Beleidsnota Voetganger

“Iedere dag loop ik veel kilometers door de stad, want ik kan niet fietsen en de bus is te duur. Lopen vind ik wel fijn, ik kom graag buiten. De routes die ik loop zijn niet altijd fijn. Het oversteken is soms gevaarlijk en stoepen zijn smal. Als ik samen met mijn vriendin boodschappen doe kunnen we niet naast elkaar lopen.”

118

Ommetjesmakers 84% van de Nederlanders maakt wel eens een korte wandeling variërend van 20 tot 60 minuten. Ze blijven dan vooral in de eigen wijk, buurt of werklocatie/ bedrijventerrein. Ommetjesmakers vinden het prettig om uit meerdere routes te kunnen kiezen, zodat ze niet altijd hetzelfde rondje hoeven te lopen. Fijnmazigheid van voetgangersinfrastructuur in woonwijken is daarom een pre. Mensen maken vooral ommetjes om even te ontspannen en buiten te zijn. Daarom zijn rustige straten met voldoende groen belangrijk. Als binnen de wijk drukke autostraten of fietspaden overgestoken moeten worden, vraagt dat om een veilige oversteek.

“Ik doe graag één of twee keer per dag een blokje om. Het frist mijn hoofd even op. Ik kies dan meestal rustige routes, maar soms ook een bruisende. Dan haal ik ergens een kopje koffie to go.

Beleidsnota Voetganger | 119 januari 2026

Sporters Sporters gebruiken de voetgangersruimte om te bewegen. Alleen, in duo’s of in groepen. Zij willen vanuit hun voordeur gemakkelijk op een route komen waar ze fijn kunnen sporten. Voor sporters is het belangrijk dat ze zich niet gehinderd voelen onderweg. Ze zoeken routes waar ze weinig kruisend verkeer, verkeerslichten of barrières tegenkomen. Routes waar ze anderen makkelijk kunnen passeren en waar ze samen of in groepen kunnen sporten. De ruimte moet daar breed genoeg voor zijn. Variatie in de verharding is goed voor de motorische ontwikkeling. Naast hardlopers of actieve wandelaars gebruiken ook skeeleraars of fietsers de openbare ruimte. Zij stellen aanvullende eisen aan de verharding. Sporters zijn gebaat bij schaduwrijke routes, groen en voorzieningen als een waterpunt. Ook sportaanleidingen (krachttraining- of fitnessmogelijkheden) en een rustpunt op de route zijn belangrijk voor sporters. De combinatie van sportroutes en sportparken is hierbij interessant. Goede verlichting zorgt ervoor dat een route ook ’s avonds en in de herfst en winter goed bruikbaar is. Wandelaars Wandelaars vinden het fijn om langere afstanden (een uur of meer) te lopen. Ze zoeken hiervoor doorlopende, aantrekkelijke (groene) routes of routes waar wat te beleven is. Wandelaars vinden het fijn om een eigen plek te hebben.

Het is daarom belangrijk dat routes niet ineens ophouden en dat barrières het verder lopen naar een aantrekkelijk wandelgebied niet in de weg staan. Wandelaars lopen langere afstanden door de stad en naar omliggende recreatie- en groengebieden. Diverse organisaties (waaronder Wandelnet, ANWB, Routebureau Utrecht) zorgen voor aantrekkelijke en makkelijk te volgen (langeafstands)wandelroutes. Wandelaars zoeken plekken waar iets te zien en te beleven is, maar ook juist plekken waar ze rust vinden. Wandelaars vinden het fijn als er langs de route een rustpunt, waterpunt, toilet en horeca te vinden is. Om samen te lopen zijn wandelaars op zoek naar brede voetgangersruimte. Tegelijk zit voor deze groep de charme ook in unieke (onverharde) paden zonder ander verkeer. Denk aan grasdijkjes, struinpaden en jaagpaden.

120

“We hebben een hond en zijn nu op zoek naar een nieuw huis. Voor ons is ruimte om een stuk te lopen en groen belangrijk. Veel wijken vallen af, want er is geen doorlopende groene ruimte, alleen een poepveldje.”

Hondenbezitters Dit is de groep die misschien wel het meest loopt. Hondenbezitters gaan er meerdere keren per dag met hun hond op uit. Vanuit hun woning lopen ze een ommetje, bijvoorbeeld naar een hondenuitlaatplek of hondenlosloopgebied. Ze zoeken het groen in de buurt van hun woning op, maar lopen ook langere afstanden. Hondenbezitters zijn gebaat bij voetgangersruimte waar ze met hun hond comfortabel kunnen lopen en zonder moeite een tegemoetkomende voetganger kunnen passeren. Hondenbezitters zijn belangrijk voor een buurt, want ze zorgen voor ‘leven’ op straat, onderlinge contacten en sociale controle. Een specifieke groep hondenbezitters is de groep hulphondgebruikers. Boven op de aanwezigheid en goede herkenbaarheid van hondenlosloopgebieden, moeten deze gebieden ook toegankelijk zijn voor rolstoelgebruikers. Eis aan de voetgangersruimte voor deze groep is dat die goed begaanbaar en breed genoeg is – vanuit de voordeur – voor mensen met een hulphond én rolstoel.

Beleidsnota Voetganger | 121 januari 2026

3

Ruimte maken

Er zijn verschillende manieren om meer of prettiger ruimte te maken voor de voetganger. En dat gaat lang niet altijd om het maken van een bredere stoep. Op sommige plekken, vooral in vooroorlogse wijken, staan veel fietsen op de stoep geparkeerd. We plaatsen fietsenrekken op een autoparkeerplek en maken zo de bestaande stoep vrij. Zo hebben we afgelopen jaar in de Rivierenwijk en Dichterswijk de voetgangersruimte beter toegankelijk gemaakt. Op een heel aantal plekken in de stad maken we parkeerplaatsen op het niveau van de voetgangersruimte: als er geen geparkeerde auto staat is dit ruimte om te lopen, spelen of even een praatje te maken. Leidsche Rijn Centrum en Ondiep zijn hiervan een goed voorbeeld. Bij de herinrichting van straten kijken we niet alleen naar het huidige gebruik. Juist het gewenste gebruik is het vertrekpunt. De herinrichting van de Kanaalstraat en de Nachtegaalstraat laten mooi zien hoe hier meer ruimte is gemaakt voor de voetganger, verblijven en groen. Soms kunnen we nog een stap verder gaan, zoals in de Pieter Bothstraat in Lombok. Een deel van dit doorgaande straatje met een rijbaan en parkeerplekken is nu een groene speelplek met ruimte voor de voetganger.

foto: N. Sluijsmans

Op verschillende locaties (en uit verschillende bouwjaren) in de stad maken we al erven waar lopen, fietsen spelen en verblijven centraal staan. De auto is te gast of rijdt en parkeert op een andere plek. Voorbeelden zijn Groen Zuilen, Vondelparc, de Boomgaarden, het Antoniuskwartier en nieuwe ontwikkelingen zoals Merwede.

Hierna laten we een aantal voorbeelden zien om ruimte te maken voor de voetganger in de bestaande stad.

122

Beleidsnota Voetganger | 123 januari 2026

Voorbeeld van een kleine maatregel

P

P

Huidige situatie: veel objecten zoals laadpalen, verkeersborden en fietsenrekken staan in de vrije doorloopruimte, waardoor die slecht beloopbaar is.

Voorbeeld huidige situatie: (wild)gestalde fietsen in de loopruimte (Merwedestraat, 2024).

Voorbeeld huidige situatie: lantaarnpalen in de loopruimte (Amsterdamsestraatweg, 2024.)

Voorbeeld kleine maatregel: fietsenrekken op een parkeerplek in de functiestrook zorgen voor vrije loopruimte (2025).

Voorbeeld kleine maatregel: lantaarnpalen en andere objecten in de functiestrook zorgen voor vrije loopruimte (2025)

P P

Kleine maatregel: objecten zoals laadpalen, verkeersborden en fietsenrekken in een functiestrook opnemen levert een bredere vrije doorloopruimte op. Lopen is beter mogelijk en aantrekkelijker.

124

Beleidsnota Voetganger | 125 januari 2026

Voorbeeld van een middelgrote maatregel

P

P

Huidige situatie: door veel ruimte voor auto- en fietsparkeren is weinig ruimte om te lopen, spelen, ontmoeten en verblijven.

Voorbeeld huidige situatie: autoparkeren in parkeerhavens (Larixstraat Utrecht 2008).

Een parkeerstoep biedt minimale loopruimte als er veel geparkeerde auto’s zijn (Okkernootstraat Utrecht).

Voorbeeld middelgrote maatregel: een parkeerstoep (Larixstraat 2025).

Als er geen geparkeerde auto’s zijn is er een brede stoep.

P 8 6

7 5 3

4

2

1

Middegrote maatregel: door parkeerplekken in te richten als parkeerstoep ontstaat ruimte voor dubbelgebruik. Wanneer er geen geparkeerde auto’s zijn, is er meer ruimte om te lopen, spelen, ontmoeten en verblijven.

126

Beleidsnota Voetganger | 127 januari 2026

Voorbeeld van een grote maatregel

Huidige situatie: door veel ruimte voor auto- en fietsparkeren is er weinig ruimte om te lopen, groen, spelen, ontmoeten en verblijven.

Voorbeeld huidige situatie: veel ruimte voor autoparkeren (Jekerstraat Urecht, 2019).

Voorbeeld huidige situatie: brede rijbaan met smalle stoepen (Gangesdreef Utrecht, 2009)

Voorbeeld grote maatregel: parkeerplekken hebben plaatsgemaakt voor groen (2025).

Voorbeeld grote maatregel: rijbaan is smaller gemaakt voor brede stoep in het groen (2015).

P 8 6

7 5 4 3

2

1

Grote maatregel: door parkeerplaatsen op te heffen ontstaat meer ruimte om te lopen, voor groen, spelen, ontmoeten en verblijven.

128

Beleidsnota Voetganger | 129 januari 2026

Voorbeeld van een herinrichting als groen erf

P

P

Huidige situatie: de inrichting van de staat staat grotendeels in het teken van rijdende en geparkeerde auto’s, waardoor er minimale ruimte voor de voetganger, groen, spelen, ontmoeten en verblijven is.

Voorbeeld huidige situatie: een straat met rijweg en stoepen (Vrouwjuttenhof Utrecht, 2020)

Voorbeeld huidige situatie: een straat met rijweg, parkeren en stoep (Maijweg Den Bosch, 2018).

Voorbeeld herinrichting als erf (2025).

Voorbeeld herinrichting als erf (2022).

P

6

8

3

7

5

4

2

1

Herinrichting als erf: de voetganger staat centraal bij de inrichting als erf. Er is veel ruimte voor spelen, ontmoeten, verblijven en groen. Het beperkte auto- en fietsverkeer past zich aan en ruimte om te parkeren is beperkt.

130

Beleidsnota Voetganger | 131 januari 2026

4

Literatuur

࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟ ࡟

132

Alles over sport: De waarde van wandelen, mei 2021 Annemieke Molster: LOOP!, oktober 2020 Bureau maco.broekman, Goudappel Coffeng: Merwede fiets-voetpad Rondje Stadseiland, maart 2020 College van Rijksadviseurs: Naar een gezonde stad te voet, mei 2020 CROW: ASVV 2021, juli 2021 CROW: Ontwerpwijzer voetgangers, november 2023 CROW: Oversteekwijzer, 2018 CROW: Stromen en verblijven, september 2013 CROW-Fietsberaad: Mengen van fietsers en voetgangers?, januari 2022 CROW-KpVV: Handleiding voor de OV-halte, september 2015 CROW-KpVV: Verkenning effecten van investeren in lopen CROW-KpVV: Verkenning woonerven 2.0, mei 2023 David Sim, Jan Gehl: Zachte stad, april 2022 Gemeente Amsterdam: Onderzoek stadsstraten, juli 2017 Gemeente Amsterdam: Ruimte voor de voetganger, april 2023 Gemeente Eindhoven: Eindhoven te voet op weg, november 2023 Gemeente Leiden: Beleidsprogramma voetganger 2020-2030, april 2021 Gemeente Rotterdam: Ontwerpwijzer voetganger, juni 2023 Gemeente Rotterdam: Rotterdam loopt 2025, oktober 2020 Gemeente Tilburg, Tilburg loopt!, april 2020 Kennisinstituut voor Mobiliteit (KiM): Loopfeiten 2024, oktober 2024 Kennisinstituut voor Mobiliteit (KiM): Fietsfeiten 2023, november 2023 Kenniscentrum Sport en Bewegen: Argumenten voor een beweegvriendelijke omgeving, juli 2023 Marjo de Kraker, Kunnen of Willen lopen? Onderzoek naar de loopvriendelijke stad, 2024 Ministerie van

Infrastructuur en Waterstaat, Stationsagenda, visie voor 2040, januari 2023 Ruimte voor lopen, Agenda ruimte voor lopen, 2021 Ruimte voor lopen, Toolbox loopbeleid, 2023 Ruimte voor lopen, CROW-KpVV: Handreiking voetgangersnetwerk, januari 2024 Ruimte voor lopen, CROW-KpVV: Verkenning zebrapaden, september 2023 Urhahn, Gemeente Amsterdam: De beweegvriendelijke stad, oktober 2017 Verenigde Naties: Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, december 2006 Wageningen Universiteit: Aantrekkelijke en koele plekken en routes, mei 2023 World Health Organization: Walking and cycling, latest evidence to support policymaking and practice, 2022

Beleidsnota Voetganger | 133 januari 2026

5

Colofon

Wij hebben deze Beleidsnota niet alleen opgesteld. Om behoeften van specifieke gebruikersgroepen goed mee te nemen, hebben we gewandeld met mensen met een (tijdelijke) fysieke beperking, mensen in een rolstoel, mensen met een visuele beperking, ouderen (met een rollator) en een groep dames met een migratieachtergrond. Ook hebben we verschillende belangengroepen betrokken. Verder liepen we in Tolsteeg, de Rivierenwijk, Hoograven, Ondiep en Zuilen een stukje met mensen mee om te horen hoe, waarom en waarheen zij lopen. Zo maakten we bijna 90 wandelingetjes met Utrechters. Van jong tot oud. Mensen met kinderen, baasjes met honden, ouderen, thuiswerkers die een ommetje maakten en mensen die lopend een boodschap deden of onderweg waren naar de bus. De inzichten zijn meegenomen in de beschrijving van gebruikers van de voetgangersruimte. Dank aan Revalidatiecentrum Hoogstraat, Solgu, UopLeeftijd, SOMNL, Sociaal Vitaal in Kleur, De Wilg, Voetgangersvereniging Utrecht Oost, Wandelnet, Platform Ruimte voor Lopen, Sport Utrecht en de Beweegalliantie. Dank ook aan de gemeenten Rotterdam, Den-Haag, Amsterdam, Arnhem, Tilburg en de provincies Utrecht en Zuid-Holland voor het inbrengen van jullie ervaring en kennis.

Op straat in gesprek over de voetganger

134

Beleidsnota Voetganger | 135 januari 2026

Gemeente Utrecht

Ontwikkelorganisatie Ruimte

Verantwoordelijk wethouder: Senna Maatoug Ambtelijk opdrachtgever: Adriaan van Doorn Projectteam: Birgit Cannegieter, Werner de Feijter Met medewerking van: Ruud Diteweg, Maja van der Voet, Mariëlle Versteeg, Albin Hunia, Esther Goes, Ties Beekman, Giulia Fermo, Marijn Kik. Datum: Januari 2026 Status: Definitief lopen@utrecht.nl

Utrecht.nl