgaat naar de raad. 6. Raadsbrief invoering bodycams BOA’s

90

Beleidsveld: Openbare Orde en Veiligheid en Handhaving - Burgemeester Geagendeerd door M. Koning (D66), H. de Boer (GroenLinks), T. Meerding (VVD), B. Isik (PvdA), J Koppelaar (Student & Starter), B. van Steeg (CDA), M. Sungur (DENK), L. Snippe (Partij voor de Dieren), R. Streefland (ChristenUnie), R. Wiegant (SP), H. van Deún (PVV), K. de Boer(StadsbelangUtrecht) Alle fracties agenderen de voorgenomen invoering van bodycams voor handhavers voor een commissiedebat. Hierover is de raad op 3/2/2021 d.m.v. een raadsbrief geïnformeerd. In combinatie met het aanvragen van dit commissiedebat zijn gelijktijdig schriftelijke vragen (15/2/2021) ingediend door de fracties van D66, GroenLinks, PvdA, DENK, S&S en de PvdD over deze voorgenomen invoering van bodycams. De VVD, CDA, CU, SP, PVV en SBU hebben de schriftelijke vragen niet mede-ingediend, maar willen wel graag in debat gaan over dit thema. Zij steunen dan ook de aanvraag van dit commissiedebat. Alle fracties willen het debat aangaan over: • nut en noodzaak van de invoering van bodycams; • het pilot en de daaruit volgende onderzoeksresultaten; • hoe de zeggenschap over het gebruik van de camera en de beelden is geregeld; Pagina 2 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021 100

•

hoe het college voornemens is om bij invoering van de bodycams te waarborgen dat de privacy en veiligheid van Utrechters en bezoekers van onze stad optimaal worden geborgd.

6.1 Beantwoording SV 2021 Bodycams voor handhavers De voorzitter licht toe dat de bespreking in één termijn zal plaatsvinden en dat daarvoor 120 minuten is uitgetrokken. De bespreking zal plaatsvinden in één termijn. Alle fracties hebben naar aanleiding van de raadsbrief de voorgenomen invoering van bodycams voor handhavers voor een commissiedebat geagendeerd. De voorzitter refereert aan de annotatie bij de agenda. (zie boven). 110

120

130

140

De commissie De heer Koning (D66) vindt dat de veiligheid van handhavers niet ten koste mag gaan van vrijheden van Utrechters. Wanneer de individuele vrijheden van burgers hiermee gemoeid zijn, moeten de waarborgen uitstekend zijn. Zijn fractie is erg kritisch op de voorgenomen invoering hiervan. In de basis wil hij geen uitbreiding van middelen waarmee in de privésfeer van mensen getreden wordt. Zijn fractie was altijd kritisch op het installeren van camera's in de openbare ruimte. Een overheid moet naast haar inwoners staan en hen niet ongevraagd filmen. Het pilot en de aanbesteding kwamen plotseling. Het college staat op het standpunt dat dit vanuit haar werkgeversrol in de basis een collegebesluit is. Dat is overigens valide. Voor hem voelt de gang van zaken niet goed. Hij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. Zijn fractie kent het standpunt van het college: dat de invoering van de bodycam vooral een gerechtvaardigd belang betreft en een werkgeversaangelegenheid om de veiligheid van toezichthouders en handhavers te waarborgen. Ook zijn fractie vindt dat belangrijk. Hij ziet bovendien dat de veiligheid voor de medewerkers van de gemeente belangrijk is. Toch is dit ook een politiek onderwerp. Hij vindt het daarom goed daarover vandaag bestuurlijk te spreken.

In oktober vorig jaar vroeg de fractie van D66 al naar het onderzoek op basis waarvan het college een besluit zal nemen om wel of niet bodycams in te voeren. Burgemeester Den Oudsten heeft in antwoord op de desbetreffende mondelinge vragen dit ook toegezegd. 3 februari jl. ontving de raad de brief waarin het college schreef dat het pilot goed was verlopen en dat het college voornemens is de bodycams in te voeren. De vraag is waar dat onderzoek gebleven was. De heer Van Steeg (CDA) vindt de vraag naar zorgvuldigheid terecht. Hij brengt voor het voetlicht dat veel kritische vragen zijn gesteld. Hij brengt de recente onrusten in de stad onder de aandacht. Hij heeft de indruk dat de voorbereiding van dit besluit redelijk zorgvuldig is gebeurd en dat de BOA’s zich enorm gesteund voelen door dit middel. Hij legt de vraag voor of het verstandig is vanuit die blik te kijken en de BOA's te steunen, juist op die momenten wanneer ze nodig hebben. De heer Koning (D66) weegt ook de veiligheid van medewerkers als een groot belang in deze discussie. Hij wil graag zijn betoog voortzetten om duidelijk te maken waar zijn kritiek ligt. Zijn fractie is van mening dat het voorstel goed onderbouwd moet worden en dat dat hier niet gebeurd is. Als het gaat om onderzoek kan hij niet verder in de brief dan één alinea met daar boven de titel“positieve gebruikerservaring”.

Het leek op een verkoopbrochure. Dat is dan toch de evaluatie waar het college naar terugverwijst in de beantwoording van de schriftelijke vragen.

Pagina 3 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

150

160

170

180

190

Hij had van het college het volgende verwacht: goed onderzoek met een goede rapportage van de resultaten. Onderzoek waaruit klip en klaar zou moeten blijken dat niet alleen het veiligheidsgevoel, maar ook de objectieve veiligheid nagestreefd wordt van de medewerkers bij het dragen en kunnen gebruiken van bodycams. Hij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. Ook krijgt hij graag de reactie op de vraag of de burgemeester van mening is dat er voldoende onderzoek is gedaan om een besluit te kunnen nemen. Hij vraagt haar naar de resultaten daarvan. De heer Işik (PvdA) vindt dat D66 doet alsof er niets aan de hand is. Hij attendeert op het geweld richting politie en handhavers en naar allerlei andere publieke functies. Hij attendeert op het percentage handhavers van 80% dat zich veilig voelt door de bodycam. Hij vraagt naar het probleem dat D66 ziet. De heer Koning (D66) zet uiteen dat de kern van de kritiek van zijn fractie in de uitvoering van het pilot zit. De onderzoeksopzet kon niet met de raad worden gedeeld. Het enige dat beschikbaar is, is een stuk analyse, een conclusie van twee paragrafen in een brief. Voor zijn fractie is dat te dun om daarop een groot besluit te kunnen nemen. Hij verwacht dat dit ook te dun is voor het college om een dergelijk besluit te kunnen nemen dat ingrijpt op privacy. Juist de privacy moet enorm geborgd worden.

Mevrouw Meerding (VVD) hoort de heer Koning spreken over het onderzoeksrapport als zou dat alleen gaan over het veiligheidsgevoel. Dat veiligheidsgevoel is voor de VVD enorm belangrijk. Uit het rapport en het onderzoek blijkt ook dat het aantal incidenten met agressie is afgenomen. Die bodycam werkt juist om de agressie te laten afnemen. Zij is benieuwd hoe de heer Koning daar tegenaan kijkt. Hij stapt er nu wel heel gemakkelijk overheen. De heer Koning (D66) is van mening dat in ieder geval het pilot een dusdanig kleine omvang had dat daaraan geen conclusies te verbinden zijn voor de Utrechtse situatie. Hij vraagt of de VVD van mening is dat hier een goed onderzoek onder ligt. Mevrouw Meerding (VVD) antwoordt bevestigend. Verwezen wordt ook naar onderzoek uit andere steden. Uit onderzoek is ook gebleken dat de agressie tegen BOA’s elk jaar weer toeneemt. Zij kan zich voorstellen dat uit de vorm andere verwachtingen voortkomen. Als het gaat om de inhoud is haar fractie overtuigd. De heer Van Steeg (CDA) hoort de heer Koning twee dingen zeggen: (1) de privacy van de burgers moet goed geborgd zijn. Daarover zijn kritische vragen gesteld waarop antwoorden zijn gekomen. Op dat vlak maakt hij zich nog zorgen. Hij denkt dat het redelijk goed onderbouwd is. (2) de meer principiële vraag die hij stelt, namelijk of dit nu wel nodig is.

Dan kijkt hij naar de ontwikkeling op het gebied van de veiligheid in de stad. Te zien is ook dat de BOA’s zelf aangeven dat het de-escalerend werkt. Hij vraagt of dat al niet voldoende is om het nut van de bodycams te onderbouwen. De heer Koning (D66) benadrukt dat het onderzoek voor de Utrechtse situatie onvoldoende houvast biedt. Hij benadrukt ook de veiligheid te willen borgen. Zijn fractie staat open voor resultaten. Dan moeten die resultaten uit een goed en representatief onderzoek komen met een voor- en nameting waarvan de resultaten te zien zijn meer dan dat alleen opgeschreven is dat 80% van de handhavers voor is. Hij herhaalt zijn standpunt als het gaat om de waarde van het onderzoek voor de stad. De heer Işik (PvdA) gaat in op voor- en nameting. Hij vraagt of de heer Koning op de hoogte is van de cijfers over de aantallen handhavers die worden bedreigd tijdens het uitvoeren van hun functie. De heer Koning (D66) vraagt de heer Işik waar hij de 80% vandaan haalt. In de stukken staat dat 80% van de handhavers voor invoering van de bodycam is. Dat is Pagina 4 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

200

210

220

230

240

iets heel anders. Daarnaast blijkt uit dit pilot helemaal niet klip en klaar dat het aantal incidenten afneemt. Hij herhaalt dat de duur en de omvang van het pilot veel te klein zijn om daarover iets zinnigs te zeggen. Dat is zijn fundamentele kritiek. Mevrouw De Boer (GroenLinks) bevestigt dat in Utrecht een redelijk beperkte pilot is gehouden. In andere plaatsen is meer onderzoek gedaan. Als voorbeeld noemt zij Rotterdam. Daar bleek dat het aantal geweldsincidenten met 20 – 50% afnam. Zij vraagt heer Koning of het zijn verwachting voor de Utrechtse situatie is dat mensen die agressief worden op BOA’s in Utrecht heel anders zullen reageren dan in andere plaatsen. Zij vraagt wat specifiek is aan de Utrechtse situatie. De heer Koning (D66) heeft op die vraag ook het antwoord niet. Hij concludeert dat daarover ook niets gezegd wordt in het onderzoek. Hij vindt dat belangrijk. Wanneer het college aan een dergelijk oordeel waarde hecht, wil hij dat kunnen lezen en wil hij dat het college zich daarop gebaseerd heeft. Als het gaat om de cijfers is Utrecht gelukkig geen Rotterdam. In Rotterdam is méér sprake van grootstedelijke problematiek. Ook daar zal naar gekeken moeten worden. Wanneer appels met peren vergeleken worden, vindt hij het geen goed onderzoek. De heer Sungur (DENK) kan zich heel goed het standpunt van de heer Koning voorstellen.

De heer Koning bepleit een gedegen onderzoek waarmee het bestuur van de stad richting de stad kan uitleggen waarom het bestuur zo'n grote investering wil doen die ook nog eens de privacy van mensen kan schenden. Hij vindt een onderbouwd verhaal dan heel belangrijk in plaats van te verwijzen naar onderzoeksrapporten die niet bestaan, of een claim dat geweldsincidenten in het pilotperiode met 80% zullen zijn afgenomen. Hij roept de partijen op om de raadsbrief beter te lezen zo dat in de commissie een gedegen discussie is te voeren. Hij hoort de heer Koning absoluut niet het geweld richting de BOA’s wegcijferen. Hij staat 100% achter het pleidooi van de heer Koning voor een gedegen onderzoek. Hij herhaalt zijn standpunt. De heer Van Steeg (CDA) is benieuwd hoe de burgemeester kijkt naar de kritiek op de onderbouwing. Hij zag voldoende voorbeelden waarbij het wel werkt. In de antwoorden op vragen wordt uitgebreid ingegaan op schending van privacy. Hij vraagt of hij ervan uit mag gaan dat de heer Koning dat wel voldoende onderbouwd vindt. De heer Koning (D66) merkt op dat er een uitgebreide DPIA is gemaakt door de gegevensfunctionaris. Dat doet zijn fractie goed. Hij ziet nog wel punten die open staan voor verbetering of aanscherping. Ook hierop vraagt zij zich af of het voldoende doorwrocht is, ook omdat er nog geen goed onderliggend onderzoek is.

Wanneer Utrecht die bodycams wil invoeren, zal de gemeente individuele vrijheden van Utrechters opofferen. Wat hem betreft kan dat niet zonder een gedegen onderzoek. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) is benieuwd te vernemen van de heer Koning hoe hij aankijkt tegen de toename van het maken van beelden door individuen, die vaak leiden tot onveiligheid, tot escalatie en ook schending van privacy van politie en BOA. Kan dat leiden tot het inzicht dat het beter is normaal met elkaar te gaan praten. Hoe kijkt de heer Koning daar tegenaan als het gaat om de inzet van camera’s voor de BOA’s. De heer Koning (D66) vindt ook dit een valide vraag. Hij bevestigt dat te zien is dat iedereen met zijn telefoon opnamen maakt van gebeurtenissen in de openbare ruimte. Dat wordt toegepast op alle vlakken. Ook daarover is wetgeving. In principe zijn die vrijheden behoorlijk groot. Zijn standpunt is dat de overheid naast zijn burger staat en in dienst van die burger en dat die overheid in dat kader veiligheid wil bePagina 5 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

250

260

270

280

290

vorderen en regels wil handhaven. Dat is een publieke taak. D66 vindt het goed en logisch dat de overheid in dit opzicht aan goede en strikte regels gebonden wordt. Mevrouw De Boer (GroenLinks) merkt op het eens te zijn met D66 over vaste camera's als een te grote inbreuk op de privacy en heel veel opoffering voor weinig resultaat. Welke vrijheden worden met voeten getreden volgens D66 bij het inzetten van bodycams. Juist dat gebeurt alleen op het moment wanneer de situatie dreigt te ontsporen en als het lukt ook nog aangekondigd. De heer Koning (D66) licht toe dat het om de vrijheid gaat je te bewegen in de openbare ruimte zonder het risico te lopen te worden gefilmd. Dat is een belangrijk goed in de ogen van zijn fractie. De overheid speelt daar een zeer minieme rol. Hij begrijpt dat dit iets kan betekenen voor de veiligheid in de stad wanneer het aan voorwaarden wordt verbonden. Hij ziet dat graag goed onderbouwd. Mevrouw De Boer (GroenLinks) is ook van mening dat mensen zich in de openbare ruimte moeten kunnen bewegen zonder gefilmd te worden en zeker als het gaat om de overheid die filmt. Dat gebeurt niet met een bodycam. Zodra iemand gewelddadig dreigt te worden, kan de functionaris zeggen dat hij/zij de camera aanzet. Ook alleen dan worden beelden opgenomen. De vrijheid om niet gefilmd te worden, wordt daarmee haars inziens niet aangetast.

De heer Koning (D66) merkt op dat die randvoorwaarden er wel moeten zijn en dat het een middel moet zijn dat zich proportioneel verhoudt tot of het daadwerkelijk veiligheid gaat opleveren voor die werknemers. Subjectieve veiligheid is voor zijn fractie niet voldoende om de bodycams in te voeren. Hij herhaalt zijn standpunt met betrekking tot het gewenste goede onderzoek. Mevrouw Van Mil (Student & Starter) gaat in op de interruptie van mevrouw De Boer. Zij vraagt hoe zij denkt over de vermindering van het aantal vaste camera's wanneer bodycams worden ingevoerd. Die zijn een echte inbreuk op de privacy door dat ze op gewone burgers gericht zijn. De bodycams zijn gericht op bijzondere situaties. Mevrouw De Boer (GroenLinks) is in ieder geval voorstander van de vermindering van het aantal vaste camera’s, al of geen bodycams. De heer Sungur (DENK) reageert op de inbreng van mevrouw De Boer over camera’s die pas aangezet worden na een aankondiging. Hij bevestigt de juistheid daarvan. In de praktijk ziet hij dat het voor de burger niet duidelijk is of de camera al aanstaat of niet. De burger kan de idee hebben dat hij al direct wordt gefilmd zonder dat sprake is van enige escalatie. De heer Koning (D66) stelt voor aanvullend onderzoek te doen met een nieuw pilot of een verbreding van het pilot als dat mogelijk is.

Er moet wat hem betreft een representatief groter onderzoek komen met transparante resultaten. Op die manier zouden zijns inziens in de democratie besluiten genomen moeten worden, zowel als college en als raad. Mevrouw Meerding (VVD) hoort de heer De Koning spreken over een nieuw pilot. Het pilot zoals dat is uitgevoerd, werd van tevoren aangekondigd. Dan was het wellicht slimmer geweest wanneer D66 toen had gezegd, dit te mager te vinden en te willen dat het pilot op een andere manier wordt uitgevoerd. Nu is het bestuur hier tijd en geld aan kwijt. Dit lijkt haar niet heel erg efficiënt. De heer Koning (D66) stelde niet voor niets vragen in oktober. Ambtelijk is ook gevraagd of de onderzoeksopzet te delen is met de raad. Zijn fractie kreeg keurig antwoord op enkele andere vragen. Die onderzoeksopzet werd niet gedeeld met de raad. Wanneer dat wel was gebeurd had de raad kunnen sturen. Mevrouw Meerding Pagina 6 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

300

310

320

zegt dat D66 hierop meer actie had moeten zetten. Hij geeft aan welke activiteiten D66 hierop heeft ontplooid. Dit verwijt kan D66 niet gemaakt worden. Mevrouw Meerding (VVD) verwijt D66 niet hieraan onvoldoende aandacht te hebben besteed. Voordat het pilot begon, werd netjes aangekondigd dat dat een half jaar zou duren en dat 24 camera’s ter beschikking werden gesteld. Dat was bekend. Dit opnieuw doen lijkt haar inefficiënt. De heer Koning (D66) vindt dat de VVD onvoldoende kritisch is op de inhoud van het rapport en redeneert vanuit de eigen visie over dat bodycams ingevoerd moeten worden. Daar verschillen D66 en de VVD van mening. Met de verlenging van onderzoek of met nieuw onderzoek ontstaat de kans op een goede onderzoeksrapportrage vanuit diverse perspectieven te laten zien. De ideeën van zijn fractie zouden daarbij zijn dat voor- en nametingen nodig zijn zowel over subjectieve als objectieve veiligheid, ook in vergelijking met andere steden. Hij legt de vraag voor hoe de optredens met of zonder bodycams zich tot elkaar verhouden. Treedt het de-escaleren daadwerkelijk op? In welke situaties werkt het toepassen wel en niet? Werken de protocollen zoals ze zijn beschreven? Zijn fractie wil ook graag meer zien over uitgewerkte financiële consequenties: wat gaat die invoering precies structureel kosten? Ook het trainen en opleiden kost geld.

Mevrouw Streefland (ChristenUnie) lijkt het lastig in te gaan op de objectieve en subjectieve veiligheid in vergelijking met andere gemeenten. De vraag is of de onveiligheid ook echt bestaat. Zij vraagt wat die vergelijking dan zou gaan opleveren. De heer Koning (D66) zet uiteen te beseffen dat mevrouw Streefland óók onderzoeker is. Hij kan zich goed voorstellen dat zij met die bril daar naar kijkt. Hij realiseert zich dat het soms moeilijk is situaties met elkaar te vergelijken. In zijn ervaring met onderzoek is dat het mogelijk is te omschrijven waarom sommige dingen lastig zijn te vergelijken en waarin verschillen kunnen optreden. Juist door dat te omschrijven, is een en ander ook te onderbouwen. Die opgave zou te doen zijn voor wat betreft de subjectieve veiligheid. Hij vervolgt zijn bijdrage. Een onderzoeksvraag zou kunnen zijn “op welke wijze bodycams bijdragen aan de toezicht- en handhavingstaken speciaal voor de Utrechtse situatie en of die de voordelen rechtvaardigen in de bredere context van de invoering ervan.” Zijn fractie wil niet dat het college vooringenomen toewerkt naar de invoering van bodycams maar dat het echt op inhoud weegt of dit nodig is voor de veiligheid en of het ook in termen van financiën en andere maatschappelijke waarden een proportionele en zinnige maatregel is.

Hij vraagt of de burgemeester dit wil doen om op een later moment een definitief oordeel te kunnen vellen.

330

340

De heer Işik (PvdA) kan de lijn van het college volgen. Zijn fractie vindt dat de veiligheid van het personeel erg belangrijk is. Hij beschouwt de bodycam als een onderdeel van een beschermd pakket dat een duidelijke bijdrage levert aan de veiligheid. Hij vraagt of het college bereid is om de uitkomsten van het pilot te bespreken met de autoriteit van persoonsgegevens; dit in het kader van het waarborgen van de privacy. Ten tweede vraagt hij hoe het bestuur omgaat met de situatie als oorzaak ervan dat een functionaris vergeet te melden dat hij de bodycam gaat aanzetten. Hij vraagt of op verzoek van een burger de camera is aan te zetten. Hij krijgt graag antwoord op deze drie vragen. Wanneer 80% zegt zich veiliger te voelen vanwege de bodycam, vindt hij dat de politiek daarin een verantwoordelijkheid heeft.

Pagina 7 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

350

360

370

380

390

De heer Sungur (DENK) merkt op dat de vraag van de heer Işik afgesteld is in schriftelijke vragen: de camera is voorlopig nog niet op verzoek van een burger in gebruik te stellen omdat daarvoor mogelijk een wettelijke grondslag ontbreekt. In Rotterdam isdit gedaan; dat kostte de stad een kwart miljoen euro. Hij vraagt of de PvdA het verantwoord vindt om in deze financieel moeilijke tijden zoveel geld daaraan te besteden voor de verbetering van het gevoel van veiligheid bij een deel van de BOA’s. De heer Işik (PvdA) wil desnoods een miljoen investeren om de levens van de medewerkers te beschermen. Hij schetst de verwachte functie van de bodycam. De heer Sungur (DENK) brengt in dat dat precies ontbreekt in het onderzoek – dat de daadwerkelijke veiligheid verbetert. Een deel van de BOA’s gelooft er niet in. Mevrouw Meerding (VVD) vult de inbreng van de heer Sungur aan. De heer Sungur sprak over een kwart miljoen. In Utrecht is gesproken over 100.000 euro als kosten van de bodycam. De heer Van Steeg (CDA) reageert op de inbreng van de heer Sungur. De heer Sungur gebruikt nu zelf het argument dat het veiligheidsgevoel van de medewerkers toeneemt. Hij is daarmee blij. De heer Sungur spreekt over het niet overtuigd zijn van een deel van de medewerkers. Hij vraagt over welk deel van de medewerkers hij spreekt.

De heer Sungur (DENK) antwoordt dan te spreken over een deel van de 20% die hierin niet is meegegaan. Hij schetst de afweging die in zijn ogen moet worden gemaakt: (1) het belang van de burgers, (2) de financiële component en (3) het gevoel van een deel van de BOA’s. Die afweging wil hij niet maken op basis van een zo beperkt onderzoek De heer Van Steeg (CDA) benadrukt dat 80% van de BOA’s zegt dat de bodycam het veiligheidsgevoel verbetert en dat van die 20% ook nog een groot deel zegt zich voor te stellen dat het veiligheidsgevoel verbetert. De heer Sungur spreekt dan over een hele beperkte groep. Hij verneemt graag van de burgemeester hoe groot die groep is. Die groep als uitgangspunt nemen doet in zijn ogen hieraan geen recht. Mevrouw Van Mil (Student & Starter) heeft nog veel vragen. Gezien de impact van deze invoering wil haar fractie vooral een helder beeld krijgen in deze vergadering. Haar fractie sluit zich aan bij het eerste deel van het betoog van de heer Koning: er moet duidelijke informatie zijn voordat het bestuur van de stad een dergelijke belangrijke beslissing neemt. Zij vraagt hoe het zit met de evaluatiemomenten. Situaties veranderen gaandeweg. Een pilot is gedaan voor een half jaar. Het kan ook zijn dat medewerkers hun mening nog herzien.

Zij vraagt of de burgemeester vaste evaluatiemomenten kan toezeggen en de informatie aan de raad kan verstrekken wanneer de resultaten afwijken van die evaluaties van het pilot. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) vindt een evaluatie altijd goed. Zij is benieuwd in hoeverre Student & Starter het eens kan zijn met een uitslag in de evaluatie die haaks staat op de opvatting van de partij. Mevrouw Van Mil (Student & Starter) is voornemens echt te luisteren naar de wensen van de BOA’s. Daarom vindt zij een evaluatiemoment zo belangrijk. Als het tegenvalt, wil ze dat graag horen, maar ook wanneer het goed bevalt en wanneer méér gewenst is, zal haar partij daar naar luisteren. Zij vervolgt. Het gebruik van de bodycam is niet alleen nieuw voor de BOA’s, maar ook voor de inwoners van Utrecht. Zij zijn degenen die uiteindelijk op beeld kunnen komen. Het Pagina 8 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

400

410

420

430

lijkt haar fractie dan meer dan logisch ook de inwoners van de stad te polsen en die mee te nemen in de evaluatie wanneer dat mogelijk is, bijvoorbeeld inwoners die in aanraking zijn gekomen met de bodycam. Zij vraagt de toezegging van de burgemeester. In de brief leest zij dat de bodycam vooralsnog wordt verstrekt op vrijwillige basis. Zij vraagt of dat betekent dat de bodycam binnen aanzienlijke tijd te verplichten is. Mevrouw Meerding (VVD) begrijpt dat Student & Starter vraagt naar het meenemen van de mensen in de evaluatie die gefilmd worden door de bodycam. Dat zijn dan mensen die agressief waren jegens BOA’s. Zij begrijpt de gedachtegang van een bredere toets wel, maar de reacties van gefilmden vindt zij niet representatief. Dan zouden alle inwoners van Utrecht meegenomen moeten worden met de vraag of zij het belangrijk vinden dat de handhavers veilig zijn. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) sluit zich bij deze inbreng van mevrouw Meerding volledig aan. Zij vraagt zich af wat de validiteit is voor de invoering van de bodycam van hun antwoorden. De heer Sungur (DENK) houdt het waardevolle van die inbreng voor mogelijk. Het bestuur van de stad kan zo meekrijgen wat een geweldsincident doet escaleren als een belangrijk deel van de respondenten zou aangeven van het aanzetten van de camera gek te zijn geworden, dat ze zich geïntimideerd voelden waardoor zij doorschoten.

Ook die informatie is waardevol voor het onderzoek. Mevrouw De Boer (GroenLinks) vindt dit een goed idee van Student & Starter. De vraag hoe iemand het heeft ervaren zou zij niet op die manier stellen. Wel vindt zij het waardevol de vraag te stellen als gezegd is dat de camera werd aangezet, of het hen bekend was dat ze bezwaar konden maken, of zij wisten dat zij de beelden konden inzien. Dergelijke vragen zijn mee te nemen. Dat lijkt haar heel erg belangrijk. Mevrouw Van Mil (Student & Starter) reageert kort op de inbreng. Zij is het eens met de insteek van de heer Sungur en mevrouw De Boer. Het lijkt haar nuttig om die desbetreffende informatie te kennen. Informatie of mensen bewust werden van hun gedrag vindt zij ook relevant. Zij vervolgt. Zij vraagt of de burgemeester kan toezeggen de raad te informeren op het moment waarop de bodycam een verplicht onderdeel wordt van de uitrusting van de BOA's. Zij refereert aan de inbreng van de heer Sungur over het verzoek van de burger om de bodycam aan te zetten. Zij vraagt zich af of de burgemeester de raad op de hoogte kan houden van het onderzoek van de functionaris gegevensbescherming en over de mogelijke implementatie van die optie.

Zij heeft begrepen dat beelden van de bodycam gedeeld kunnen worden met de politie en met het OM zonder toestemming van de verdachte, terwijl eerder werd gezegd dat juridisch gezien de politie de beelden niet kan vorderen. Zij vraagt de burgemeester uitleg hiervan. Het grote doel van de inzet van de bodycam is het verminderen van de agressie. Zij refereert aan haar informerende bezoek aan de BOA's. Zij kreeg positieve reacties over het gebruik ervan in de zin van de-escalerende effecten. Ook zij vindt de mening van de medewerkers erg belangrijk. Deze reactie maakt dat zij open staat in deze discussie. De heer Van Steeg (CDA) overweegt dat het voor hem al voldoende en overtuigend is wanneer de BOA's spreken over een de-escalerend effect. Mevrouw Van Mil (Student & Starter) benadrukt de inbreng van de medewerkers te geloven. Zij benadrukt ook het nut van de voorgestelde besproken vragen aan de Pagina 9 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021 440

450

460

470

480

bewoners. Zij benadrukt het nut van vragen naar het gebruik van de bodycam op de juiste manier. De heer Van Steeg (CDA) begrijpt dat mevrouw Van Mil op zich overtuigd is van toegevoegde waarde van bodycams. Mevrouw Van Mil (Student & Starter) staat er nog voor open. Zij heeft nog geen definitieve mening. Zij vervolgt haar inbreng. Zij weet dat de aankondiging volgens het protocol al veel doet. Wanneer direct moet worden gehandeld, kan het zonder aankondiging. Dan is het doel opname van bewijsmateriaal. In dat geval vraagt haar fractie zich af hoeveel extra de bodycam bijdraagt; zij vraagt of bewegende beelden meer waard zijn dan een schriftelijk verslag van de situatie, terwijl de filmopname een inbreuk op de privacy is. Zij vraagt of achteraf nog meegedeeld wordt aan de gefilmde, dat de bodycam heeft aangestaan en of de persoon daartegen naderhand bezwaar kan maken. Zij verneemt graag hoe de burgemeester daarover denkt en of zij kan uitleggen hoe de verschillende doelen zich met elkaar rijmen: de de-escalatie en het algemeen belang van veiligheid. Krijgen de BOA's ook een training in de interactie met burgers om de bodycam ook daadwerkelijk de-escalerend te laten werken en niet juist tot méér agressie. Mevrouw De Boer (GroenLinks) deelt het doel van de bodycams: de-escalatie en de vergroting van het veiligheidsgevoel van de BOA's.

De vraag blijft voor haar staan of de bodycam daarvoor het juiste middel is. Bij de inzet van instrumenten in het veiligheidsdomein, zijn voor GroenLinks vier dingen belangrijk: helpt het voor het doel, staat het gebruikte instrument in verhouding tot dat doel (proportionaliteit), is er een minder ingrijpende manier om hetzelfde doel te bereiken (subsidiariteit) en is de privacy van de burgers en van de werknemers gewaarborgd. De BOA's geven aan dat het helpt bij de-escalatie. Onderzoek elders geeft aan dat de geweldsincidenten met 20 – 25% afnemen. De heer Sungur (DENK) is blij de algemene beginselen van behoorlijk bestuur terug te horen in de bijdrage van mevrouw De Boer. Hij vraagt of de financiële component niet meeweegt voor haar, kijkend naar wat het zou kosten ten opzichte van wat het oplevert. Mevrouw De Boer (GroenLinks) bevestigt daar altijd naar te moeten kijken. De overheid heeft niet alleen de taak de burgers te beschermen maar ook de werknemers. Het is ingezet vanuit de Arbo. Zij vindt 150.000 euro niet een te hoge prijs voor de veiligheid of zelfs het veiligheidsgevoel van mensen die elke dag de straat op gaan voor de burgers. Zij vervolgt haar bijdrage. In de ogen van GroenLinks lijkt de bodycam zijn doel te bereiken. Anders dan vaste camera's, wordt de bodycam alleen dan aangezet als de situatie uit de hand dreigt te lopen.

Het is dus niet schieten met een kanon op een mug, maar echt een gerichte en beperkte actie. Via regels en protocollen is het gebruik beperkt en moet dat ook altijd worden gemeld. De risico's dat de bodycam breder gebruikt wordt, zijn daarmee beperkt. Daarmee staat voor GroenLinks het middel in verhouding tot het doel. In de afgelopen jaren is op andere manieren geprobeerd agressie en geweldsincidenten terug te dringen, bijvoorbeeld door training en instructies van de BOA’s voor hoe ze de-escalerend kunnen optreden wanneer ze de politie moeten inschakelen. Zij merkt op dat dat onvoldoende geholpen heeft. Vandaaruit begrijpt GroenLinks dat er nu naar het instrument van de bodycam wordt gekeken, juist door de beperking van het gebruik en de mogelijkheid door de opnamen te leren van situaties die uit de Pagina 10 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

490

500

510

520

530

hand lopen of dreigen te lopen. Daardoor kan ook de bodycam extra bijdragen aan het voorkomen van geweld in toekomstige situaties en de veiligheid van de BOA’s te vergroten. De privacy van burgers en BOA’s is een belangrijk onderwerp voor haar fractie. In de verordening zijn daarover enkele zaken opgenomen, bijvoorbeeld dat de beelden niet gedeeld mogen worden met derden, behalve onder voorwaarden met het OM en met de politie, dat omstanders worden geblurred en dat beelden na maximaal 28 dagen worden vernietigd en dat het altijd gemeld moet worden dat er opnamen zijn of worden gemaakt dat mensen dan ook inzagerecht hebben. De bijlage over de privacymaatregelen heeft haar fractie voldoende overtuigd dat daarvoor goede waarborgen zijn. Haar fractie krijgt wel graag de verzekering dat de bodycam niet zal worden gebruikt om werknemers te volgen en te controleren. Een andere onderwerp in dit kader is zeggenschap. GroenLinks wil graag dat het aangepaste voorstel ervoor zorgdraagt niet lichtzinnig om te gaan met het doorsturen van de beelden naar OM en politie. Zij wil graag op jaarbasis weten in hoeveel gevallen dit gebeurt en wat het uiteindelijke resultaat daarvan was. Daarnaast wil haar fractie dat ook de advocaat van de verdachte in een strafzaak beelden moet kunnen toevoegen aan het dossier. Nu leest zij alleen over “inzien”. Dat is niet genoeg voor haar fractie.

De verdachte moet recht kunnen hebben op die beelden wanneer die hem of haar zouden kunnen vrijpleiten. In de antwoorden op schriftelijke vragen gaf de burgemeester aan dat juridisch onderzocht zal worden of ook de burger kan verzoeken de camera aan te zetten, bijvoorbeeld wanneer deze zich onheus bejegend voelt. Voor haar fractie is dat heel belangrijk. GroenLinks wil niet dat iemand zo boos moet worden dat er een agressiesituatie ontstaat en het ervoor zorgt dat de camera aangaat. Zij krijgt graag de toezegging dat de raad op de hoogte wordt gehouden van het juridisch onderzoek dat hier naar loopt zodra hierover meer bekend is. Mevrouw Snippe (Partij voor de Dieren) vraagt of het voor GroenLinks een dealbreaker is als het niet mogelijk blijkt dat mensen zelf verzoeken tot het aanzetten van de bodycam. Hetzelfde wil zij weten over het vrijwillig dragen van de bodycam. Gaat GroenLinks dan nog akkoord met de invoering van de bodycam? Mevrouw De Boer (GroenLinks) zet uiteen geen voorstander te zijn van het verplichten van de bodycam. Zij ziet dat nu ook niet terug in het voorstel. Wanneer dat het voorstel zou zijn, zou haar fractie van mening zijn dat dat op vrijwillige basis moet blijven. Voor haar fractie is de honorering van het verzoek van een burger de camera aan te zetten niet een vereiste, maar wel een vurige wens.

De proportionaliteit van het middel wordt gemaakt door de dagelijkse situatie in de straat op dit moment. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) vraagt naar het verschil met dat burgers hun eigen camera kunnen aanzetten en dat burgers die beelden veelvuldig gebruiken en op ongebruikelijke manieren op sociale media hebben gezet. Hoe ziet GroenLinks dit? Mevrouw De Boer (GroenLinks) zet uiteen dat het verschil allereerst is dat de bodycam ook de minuut ervoor opneemt op het moment een burger zich onheus bejegend voelt. Op dat moment is de burger eigenlijk al te laat. Dit weten veel mensen niet. Dat maakt het ook ingewikkeld. Dat is een groot verschil. Heel veel opnamen die worden gemaakt worden juist door mensen gemaakt die er omheen staan. Maar er zijn ook situaties waar niemand omheen staat en waar het gaat om een één op één-situatie met één persoon die agressief is. Zij vervolgt haar bijdrage.

Pagina 11 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

540

550

560

570

580

GroenLinks wil de zeggenschap beter verdelen in het gebruik van beelden in een strafrechtelijke procedure. Het zou goed zijn wanneer een burger ook zeggenschap heeft. Haar fractie wil niet alleen dat een burger er op wordt gewezen dat een camera wordt aangezet maar dat hij na het uitzetten ervan ook actief wordt gewezen op de mogelijkheid van inzage en het maken van bezwaar. Zij vraagt dit op te nemen in het protocol. Tenslotte concludeert zij dat een bodycam een afdoende middel is maar op geen enkele manier een opmaat kan zijn voor het gebruik van tasers of knuppels of pepperspray door BOA’s. Haar fractie vindt nadrukkelijk dat het geweldsmonopolie bij de politie ligt. Mevrouw Meerding (VVD) vindt vandaag het moment om vanuit de politiek de BOA’s extra veiligheid te bieden met dit agendapunt. De VVD pleit al een tijd voor de invoering van bodycams. De wens om de BOA’s extra te beschermen is niet zomaar ontstaan. De agressiviteit tegen deze functionarissen neemt al jaren toe. 80% van de BOA's geeft aan zich veiliger te voelen met een bodycam. De ervaringen tonen aan dat de bodycam leidt tot minder geweld op straat. Wat haar fractie betreft voert het stadsbestuur de bodycam in. De VVD kent de bezwaren van andere partijen omtrent de privacy. Ook haar fractie heeft hier goed naar gekeken met op de achtergrond de vraag of de privacy voldoende gewaarborgd blijft.

Haar fractie is gerustgesteld op dit vlak met het gegeven dat de bodycam alleen de beelden opslaat van het incident, in combinatie met het inzagerecht en de grondige beantwoording door de burgemeester. Zij heeft op dit moment geen directe vragen aan de burgemeester over dit besluit. Wel vraagt zij aandacht voor de toename van taken en verantwoordelijkheden van BOA’s. In dat kader is het voor haar fractie van groot belang dat er voor handhavers meer en betere opleidingsmogelijkheden komen. Zij vraagt of de burgemeester hierin een rol kan nemen en dit kan meenemen in haar lobby naar Den Haag. De heer Nagtegaal (PVV) merkt op dat iedereen weet dat er soms onveilige situaties voor BOA’s ontstaan. Sinds de coronacrisis zijn er veel meer regels die de BOA’s moeten handhaven. Daardoor ontstaat ook helaas vaak dat zij uitgescholden worden of dat ze soms fysiek worden aangevallen. Hij kan enigszins de bezwaren begrijpen tegen de privacy. De bodycam wordt op gezette tijden aangezet. Het lijkt hem een goede manier om onfatsoenlijke figuren af te schrikken. De BOA’s kunnen zich op die manier veiliger voelen. De bezwaren tegen de privacy wegen wat hem betreft niet zwaarder dan het positieve aan dit voorstel. Een evaluatie vindt hij altijd goed. Wat hem betreft is de bodycam in te voeren en ook snel.

Mevrouw Snippe (Partij voor de Dieren) staat in principe sceptisch tegenover het invoeren van bodycam’s voor BOA’s omdat haar fractie privacy van onschatbare waarde vindt in een vrije samenleving. De toename van camera’s in de openbare ruimte zet die al afnemende privacy vanwege de digitalisering verder onder druk. Vanuit die positie kijkt haar fractie in eerste instantie naar deze ontwikkeling. Zij vindt dat het nodige al gezegd is in dit debat. Andere partijen hebben al voor haar fractie belangrijke opmerkingen gemaakt. Haar fractie kan zich aansluiten bij het punt Pagina 12 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

590

600

610

620

630

van Student & Starter over dat de feedback van mensen die gefilmd zijn leerzaam kan zijn. Ook over het achteraf informeren van inwoners die gefilmd zijn, zoals is ingebracht door mevrouw Van Mil van Student & Starter. Net als het actief wijzen van burgers op hun rechten zoals genoemd door mevrouw De Boer van GroenLinks. Haar fractie hecht groot belang aan de veiligheid van de handhavers. Haar partij is niet per definitie tegen bodycams en zij vindt dat daaraan strenge voorwaarden moeten worden gesteld. Een aantal zaken is al genoemd. Het “vooralsnog vrijwillig” dragen van de bodycam baart haar fractie zorgen. Voor haar fractie is het van belang dat BOA's nooit verplicht worden gesteld wanneer zij zich niet prettig voelen met een bodycam. Zij vraagt of de burgemeester kan toezeggen dat het al dan niet dragen van een bodycam altijd op vrijwillige basis zal plaatsvinden. Haar fractie vindt het een vereiste dat er sprake is van tweerichtingsverkeer en dat een burger de mogelijkheid heeft een opname te laten starten wanneer die burger die van belang acht. Momenteel wordt er gezocht naar de mogelijkheden met de functionaris gegevensbescherming op grond van bestaande regelgeving.

Zij verneemt van de burgemeester graag hoe zij denkt over het voorgestelde tweerichtingsverkeer en of zij kan toezeggen dat wanneer de VNG juridische mogelijkheden ziet voor deze werkwijze, vervolgstappen gezet zullen worden zoals deze zijn genoemd in de beantwoording van vraag 10 van de schriftelijke vragen 402021-bodycams voor handhavers. Voor haar fractie is dat van dusdanig belang dat zij hierover een motie overweegt. Zij vraagt in hoeverre nagedacht is over het gevaar van etnisch profileren bij het gebruik van de bodycam. Zij vraagt of de burgemeester kan garanderen dat de protocollen om etnisch profileren te voorkomen van kracht zullen zijn bij het gebruik van de bodycams. Zij krijgt graag de toezegging dat iedere toekomstige beleidswijziging in het gebruik van de bodycam eerst aan de raad zal worden voorgelegd. De heer Sungur (DENK) vertelt over een ervaring met handhavers met een bodycam. In het gesprek met hen zei een handhaver dat het instrument de BOA niet veiliger maakt, maar wél de benadering van de burger. Dat geeft precies aan waar het hem om gaat. Zijn fractie is niet helemaal overtuigd van nut en noodzaak van dit instrument wanneer het gaat om de objectieve veiligheid. Zijn fractie is daarom ook terughoudend met de investering die wordt voorgesteld, zeker met het zeer beperkte onderzoek dat is gedaan.

Hij steunt de oproep van D66 een gedegen onderzoek te doen met een nieuw pilot waarbij ook wordt gekeken naar hoe de burgers hier tegenaan kijken, met name de burgers die eerder zijn gefilmd. Zijn zorg gaat uit naar de vrijwillige overdracht van camerabeelden aan de politie en het OM bij strafbare feiten waarop geen voorlopige hechtenis zit. In het strafrecht is hierop door de wetgever bewust een belangenafweging gemaakt en een duidelijke grens gesteld tussen aan de ene kant strafbare feiten die milder van aard zijn en aan de andere kant stafbare feiten met sterkere vermoedens die ernstiger van aard zijn waarbij de beelden door de politie en het OM te vorderen zijn. De gemeente omzeilt deze belangenafweging door gegevens vrijwillig te verstrekken. Hij ziet daarbij de relatie niet met het doel van de bodycams, namelijk het bevorderen van het gevoel van veiligheid van handhavers en het voorkomen van agressie en geweld. Zijn fractie weet ook niet of de meest milde incidenten kunnen leiden tot strafbladen waardoor

Pagina 13 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

640

650

660

670

680

dit een disproportioneel effect heeft op de toekomst van mensen die dit treft. Hij krijgt graag hierop de reactie van de burgemeester, hoe zij dit ziet. DENK is benieuwd naar de kosten van deze investering. Hij legt de vraag voor of Utrecht hieraan het geld wil besteden in deze financieel moeilijke tijden. Ook hierop krijgt hij graag de reactie van de burgemeester. Mevrouw Meerding (VVD) is benieuwd naar wat de heer Sungur met het voorbeeld aan het begin van zijn betoog wilde zeggen. Telt die 80% die zich wel veilig voelt ineens niet meer mee? De heer Sungur (DENK) vindt dat iedereen meetelt die zich heeft uitgesproken. Wat hem betreft is de ene daarbij niet belangrijker dan de andere. Dat betekent voor hem dat hij niet blind is voor die 80%. En tegelijkertijd niet blind voor de 20% die zegt dat het helemaal niets heeft gedaan voor het veiligheidsgevoel. Zijn afweging is of het bestuur van de stad op dit moment van mening is hieraan het geld uit te moeten geven, terwijl er eigenlijk geen bewijs is voor de verbetering van de objectieve veiligheid van medewerkers. Die belangenafweging moet wat hem betreft gemaakt worden. Hij is niet principieel tegen bodycams. Hij vindt dat de manier waarop het nu is gegaan niet passen bij de overheid die hij voor ogen heeft en bij het verhaal dat hij wil uiten naar de burgers. Om die reden sluit hij zich aan bij het verzoek van D66.

De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat 20% van de medewerkers niet direct een mening heeft. Een groot deel van die 20% kan zich voorstellen dat die bodycams van voldoende waarde zijn. De heer Sungur (DENK) merkt op dat in de beantwoording van de schriftelijke vragen nadrukkelijk staat dat “de overige 20% bij de enquête heeft aangegeven dat de bodycam niet heeft bijgedragen aan een hoger veiligheidsgevoel. 20% heeft expliciet gezegd dat het niet bijdraagt aan het doel dat het stadsbestuur voor ogen had. De heer Van Steeg (CDA) leest letterlijk uit die vragen “maar zich wel kan voorstellen dat die bodycam een bijdrage kan leveren als het zover komt”. De heer Van Steeg (CDA) is voorstander van de bodycam. In tegenstelling tot de opvatting van D66 vindt zijn fractie dat er een zorgvuldig traject is afgelopen. De raad is vroegtijdig geïnformeerd. Hierover is een raadsbijeenkomst gehouden. De raad kreeg de mogelijkheid mee te lopen. Er was een pilot en zorgvuldig is onderbouwd waarom dit op het gebied van privacy wel een goed idee is. Hij is het eens met diegenen die zeggen goed naar de toegevoegde waarde te kijken en te zien hoe de stad zich ontwikkelt én de problemen waartegen de BOA’s aanlopen. Vanuit dat oogpunt is het nodig. Veel is al geprobeerd om de situatie te verbeteren.

De heer Koning (D66) herhaalt zijn standpunt met betrekking tot het zijns inziens magere onderzoek en het ontbreken van een nulmeting. Hij vraagt hoe zorgvuldig het CDA dat vindt. Hierover wordt heel mager gerapporteerd zowel naar college als naar de raad. Hoe zorgvuldig vindt de heer Van Steeg dat het CDA dan nu akkoord lijkt te gaan met het nemen van een besluit op basis die marginale informatie. De heer Van Steeg (CDA) begrijpt dat heer Koning vasthoudt aan het onderzoek. Uitvoerig is informatie gewisseld over die gegenereerd is op andere plekken waar bodycams worden toegepast. Bovendien herhaalt hij de stellingname over het veiligheidsgevoel bij de medewerkers zelf: meer dan 80%. Dat zou voor hen voldoende zijn en een overtuigende factor. De heer Koning (D66) concludeert dat ook een marginaal onderzoek voor het CDA in dit geval voldoende is voor een collegebesluit. Hij vraagt hoe hij bij andere voor-

Pagina 14 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

690

700

710

720

730

stellen daar tegenaan zou kijken met een matig onderbouwd onderliggend onderzoek. De heer Van Steeg (CDA) vindt het onderzoek niet het enige dat onderbouwing biedt aan dit voorstel. Veel meer is gedaan. Hij noemt de te berde gebrachte punten hierover. Hij vindt dat de heer Koning de BOA’s in de kou laat staan. De heer Koning (D66) begrijpt dat de heer Van Steeg dit politiek anders weegt. De waarde die de heer Van Steeg hecht aan het onderzoek, baart hem zorgen. De heer Van Steeg (CDA) neemt nota van het verschil in benadering tussen CDA en D66. De heer Sungur (DENK) noemt een ander ideaal: het zorgvuldigheidsbeginsel. Dat is ook één van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Dat is wat zijn fractie betreft zeker in het geding. Hij vraagt of dat niet een belangrijk element is voor het CDA. De heer Van Steeg (CDA) sluit zich inhoudelijk aan bij de inbreng van mevrouw De Boer en haar antwoorden op deze vragen. Hij vervolgt met zijn bijdrage. Hij ziet dat het middel van toegevoegde waarde is. Dat geprobeerd is het op een andere manier op te lossen. Er is een redelijk lang traject afgelopen, waarbij ook met de BOA’s gesproken is over de toegevoegde waarde.

Hij vindt ook dat uit de antwoorden op de vragen van partijen duidelijk naar voren komt dat ook op het gebied van privacy zorgvuldig wordt gehandeld, dat er een DPIA is gedaan, dat goed is nagedacht over wanneer beelden worden verstrekt, en dat er ook beelden zijn op te vragen. Dat zijn voor hem extra argumenten om zijn fractie te overtuigen deze bodycams snel in te voeren. Hij kan zich voorstellen dat gekeken blijft worden naar de impact en hoe het de veiligheidssituatie verbetert. Mevrouw Streefland (Christen Unie) merkt op dat veel al gezegd is. Zij heeft net als Student & Starter meegelopen met de BOA’s. De BOA’s voelen zich zeer gesteund met het gebruik van de bodycam. Het meelopen gaf haar veel inzicht. Het leidt tot minder escalaties en problemen kunnen op een rustige manier opgelost worden. De ChristenUnie is voor invoering van de bodycams. Toch stelt haar fractie nog enkele vragen aan de orde. De waarborging en zeggenschap - zij refereert aan de inbreng van mevrouw De Boer: kan een advocaat van een burger de beelden opvragen en gebruiken in de strafzaak? Zij verwacht dat de burgemeester daarop zal ingaan. Vanuit het perspectief van het werkgeverschap, ondersteunt zij het voorstel nadrukkelijk; alle mensen die in het veiligheidsdomein werken hebben de steun van het stadsbestuur nodig om hun werk goed, veilig en adequaat te kunnen doen.

Wel wil haar fractie een waarborg dat het geen standaard werkwijze wordt maar alleen in situaties die kunnen leiden tot escalaties, ondanks de training en de protocollen waarmee gewerkt wordt. Dit heeft te maken met wanneer de cam aan- en uitgezet wordt. Zij krijgt hierop graag de reactie van de burgemeester. Haar fractie is nadrukkelijk voorstander van het leren, ontwikkelen en intervisie van teams van BOA’s. Dat werd ook genoemd in de brief. Dan is toch nog iets te doen met het gegeven dat er helaas nog escalaties zijn en dat ook in Utrecht gebruik gemaakt moet worden van bodycams. De beelden kunnen gebruikt worden als leermiddel: wat had op een andere manier gedaan kunnen zijn, waarop heeft de bodycam wel effect? Het leren van elkaar maakt het werk van de BOA’s sterker. Mevrouw De Boer (GroenLinks) merkt op dat mevrouw Streefland in een interruptie de beelden van het werk van de BOA’s door derden genoemd heeft. Dat klonk alsof Pagina 15 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

740

zij zei “dan heb je ook iets om daartegenover te zetten”. Het lijkt GroenLinks niet een goed idee dat die beelden gebruikt worden als een soort tegenbewijs op Twitter of Facebook – dat staat uitdrukkelijk in de protocollen dat dat niet de bedoeling is. Zij krijgt dat graag bevestigd van mevrouw Streefland. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) benadrukt dat het haar bedoeling zeker niet is. Het is voor haar niet een “voor wat hoort wat”. Dat zou de professionaliteit van de BOA's niet ten goede komen. Dat de BOA's kunnen zeggen “Ik kan je opnemen en dat ga ik nu doen” kan helpen tegen de neiging om beelden te gebruiken. Dat is zeker niet bedoeld als “iets terugdoen”. De heer Sungur (DENK) beaamt ten zeerste dat de beelden gebruikt kunnen worden om ervan te leren. De zorg die zij erbij heeft betreft de bewaartermijn en het recht op privacy van mensen. Hij vindt dat schuren en vraagt hoe mevrouw Streefland dat ziet. Mevrouw Streefland (ChristenUnie) heeft in de voorbereiding daar naar gekeken. Er is een aantal dagen waarbinnen het gesprek moet plaatsvinden. Betrokkenen moeten zich daaraan houden wat haar betreft. Zij hoopt niet dat het heel vaak voorkomt. Zij verwacht dat er veelvuldig beelden zijn. Zij zou zich wel willen houden aan de bewaartermijn die daarvoor nu staat.

750

760

De heer Wiegant (SP) houdt het kort omdat al veel gezegd is. De SP pleit al een aantal jaren voor de invoering van bodycams. Zijn fractie is nu blij dat dit nu plaatsvindt. Zij is voorstander van dit voorstel. Ook hij had vragen over de privacy. Hij begrijpt de problemen die daarin gezien worden. De SP vindt dat voldoende gewaarborgd is in het protocol als het gaat om het gebruik van de bodycams. Als het gaat om de effectiviteit gaf het onderzoek in andere steden al aan dat ook hier in Utrecht de BOA’s blij zijn met de bodycam. Zijns inziens en alle onderzoeken in totaal bekijkend, werken de bodycams goed om escalatie te voorkomen en worden ze over het geheel genomen door de BOA’s gewaardeerd. Hij is heel benieuwd naar de beantwoording door de burgemeester op de vele vragen. Hij denkt dat er ruimte is voor verbetering in de details van het voorstel. Als voorbeeld noemt hij de opname in het voorstel van dat mensen die gefilmd zijn altijd worden gewezen op hun rechten. De voorzitter schorst de vergadering voor 2 minuten en heropent de vergadering voor de beantwoording.

770

780

De beantwoording Burgemeester Dijksma bedankt de commissie voor haar vragen. Ze begint haar beantwoording met een aantal algemene opmerkingen. Het college vraagt heel veel van zijn medewerkers bij Toezicht en Handhaving. Te zien is dat zij in Utrecht in onveilige situaties terecht komen. Ze worden regelmatig bedreigd en geconfronteerd met agressie en geweld. Zij bevestigt dat aan het dragen van een bodycam een privacyvraagstuk vast zit. Zij zegt daarbij te hebben geprobeerd daarin zo transparant mogelijk te laten zien hoe de privacy geborgd is. Dat is in overleg gegaan met velen, waaronder de Autoriteit Persoonsgegevens van de G4-steden. Ook is een DPIA gedaan. De kernvraag die de heer Koning stelde vond de burgemeester terecht, namelijk of het toegestaan is individuele vrijheden van burgers op te offeren voor de veiligheid Pagina 16 van 33

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare digitale vergadering van de Commissie Mens & Samenleving op 18 maart 2021

790

800

810

820

van de BOA's. De vraag is dan om welke momenten het dan gaat. Belangrijk is in dit licht te beseffen dat de camera's pas aangaan op het moment waarop sprake is van agressie. De burgemeester geeft enkele voorbeelden van situaties die zich kunnen voordoen en over welke vrijheden dan gesproken wordt. Voor de context is het goed te beseffen dat het aantal meldingen van agressie is verdubbeld in het coronajaar. Zij noemt enkele zaken die zich hebben voorgedaan. Op 15 augustus 2020 sliep op Lucas Bolwerk een man die de handhavers beledigde nadat hij gewekt was. Die spuugde, hoeste en riep “ik heb corona”. De straf die daarop volgde was drie maanden onvoorwaardelijk en een schadevergoeding van 500 euro voor elk van de collega’s. De beelden van de bodycam zijn inderdaad gebruikt in het strafproces. Op 23 september 2020 op het Wijde Begijnehof werd een parkeerboete uitgedeeld. De verdachte werd agressief en dreigde een wapen te pakken. Hij heeft een taakstraf gekregen en ook daar kwam een schadevergoeding voor de collega’s. 26 november 2020 op de Havenweg deed zich een poging tot doodslag voor. De verdachte rijdt in op een auto met daarin de handhavers. Die zaak is op dit moment in behandeling bij de politie. Mevrouw De Boer (GroenLinks) refereert aan de discussie in de commissie over of de beelden bedoeld zijn om te de-escaleren en geweld te voorkomen of voor opsporing.