BIJLAGE C Datarapport - Ruimtelijke inpasbaarheid warmtetransitie (Energiepaleis)
Tekst van het document
warmtebron
warmtebron
Installaties •
Veel impact •
technische ruimte: afleverstation
Leidingtrace •
Weinig impact
Onderdeel van mw2.7; mw3.5; mw3.6 16
Ruimtebeslag
Leidingtrace
weinig impact
weinig impact
verwarming Boosterwarmtepomp
Installaties •
Onderwerp
Toelichting
Ruimtebeslag
Binnenunit van een W/W warmtepomp met aansluitset op broninstallatie en CVToestel (staand of installatie. Wordt meestal op de begane grond geplaatst, bijvoorbeeld in bijkeuken wand) 70x60x120 of andere geisoleerde ruimte berging, garage e.d.. Ruimte nodig om de (bxdxh) bronleidingen aan te sluiten op binnenunit. CV-leidingen Als locatie wijzigt, dan leidingen van CV verleggen. waterleidingen Bestaande waterleidingen (koud en warm) kunnen aangesloten worden op de booster WP.
verwarming
elektriciteit elektriciteit
Uitbreidbaar met extra groepen . Uitbreidbaar naar 3-fasen.
weinig impact weinig impact
Veel impact •
woningen: boosterwarmtepomp
Leidingtrace •
Impact •
•
woningen: CV-leidingen
Beperkte impact •
woningen: waterleidingen
Alternatief voor collectieve WP: mw2.7, mw3.5 en mw3.6 17
Leidingtrace
impact beperkte impact
warmteafgifte MT en LT
Installaties •
Beperkte impact •
radiatoren en/of convectoren
Leidingtrace •
Impact •
Onderwerp
Toelichting
Ruimtebeslag
warmteafgifte
Het verlagen van de aanvoertemperatuur CV-water van HT naar MT kan invloed hebben op het benodigde verwarmingvermogen. Dit leidt tot extra radiatoren en/of dikkere radiatoren.
beperkte impact van dikte
Onderwerp
Toelichting
Ruimtebeslag
warmteafgifte
Bij vervanging van radiatoren naar LT-convectoren zal het oppervlakte en de dikte beperkte impact van vaak iets groter worden. Inclusief gebruik van eventuele boosters. Het verlagen van dikte de aanvoertemperatuur CV-water van HT/MT naar LT gaat vaak gepaard met extra isolatie waardoor het te leveren verwarmingvermogen omlaag kan. Bij plaatsen van convectoren zijn elektriciteitsaansluitingen nodig. E-leidingen zijn dun en soepel. Vervangen van radiatoren naar vloerverwarming levert ruimte op agv wegnemen weinig impact radiatoren. Wel is er een kleine vloerverwarmingsaansluitunit nodig. CV hoofdleidingen en/of secundaire leidingen. Aansluitleidingen van de CVinstallatie hebben mogelijk onvoldoende leidingdiameter voor LT-warmte. Het vervangen kost niet veel extra ruimte. Behalve als de leidingloop aangepast moet worden. Kunststof leidingen, meestal tussen vloeren (horizontaal) of in leidingkoof (vertikaal). Leidingloop kan impact hebben, afhankelijk van lengte.
elektriciteit warmteafgifte CV-leidingen
CV-leidingen
Onderdeel van alle configuraties 18
Leidingtrace
Leidingtrace
weinig impact
impact
isolatie en ventilatie
Onderwerp
Toelichting
isolatie
MT en LT
ventilatie
Bij gebruik van MT verwarmingsinstallatie is dakisolatie nodig. Bij hellende daken beperkte impact van kan dakisolatie aan de binnenzijde ruimte nodig hebben. Het dakvlak komt circa 10- isolatiedikte 20 cm naar binnen. Bij isoleren van de woning is voldoende ventilatie nodig. Een ventilatiesysteem heeft unit 40x40x40cm ruimte nodig. Kan geplaatst worden op zoldervloer, tegen wand of aan plafond. (bxdxh)
Onderwerp
Toelichting
isolatie
Bij gebruik van LT verwarmingsinstallatie is dakisolatie nodig. Bij hellende daken beperkte impact van kan dakisolatie aan de binnenzijde ruimte nodig hebben. Het dakvlak komt circa 10- isolatiedikte 20 cm naar binnen. Bij gebruik van LT verwarmingsinstallatie is gevelisolatie nodig. Bij oude woningen impact van zonder spouwmuur kan een geisoleerde voorzetwand nodig zijn met extra isolatiedikte ruimtebeslag. Het wandvlak komt circa 6-10 cm naar binnen. Bij isoleren van de woning is voldoende ventilatie nodig. Een ventilatiesysteem heeft unit 40x40x40cm ruimte nodig. Kan geplaatst worden op zoldervloer, tegen wand of aan plafond. (bxdxh)
Isolatie en ventilatie •
Impact •
•
Isolatie binnenzijde wand
isolatie
ventilatie
Beperkte impact •
Isolatie dakbeschot
•
Ventilatie-unit
ventilatie
Ventilatiekanalen moeten mogelijk aangelegd of verplaatst worden. Meestal in leidingkoven (vertikaal en horizontaal) van 30 -50cm doorsnede.
Leidingtrace •
Impact •
ventilatiekanalen
Onderdeel van alle configuraties 19
Ruimtebeslag
Ruimtebeslag
Leidingtrace
Leidingtrace
impact
20
Ruimtelijke inpasbaarheid warmtetransitie woongebouwen en wijken Bijlage 3: Impact op ruimtebeslag bij 12 woningcategorieen
1
Toelichting: In deze bijlage worden 36 kaarten gepresenteerd met een beschrijving van de ruimtelijke impact van installatieonderdelen. Er zijn 12 verschillende woningcategorieen gepresenteerd: • 6 grondgebonden woningen • 6 meergezinswoningen
Voor elke woningcategorie is de ruimtelijke inpasbaarheid beoordeeld voor de drie warmtevoorzieningen aardgas (referentie), MT warmtenet en L/W warmtepomp.
De kaarten geven informatie over de locatie van de installatieonderdelen in de woning met daarbij een kwalitatieve beoordeling over de mate van impact. De kleurcodes in de kaarten correspondeert met de kans op een haalbare inpassing van het onderdeel in/op de specifieke ruimte: • Groen: inpassing is vaak mogelijk zonder belemmeringen of aanpassingen • Geel: inpassing is vaak mogelijk met eventueel lichte belemmeringen of beperkte aanpassingen • Oranje: inpassing is vaak mogelijk, met lokale aanpassingen • Rood: inpassing is vaak niet mogelijk, of alleen met ingrijpende maatregelen, bijvoorbeeld tijdens een renovatie.
2
Impact op ruimtebeslag bij 12 woningcategorieen Ruimtebeslag in woningen bij de transitie van aardgas naar: - MT warmtenet - LT Warmtepomp
3
Overzicht • 6 grondgebonden woningen •
Rijwoning ( tussen en hoek) met kleine tuin •
•
Vrijstaand en twee onder één kap met tuin •
•
2 tot 3 laags, deels met zolder, geen extra ruimtes voor techniek 1 tot 3 laags, deels met zolder en extra ruimte voor techniek
6 meerlaagswoningen •
Laag (<10 meter) • •
•
maisonettewoningen (1-2 laags) voordeuren aan de straat
Hoog (>10 meter) • • • •
portiek, galerij en flatwoningen (1 laag) centraal trappenhuis gemeenschappelijke kelder verticale leidingschachten
naam woningcategorie oppervlakte # lagen tuin centrale TR centr. Schacht rij_klein rijwoning 0-100 2-laag tuin_klein nvt nvt rij_middel rijwoning 100-150 2-laag tuin_klein nvt nvt rij_groot rijwoning >150 3-laag+Z tuin_klein nvt nvt vrij/2^1_klein vrijstaand en 2^1-kap 0-100 1-laag+X tuin_groot nvt nvt vrij/2^1_middel vrijstaand en 2^1-kap 100-200 2-laag+Z+X tuin_groot nvt nvt vrij/2^1_groot vrijstaand en 2^1-kap >200 3-laag+Z+X tuin_groot nvt nvt mg_laag_klein meergezins laag 0-100 1-laag geen tuin nee nee mg_laag_middel meergezins laag 100-150 2-laags geen tuin nee nee mg_laag_groot meergezins laag >150 2-laags+Z geen tuin nee nee mg_hoog_klein meergezins hoog 0-50 1-laags geen tuin ja ja mg_hoog_middel meergezins hoog 50-100 1-laags geen tuin ja ja mg_hoog_groot meergezins hoog >100 1-laags+X geen tuin ja ja
De woningen worden gepresenteerd met bouwjaar van vóór 1988. • •
Nieuwere woningen (1988-2005) zijn al voldoende geïsoleerd en hebben de isolatiemaatregelen MT niet nodig. Woningen van na 2006 zijn nog beter geïsoleerd en hebben de isolatiemaatregelen voor het LT niveau niet nodig.
De kleurencodes: • • • •
Groen: geen ruimtebeslag Geel: ruimtebeslag met beperkt impact Oranje: ruimtebeslag met impact Rood: ruimtebeslag met veel impact
Overzicht van 12 voorbeeldwoningen 4
Grondgebonden rijwoningen - Aardgas referentie - MT warmtenet - L/W Warmtepomp
5
Rijwoning klein Aansluitingen
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Overloop
Leefruimte Buitenruimte
Aardgas in meterkast
Verwarming
CV-combi in technische kast
Warmwater
CV-combi in technische kast
Bron (buiten) Afgifte
Radiatoren
Koken
Gasfornuis in keuken
Ventilatie Isolatie
Aardgas referentie (1.1) 6
Rijwoning klein
Rijwoning klein
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Aansluitingen
Warmte in meterkast
Verwarming
afleverset MT
CV-leidingen van hal naar overloop
afleverset MT
Waterleidingen naar keuken (via kruipruimte)
Warmwater
Overloop
Leef
Opties ruimtebesparing:
Afgifte
Vergrootte radiatoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Kanaal ventilatoren
Isolatie
Warmtenet MT (2.1) 7
Rijwoning klein
Aansluiting CV
Bron (buiten)
Ventilatie
Buiten
Dakisolatie hele dak
• Warmwaterdeel van afleverset naar zolder • Aansluiting buitenom langs gevel naar zolder
Rijwoning klein
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Overloop
Leef
Buiten
Rijwoning klein
Aansluitingen Verwarming
Warmtepomp Buffervat
Warmwater
Opslagvat warmwater
Bron (buiten)
Koelgas-aansluiting WP en bron
L/W buitenunit op dak
Afgifte
LT-convectoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Ventilatiekanalen in verkeersruimten
Ventilatie-unit
Isolatie
All-e warmtepomp L/W (3.1) 8
Opties ruimtebesparing:
Dak- en gevelisolatie hele woning
• Monoblock L/W warmtepomp • Elektrische boiler • Kanaalventilatoren (CO2)
Rijwoning middel Aansluitingen
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Zolder
Leef
Aardgas in meterkast
Verwarming
CV-combi in technische kast
Warmwater
CV-combi in technische kast
Bron (buiten) Afgifte
Radiatoren
Koken
Gasfornuis in keuken
Ventilatie Isolatie
Aardgas referentie (1.1) 9
Buiten
Rijwoning middel
Rijwoning middel
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Aansluitingen
Warmte in meterkast
Verwarming
Afleverset MT in kast
Warmwater
Waterleidingen naar keuken (via Afleverset MT in kast kruipruimte)
CV-leidingen van hal naar zolder
Zolder
Leef
Opties ruimtebesparing:
Afgifte
Vergrootte radiatoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie-unit
Isolatie
Warmtenet MT (2.1) 10
Rijwoning middel
Aansluiting CV
Bron (buiten)
Ventilatie
Buiten
Dakisolatie hele dak
• Warmwaterdeel van afleverset naar zolder • Aansluiting buitenom langs gevel naar zolder
Rijwoning middel
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Zolder
Leef
Buiten
Rijwoning middel
Aansluitingen Verwarming
Warmtepomp Buffervat
Warmwater
Opslagvat warmwater
Bron (buiten)
• Kanaalventilatoren (CO2)
Koelgas-aansluiting WP en bron
L/W buitenunit op dak
Afgifte
LT-convectoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Ventilatiekanalen in verkeersruimten
Ventilatie-unit
Isolatie
All-e warmtepomp L/W (3.1) 11
Opties ruimtebesparing:
Dak- en gevelisolatie hele woning
Rijwoning groot Aansluitingen
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Zolder
Leef
Aardgas in meterkast
Verwarming
CV-combi in technische ruimte
Warmwater
CV-combi in technische ruimte
Bron (buiten) Afgifte
Radiatoren
Koken
Gasfornuis in keuken
Ventilatie Isolatie
Aardgas referentie (1.1) 12
Buiten
Rijwoning groot
Rijwoning groot
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Aansluitingen
Warmte in meterkast
Verwarming
Afleverset MT in kast
Warmwater
Waterleidingen naar keuken (via Afleverset MT in kast kruipruimte)
CV-leidingen van hal naar zolder
Zolder
Leef
Aansluiting CV
Bron (buiten) Afgifte
Vergrootte radiatoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Ventilatie-unit
Isolatie
Warmtenet MT (2.1) 13
Dakisolatie hele dak
Buiten
Rijwoning groot
Rijwoning groot
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Zolder
Leef
Buiten
Rijwoning groot
Aansluitingen Verwarming
Warmtepomp en buffervat op zolder
Warmwater
Opslagvat warmwater
Bron (buiten)
• Kanaalventilatoren (CO2)
Koelgas-aansluiting WP en bron
L/W buitenunit op dak
Afgifte
LT-convectoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Ventilatiekanalen in verkeersruimten
Ventilatie-unit
Isolatie
All-e warmtepomp L/W (3.1) 14
Opties ruimtebesparing:
Dak- en gevelisolatie hele woning
Grondgebonden vrijstaand en tweeonder-éénkap woningen - Aardgas referentie - MT warmtenet - L/W Warmtepomp
15
vrij_2/1 woning klein Aansluitingen
Hal
Horizontaal/ Badkamer en vertikaal toilet
Extra
Leef
Aardgas in meterkast
Verwarming
CV-combi in bijkeuken technische kast
Warmwater
CV-combi in bijkeuken technische kast
Bron (buiten) Afgifte
Radiatoren
Koken
Gasfornuis in keuken
Ventilatie Isolatie
Aardgas referentie (1.1) 16
Buiten
Vrijstaand en twee-onderéén kap klein
vrij_2/1 woning klein
Hal
Horizontaal/ Badkamer en vertikaal toilet
Aansluitingen
Warmte in meterkast
Verwarming
afleverset MT
CV-leidingen van hal naar bijkeuken
afleverset MT
Waterleidingen naar bijkeuken (via kruipruimte)
Warmwater
Extra
Leef
Aansluiting CV
Bron (buiten) Afgifte
Vergrootte radiatoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Kanaal ventilatoren
Isolatie
Warmtenet MT (2.1) 17
Dakisolatie hele dak
Buiten
Vrijstaand en twee-onderéén kap klein
vrij_2/1 woning klein
Hal
Horizontaal/ Badkamer en vertikaal toilet
Extra
Leef
Buiten
Vrijstaand en twee-onderéén kap klein
Aansluitingen Verwarming
Warmtepomp Buffervat
Warmwater
Opslagvat warmwater
Bron (buiten)
• Kanaalventilatoren (CO2)
Koelgas-aansluiting WP en bron
L/W buitenunit in tuin
Afgifte
LT-convectoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Ventilatiekanalen in verkeersruimten
Ventilatie-unit
Isolatie
All-e warmtepomp L/W (3.1) 18
Opties ruimtebesparing:
Dak- en gevelisolatie hele woning
vrij_2/1 woning midd Aansluitingen
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Zolder
Extra
Leef
Aardgas in meterkast
Verwarming
CV-combi in technische ruimte
Warmwater
CV-combi in technische ruimte
Bron (buiten) Afgifte
Radiatoren
Koken
Gasfornuis in keuken
Ventilatie Isolatie
Aardgas referentie (1.1) 19
Buiten
Vrijstaand en twee-onderéén kap middel
vrij_2/1 woning midd
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Aansluitingen
Warmte in meterkast
Verwarming
Afleverset MT in kast
Warmwater
KR: waterleidingen Afleverset MT in kast van hal naar keuken
CV-leidingen van hal naar zolder
Zolder
Extra
Leef
Aansluiting CV
Bron (buiten) Afgifte
Vergrootte radiatoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Ventilatie-unit
Isolatie
Warmtenet MT (2.1) 20
Dakisolatie hele dak
Buiten
Vrijstaand en twee-onderéén kap middel
vrij_2/1 woning midd
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Zolder
Extra
Leef
Buiten
Vrijstaand en twee-onderéén kap middel
Aansluitingen Verwarming
Warmtepomp Buffervat
Warmwater
Opslagvat warmwater
Bron (buiten)
• Kanaalventilatoren (CO2)
Koelgas-aansluiting WP en bron
L/W buitenunit op dak
Afgifte
LT-convectoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Ventilatiekanalen in verkeersruimten
Ventilatie-unit
Isolatie
All-e warmtepomp L/W (3.1) 21
Opties ruimtebesparing:
Dak- en gevelisolatie hele woning
vrij_2/1 woning groot Aansluitingen
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Zolder
Extra
Leef
Aardgas in meterkast
Verwarming
CV-combi in technische ruimte
Warmwater
CV-combi in technische ruimte
Bron (buiten) Afgifte
Radiatoren
Koken
Gasfornuis in keuken
Ventilatie Isolatie
Aardgas referentie (1.1) 22
Buiten
Vrijstaand en twee-onderéén kap groot
vrij_2/1 woning groot
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Aansluitingen
Warmte in meterkast
Verwarming
Afleverset MT in kast
Warmwater
Waterleidingen naar keuken (via Afleverset MT in kast kruipruimte)
CV-leidingen van hal naar zolder
Zolder
Extra
Leef
Aansluiting CV
Bron (buiten) Afgifte
Vergrootte radiatoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Ventilatie-unit
Isolatie
Warmtenet MT (2.1) 23
Dakisolatie hele dak
Buiten
Vrijstaand en twee-onderéén kap groot
vrij_2/1 woning groot
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Zolder
Extra
Leef
Buiten
Vrijstaand en twee-onderéén kap groot
Aansluitingen Verwarming
CV-leidingen van zolder naar TR2
Warmtepomp en buffervat op begane grond (TR2)
Warmwater
Waterleidingen aansluiten op warmtepomp
Opslagvat warmwater
Bron (buiten)
Koelgas-aansluiting WP en bron
• Kanaalventilatoren (CO2) L/W buitenunit in tuin
Afgifte
LT-convectoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Ventilatiekanalen in verkeersruimten
Ventilatie-unit
Isolatie
All-e warmtepomp L/W (3.1) 24
Opties ruimtebesparing:
Dak- en gevelisolatie hele woning
Meerlaagswoningen laag - Aardgas referentie - Individuele aansluitingen MT warmtenet - Individuele L/W Warmtepomp
25
meergezins laag klein
Hal
Aansluitingen
Aardgas in meterkast
Verwarming
CV-combi in hal technische kast
Warmwater
CV-combi in hal technische kast
Horizontaal/ vertikaal
Overloop
Leef
Bron (buiten) Afgifte
Radiatoren
Koken
Gasfornuis in keuken
Ventilatie Isolatie
Aardgas referentie (1.4) 26
Buiten
Meergezins laag klein
meergezins laag klein
Hal
Aansluitingen
Warmte in meterkast
Verwarming
afleverset MT
Warmwater
afleverset MT
Horizontaal/ vertikaal
Overloop
Leef
Bron (buiten) Afgifte
Vergrootte radiatoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie
Kanaal ventilatoren
Isolatie
Warmtenet MT (2.4) 27
Dakisolatie hele dak
Buiten
Meergezins laag klein
meergezins laag klein
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Overloop
Leef
Buiten
Meergezins laag klein
Aansluitingen Verwarming
Warmtepomp Buffervat
Warmwater
Opslagvat warmwater
Bron (buiten)
Opties ruimtebesparing: Koelgas-aansluiting WP en bron
L/W buitenunit in tuin of op dak
Afgifte
LT-convectoren
Koken
Inductietoestel in keuken
Ventilatie Isolatie
Ventilatiekanalen in verkeersruimten
Ventilatie-unit Dak- en gevelisolatie hele woning
All-e warmtepomp L/W (3.4) 28
• Monoblock L/W warmtepomp • Elektrische boiler • Kanaalventilatoren (CO2)
meergezins laag middel Aansluitingen
Hal
Horizontaal/ vertikaal
Overloop
Leef
Aardgas in meterkast
Verwarming
CV-combi in technische kast
Warmwater
CV-combi in technische kast
Bron (buiten) Afgifte
Radiatoren
Koken
Gasfornuis in keuken
Ventilatie Isolatie
Aardgas referentie (1.4) 29
Buiten
Meergezins laag middel