Bijlage Decisio Kwantitatief onderzoek tijdelijk verblijf 2024

KWANTITATIEF ONDERZOEK SHORT STAY GEMEENTE UTRECHT EINDRAPPORTAGE 17 APRIL 2024

ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES

TITEL Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

DATUM 17 april 2024

STATUS RAPPORT Definitief eindrapport

OPDRACHTGEVER Gemeente Utrecht

PROJECTTEAM DECISIO Daan van Gent Thijs Visscher Suzanne Steegman

CONTACTGEGEVENS DECISIO | ECONOMISCH ONDERZOEK EN ADVIES Valkenburgerstraat 212 1011 ND Amsterdam T 020 – 67 00 562 E info@decisio.nl I www.decisio.nl

FOTO OMSLAG Unplash.com

Inhoudsopgave Begrippenlijst

I

Managementsamenvatting

III

1.

Inleiding

1

2.

Vraaganalyse short stay

5

2.1

Internationale kenniswerkers

6

2.2

Internationale studenten

23

2.3

Prognoses

30

2.4

Kwalitatieve verdieping van de vraag

33

2.5

Conclusies

37

Aanbodanalyse short stay

39

3.1

Typen aanbod (tijdelijk) verblijf

39

3.2

Permanentere huisvesting: huur- en koopwoning

40

3.3

Short stay-accommodaties

41

3.4

Hotels en aparthotels

43

3.5

Airbnb

43

3.6

Huisvesting voor internationale studenten

44

3.7

Conclusies huidig aanbod (tijdelijk) verblijf internationals

45

3.

4.

Conclusies vraag en aanbod short stay

Bijlage 1. Bronnenlijst

46 49

Begrippenlijst In het voorliggende onderzoek hanteren we de volgende begrippen: ▪

Short stay accommodatie: is een verblijfsruimte op een logiesbestemming (en dus geen woonbestemming) gericht op kortdurend verblijf. De minimale huurperiode is twee weken, de maximale huurperiode is na verlenging 12 maanden. Shortstay kan interessant zijn voor zowel Nederlandse als internationale gebruikers. Dit onderzoek richt zich op de vraag vanuit internationale kenniswerkers en internationale studenten.

▪

Internationale werknemer: Het gaat om mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit, die een inkomen voortkomend uit economische activiteit in Nederland verdienen (deze groep is dus in Nederland belastingplichtig, onderliggende gegevens zijn afkomstig van de Belastingdienst). De groep internationale werknemers bevat zowel arbeidsmigranten als kenniswerkers.

▪

Internationale kenniswerkers: internationale werknemers met een inkomen dat tenminste gelijk ligt aan de inkomenseis voor de kennismigrantenregeling in Nederland. De inkomenseisen staan vermeld in onderstaande tabel. Leeftijd

2010

2018

2019

2020

2021

2022

< 30 jaar

€ 25.761

€ 29.293

€ 29.929

€ 30.672

€ 31.607

€ 32.197

≥ 30 jaar

€ 35.128

€ 39.953

€ 40.824

€ 41.840

€ 43.110

€ 43.908

Bron: belastingdienst

▪

Arbeidsmigranten: internationale werknemers met een inkomen die niet voldoen aan de inkomenseis voor de kennismigrantenregeling in Nederland.

▪

Internationale studenten: studenten met een niet-Nederlandse nationaliteit, die ingeschreven staan aan een Nederlandse mbo-, hbo- of wo-instelling.

▪

Kortverblijvende internationale werknemers en ‘zachtelanders’: de internationale groep voor wie shortstay interessant kan zijn splitsen we op in kort tijdelijke verblijvers en zogeheten zachtelanders: o

Korte tijdelijke verblijvers: dit zijn internationale kenniswerkers of studenten, die maximaal één jaar in Nederland verblijven. De kenniswerker of student heeft gedurende deze periode ten minste een deel van de periode in Utrecht gewoond of gewerkt. Te denken valt aan studenten die een exchange semester in Nederland hebben gevolgd, of kenniswerkers die voor een buitenlandse werkgever tijdelijk in Nederland gewerkt hebben.

o

Zachtelanders: voor de zachtelanders wordt gekeken naar de instroom van kenniswerkers en studenten in de gemeente Utrecht per jaar. Hierin zijn alleen de internationals meegenomen die nieuw in Nederland zijn. Als iemand bijvoorbeeld eerst een jaar in Amersfoort heeft gewoond is het

KWANTITATIEF ONDERZOEK SHORT STAY GEMEENTE UTRECHT I

geen zachtelander. Hoewel niet de hele groep die Utrecht instroomt gebruik maakt van short stay, zegt het wel iets over het (toenemende) belang van short stay. Met een zachte landing wordt bedoeld: het eerste verblijf betreft een ´zachte landing´, bedoeld om de kenniswerker of student te laten landen in Nederland. Van daaruit kan de kenniswerker of student doorstromen naar een permanentere woning ▪

Geprivilegieerden: Een geprivilegieerde persoon is iemand die als diplomaat, consulair medewerker of werknemer van een internationale organisatie in Nederland woont en werkt. Geprivilegieerde personen en hun familieleden hebben een bijzondere geprivilegieerde status1. Deze groep is niet terug te zien in de CBS Microdata.

1 Bron: IND (2024). Verblijfsvergunning onbepaalde tijd voor (ex-)geprivilegieerden en

familieleden, geraadpleegd op 2 april 2024

KWANTITATIEF ONDERZOEK SHORT STAY GEMEENTE UTRECHT II

Managementsamenvatting Utrecht is de meest competitieve regio van Europa en wil dat ook blijven. Ten behoeve van een gunstig vestigingsklimaat voor bedrijven en (internationale) werknemers en om de woningmarkt te beschermen, is sinds 1 april 2020 short stay beleid van kracht2: short stay huisvesting mag plaatsvinden in panden met een logiesbestemming met een minimale duur van twee weken en maximale duur van een jaar. Dit is interessant voor mensen die vanwege uiteenlopende redenen tijdelijk in Utrecht verblijven. Te denken valt aan internationale en Nederlandse zakelijke reizigers die tijdelijk voor een opdracht of project een paar weken of maanden in Utrecht werken of Nederlanders die vanwege andere redenen tijdelijke huisvesting nodig hebben (bijvoorbeeld door verbouwing, scheiding etc.). Nu, 4 jaar na invoering van het beleid, wenst de gemeente Utrecht inzicht in de werking van het beleid. Kwalitatief is door de gemeente zelf een evaluatie uitgevoerd. In voorliggend onderzoek is door Decisio een kwantitatieve vraag/aanbod analyse naar short stay uitgevoerd. Dit onderzoek betreft een actualisatie van eerder onderzoek dat in 2018 door Decisio als voorloper op het invoeren van het beleid is opgesteld.

In het onderzoek is gebruik gemaakt van data uit de door Decisio ontwikkelde database internationale werknemers en studenten (binnen de CBS Microdata omgeving), gesprekken met verschillende aanbieders van short stay en beleidsmedewerkers van de gemeente Utrecht en van een enquête die is uitgezet onder internationale werknemers en studenten werkzaam en/of woonachtig in Utrecht. De vraag naar short stay-accommodaties vanuit internationale kenniswerkers en studenten is groter dan het aanbod In 2022 waren er 2.535 internationale kenniswerkers voor wie short stay interessant zou kunnen zijn (zij behoorden tot de doelgroep korte verblijvers en/of ‘zachte landers’). Het aanbod in eenheden is 185 en na het verlopen van de overgangsregeling in 2026 is dit 375, waarbij op dit moment vanuit de ‘Beleidsregels tijdelijk verblijf’ een begrenzing geldt van maximaal 300. Gemiddeld verblijven huurders van een short stay accommodatie zes weken, dat betekent dat niet iedereen vanuit deze doelgroep via short stay gehuisvest kan worden (de vraag is in potentie groter dan het aanbod). Naast internationale kenniswerkers zijn er ook nog andere groepen die gebruik maken van short stay; het gaat bijvoorbeeld om internationals die een tijdelijke aanstelling hebben bij of 2 Zie: Beleidsregels tijdelijk verblijf (Short Stay) gemeente Utrecht | Lokale wet- en

regelgeving (overheid.nl)

KWANTITATIEF ONDERZOEK SHORT STAY GEMEENTE UTRECHT III

opdracht doen voor een Nederlands bedrijf of instelling (deze groep wordt door de werkgever in het thuisland betaald en wordt om die reden niet zichtbaar in de groep internationale werknemers) of Utrechters die om uiteenlopende redenen (scheiding, verbouwing van het eigen huis) tijdelijk en voor korte periode een verblijfsruimte/woning nodig hebben. Om de groep internationale kenniswerkers (en de groepen die we niet in beeld hebben) te bedienen met een kwantitatief passend aanbod aan short stay, dan zou het aanbod uitgebreid moeten worden naar minimaal 425 en 700 eenheden in 2030. Hetgeen een aanpassing vraagt van de “Beleidsregels tijdelijk verblijf (Short Stay) gemeente Utrecht”. Daarbij adviseren we op korte termijn in te zetten op het in ieder oprekken van de begrenzing naar minimaal 500 en de komende jaren vraag en aanbod te blijven monitoren. Daarnaast waren er in 2022 2.755 studenten voor wie short stay interessant zou kunnen zijn. Vanuit de SSH zijn 1.300 short stay eenheden beschikbaar, in 2023 kon de SSH 56 procent van de internationale studenten niet huisvesten. Gezien verschillende onzekerheden rondom de instroom van internationale studenten in het hoger onderwijs in de komende jaren hebben we hier geen specifieke prognose voor opgesteld.

Het belang van short stay neemt toe Het belang van short stay neemt toe vanwege een toenemende internationalisering van de Utrechtse arbeidsmarkt. Dit wordt aan de ene kant veroorzaak door economische groei en aan de andere kant door een afnemende omvang van de Utrechtse beroepsbevolking (momenteel is sprake van een zeer krappe arbeidsmarkt). Het is de verwachting dat dit in ieder geval doorzet richting 2030. Daardoor is de verwachting dat de vraag naar short stay accommodaties zal (blijven) toenemen, evenals dat knelpunten die internationals ervaren op de Utrechtse woningmarkt waarschijnlijk zullen toenemen. Enkele feiten en cijfers die de toenemende internationalisering van de Utrechtse arbeidsmarkt kenschetsen De Utrechtse arbeidsmarkt wordt steeds internationaler. Het aantal kenniswerkers werkend in Utrecht groeide tussen 2010 en 2022 met gemiddeld 7,4 procent per jaar: van 5.695 in 2010 naar 13.460 in 2022. Dat is ook terug te zien in het aandeel internationale kenniswerkers op het totaal aantal werkenden in Utrecht. In 2010 was 2,4 procent van de werknemers in Utrecht internationale kenniswerker, in 2022 was dit 4,1 procent.

KWANTITATIEF ONDERZOEK SHORT STAY GEMEENTE UTRECHT IV

Ook het aantal studenten nam toe tussen 2010 en 2022. Gemiddeld groeide het aantal wonende internationale studenten met 5,8 procent per jaar. In 2010 woonden er 2.075 internationale studenten in Utrecht, in 2022 waren dit er 4.065. Wel is het aantal internationale studenten tussen 2021 en 2022 met 12 procent gedaald. Aangezien er in 2022 wel meer inschrijvingen van buitenlandse studenten aan de Universiteit Utrecht waren, kan dit er op duiden dat meer studenten buiten de gemeente Utrecht gaan wonen. De vraag naar internationale kenniswerkers neemt naar verwachting toe richting 2030 Volgens prognoses van het CPB, PBL en CBS neemt de potentiële beroepsbevolking exclusief internationale werknemers af richting 2030. Tegelijkertijd wordt verwacht dat het aantal arbeidsplaatsen richting 2030 toeneemt. Er ontstaat daardoor een gat tussen de vraag naar en het aanbod van arbeid/werkenden. Of dit gat volledig opgevuld dient te worden en op welke manier hangt af van beleidskeuzes die gemaakt worden. Wel is het aannemelijk dat de vraag naar internationale werknemers de komende jaren blijvend groot is. Hoe het aantal studenten zich de komende jaren gaat ontwikkelen is onduidelijker. Tussen 2010 en 2022 is een duidelijk stijgende trend te zien: de populatie groeide 5,8 procent per jaar.

De afgelopen periode is er echter landelijk en ook vanuit onder andere de Universiteit Utrecht aandacht voor het beheersen/terugdringen van de instroom van buitenlandse studenten. Vanwege aanblijvende internationalisering is het aannemelijk dat de vraag vanuit kenniswerkers en studenten naar short stay ook toe zal nemen Allereerst wordt de groep internationale kenniswerkers voor wie short stay in potentie interessant is steeds groter. Dit komt omdat de jaarlijkse instroom toeneemt. Voor instromers kan het interessant zijn om de short stay-accommodatie te gebruiken als ‘zachte landing’, vandaaruit kunnen ze doorstromen naar een meer permanente woning. Voor kenniswerkers die hier korter dan een jaar zijn, heeft short stay als voordeel dat het serviced en gemeubileerde appartementen zijn. Dat maakt het aantrekkelijk en laagdrempelig voor de korte termijn. In 2021 waren er 2.535 internationale kenniswerkers (zachtelanders en kortverblijvende kenniswerkers) voor wie short stay interessant kan zijn. Dit aantal neemt jaarlijks toe. Dat short stay interessant kan zijn voor de zachtelanders, kortverblijvende kenniswerkers en internationale studenten, blijkt uit de knelpunten waar ze tegenaan lopen bij het vinden van huisvesting. Internationals geven aan het vinden van huisvesting in Utrecht als zeer uitdagend te ervaren. Dit heeft te maken met de

KWANTITATIEF ONDERZOEK SHORT STAY GEMEENTE UTRECHT V

hoge mate van concurrentie op de woningmarkt, maar ook met de positie die ze vaak hebben ten opzichte van Nederlandse huurders. Verhuurders geven de voorkeur aan huurders die fysiek langs kunnen komen. Daarnaast kunnen internationale huurders vaak nog niet de benodigde documenten aanleveren: salarisgegevens, BRP-registratie en aanbevelingen.

KWANTITATIEF ONDERZOEK SHORT STAY GEMEENTE UTRECHT VI

1. Inleiding Het aanbod aan short stay in Nederland is in de laatste jaren sterk gegroeid, zeker in de grotere steden. Dit komt mede voort uit een internationaliseringstrend: meer en meer internationale bedrijven, werknemers en studenten komen (tijdelijk) naar Nederland. Deze internationaliseringstrend is ook in Utrecht te zien. Enerzijds vraagt dat om voldoende aanbod van passende, tijdelijke woonruimte. Een passend aanbod zorgt ervoor dat Utrecht als stad aantrekkelijk is en kan blijven voor internationale werknemers en studenten. Anderzijds geldt daarbij het aandachtspunt dat het tijdelijke verblijf niet ten koste mag gaan van de leefbaarheid en veiligheid in de stad, binding met de buurt en het aanbod aan woningen voor Utrechters die huisvesting zoeken op de reguliere woningmarkt. Op 17 december 2019 heeft de gemeenteraad het beleid ‘Tijdelijk verblijf (short stay) gemeente Utrecht’ vastgesteld (een korte toelichting van dit beleid is opgenomen in onderstaand kader). Daarin heeft de raad aangegeven de groeiende behoefte aan tijdelijk verblijf voor internationale werknemers of internationale studenten zoveel mogelijk te willen faciliteren, maar niet ten koste van de leefbaarheid en verdere druk op de woningmarkt.

Het gebruik van woningen voor tijdelijk verblijf is niet toegestaan en de realisatie van nieuw aanbod voor tijdelijk verblijf mag alleen op locaties waar een logiesbestemming geldt. Voor het bestaande aanbod is het mogelijk om een tijdelijke vergunning aan te vragen. Een tijdelijke vergunning is geldig tot 2026. Het short stay beleid van de gemeente Utrecht in een notendop De gemeente Utrecht kent sinds 1 april 2020 beleid specifiek gericht op “short stay”. Short stay richt zich op tijdelijk verblijf voor expats en internationale studenten. Dit tijdelijke verblijf geldt voor een periode van minimaal 2 weken tot maximaal 6 maanden (verlenging tot 12 maanden is mogelijk) en kan alleen nog maar plaatsvinden in een pand met een logiesbestemming (dus geen woonbestemming). Met dit beleid heeft de gemeente verschillende doelen. De gemeente wil zorgen dat werknemers en studenten die hier tijdelijk verblijven een geschikte woonplek hebben. Zo zorgt de gemeente dat Utrecht een aantrekkelijke stad is voor bedrijven met internationale werknemers om zich hier te vestigen. Tegelijkertijd wil de gemeente de woningmarkt beschermen en voorkomen dat de leefomgeving bij short stay accommodaties onder druk staat.

Op 1 april 2020 is het nieuwe beleid ingegaan. Met de gemeenteraad is afgesproken om het beleid na twee jaar te evalueren. Als gevolg van corona en de doorlooptijd van nieuwe initiatieven is de evaluatie uitgesteld naar 2023. Naast een kwalitatieve evaluatie van het bestaande beleid, wil de gemeente ook op een

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

1

kwantitatieve manier vooruit kijken. Het betreft de actualisatie van een vraag- en aanbodraming voor short stay die Decisio in 2018 heeft uitgevoerd. Vraagstelling In het onderzoek staat de volgende hoofdvraag centraal: Past het huidige aanbod aan short stay (gerealiseerd en in voorbereiding) bij de toekomstige vraag van expats en internationale studenten die voor kortere tijd in Utrecht willen verblijven? Bij deze vraagstelling zijn de volgende deelvragen geformuleerd: 1.

Wat is het huidige aanbod aan short stay accommodaties in Utrecht? Met een verdere duiding naar:

2.

a.

Typen accommodaties die worden aangeboden

b.

Voor welke doelgroepen deze accommodaties worden aangeboden

c.

Verdeling aanbod over de gemeente Utrecht en regio Utrecht

d.

Andere aanbieders/formules om doelgroepen te huisvesten

e.

Of dit aanbod past bij wensen van de doelgroep

Wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen in het aanbod aan short stay accommodaties in de afgelopen jaren (invloed short stay beleid, corona) en verwachtingen richting de toekomst?

3.

Wat is een indicatie van de huidige vraag naar short stay en hoe kenmerken de verschillende vraagsegmenten zich in Utrecht?

4.

Wat is de vraagprognose voor de behoefte aan short stay tot 2030?

5.

Wat zijn ervaringen van andere gemeenten met short stay beleid?

Vraaganalyse short stay internationals In de analyse van de vraag naar short stay onder internationals is gekeken naar de ontwikkeling van verschillende doelgroepen. Het gaat om internationale kenniswerkers en studenten in de gemeente Utrecht over de periode 2010-2022. De groep arbeidsmigranten is in dit onderzoek buiten beschouwing gelaten. De reden is dat in de praktijk het aanbod aan short stay-accommodaties zowel qua huurprijs als locatie minder interessant zijn voor deze doelgroep. De groep arbeidsmigranten zal daardoor ook minder gebruik (kunnen) maken van het type short stay waar het beleidskader van de gemeente Utrecht zich op richt. De Beleidsregels tijdelijk verblijf (short stay) die de gemeente heeft opgesteld richt zich vooral op de internationale kenniswerkers en studenten. We gaan in op verschillende kenmerken van de groepen internationale kenniswerkers en studenten en maken daarbij een verdiepingsslag naar short stay. Op die manier maken we in de vraaganalyse onderscheid in de verblijfsduur:

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

2

internationals met een kort tijdelijk verblijf (maximaal 12 maanden) en internationals die langere tijd in Nederland verblijven. Daarnaast zijn op basis van een viertal scenario’s prognoses voor de toekomstige omvang van deze groep opgesteld, waarmee inzicht ontstaat in de toekomstige vraag naar huisvesting vanuit verschillende de verschillende doelgroepen. Belangrijkste bron voor deze analyses zijn gegevens die de Belastingdienst via CBS Microdata beschikbaar stelt voor analyse. Cijfers kenniswerkers en studenten op basis van CBS Microdata Het CBS geeft geaccrediteerde organisaties toegang tot de databestanden op basis waarvan het CBS haar statistieken opstelt (de zogenaamde ‘CBS Microdata’). Decisio heeft toegang tot CBS Microdata en gebruikt die om de ‘Monitor internationale werknemers’ op te stellen op basis van diverse uitgangspunten, waaronder: ▪ De werknemer werkt in Nederland ▪ De werknemer heeft de buitenlandse nationaliteit (oftewel: geen Nederlandse nationaliteit) ▪ De werknemer verdient een inkomen uit ‘actieve arbeid’. Oftewel, internationals zijn niet in de monitor opgenomen wanneer zij bijvoorbeeld een uitkering ontvangen, of werkloos zijn. ▪ Internationals die een registratie in het mbo, hbo of wo hebben worden aangemerkt als internationale student. Als ze daarnaast ook actieve arbeid verrichten, worden ze aangemerkt als student met bijbaan.

Binnen deze monitor zoomen we onder meer specifiek in op de kenniswerkers en studenten. Een kenniswerker is een internationale werknemer met een inkomen dat tenminste gelijk ligt aan de inkomenseis voor de kennismigrantenregeling in Nederland. De inkomenseisen staan vermeld in hoofdstuk 2.1.. Voor de monitor koppelt Decisio binnen CBS Microdata arbeidscontract-informatie van kenniswerkers in Nederland aan diverse persoonsgegevens. Op gemeenteniveau en (deels) op postcodeniveau geeft de monitor vervolgens onder meer inzicht in het aantal kenniswerkers dat in een regio woont en/of werkt, in welke sector zij werkzaam zijn, hoe lang zij in Nederland economisch actief zijn en het land van herkomst.

Aanbodanalyse huisvesting internationals Het aanbod aan huisvesting voor internationals is geïnventariseerd en geanalyseerd door middel van verschillende gesprekken met aanbieders en bedrijven, dataanalyse en online monitoring. We maken in het aanbod onderscheid in de verblijfsduur: internationals met een kort tijdelijk verblijf (tot 12 maanden) en internationals die voor langere tijd in Nederland verblijven. Zo wordt ingegaan op het aanbod van short stay-accommodaties en wordt meer in het algemeen ingegaan op keuzes van internationale werknemers ten aanzien van een huur- of koopwoning.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

3

Leeswijzer In hoofdstuk 2 staat de vraaganalyse, waarin we in gaan op de ontwikkeling van de groep kenniswerkers en studenten. Daarnaast benoemen we enkele eigenschappen van deze groepen. Ook doen we prognoses richting de toekomst (2030). Voor een verdieping van het vraagstuk bespreken we de resultaten uit de vragenlijst. In hoofdstuk drie staat een beschrijving van het short stay aanbod in Utrecht. In hoofdstuk vier ‘matchen’ we de vraag aan het aanbod in onze conclusies.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

4

2. Vraaganalyse short stay In de vraaganalyse gaan we in op de verschillende kenmerken van de groepen internationale kenniswerkers en studenten die wonen en werken in de gemeente Utrecht. Er wordt gekeken naar de aantallen en de ontwikkelingen over tijd. Daarnaast wordt gekeken naar kenmerken als nationaliteiten, verblijfsduur, sectoren en pendelstromen. Vanuit deze ontwikkelingen en kenmerken worden prognoses opgesteld om een beeld te krijgen hoe de vraag naar huisvesting vanuit internationale kenniswerkers en studenten zich mogelijk kan ontwikkelen richting 2030. Aanpak In het onderzoek zijn kwantitatieve gegevens van verschillende doelgroepen in beeld gebracht: 1.

Internationale kenniswerkers

2.

Internationale studenten

De cijfers zijn afkomstig uit CBS Microdata. Voor deze beide groepen maken we een verdiepingsslag om inzicht te krijgen hoe groot de groep is die in principe interesse zou kunnen hebben in het kort tijdelijk verblijven in een short stay voorziening. We gaan in op twee groepen: ▪

Korte tijdelijke verblijvers: kenniswerkers of studenten in deze groep verbleven maximaal één jaar3 in Nederland. De kenniswerker of student heeft een deel van deze periode in Utrecht gewoond of gewerkt, echter kan het zo zijn dat de eerste inschrijving in een andere gemeente was.

▪

‘Zachtelanders’: voor de zachtelanders wordt gekeken naar de instroom van kenniswerkers en studenten in de gemeente Utrecht per jaar. Hierin zijn alleen de internationals meegenomen die nieuw in Nederland zijn. Als iemand bijvoorbeeld eerst een jaar in Amersfoort heeft gewoond is het geen zachtelander. Hoewel niet de hele groep die Utrecht instroomt gebruik maakt van short stay, zegt het wel iets over het (toenemende) belang van short stay. Met een zachte landing wordt bedoeld: het eerste verblijf betreft een ´zachte landing´, bedoeld om de kenniswerker of student te laten landen in Nederland. Van daaruit kan de kenniswerker of student doorstromen naar een permanentere woning.

Naast de kwantitatieve informatie is kwalitatieve informatie verzameld door het verspreiden van vragenlijsten. Via vragenlijsten onder internationale kenniswerkers 3 Gekozen is voor één jaar, omdat na verlenging de maximale periode voor short stay verhuur

één jaar is.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

5

en internationale studenten is inzicht verkregen in de huisvestingbehoefte onder deze groepen en de verwachte ontwikkeling van deze doelgroepen in de toekomst. Vraag naar short stay niet volledig in beeld We hebben met deze analyse niet de volledige doelgroep voor wie short stay in potentie interessant is in beeld. Aanbieders van short stay kunnen hun accommodaties in principe vrij verhuren aan verschillende doelgroepen. Het zwaartepunt ligt hierbij op internationals, waarvan een groot deel ook een arbeidscontract heeft in Nederland, maar een deel is mogelijk ook niet in beeld. Uit gesprekken met aanbieders en op basis van eerdere studies die we in andere steden hebben gedaan komen nog een aantal andere groepen in beeld die gebruik maken van short stay: 1. Internationale en Nederlandse zakelijke reizigers die tijdelijk voor een opdracht of project een paar weken/maanden in Utrecht werken en daar ook tijdelijk verblijven (wonen), of mogelijk verblijven zij doordeweeks in Utrecht en gaan zij in het weekend naar huis. Deze groep krijgt inkomen uit werk in een ander land (internationals) of heeft de Nederlandse nationaliteit en is daarmee niet specifiek zichtbaar in onze database. 2. Nederlanders/Utrechters die vanwege uiteenlopende redenen tijdelijk huisvesting nodig hebben (denk aan verbouwing huis, scheiding, etc.) 3.

Tot slot zijn er internationale werknemers die in onze database wel zichtbaar werkzaam zijn in Utrecht, maar waarvan het woonadres niet bekend is, bijvoorbeeld doordat zij zich niet ingeschreven hebben in de BRP. Op die manier onderschatten we mogelijk – vooral – de kortverblijvende internationals.

Dit hoofdstuk is opgedeeld in vijf paragrafen: ▪

2.1 Internationale kenniswerkers

▪

2.2 Internationale studenten

▪

2.3 Prognoses

▪

2.4 Enquêtes

▪

2.5 Conclusies

2.2 Internationale kenniswerkers Via CBS Microdata is inzicht verkregen in (de ontwikkeling van) het aantal internationals (mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit). Het gaat om mensen die een inkomen, voortkomend uit economische activiteit in Nederland, verdienen (deze groep is dus in Nederland belastingplichtig, onderliggende gegevens zijn afkomstig van de Belastingdienst). De groep internationale werknemers bevat zowel arbeidsmigranten als kenniswerkers. Dit onderzoek omvat alleen kenniswerkers: internationale werknemers met een inkomen dat tenminste gelijk ligt aan de inkomenseis voor de kennismigrantenregeling in Nederland. Dit betreft een internationale werknemer, waarbij een minimale looneis is gesteld (fiscaal loon: loon voor belastingen) voor twee leeftijdsgroepen en een minimaal aantal sociale verzekeringsdagen (SV-dagen). De minimale looneisen per leeftijdsgroep zijn:

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

6

Tabel 2.1 Minimale looneisen om in aanmerking te komen voor de kennismigrantenregeling, uitgesplitst naar jaar en leeftijd Leeftijd 2010 2018 2019 2020

2021

2022

< 30 jaar

€ 25.761

€ 29.293

€ 29.929

€ 30.672

€ 31.607

€ 32.197

≥ 30 jaar

€ 35.128

€ 39.953

€ 40.824

€ 41.840

€ 43.110

€ 43.908

Bron: belastingdienst

Op basis van deze data is het volgende in beeld gebracht: ▪

De ontwikkeling van het aantal internationale kenniswerkers (periode 20102022) in Utrecht, naar woon- en werkgemeente.

▪

De in- en uitstroom per jaar van internationale kenniswerkers woonachtig in Utrecht.

▪

De sectoren waarin internationale kenniswerkers werkzaam zijn.

▪

De 10 meest voorkomende nationaliteiten van internationale kenniswerkers werkzaam in Utrecht.

▪

Type huishouden van internationale kenniswerkers woonachtig in Utrecht.

▪

De woon- en werklocaties van in Utrecht woonachtige internationale werknemers (pendelstromen).

▪

De geografische spreiding van internationale kenniswerkers woonachtig in Utrecht.

▪

Een verdiepingsslag met betrekking tot kenniswerkers die in aanmerking komen voor short stay.

2.2.1

Internationale kenniswerkers werkzaam in Utrecht

Aantal kenniswerkers werkzaam in Utrecht ruim verdubbeld in de afgelopen 12 jaar In 2022 werkten 13.460 internationale kenniswerkers in de gemeente Utrecht. Tussen 2010 en 2022 is het aantal werkzame kenniswerkers ruim verdubbeld: een jaarlijkse groei van gemiddeld 7,4 procent. De groei in Utrecht was sterker dan de gemiddelde Nederlandse groei in dezelfde periode, namelijk 5,4 procent. Vergeleken met de G4 gemeenten was alleen de gemiddelde groei in Amsterdam (10,9 procent) sterker dan in Utrecht. In Den Haag en Rotterdam is het aantal werkzame kenniswerkers minder hard gestegen. Dat komt mogelijk omdat Rotterdam meer gericht is op de inzet van arbeidsmigranten (bijvoorbeeld in de haven van Rotterdam). In Den Haag wonen en werken veel geprivilegieerden, welke niet terug te zien zijn in de CBS Microdata. Ook in Eindhoven was de gemiddelde groei lager vergeleken met Utrecht, namelijk 5,7 procent.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

7

Tabel 2.2 Aantal internationale kenniswerkers werkzaam in de G4, Eindhoven en Nederland als geheel, 2010 – 2022 Jaar

2010

2018

2019

2020

2021

2022

Gemiddelde groei

Utrecht

5.695

7.650

8.715

9.480

10.680

13.460

7,4%

Amsterdam

26.300

52.860

61.100

64.560

71.810

90.570

10,9%

Rotterdam

10.370

12.860

14.125

13.120

15.390

18.495

4,9%

Den Haag

10.940

11.125

11.555

11.820

12.375

14.700

2,5%

Eindhoven

6.120

7.180

7.945

8.345

9.365

11.875

5,7%

Nederland

166.995

203.525

227.975

232.195

255.155

313.285

5,4%

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Tot 2017 nam het aantal kenniswerkers af in Utrecht, Rotterdam en Den Haag, terwijl in Nederland en Amsterdam het aantal toenam in deze periode. Vanaf 2017 het aantal kenniswerkers in Utrecht jaar op jaar gestegen is, met een stijging van 26 procent tussen 2021 en 2022. Opvallend is dat geen zichtbaar coronaeffect heeft plaatsgevonden in 2020 en 2021, in beide jaren is het aantal kenniswerkers gestegen. Figuur 2.1 laat een index zien waarin de jaarlijkse groei ten opzichte van basisjaar 2010 te zien is. Door het basisjaar voor de gebieden gelijk te stellen op 100, is een relatieve ontwikkeling te zien ten opzichte van het basisjaar. Figuur 2.1 Index van het aantal internationale kenniswerkers werkzaam in de G4, Eindhoven en Nederland als geheel, 2010 - 2022

Index (basisjaar 2010 = 100)

370 340 310

280 250 220 190 160

130 100 70 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Utrecht

Amsterdam

Rotterdam

Den Haag

Eindhoven

Nederland

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Gekeken naar het aantal internationale kenniswerkers op het totaal aantal werkenden in gemeenten Utrecht in 2022, loopt het aandeel kenniswerkers

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

8

geleidelijk op. In 2022 was 4,1 procent van de werkenden in Utrecht internationale kenniswerker. In 2010 was dit nog 2,4 procent. Utrecht heeft een groter aandeel internationale kenniswerkers dan Nederland als geheel (3,5 procent). Het aandeel ligt lager vergeleken Amsterdam (12,9) procent, Eindhoven (6,0 procent), Den Haag (4,8 procent) en Rotterdam (4,4 procent). Figuur 2.2 Aandeel aantal werkende internationale kenniswerkers op totaal aantal werknemers, 2010 - 2022 12,9%

14,0% 12,0% 10,0% 8,0%

4,0%

6,0% 4,8% 4,4% 4,1%

2,0%

3,5%

6,0%

0,0% 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Utrecht

Amsterdam

Rotterdam

Den Haag

Eindhoven

Nederland

Bron: CBS Microdata, CBS Statline, bewerking Decisio

Meeste kenniswerkers werkzaam in de ICT, telecom en communicatie in 2022 In 2022 was het grootste deel van de kenniswerkers werkzaam in Utrecht actief in de ICT, telecom en communicatie, namelijk 27 procent. Op plek twee komt de zakelijke dienstverlening met 15 procent en op plek drie komt de financiële dienstverlening met 14 procent. Het grote aandeel kenniswerkers werkzaam in de ICT, telecom en communicatie is opvallend, in 2010 lag dit percentage namelijk nog op 12 procent. In Amsterdam was in 2022 25 procent werkzaam in deze sector, in Rotterdam 14 procent en in Den Haag 11 procent. Het feit dat Utrecht en Amsterdam relatief veel bedrijven in de ICT kennen, kan een verklaring zijn voor de sterke groei ten opzichte van de andere regio’s. Figuur 2.3 laat de top 10 sectoren zien.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

9

Figuur 2.3 Top 10 sectoren waarin kenniswerkers in Utrecht werkzaam zijn, 2022 ICT, telecom en communicatie Zakelijke dienstverlening Onderwijs Bouw Uitzendbureaus en detachering Financiële dienstverlening Gezondheidszorg Transport en logistiek Persoonlijke dienstverlening Overheid en internationale organisaties

28% 17% 14% 14% 10% 10%

7% 0% 0% 0% 0%

5%

10%

15%

20%

25%

30%

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Grootste groep internationale kenniswerkers afkomstig uit India In 2022 was 15 procent van de internationale kenniswerkers afkomstig uit India, wat het de meest voorkomende nationaliteit maakt. Het was al bekend dat Indiërs goed vertegenwoordigd zijn in de ICT, communicatie en informatie 4. Gezien de groei van deze sector in Utrecht, is de toename van het aandeel Indiërs niet verassend. Na India is Duitsland het best vertegenwoordigd onder de kenniswerkers in Utrecht. In relatieve zin is de groei van het aandeel Indische kenniswerkers ten koste gegaan van het aandeel Duitse kenniswerkers. In absolute zin is het aantal Duitse kenniswerkers gestegen ten opzichte van 2010: van 820 naar 1.255. Dat betekent dus niet dat het aantal kenniswerkers uit Duitsland is afgenomen, maar dat deze groep aan aandeel heeft ingeleverd. Figuur 2.4 laat de top 10 nationaliteiten zien van kenniswerkers werkzaam in Utrecht. Om een beeld te krijgen van de ontwikkeling ten opzichte van 2010, zijn de verhoudingen voor 2010 ernaast gezet.

4 Zie bijvoorbeeld: CBS (2020). Indiase immigranten werken in ons land vooral in de IT-sector

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

10

Figuur 2.4 Top 10 nationaliteiten van kenniswerkers werkzaam in Utrecht, 2010 & 2022 Grieks

2%

3% 3% 3%

Pools

4% 4%

Frans Spaans

4% 5%

Turks

4%

6%

Brits

5%

Belgisch

5%

Italiaans

5%

10% 9% 6%

9%

Duits Indiaas

15% 15%

9%

0%

2%

4%

6% 2022

8%

10%

12%

14%

16%

2010

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Een derde van de kenniswerkers werkzaam in Utrecht woont ook in Utrecht Van de 13.460 internationale kenniswerkers werkzaam in Utrecht in 2022 woont bijna een derde in de gemeente Utrecht. De overige 70 procent woont elders in Nederland. Tabel 2.3 laat zien in welke gemeenten kenniswerkers die werkzaam zijn in Utrecht wonen. Na Utrecht wonen de meeste kenniswerkers in Amsterdam (14 procent), daarop volgen Den Haag, Eindhoven en Rotterdam. Vergeleken met de totale pendelstromen (dus ook van Nederlandse werknemers) is dit beeld redelijk vergelijkbaar als het gaat om Utrecht: in 2020 woonde ongeveer 29 procent van de werknemers in Utrecht ook in Utrecht. Wat betreft Amsterdam wijkt dit beeld sterk af als het gaat om de hele groep werknemers: in 2020 woonde slechts 4 procent van de werknemers die in Utrecht werkten in Amsterdam5.

5 Data via het CBS te raadplegen:

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83628NED/table?dl=9EB63

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

11

Tabel 2.3 Top 10 gemeenten waar kenniswerkers wonen die in Utrecht werken, 2022 Woongemeente

aantal

Percentage van het totaal

Utrecht

4.100

30%

Amsterdam

1.945

14%

Den Haag

545

4%

Eindhoven

470

3%

Rotterdam

450

3%

Almere

300

2%

Amstelveen

300

2%

Nieuwegein

270

2%

Amersfoort

205

2%

Hilversum

200

1%

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Short stay: aantal kortverblijvende kenniswerkers schommelt, maar neemt niet toe tussen 2010 en 2021 In 2021 waren er 175 kortverblijvende kenniswerkers werkzaam in gemeente Utrecht. Vanwege de korte verblijfsduur is dit een groep die naar verwachting relatief veel gebruik maakt van short stay. In tabel 2.4 staat de ontwikkeling van deze groep tussen 2010 en 20216. Het aantal kortverblijvende kenniswerkers groeide in deze periode niet ten opzichte van 2010. Deze groep schommelde tussen de 95 en 260. In 2020 is een opvallende daling te zien van 215 naar 105, wat mogelijk werd veroorzaakt door de coronacrisis. Gemiddeld lag het aantal kortverblijvende kenniswerkers op 180 per jaar. Het is belangrijk om te beseffen dat kenniswerkers alleen in de microdata voorkomen als er een ‘inkomensverhouding’ met Nederland is. Dat betekent dat als iemand op een expatcontract tijdelijk naar Nederland komt en hier geen belasting betaalt, deze kenniswerker niet naar voren komt in de microdata (omdat ze in dienst blijven bij het bedrijf in het ‘thuisland’). Het is aannemelijk dat als kenniswerkers voor een Nederlandse werkgever gaan werken, ze naar Nederland komen voor een langere periode dan een jaar en dat er daarom geen zicht is op het grootste deel van deze groep. Het is daarom de vraag is of er vanuit de microdata een compleet beeld van de groep kortverblijvende kenniswerkers naar voren komt.

6 De dataset gaat tot 2022. Omdat einddatums na 31-12-2022 nog niet in de dataset zitten

is het onmogelijk om alle kortverblijvende kenniswerkers in 2022 in kaart te brengen, alleen als ze ook in 2022 vertrokken zijn. Om een vertekend beeld te voorkomen ten opzichte van de andere jaren, is ervoor gekozen 2022 niet te laten zien.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

12

Tabel 2.4 Aantal kortverblijvende kenniswerkers werkzaam in gemeente Utrecht, 2010 - 2021 kortverblijvende kenniswerkers

2010

2017

2018

2019

2020

2021

195

135

240

215

105

175

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Short stay: kortverblijvende kenniswerkers voornamelijk actief in ICT, telecom en communicatie in 2021 Net als de totale groep kenniswerkers, zijn kortverblijvende kenniswerkers voornamelijk actief in de ICT, telecom en communicatie: 28 procent in 2021. De grootste groep erna werkt in de zakelijke dienstverlening, namelijk 17 procent. Daarop volgen het onderwijs en de bouw met 14 procent, de financiële dienstverlening met 10 procent en de gezondheidszorg met 7 procent. 10 procent van de kortverblijvende kenniswerkers werkt via uitzendbureaus of detachering, het is niet te achterhalen in welke sector zij precies werken. Figuur 2.5 Sectoren waarin de kortverblijvende kenniswerkers werkzaam in Utrecht actief zijn, 2021 ICT, telecom en communicatie

28%

Zakelijke dienstverlening, excl. uitzendbureaus…

17%

Onderwijs

14%

Bouw

14%

Uitzendbureaus en detachering

10%

Financiële dienstverlening

10%

Gezondheidszorg

7%

Transport en logistiek

0%

Persoonlijke dienstverlening

0%

Overheid en internationale organisaties

0% 0%

5%

10%

15%

20%

25%

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Short stay: aantal werkende zachtelanders in Utrecht 77 procent gestegen sinds 2011 In 2022 werkten er 2.270 zachtelanders in de gemeente Utrecht. Dit zijn dus internationale kenniswerkers die in Utrecht komen werken, nog niet elders in Nederland gewerkt hebben en daarmee nieuw zijn in Nederland (nieuwe instromers). Of ze daadwerkelijk van short stay gebruik maakten is niet bekend, wel

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

13

30%

is het een groep voor wie short stay in potentie interessant is en in sommige gevallen ook noodzakelijk vanwege het feit dat zij voor hun eerste periode van verblijf nog geen permanentere vorm van huisvesting hebben kunnen vinden. Het aantal zachtelanders is gestegen van 1.285 in 20117 naar 2.270 in 2022. Gemiddeld groeide de groep jaarlijks met 5,3 procent. Dit is lager dan de jaarlijkse groei van de aanwezige groep kenniswerkers in Utrecht, welke groeide met 7,4 procent per jaar gemiddeld. Hoewel bij het aantal aanwezige kenniswerkers geen coronaeffect te zien in 2020 is dat wel te zien in de groep zachtelanders. Dat duidt erop dat de uitstroom in dit jaar ondanks de coronacrisis lager was dan de instroom, maar dat het aantal instromende kenniswerkers wel gedaald is. Tussen 2021 en 2022 daalde de zachtelanders licht van 2.360 naar 2.270. Tabel 2.5 Aantal instromende werkende kenniswerkers in gemeente Utrecht, 20112022

Aantal zachtelanders werkzaam in Utrecht

2011

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1.285

1.975

2.655

2.575

1.965

2.360

2.270

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

2.2.2

Internationale kenniswerkers woonachtig in Utrecht

Aantal kenniswerkers woonachtig in Utrecht sterker gestegen dan in de rest van de G4 en Nederland, maar niet sterker dan in Eindhoven In 2022 woonden er 13.135 BRP-geregistreerde internationale kenniswerkers in de gemeente Utrecht. Tussen 2010 en 2022 is het aantal werkzame kenniswerkers verdrievoudigd: een jaarlijkse groei van gemiddeld 9,9 procent. De groei in Utrecht was sterker dan de gemiddelde Nederlandse groei in dezelfde periode, namelijk 5,4 procent. Het aantal kenniswerkers woonachtig in Utrecht is harder gestegen dan in de overige G4 gemeenten. Alleen in Eindhoven was de gemiddelde jaarlijkse groei sterker, namelijk 11,0 procent.

7 2010 is buiten beschouwing gelaten. Om iemand te definiëren als nieuw in Nederland

wordt gekeken wanneer iemand voor het eerst in de database voorkomt. Omdat de database begint in 2010 geeft het een vertekend beeld om naar 2010 te kijken.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

14

Tabel 2.6 Aantal BRP-geregistreerde internationale kenniswerkers woonachtig in de G4, Eindhoven en Nederland als geheel, 2010 – 2022 Jaar

2010

2018

2019

2020

2021

2022

Gemiddelde groei

Utrecht

4.215

7.575

9.140

9.800

10.650

13.135

9,9%

Amsterdam

23.460

44.370

50.595

52.130

57.080

68.970

9,4%

Rotterdam

8.670

10.965

12.365

13.000

14.110

17.460

6,0%

Den Haag

10.025

12.620

13.610

13.695

14.565

17.175

4,6%

Eindhoven

4.300

8.620

9.855

10.305

11.760

15.120

11,0%

Nederland

167.135

203.630

228.025

232.230

255.205

313.260

5,4%

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

In de periode 2010 – 2022 is het aantal kenniswerkers woonachtig in Utrecht elk jaar gestegen, behalve tussen 2012 en 2013. Net als in de rest van de G4 en Nederland als geheel was de stijging het sterkst tussen 2021 en 2022. Ook hier geldt dat geen duidelijk coronaeffect heeft plaatsgevonden in 2020 en 2021, het aantal kenniswerkers bleef stijgen. Figuur 2.6 laat een index zien waarin de jaarlijkse groei ten opzichte van basisjaar 2010 te zien is. Figuur 2.6 Index van het aantal internationale kenniswerkers woonachtig in de G4, Eindhoven en Nederland als geheel, 2010 - 2022 370 340 310 280 250 220 190 160 130 100 70 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Utrecht

Amsterdam

Rotterdam

Den Haag

Eindhoven

Nederland

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

15

Woonadres internationale werknemer soms onbekend: registratiegraad Het komt voor dat het woonadres van een kenniswerker of student niet bekend is via de CBS Microdata. Dat kan meerdere redenen hebben. Bijvoorbeeld doordat de kenniswerker of student, minder dan vier maanden in Nederland verblijft en zich niet bij de gemeente inschrijft (dat is ook geen wettelijke plicht). Of het kan voorkomen dat de kenniswerker of student onbekend is met het proces van inschrijving en/of zich niet wil inschrijven vanwege de angst voor het verliezen van rechten in het land van herkomst. Het aantal geregistreerde kenniswerkers of studenten via de CBS Microdata is dus waarschijnlijk een onderschatting van het daadwerkelijke aantal dat in de gemeente Utrecht woont.

Gekeken naar het aantal internationale kenniswerkers op het totaal aantal inwoners8 in gemeente Utrecht, loopt het aandeel kenniswerkers op. In 2022 was 3,6 procent van de inwoners van gemeente Utrecht internationale kenniswerker. In 2010 was dit nog 1,4 procent. Utrecht heeft een groter aandeel internationale kenniswerkers dan Nederland als geheel (1,8 procent), Rotterdam (2,7 procent) en Den Haag (3,1 procent). Het aandeel ligt lager vergeleken Amsterdam (7,8) procent en Eindhoven (6,3 procent). Figuur 2.7 Aandeel aantal wonende internationale kenniswerkers op totaal aantal inwoners, 2010 - 2022 9,0%

7,8%

8,0%

6,3%

7,0% 6,0% 5,0% 4,0%

3,6%

3,0%

3,1% 2,7%

2,0%

1,8%

1,0% 0,0%

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 Utrecht

Amsterdam

Rotterdam

Den Haag

Eindhoven

Nederland

Bron: CBS Microdata, CBS Statline, bewerking Decisio

8 Data via CBS te raadplegen:

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/70072NED/table?dl=A32FA

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

16

Grootste deel van de huishoudens betreft stellen zonder kinderen Het grootste deel van de huishoudens van internationale kenniswerkers waren stellen zonder kinderen in 2022, namelijk 35 procent. Daarop volgt het eenpersoonshuishouden met 28 procent, gevolgd door het twee ouderhuishouden. In slechts 1 procent van de gevallen gaat het om een eenouderhuishouden. Figuur 2.8 Type huishouden van kenniswerkers woonachtig in gemeente Utrecht, 2022 1% 9%

Eenouderhuishouden

28%

Eenpersoonshuishouden Overig huishouden

35%

Tweeouderhuishouden 1% 25%

Paar zonder kinderen Huishouden onbekend

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Kenniswerkers woonachtig in Utrecht werken voornamelijk in Utrecht en Amsterdam Van de 13.135 internationale kenniswerkers die in Utrecht woont in 2022 werkt een derde ook in de gemeente Utrecht. Daarnaast is relatief veel uitgaande pendel naar Amsterdam, daar werkt 28 procent van de internationale kenniswerkers die in Utrecht woont. De overige 41 procent werkt elders in Nederland. Tabel 2.7 laat zien in welke gemeenten kenniswerkers woonachtig in Utrecht werken. Na Amsterdam volgen Rotterdam, Haarlemmermeer, Den Haag en Hilversum met ongeveer drie procent. Opvallend is dat de pendelrelaties met kleinere plaatsen in de regio niet heel sterk zijn. Het grootste deel van de internationale kenniswerkers werkt in de grote steden. Vergeleken met totale pendelstromen (dus ook van Nederlandse werknemers) is het beeld voor Utrecht vergelijkbaar: in 2020 werkte 32 procent van de Utrechters in Utrecht. Wat betreft Amsterdam en Rotterdam wijkt het beeld wel af: 7,2 procent van de Utrechters werkte in Amsterdam, 1 procent werkte in Rotterdam.9

9 Data te raadplegen via het CBS:

https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/83628NED/table?dl=9EDBA

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

17

Tabel 2.7 Top 10 gemeenten waar kenniswerkers werken die in Utrecht wonen, 2022 Werkgemeente

Aantal

Percentage van het totaal

Utrecht

4.100

31%

Amsterdam

3.640

28%

Rotterdam

430

3%

Haarlemmermeer

425

3%

Den Haag

395

3%

Hilversum

350

3%

Eindhoven

255

2%

Amersfoort

240

2%

Nieuwegein

180

1%

Zeist

140

1%

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Internationale kenniswerkers wonen voornamelijk in Leidsche Rijn In absolute zin wonen de meeste kenniswerkers in Leidse Rijn: 18 procent van de internationale kenniswerkers wonend in Utrecht woonde in 2022 in Leidsche Rijn. Dat is op wijkniveau de grootste groep. Daarna volgen Zuidwest en Noordwest, beiden met 14 procent. 13 procent van de kenniswerkers woont in Binnenstad.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

18

Figuur 2.9 Aantal internationale kenniswerkers op wijkniveau woonachtig in Utrecht, 2022

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

In relatieve zin wonen de meeste internationale kenniswerkers in Binnenstad: het aandeel van internationale kenniswerkers op het totaal aantal inwoners per wijk is het grootst in Binnenstad. Van de inwoners in Binnenstad is 8,7 procent internationale kenniswerker. De wijk die daarop volgt is Leidsche Rijn met een aandeel van 5,0 procent. Daarop volgt Zuidwest met 4,4 procent kenniswerkers.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

19

Figuur 2.10 Aandeel woonachtige internationale kenniswerkers op het totaal aantal inwoners per wijk, 2022

Bron: CBS Statline, CBS Kerncijfers Wijken en Buurten 2022, bewerking Decisio

Gekeken naar de gemiddelde jaarlijkse groei, lijkt het erop dat Leidsche Rijn, Vleuten-De Meern en Zuidwest aan populariteit winnen. In deze wijken was de gemiddelde jaarlijkse groei groter dan de gemiddelde jaarlijkse groei van het totaal. De groei was het sterkst in Leidsche Rijn, namelijk 16 procent. Daarna volgt Vleuten-De Meern met 11,5 procent, gevolgd door Zuidwest met 10,9 procent. De gemiddelde jaarlijkse groei van de totale populatie was 9,9 procent. In Overvecht is de populatie internationale kenniswerkers nagenoeg verdwenen. Op dit moment wonen er nog 10 of minder internationale kenniswerkers. Voor West is het niet mogelijk om een groeipercentage te berekenen, omdat er in 2010 10 of minder kenniswerkers woonden. In 2022 wonen er circa 660 kenniswerkers.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

20

Figuur 2.11 Gemiddelde jaarlijkse groei woonachtige internationale kenniswerkers per wijk, 2010-2022

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Short stay: aantal kortverblijvende kenniswerkers licht gegroeid ten opzichte van 2010, maar aantallen wisselen per jaar In 2021 waren er 140 kortverblijvende kenniswerkers woonachtig in gemeente Utrecht. Vanwege de korte verblijfsduur is dit een groep die naar verwachting relatief veel gebruik maakt van short stay. In tabel 2.8 staat de ontwikkeling van de groep kortverblijvende kenniswerkers tussen 2010 en 202110. Het aantal kortverblijvende kenniswerkers groeide in deze periode gemiddeld met 3 procent per jaar: van 105 naar 140. Deze groep schommelde tussen de 85 en 150. Gemiddeld lag het aantal kortverblijvende kenniswerkers op 107 per jaar. In 2020 lag het aantal nog op 105, dus er is geen duidelijke trend te zien. Kenniswerkers komen alleen in de microdata naar woongemeente voor als ze BRPgeregistreerd zijn. Het is in Nederland pas vanaf vier maanden verplicht om in te schrijven in de BRP. Omdat gekeken wordt naar een groep met een korte 10 De dataset gaat tot 2022. Omdat einddatums na 31-12-2022 nog niet in de dataset zitten

is het onmogelijk om kortverblijvende kenniswerkers in 2022 in kaart te brengen. Dit kan alleen als ze ook in 2022 vertrokken zijn. Om een vertekend beeld te voorkomen ten opzichte van de andere jaren, is ervoor gekozen 2022 niet te laten zien.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

21

verblijfsduur, is de kans ook groter dat een deel zich niet registreert. Het is daarom aannemelijk dat de groep kortverblijvende kenniswerkers in 2021 een onderschatting is. Tabel 2.8 Aantal kortverblijvende kenniswerkers woonachtig in gemeente Utrecht, 2010 - 2021 2010 2017 2018 2019 2020 2021 Kortverblijvende kenniswerkers

105

90

115

150

105

Jaarlijkse groei

140

3%

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Short stay: kortverblijvende kenniswerkers voornamelijk eenpersoonshuishoudens en stellen zonder kinderen In 71 procent van de gevallen in 2021 waren kortverblijvende kenniswerkers alleenstaanden. De overige 29 procent ging om stellen zonder kinderen. Figuur 2.12 Type huishouden van kortverblijvende kenniswerkers woonachtig in gemeente Utrecht, 2021

29%

71%

Eenouderhuishouden

Eenpersoonshuishouden

Paar met kinderen

Paar zonder kinderen

Overig/onbekend

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Short stay: aantal wonende zachtelanders in Utrecht bijna verdrievoudigd sinds 2011 In 2022 woonden er 2.425 zachtelanders in gemeente Utrecht. Dit zijn dus internationale kenniswerkers die in Utrecht komen wonen, nog niet elders in Nederland gewoond hebben en daarmee nieuw zijn ingestroomd in Nederland. Of ze daadwerkelijk van short stay gebruik maakten is niet bekend, wel is het een groep voor wie short stay in potentie interessant is. Het aantal zachtelanders is

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

22

gestegen van 840 in 201111 naar 2.425 in 2022. Gemiddeld groeide de groep jaarlijkse met 10,1 procent. Dit is vergelijkbaar met de jaarlijkse groei van de aanwezige groep kenniswerkers in Utrecht, welke groeide met 9,9 procent per jaar gemiddeld. Hoewel bij het aantal aanwezige kenniswerkers geen coronaeffect te zien is in 2020, is dat wel te zien bij de groep zachtelanders. Tabel 2.9 Aantal instromende wonende kenniswerkers in gemeente Utrecht, 20112022

Aantal zachtelanders woonachtig in Utrecht

2011

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Jaarlijkse groei

840

1.610

1.860

2.360

1.770

2.135

2.425

10,1%

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

2.3 Internationale studenten Via CBS Microdata is inzicht verkregen in (de ontwikkeling van) het aantal internationale studenten (studenten met een niet-Nederlandse nationaliteit) dat ingeschreven staat aan een Nederlandse onderwijsinstelling (we doelen hier op vervolgonderwijs na de middelbare school). Op basis van deze data is het volgende in beeld gebracht: ▪

De ontwikkeling van het aantal internationale studenten (periode 2010-2022) in Utrecht, naar woongemeente. Er wordt onderscheid gemaakt naar het onderwijstype: mbo, hbo of wo.

▪

De in- en uitstroom per jaar van internationale studenten woonachtig in Utrecht.

▪

Het aantal studenten met een bijbaan.

▪

De 10 meest voorkomende nationaliteiten van internationale studenten woonachtig in Utrecht.

▪

De geografische spreiding van internationale studenten woonachtig in Utrecht.

▪

Een verdiepingsslag met betrekking tot internationale studenten die in aanmerking komen voor short stay.

11 2010 is buiten beschouwing gelaten. Om iemand te definiëren als nieuw in Nederland

wordt gekeken wanneer iemand voor het eerst in de database voorkomt. Omdat de database begint in 2010 geeft het een vertekend beeld om naar 2010 te kijken.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

23

Aantal internationale studenten woonachtig in Utrecht met 96 procent gegroeid ten opzichte van 2010, maar in 2022 voor het eerst gekrompen in de afgelopen 12 jaar In 2022 woonden 4.065 internationale studenten in de gemeente Utrecht. Hiervan studeerden 2.915 studenten aan de universiteit, 825 aan de hogeschool en 325 aan het mbo. De groep internationale studenten is met gemiddeld 5,8 procent per jaar gegroeid. Deze groei wordt voornamelijk veroorzaakt door de groep wo studenten, welke jaarlijks met 9,1 procent gemiddeld is toegenomen. De groep hbo studenten groeide gemiddeld met 5,6 procent per jaar. Ten opzichte van 2010 is de groep mbo studenten bijna gehalveerd. De groep kromp gemiddeld met 5,2 procent per jaar. Opvallend is dat het aantal internationale studenten tussen 2021 en 2022 met 12 procent is afgenomen. In geen enkel ander jaar tussen 2010 en 2022 is de totale groep internationale studenten kleiner geworden. Tabel 2.10 Aantal internationale studenten woonachtig in gemeente Utrecht, 2010 - 2022 2010

2018

2019

2020

2021

2022

Gemiddelde groei

Studenten mbo

615

330

325

330

350

325

-5,2%

Studenten hbo

430

680

830

740

860

825

5,6%

Studenten wo

1.030

1.930

2.435

2.635

3.420

2.915

9,1%

Totaal

2.075

2.940

3.590

3.705

4.630

4.065

5,8%

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Internationale studenten woonachtig in Utrecht voornamelijk afkomstig uit Europa In de top 10 van de meest voorkomende nationaliteiten onder internationale studenten woonachtig in Utrecht staan 9 Europese landen. Het enige niet-Europese land is China. De grootste groep studenten in 2022 had de Duitse nationaliteit (17 procent), daarop volgde Italië (10 procent), Griekenland en Spanje (beiden 9 procent). Ten opzichte van 2010 is de groep Duitsers en Bulgaren in aandeel afgenomen, de groep Roemenen is naar verhouding gelijk gebleven, de overige groepen zijn gestegen.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

24

Figuur 2.13 Top 10 nationaliteiten van internationale studenten woonachtig in Utrecht, 2010 & 2022 Bulgaars

3%

Roemeens

4% 4% 4%

Iers

0%

8%

2% 4% 3% 4%

Pools

Frans

5% 6%

Chinees Spaans

4%

9%

Grieks

4%

9%

Italiaans

10%

2%

17%

Duits 0%

5%

10% 2022

15%

20% 20%

25%

2010

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Internationale studenten hebben in toenemende mate een bijbaan Van de 4.065 internationale studenten woonachtig in 2022, hadden 2.275 een bijbaan. Dat is 56 procent van het totaal. Dat percentage ligt iets hoger ten opzichte van 2010: in 2010 had 53 procent van de internationale studenten een bijbaan. Tabel 2.11 Aantal internationale studenten woonachtig in Utrecht met een bijbaan, 2010 & 2022 2010

2022

Zonder bijbaan Met bijbaan

980 1.095

1.790 2.275

Totaal

2.075

4.065

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Internationale studenten wonen voornamelijk in Oost 25 procent van de internationale studenten woont in Utrecht Oost. Dat is op wijkniveau de grootste groep. Daarna volgen Overvecht en Zuidwest met beiden circa 15 procent. In figuur 2.14 staat het aantal internationale studenten op wijkniveau. De studenten die in Oost wonen, wonen voornamelijk in het postcodegebied 3584. Dat is het postcodegebied waar Utrecht Science Park, voorheen de Uithof, in ligt. Dat hier veel internationale studenten wonen is logisch, in verband met de vele studentenwoningen rondom Utrecht Science Park. VleutenDe Meern en Leidsche Rijn liggen relatief ver van Binnenstad en Utrecht Science Park. Daar wonen dan ook nauwelijks internationale studenten.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

25

Figuur 2.14 Aantal internationale studenten per wijk woonachtig in Utrecht, 2022

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Utrecht Oost kent het grootste aandeel internationale studenten. In 2022 is circa 3,2 procent van alle inwoners wonend in Oost internationale student. Daarna kent Overvecht het grootste aandeel internationale studenten, namelijk 1,7 procent. Daarna komt Zuidwest, waar 1,6 procent internationale student is.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

26

Figuur 2.15 Aandeel woonachtige internationale studenten op het totaal aantal inwoners per wijk, 2022

Gekeken naar de gemiddelde jaarlijkse groei sinds 2010, was vooral de groei in Binnenstad sterk. Daar groeide het aantal internationale studenten jaarlijkse met gemiddeld 10 procent. Na Binnenstad komt Overvecht met een gemiddelde jaarlijkse groei van 9 procent, daarop volgt Leidsche-Rijn met een gemiddelde jaarlijkse groei van 8 procent.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

27

Figuur 2.16 Gemiddelde jaarlijkse groei woonachtige internationale studenten per wijk, 2010-2022

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Short stay: aantal kortverblijvende studenten woonachtig in Utrecht schommelt maar wel structureel toegenomen ten opzichte van 2010 In 2021 waren er 570 kortverblijvende internationale studenten woonachtig in gemeente Utrecht. Vanwege de korte verblijfsduur is dit een groep voor wie short stay in potentie interessant kan zijn. In tabel 2.12 staat de ontwikkeling van deze groep tussen 2010 en 202112. Het aantal kortverblijvende studenten groeide in deze periode gemiddeld 17 procent per jaar: van 100 in 2010 naar 570 in 2021. Ter vergelijking: de totale groep internationale studenten groeide in deze periode 5,5 procent per jaar. De groep kortverblijvende studenten kent een grillig verloop. Tussen 2019 en 2020 daalde het aantal van 300 naar 185. Tussen 2020 en 2021 steeg het weer van 185 naar 570. Gemiddeld lag het aantal kortverblijvende studenten op 124 per jaar. Mogelijk is het incidenteel dat in 2021 570 kortverblijvende studenten in Utrecht woonden.

12 De dataset gaat tot 2022. Omdat einddatums na 31-12-2022 nog niet in de dataset zitten

is het onmogelijk om alle kortverblijvende studenten in 2022 in kaart te brengen. Dit kan alleen als ze ook in 2022 vertrokken zijn. Om een vertekend beeld te voorkomen ten opzichte van de andere jaren, is ervoor gekozen 2022 niet te laten zien.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

28

Studenten komen alleen in de microdata naar woongemeente voor als ze BRPgeregistreerd zijn. Het is in Nederland pas vanaf vier maanden verplicht om in te schrijven in de BRP. Omdat gekeken wordt naar een groep met een korte verblijfsduur, is de kans ook groter dat een deel zich niet registreert. Het is daarom aannemelijk dat de groep kortverblijvende studenten in 2021 een onderschatting is. Tabel 2.12. Aantal kortverblijvende internationale studenten woonachtig in gemeente Utrecht, 2010 - 2021

Kortverblijvende studenten

2010 2017 2018 2019 2020

2021

100

570

30

160

300

185

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

Short stay: aantal woonachtige studerende zachtelanders in Utrecht 2,7 procent gestegen sinds 2011 In 2022 woonden er 915 studerende zachtelanders in gemeente Utrecht. Dit zijn dus internationale studenten die in Utrecht komen wonen, nog niet elders in Nederland gewoond hebben en daarmee nieuw zijn ingestroomd in Nederland. Of ze daadwerkelijk van short stay gebruik maakten is niet bekend, wel is het een groep voor wie short stay in potentie interessant is. Het aantal zachtelanders is gestegen van 680 in 201113 naar 915 in 2022. Gemiddeld groeide de groep jaarlijkse met 2,7 procent. Dit is lager dan de jaarlijkse groei van de aanwezige groep internationale studenten in Utrecht, welke groeide met 5,8 procent per jaar gemiddeld. Opvallend is vooral de ontwikkeling tussen 2021 en 2022. In 2021 was de instroom nog 2.185, in 2022 was dit 915. Dat is een daling van 58 procent. Tabel 2.13 Aantal zachtelanders (studenten) woonachtig in gemeente Utrecht, 2010 - 2021

Zachtelanders

2011

2017

2018

2019

2020

2021

2022

680

920

1.345

1.605

1.520

2.185

915

Bron: CBS Microdata, bewerking Decisio

13 2010 is buiten beschouwing gelaten. Om iemand te definiëren als nieuw in Nederland

wordt gekeken wanneer iemand voor het eerst in de database voorkomt. Omdat de database begint in 2010 geeft het een vertekend beeld om naar 2010 te kijken.

Kwantitatief Onderzoek Short Stay Gemeente Utrecht

29

2.4 Prognoses 2.4.1

Kenniswerkers

Decisio heeft veel onderzoek gedaan en doet nog steeds veel onderzoek naar verklarende factoren voor de ontwikkeling van verschillende doelgroepen internationals, internationale werknemers en kinderen van internationals. Een van de rode draden in de uitkomsten van deze onderzoeken is dat de ontwikkeling van het aantal internationale kenniswerkers sterk samenhangt met de ontwikkeling van de economie. Meer specifiek; met de ontwikkeling van het aantal arbeidsplaatsen. Om die reden kijken we bij het opstellen van prognoses naar de verwachte economische (aantal banen) én demografische (beroepsbevolking) ontwikkelingen in een regio. Utrecht is de meest competitieve regio van Europa 14 en groeit de laatste jaren economisch gezien relatief sterk. De regio kent als voorname uitdaging de (zeer) krappe arbeidsmarkt, overigens is ook (woon)ruimte een uitdaging. De Welvaart en Leefomgevingsscenario’s (WLO) van het CPB en PBL laten zien dat deze uitdaging steeds groter zal worden. In figuur 2.17 is te zien dat richting 2030 de potentiële beroepsbevolking exclusief internationale werknemers15 naar verwachting af zal nemen. Terwijl deze groep afneemt, neemt het aantal werkzame personen juist toe. Het gat tussen vraag en aanbod neemt dus toe in de komende jaren.