Beleidsnota Veiligheidsagenda Utrecht 2027-2030
Tekst van het document
Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 Beleidsnota integraal veiligheidsplan Utrecht utrecht.nl/veiligheid
Veiligheidsagenda Utrecht 2027-2030 Beleidsnota integraal veiligheidsplan Utrecht Openbare orde en veiligheid Colofon Vaststelling college: dinsdag 22 september 2026 Vormgeving: Enof creatieve communicatie Beeld: Omslag: Jimme Porton | Foto 7: Eelkje Colmjon | Foto 14: Gemeente Utrecht Foto 1: Gemeente Utrecht | Foto 8: Gemeente Utrecht | Foto 15: Jelle Verhoeks Foto 2: Peter Hulshof | Foto 9: Shutterstock | Foto 16: Stefan Cornelis Foto 3: Robert Oosterbroek | Foto 10: Gemeente Utrecht | Foto 17: Robert Oosterbroek Foto 4: Gemeente Utrecht | Foto 11: J. Soeterik | Foto 18: Bas van Setten Foto 5: Eelkje Colmjon | Foto 12: Ruben May | Foto 19: Rebecca Brockbernd Foto 6: Jelle Verhoeks | Foto 13: Eelkje Colmjon 2026-017.ENOF Veiligheidsagenda Utrecht 2027-20302 Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 3 Voorwoord burgemeester Utrecht is een prachtige, groeiende stad. Daarom moeten we blijven investeren in wat ons sterk maakt: veiligheid, vertrouwen en weerbaar- heid. Een veilige stad begint bij het stellen van grenzen én het bieden van perspectief. Dat is geen tegenstelling; het is precies de combinatie die de Utrechtse aanpak typeert. Als burgemeester ben ik hiervoor verantwoordelijk en ik zie het als mijn taak dat iedereen veilig en met perspectief kan opgroeien en zich beschermd weet door de overheid.
Zodat we met name onze jongeren – de volgende generatie – een veilige, gezonde en duurzame leefwereld bieden om zich te ontwikkelen. In aanvulling op de Veiligheidsagenda 2023 - 2026 zie ik de komende periode een aantal speerpunten waarmee ik samen met de gemeente- raad, het college, veiligheids- en zorgpartners, inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties aan de slag wil. In Utrecht moeten vrouwen zich op elk moment van de dag veilig voelen. Daarom wil ik samen met u werken aan een veilige stad voor vrouwen door het uitbreiden van de aanpak van geweld tegen vrouwen en femicide door sterker in te zetten op preventie en vroegsignalering, onder andere door in te zetten op gelijkwaardige relaties en daar ook jongens en mannen bij te betrekken. Tegelijkertijd voeren we een verdere verkenning uit naar de realisatie van een Filomena-centrum, zetten we in op een stevige plegeraanpak, het bestrijden van seksuele uitbuiting en het voortzetten van de aanpak straatintimidatie. Het terugdringen van de toename van overlast en criminaliteit door EU-onderdanen, mensen met onbegrepen gedrag en gevaarsrisico, overlastgevende criminele vreemdelingen en jongeren is ook van belang.
Voor deze problematiek wil ik als centrale stad in Nederland de aanpak sluitend maken, onder meer met de Eropaf-aanpak, regie op jeugdoverlast, de lokale en landelijke aanpak overlastgevende criminele vreemdelingen en door te investeren in handhaving. Ook zien we de laatste jaren steeds vaker vermenging van (drugs) criminaliteit met de zorg (ondermijning in de zorg). Dat richt grote schade aan: inwoners die recht hebben of aanspraak maken op zorg of ondersteuning krijgen geen, minder of kwalitatief slechte ondersteuning. Het zicht hierop moet worden vergroot en criminele inmenging in de zorgsector in Utrecht moet worden voorkomen. Daarnaast wil ik barrières opwerpen en concreet criminele netwerken aanpakken die actief zijn binnen de zorg. Om de democratische waarden te beschermen, ontwrichtende drei- gingen tegen te gaan, de vrije meningsuiting (zoals demonstratierecht) te garanderen, en de veiligheid en het vertrouwen in instituties te waarborgen, wil ik verstoringen van de openbare orde voorkomen danwel (snel) herstellen en wil ik de crisisparaatheid versterken door de stad, de partners en de gemeentelijke organisatie hierop voor te bereiden. En laten we eerlijk zijn: de wereld om ons heen wordt onvoor spelbaarder. Polarisatie, radicalisering, digitale dreigingen, mondiale crises – ze raken ook Utrecht. Het is daarom van belang om de weerbaarheid van onze stad te vergroten.
Door stedelijke netwerken uit te bouwen, (online) polarisatie en radicalisering tegen te gaan, de online weerbaarheid van inwoners en organisaties te versterken tegen bijvoorbeeld desinformatie en door noodsteunpunten in te richten is de stad beter voorbereid op landelijke en globale ontwrichtende crises. Sharon Dijksma, Burgemeester van Utrecht Inhoudsopgave A.Samenvatting | 5 | C. | Monitoren, sturen en verantwoorden | 24 1.Introductie | 5 | 1.Indicatoren | 24 2.Doelstellingen | 6 | 2.Risico’s | 27 3.Financiën | 30 B. | Veiligheidsagenda 2027-2030 | 74. | Voortgang en verantwoording | 32 5. | Utrechts Sturingsmodel (voor complexe opgaven) | 32 1. | Trends en leidende principes | 7 Algemeen trendbeeld | 7 Leidende Principes | 9 | Bijlage 1: Infographic Ontwikkelingen veiligheid in Utrecht (2021-2025) | 33 2. | Waar willen we naartoe? | 10 1. | Tegengaan/terugdringen van overlast en criminaliteit | 10 2. | Tegengaan ontwrichtende effecten van (drugs)criminaliteit en focus op tegengaan van ondermijning in de zorg | 11 3. | Beschermen democratische rechtsorde en tegengaan excessen door maatschappelijke onrust | 11 4. | Veilige stad voor vrouwen | 12 5. | Weerbare samenleving | 12 3. | Hoe willen we dit bereiken? | 13 1. | Openbare Orde en Crisisbeheersing | 13 2. | Wijkveiligheid en criminaliteitsfenomenen | 15 3. | Veiligheid en Zorg | 18 4.Ondermijning | 20 5.
| Overige veiligheidsthema’s | 22 Veiligheidsagenda Utrecht 2027-2030 | 4 A. | Samenvatting 1. Introductie | aandacht voor de manier waarop digitale technische ontwikkelingen Iedereen, wie je ook bent en welke keuzes je ook maakt, moet veilig | enerzijds en de online leefwereld anderzijds de problematiek versterken kunnen zijn in onze stad’. Zo luidt de eerste zin van de veiligheids- | of nieuwe risico’s creëren, die veiligheid en leefbaarheid in stad en buurt paragraaf van het coalitieakkoord 2026-20 | 30. We werken in Utrecht | direct beïnvloeden. aan een leefbare en veilige stad. Waar inwoners zich onbezorgd kunnen bewegen op ieder moment van de dag, ongeacht hun geslacht, | De Veiligheidsagenda staat niet op zichzelf en sluit aan op het geaardheid of afkomst. En waar iedereen zich vrij voelt te zijn wie hij, | coalitieakkoord 2026 | - 2030 ‘Voor Uuuu’. Met de uitvoering van de zij of hen wil zijn. | Veiligheidsagenda wordt ook aangesloten op het beleid voor de leefomgeving voor de lange termijn. Om te zorgen dat Utrecht ook Bewaken en versterken van de openbare orde en veiligheid vraagt in | op lange termijn een aantrekkelijke, gezonde stad is voor iedereen, deze tijd om een duidelijke, gezamenlijke aanpak van grenzen stellen, | is een koers vastgesteld die geldt als stip aan de horizon. Deze staat perspectief bieden en verantwoordelijkheid nemen.
Grenzen stellen door | beschreven in de Ruimtelijke Strategie 2040 (RSU 2040) en de Sociale stevig en zichtbaar op te treden. Perspectief bieden door alternatieven | Visie Utrecht 2040 (SVU 2040). en toekomstkansen te bieden, door te investeren in sociale samenhang en door weerbaarheid te versterken. En dat we investeren in veiligheid | De integrale veiligheidsaanpak begint met het besef dat een relatief door samen te werken: gemeente, politie, Openbaar Ministerie, scholen, | klein aantal mensen verantwoordelijk is voor een groot deel van de jongerenwerk, zorg- en veiligheidspartners, bedrijven en inwoners. | overlast en criminaliteit. Dit besef bepaalt hoe we onze inzet opbouwen. Veiligheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid en opgave. | We werken volgens een oplopende lijn, van breed naar smal. Eerst brede preventie: voor alle inwoners, gericht op het voorkomen dat De gemeenteraad stelt eens in de vier jaar het Integraal Veiligheidsplan | problemen ontstaan (in lijn met de RSU 2040 en SVU 2040). Vervolgens (de Veiligheidsagenda) vast (artikel 38b Politiewet). Deze Veiligheids- | selectieve preventie, gericht op de kleinere groep bij wie het risico agenda 2027 | - 2030 is een vervolg op de Veiligheidsagenda 2023-2026. | op afglijden groter is. Voor de kleine groep die daadwerkelijk grenzen Het bouwt voort op wat de afgelopen jaren al is bereikt.
Dit doen we | overschrijdt, volgt repressie – stevig en zichtbaar optreden. En voor door uit te voeren wat we de voorgaande periode in werking hebben | diezelfde laatste groep zetten we vervolgens weer in op preventie, nu in gesteld met aanscherpingen wanneer nodig. We richten onze inzet | de vorm van herstel en perspectief: voorkomen dat iemand terugvalt en op de thema’s waar de grootste risico’s zijn; het tegengaan van de | het bieden van nieuwe kansen. Deze lijn maakt concreet wat “grenzen ontwrichtende effecten van (drugs)criminaliteit en de overlast en | stellen en perspectief bieden” in de praktijk betekent: zoveel mogelijk criminaliteit in onze wijken. Daarnaast investeren we in een veilige stad | investeren in preventie, en pas waar dat niet werkt, een duidelijke grens voor vrouwen, een weerbare samenleving, het beschermen van de | trekken. Het is geen keuze tussen preventie óf repressie, maar een democratische rechtsorde (en het daarbij tegengaan van excessen | opeenvolging waarin beide hun plek hebben, gericht op precies die door maatschappelijke onrust). Bij alle thema’s hebben we specifiek | groep waar ze het meest effect hebben. | Foto 1: Uitzicht op de Dom Veiligheidsagenda Utrecht 2027-2030 | 5 2. Doelstellingen | Voortbouwend op de Veiligheidsagenda 2023 | - 2026: Op basis van actuele data, professionele inzichten en analyses consta- | 1.
het tegengaan/terugdringen van de toename van overlast en crimina- teren we dat we onze inzet op de veiligheidsthema’s van de afgelopen | liteit, zodat (het gevoel van) de veiligheid en leefbaarheid in buurt en vier jaar onverminderd moeten voortzetten. Het realiseren van duurzame | wijk wordt vergroot; verbeteringen op veiligheidsgebied vraagt daarbij vaak om een lange | 2. het tegenaan van ontwrichtende effecten van ondermijnende (drugs) adem, consistent handelen en het vasthoudend voortzetten van de | criminaliteit, met daarbij tevens focus op het tegengaan van ondermij- ingezette koers. Verder zullen trends en nieuwe ontwikkelingen de | ning in de zorg; komende jaren invloed hebben op de stad. Als er voldoende aanleiding | 3. het beschermen van de democratische rechtsorde en het tegengaan voor is, scherpen wij onze doelstellingen gedurende de looptijd van | van excessen als gevolg van maatschappelijke onrust; de Veiligheidsagenda aan. We leven in een periode van toenemende onzekerheden, zowel nationaal als internationaal, die ook in Utrecht | en aanvullend werken we aan: zichtbaar en voelbaar zijn. | 4. een stad waar vrouwen zich veilig voelen; 5. een samenleving die weerbaar is en voorbereid is op mogelijke Veiligheid en leefbaarheid blijven essentiële voorwaarden voor alle | incidenten, rampen en crises die impact hebben op stad en inwoners, ondernemers en bezoekers.
Het borgen van het reguliere | gemeentelijke organisatie. veiligheidswerk vraagt continu om inzet, wendbaarheid, afstemming en samenwerking tussen partners. Hoewel we duidelijke doelstellingen | Via jaarlijkse rapportages over de voortgang van de Veiligheidsagenda voor de komende vier jaar vaststellen, behouden we aandacht voor | worden de doelstellingen gevolgd in de beleidscyclus. Daarnaast vinden de traditionele veiligheidsthema’s. Flexibiliteit blijft noodzakelijk, zodat | de doelstellingen uit de Veiligheidsagenda een plek in de begrotings- we snel en effectief kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen, risico’s | cyclus waarin de burgemeester zich vanuit haar OOV-portefeuille blijft of acute problematiek. We bouwen voort op de prioriteiten uit de | inzetten op het integraal veiligheidsbeleid. Dit bestaat uit bestaand Veiligheidsagenda 2023 | - 2026. Daarbij nemen we accent | verschuivingen, beleid, maatregelen, instrumenten, bevoegdheden en voorzieningen zoals die naar ondermijning in de Zorg, mee in de nieuwe Veiligheids- | die nodig zijn om de stad veilig te houden. Denk hierbij onder meer aan agenda 2027 | - 2030.
We blijven de gevolgen van digitale ontwikkelingen | de wettelijke taken op het gebied van crisisbeheersing, huisverboden, (zoals artificiële intelligentie (AI) en quantumtechnologie) enerzijds | acties in het kader van preventie, het faciliteren van demonstraties, en van de online leefwereld anderzijds, voortdurend vertalen naar | het voorkomen van en prepareren op interventies bij (mogelijke) open- onze veiligheidsthema’s. De online leefwereld is de digitale omgeving | bare ordeverstoringen met de driehoekspartners en de voorbereiding waarin mensen, vooral jongeren, een groot deel van hun sociale leven, | van de inzet van de bestuurlijke maatregelen in het kader van openbare informatie | voorziening, ontspanning en dagelijkse activiteiten beleven, | ordehandhaving. Verder valt te denken aan gemeentelijk cameratoezicht wat hun handelen in de offline wereld beïnvloedt. | in het kader van de openbare orde, het veilig en feestelijk verloop van evenementen zoals Koningsnacht/-dag en de Jaarwisseling, Op basis van de uitgangspunten uit het coalitieakkoord 2026-20 | 30 en | ordelijk verloop van wedstrijden in het betaald voetbal en de aanpak de actuele trends en ontwikkelingen werken we aan een veilige, leefbare | van woonoverlast. en inclusieve stad voor iedereen. Daarvoor richten we onze inzet op de thema’s waar de grootste risico’s zijn.
Specifiek werken we aan: | Foto 2: Overvecht bij avondlicht. Veiligheidsagenda Utrecht 2027-2030 | 6 B. | Veiligheidsagenda 2027-2030 1. Trends en leidende principes | intimidatie vindt ook online plaats, sociale media en het internet vormen broedplaatsen voor radicalisering of extremisme en wanneer Algemeen trendbeeld | de spanning in de stad oploopt weten mensen elkaar via het internet De Veiligheidsagenda 2027 | - 2030 volgt in grote lijnen de richting en razendsnel te vinden. Het is voor overheden een uitdaging om goed trends die beschreven worden in de Veiligheidsagenda 2023-20 | 26. | zicht te krijgen op wat zich online afspeelt en hier adequaat op te Uit de voortgangsrapportages 2023, 2024 en 2025 van de Veiligheids- | reageren. Dit vraagt specifieke aandacht voor de digitale component van agenda 2023 | - 2026 zijn de ontwikkelingen en bijsturingen sinds 2022 | de veiligheidsproblematiek. te lezen. De veiligheidsagenda 2027 | - 2030 bouwt voort op wat de afgelopen jaren is gedaan en is bereikt. We zien de volgende trends en | Criminaliteit is niet altijd zichtbaar op straat. In 2024 werd uit het ontwikkelingen op het gebied van veiligheid in onze stad.
| ondermijningsbeeld van de politie Midden-Nederland duidelijk dat criminelen toegang hebben gekregen tot de zorgsector en misbruik Veiligheid als complexe en hybride uitdaging | maken van kwetsbare groepen en sectoren voor financieel gewin. Deze De afgelopen jaren is het eens te meer duidelijk geworden dat veiligheid | ontwikkeling illustreert ontwrichtende effecten die ondermijnende (drugs) en stabiliteit geen vanzelfsprekendheden zijn in Europa en in andere | criminaliteit met zich meebrengt. landen waar Utrechtse inwoners zich nauw mee verbonden voelen. Geopolitieke ontwikkelingen, klimaatveranderingen, digitale dreigingen | We zien ook dat overlast door (een relatief kleine groep) jongeren en netcongestie kunnen in Nederland leiden tot een grootschalige en | en jongvolwassenen toeneemt en vooral in bepaalde wijken, zoals langdurige ramp of crisis, met ook een impact op de Utrechtse samen- | Kanaleneiland en Overvecht, met regelmaat escaleert. De overlast leving. We zien verder dat steeds vaker scherp stelling wordt genomen | bestaat uit onder meer het intimideren en uitschelden van voorbijgan- in het maatschappelijk debat en demonstraties zelden nog homogeen | gers, het plegen van vernielingen in de openbare ruimte, en geluids- van aard zijn. Maatschappelijk ongenoegen is steeds zichtbaarder en | overlast. Inwoners en bezoekers lijden onder dit gedrag.
Deze overlast het debat lijkt te verharden. Dit kan leiden tot maatschappelijke onrust | neemt niet alleen op straat toe, maar ook in (semi-) publieke voorzienin- bijvoorbeeld als gevolg van verscherpende tegenstellingen tussen | gen zoals scholen, bibliotheken, jongerencentra en sportaccommoda- groepen in de samenleving en groeiende weerstand tegen de overheid. | ties. Situaties waarbij de politie moet optreden escaleren soms, waarbij de politie wordt uitgescholden, beledigd, en met (zwaar) vuurwerk of De digitalisering van de samenleving gaat onverminderd door en dat | stenen wordt bekogeld. Jongeren en jongvolwassenen proberen daarbij heeft ook effect op de veiligheidsvraagstukken. De fysieke en online | geregeld controles te frustreren of bewust de confrontatie te zoeken met leefwereld zijn verbonden en vraagt een hybride aanpak. Online | de politie, handhavers en hulpverleners. Dit is onacceptabel, grenzeloos platforms en nieuwe technologieën zoals AI, spelen een belangrijke | gedrag en bovendien levensgevaarlijk. De impact voor omwonenden is | Foto 3: We zien dat de overlast door (een relatief kleine groep) jongeren rol in criminaliteitsontwikkelingen. Digitale middelen worden ingezet | ook groot, het leidt tot gevoelens van onrust en onveiligheid. | en jongvolwassen toeneemt in bepaalde wijken zoals Overvecht.
bij traditionele criminaliteit, echt en nep is moeilijk te onderscheiden, Veiligheidsagenda Utrecht 2027-2030 | 7 Maatschappelijke onrust | We zien een toename in onveiligheidsgevoel onder inwoners. Dit is Maatschappelijke onrust is te omschrijven als (zichtbare) collectieve | een landelijk beeld. Sinds 2021 is in Utrecht het percentage inwoners gedragingen in situaties die voortkomen uit maatschappelijk | dat zich wel eens onveilig voelt in eigen buurt gestegen van 30% naar ongenoegen. Maatschappelijk ongenoegen is een gevoel van angst, | 37%. Ondanks het gegeven dat veranderende veiligheidsbeleving onzekerheid, onvrede of miskenning. Het kunnen uiten van je mening | een complex concept is waar geen op zichzelf staande oorzaak voor en dus ook ongenoegen is – zolang dit binnen de grenzen van de | gegeven kan worden vraagt deze ontwikkeling om aandacht. We zien wet gebeurt – essentieel voor een vitale democratie. Ook in Utrecht | dat met name vrouwen zich onveiliger voelen dan mannen en jongeren uit maatschappelijke onrust zich op verschillende manieren, zoals in | vaker dan ouderen. De groep die aangeeft zich het onveiligst te voelen demonstraties. Het aantal demonstraties groeit sterk: 380 in 2023, | zijn jonge vrouwen (18 - 30 jaar). Vrouwen krijgen daarnaast steeds 522 in 2024 en 668 in 2025. | vaker te maken met straatintimidatie (Utrechtmonitor).
Geweld tegen vrouwen en meisjes in afhankelijkheidsrelaties is een groot en breed We zien en ervaren steeds vaker dat het uiten van meningen en | maatschappelijk probleem, ook in Utrecht). ongenoegen voorbij de grenzen van de wet gaat. Dit heeft maatschap- pelijke onrust, schadelijke polarisatie, radicalisering, strafbare feiten (waaronder geweld tegen personen, bedreiging en belediging) en (ernstige) openbare ordeverstoringen tot gevolg, al dan niet aangejaagd via (sociale) media. | Daarnaast blijft Utrecht een centrale rol spelen in de (inter)nationale drugshandel. Veel verdachten van plofkraken of daaraan gerelateerde Criminaliteit, overlast en veiligheidsgevoelens | zaken zijn afkomstig uit Midden-Nederland en Utrecht. Het totaal aantal geregistreerde misdrijven is sinds het peiljaar (2022, Veiligheidsagenda 2023 | - 2026) toegenomen met 15%: van 24.117 De openbare ruimte in Utrecht komt steeds meer onder druk te staan misdrijven in 2022 naar 27.831 misdrijven in 2025. Gecorrigeerd voor de | door de (bevolkings)groei en aantrekkingskracht van de stad. Utrechters bevolkingsgroei is de toename 10% ten opzichte van het peiljaar. Alle | ervaren steeds vaker overlast. Uit cijfers van politie en gemeente blijkt G4-steden laten na de coronaperiode een toename zien in de geregis- | dat het aantal meldingen over overlast in de stad de laatste jaren treerde criminaliteit.
In Rotterdam en Amsterdam is deze stijging | toeneemt, zowel bij gemeente als politie. We onderscheiden grofweg inmiddels afgevlakt en is zelfs sprake van een dalende trend. In Utrecht | vier typen overlastgevende groepen, (Oost-)Europese migranten, over- zet de groei echter door, na een tijdelijke stabilisatie in 2024 (zie ook | lastgevende criminele vreemdelingen (OCV’s) – inclusief alleenstaande Raadsbrief Voortgangsrapportage Veiligheidsagenda 2025 Utrecht | minderjarige vreemdelingen –, personen met onbegrepen gedrag en - iBabs Publieksportaal). Het niveau van de geregistreerde criminaliteit | hoge veiligheidsrisico’s (met een samenloop van complexe problemen blijft in alle steden nog wel onder (of net er boven) dat van kort vóór | zoals verslaving en persoonlijkheids- of psychiatrische problematiek) en de coronapandemie. | lokale jeugd en (jong) volwassene groepen die overlast geven. Utrecht heeft, gezien haar centrale ligging, een aantrekkingskracht als ontmoe- tingsplaats waar verschillende groepen en ‘werelden’ elkaar makkelijk treffen. Dit leidt tot aanhoudende overlastgevende situaties.
Veiligheidsagenda Utrecht 2027-2030 | 8 Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 9 Leidende Principes Terwijl we zien dat de problematiek complexer wordt en vertrouwen in de landelijke overheid de afgelopen jaren sterk is afgenomen geven Utrechters aan relatief veel vertrouwen in de lokale overheid te hebben (Utrecht Monitor). Ook zien we dat de tevredenheid over de zicht- baarheid en het functioneren van de politie in de buurt binnen Utrecht gunstiger is dan het Nederlands gemiddelde (Veiligheidsmonitor). Dit vormt een belangrijke basis om samen met onze partners te werken aan een veilige stad voor de inwoners, ondernemers en bezoekers met de opgestelde doelstellingen uit deze veiligheidsagenda als kaders. Wat deze doelstellingen inhouden en hoe wij werken om ze te bereiken wordt in de volgende hoofdstukken uitgewerkt. Daarbij gelden, onder andere, de volgende leidende principes. Grenzen stellen en perspectief bieden Bewaken en versterken van de openbare orde en veiligheid vraagt in deze tijd om een duidelijke, gezamenlijke aanpak. Dat betekent dat we als stad samen met onze partners grenzen stellen, perspectief bieden en verantwoordelijkheid nemen. Grenzen stellen door stevig en zichtbaar op te treden. Perspectief door alternatieven en toekomstkansen te bieden, door te investeren in preventie, sociale samenhang en door weerbaarheid te versterken.
Bij de inzet van deze ‘Utrechtse aanpak’ vanuit een zorgvuldig afgewogen balans tussen preventie en repressie zien we dat een relatief kleine groep verantwoordelijk is voor een groot deel van de overlast en criminaliteit. Wij richten ons op de individuen die de meeste overlast veroorzaken. Daarmee zorgen we ook dat het draagvlak voor deze doelgroepen in zijn geheel niet verder afneemt en dat er naast daders en plegers ook perspectief geboden wordt aan inwoners en ondernemers die de overlast ervaren. Daarbij is maatwerk en consistente inzet van alle partners essentieel. Integrale samenwerking: verantwoordelijkheid nemen en rolvastheid Net als voorgaande jaren trekken we intensief op met onder andere politie, Openbaar Ministerie, partners uit de strafrechtketen (zoals Reclasseringsorganisaties, Dienst Justitiële Inrichtingen, Halt en Raad voor de Kinderbescherming), het Zorg- en Veiligheidshuis Regio Utrecht, de Veiligheidsregio Utrecht, het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum Midden Nederland (RIEC), jongerenwerk, buurtteams, scholen, partners uit de asielketen en zorg- en maatschappelijke partners. In deze samenwerking nemen alle partijen nadrukkelijk hun verantwoordelijkheid en handelen zij vanuit de eigen taak, met heldere afspraken over het stellen van grenzen én het bieden van perspectief.
Ook inwoners, ondernemers en vrijwilligers spelen een belangrijke rol, bijvoorbeeld als stadsmakers, bondgenoten of via bewoners- initiatieven. Zij signaleren wat er speelt in buurten en denken actief mee over oplossingen. Aandacht voor Utrechtse jeugd en jongvolwassenen Utrecht is een jonge stad met veel kinderen en jongvolwassenen tegenover relatief weinig ouderen (Utrecht Monitor). Jongeren en jongvolwassenen hebben echter specifieke kwetsbaarheden om zowel dader als slachtoffer te worden van de in toenemende mate complexe criminaliteit waar onze stad mee te maken heeft. Daarom houden wij in onze werkzaamheden rekening met hoe beleid zich verhoudt tot deze groep Utrechters en waar de kwetsbaarheden maar ook mogelijkheden liggen. Daarbij geldt het belang van tijdig signaleren wanneer iemand afglijdt en het betrekken van opvoeders en relevante partijen. Informatie- en risicogestuurd werken We blijven met onze partners in gesprek over het informatiegestuurd samenwerken. Dit is soms lastig door een lage melding- en aangifte- bereidheid bij diverse, met name nieuwe criminaliteitsvormen. We analyseren daarom beschikbare kwantitatieve en kwalitatieve data en vertalen deze voor zover mogelijk naar indicatoren, trends of patronen.
Op basis van deze (digitale) informatie en geïnventariseerde risico’s nemen we gericht actie, grijpen we in op hotspots en risicovolle tijdstippen of ontwikkelen we beleid op kwetsbare gebieden, branches en doelgroepen. Deze manier van werken maakt het mogelijk om beleid te monitoren en flexibel bij te sturen als de geanalyseerde informatie Foto 4: In de wijken werkt de gemeente samen met organisaties op gebied veiligheid en zorg- en welzijn. Foto 5: Voor de jongeren in onze stad willen we een veilige, gezonde en duurzame leefwereld bieden om zich te ontwikkelen. Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 10 daar aanleiding voor geeft. We gaan daarbij zorgvuldig om met informatie, en hebben oog voor privacy en ethiek. Ongelijk investeren voor gelijke kansen In het coalitieakkoord 2026 - 2030 is oog voor (kansen)ongelijkheid en dat kan leiden tot gezondheidsachterstanden, verminderde opleidings- kansen, vatbaarheid voor criminele verleidingen tot aan dakloosheid en toenemend wantrouwen in de overheid. We vinden het belangrijk de afstand tussen kansrijk en kansarm te verkleinen. Vanuit het principe van ongelijk investeren voor gelijke kansen richten we ons samen met onze partners in de stad op Utrechters en wijken/buurten waar de problematiek het meest urgent is. 2. Waar willen we naartoe? 1.
Tegengaan/terugdringen van overlast en criminaliteit Overlast komt voor in verschillende vormen. Van jongeren en volwasse- nen die hangen in de openbare ruimte en geluidsoverlast veroorzaken of soms intimiderend gedrag vertonen, tot ernstige woonoverlast of strafbaar en overlastgevend gedrag. We gaan dit gedrag tegen door zowel preventieve als repressieve maatregelen in te zetten. We dringen de overlast onder andere terug door rust te creëren en te bewaren in alle wijken en daarmee overlast beheersbaar te houden. We werken aan een goede informatiepositie over wat er gebeurt en starten een aanpak op de plekken waar de meeste problematiek is en de meest recente incidenten met een openbare-ordeverstorend karakter hebben plaatsgevonden. We stellen samen met onze partners grenzen aan overlastgevend en strafbaar gedrag door stevig en zichtbaar op te treden tegen overtredingen en zo dat gedrag van overlastgevers te normeren. Overlastgevers bieden we daarnaast perspectief door het aanbieden van hulp en zorg of terug geleiding naar opleiding, werk of land van herkomst. Jongeren bieden we perspectief door hen alternatieven en toekomst- kansen te bieden, door te investeren in sociale samenhang met ouders /verzorgers/opvoeders en onderwijs en door hun weerbaarheid tegen verleidingen van het criminele pad te versterken.
We werken nauw samen met scholen, zorg- en veiligheidspartners, politie, Openbaar Ministerie, ondernemers en inwoners. Overlast of strafbaar gedrag ontstaat niet alleen op straat, maar ook in de online leefwereld. Online trends (zoals challenges gericht op geweld, online pesten of expose accounts) kunnen zowel online als offline tot ongewenst, grensoverschrijdend of strafbaar gedrag en incidenten leiden. Daarom vergroten we blijvend onze kennis en vakbekwaamheid over wat jongeren beweegt, online en op straat, en hoe we daar op kunnen anticiperen. Foto 6: Wijkagent geeft samen met de gemeente gastles op basisschool om kinderen weerbaar te maken. Foto 7: Voor de jongeren in onze stad willen we een veilige, gezonde en duurzame leefwereld bieden om zich te ontwikkelen. Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 11 2. Tegengaan ontwrichtende effecten van (drugs) criminaliteit en focus op tegengaan van ondermij- ning in de zorg Utrecht speelt nog altijd een centrale rol in de (inter)nationale drugs- handel. Geweld wordt niet geschuwd, beschietingen en explosies vinden plaats in onze stad. Het is onvoorstelbaar hoeveel geld en geweld er in de wereld van drugscriminaliteit omgaat en met hoeveel maatschappelijke ontwrichting dit gepaard gaat. We zien dat criminele netwerken op allerlei manieren ook de zorg zijn binnengedrongen.
Dit heeft onder andere tot gevolg dat zwaar crimineel dan wel onbekwaam personeel verantwoordelijk is voor zorg van kwetsbare doelgroepen, zoals ouderen, jeugd, mensen met een beperking en anderen die zorg nodig hebben. Utrecht wil een gezonde, maar ook veilige en leefbare stad zijn voor haar huidige en toekomstige inwoners. We willen de ontwrichtende effecten van drugsgerelateerde criminaliteit in Utrechtse wijken tegengaan. Hiervoor is het nodig grenzen te stellen én perspectief te bieden. De kern van onze aanpak Grenzen Stellen Perspectief Bieden bestaat uit twee pijlers: voorkomen dat mensen in de criminaliteit stappen of er verder in doorgroeien én het terugdringen van de schaduweconomie in de stad. De gemeenteraad heeft eind december 2021 de integrale De aanpak Grenzen Stellen Perspectief Bieden vastgesteld: gericht op het doorbreken van criminele carrières (voorkomen van jonge aanwas en doorgroeiers in de criminaliteit) en het doorbreken van criminele geldstromen in de stad. Het doorbreken van criminele carrières en het doorbreken van criminele geldstromen blijft de komende jaren onze doelstelling. De aanpak van de ontwrichtende effecten van drugsgerelateerde criminaliteit is complex en vraagt een lange adem, temeer gezien de toenemende verwevenheid met de zorgsector die wordt gebruikt als financieringsbron en dekmantel. 3.
Beschermen democratische rechtsorde en tegen- gaan excessen door maatschappelijke onrust De democratische rechtsorde kan alleen goed functioneren als mensen kunnen vertrouwen op de rechtsstaat, rechtsstatelijke waarborgen effectief zijn en er sprake is van een open samenleving. Deze randvoor- waarden zijn niet vanzelfsprekend. We willen de democratische rechts- orde in onze stad beschermen en excessen door maatschappelijke onrust tegengaan. Het is duidelijk geworden dat veiligheid en stabiliteit geen vanzelfsprekendheden zijn in Europa en in andere landen waar we ons nauw mee verbonden voelen. Dit zorgt voor onzekerheid, angst en onvrede in de Nederlandse samenleving. Gevoelens en emoties die we ook terugzien in de vorm van maatschappelijke onrust in de stad. Soms ook gevoed door buitenlandse actoren die in ons land verdeeldheid willen zaaien door bijvoorbeeld het verspreiden van desinformatie. Groepen in de maatschappij nemen vaker scherp stelling tegen elkaar in waarbij ongenoegen zich in sommige gevallen ook richt op de overheid en het gezag. Minder zichtbare vormen van maatschappelijke onrust (bijvoorbeeld online radicalisering) blijven daarnaast ook vragen om onze inzet. Het aantal demonstraties dat plaatsvindt in Utrecht is de afgelopen jaren steevast toegenomen.
We willen demonstraties en manifestaties blijven faciliteren waarbij we ook de openbare orde en de stad zullen beschermen. We zetten vanuit Utrecht zijn we samen in op het tegengaan van schadelijke polarisatie, radicalisering en extremisme. Dit doen we door een groot netwerk van professionals en bondgenoten in te zetten. We bieden deskundigheidsbevordering aan zodat (online) trends en excessen tijdig gesignaleerd kunnen worden. Bijvoorbeeld bij nieuwe vormen van extremisme, desinformatie en schadelijke polarisatie, waarbij ook aandacht is voor de rol van online media. De persoonsgerichte aanpak op radicalisering zetten we in op personen die de democrati- sche rechtsorde (dreigen te) ondermijnen. Veiligheidsmaatregelen die we toepassen ter bescherming van de democratische rechtsorde, worden gebaseerd op actuele (online) informatie en risico-inschattingen en komen tot stand in nauwe afstem- ming met de politie en andere veiligheidsdiensten. Denk hierbij aan maatregelen in het kader van veiligheid en weerbaarheid, evenals van het in goede banen leiden van vreedzame demonstraties. Foto 8: Amsterdamsestraatweg na herinrichting, waar blijvend aandacht is voor de aanpak van ondermijning. Foto 9: In 2025 zijn 668 demonstraties gefaciliteerd door de gemeente Sinds 2023 zien we een forse toename van het aantal demonstraties. Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 12 4.
Veilige stad voor vrouwen We willen dat Utrecht een veilige stad is voor vrouwen. We willen dat Utrecht veilig is voor vrouwen die met geweld te maken krijgen; achter de voordeur en in de openbare ruimte. We zetten in op het vroegtijdig tegen gaan van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Dat doen we door de aanpak geweld tegen vrouwen te versterken door meer in te zetten op bewustwording en normering, (vroeg) signalering, bescherming en opvang van slachtoffers en een stevige plegeraanpak. De veiligheid in de openbare ruimte vinden we uitermate belangrijk, omdat iedereen zich veilig en vrij moet kunnen bewegen in de stad. De aanpak straatintimidatie is gericht op (seksueel) grensoverschrijdend gedrag met focus op seksuele intimidatie richting vrouwen in de openbare ruimte. We pakken dit gedrag aan met een combinatie van preventieve en handhavende maatregelen. We vinden het belangrijk om de openbare ruimte te bezien door de ogen van vrouwen en nodigen hen uit om met ons de openbare ruimte te schouwen zodat deze verbeterd kan worden.
We versterken de veiligheid van vrouwen door de impact van de digitale omgeving mee te nemen: van het signaleren van online dynamieken en schadelijke trends (bijvoorbeeld de manosphere of binnen COM-netwerken1) die veiligheid van vrouwen kunnen beïnvloeden in de offline wereld tot het zorgen van goede doorverwijzing bij digitale incidenten en/of schadelijke content in het online domein (bijvoorbeeld in geval van deepfakes of sextortion). 5. Weerbare samenleving Geopolitieke ontwikkelingen, klimaatveranderingen en netcongestie kunnen in Nederland leiden tot een grootschalige en langdurige ramp of crisis, met ook een grote impact op de Utrechtse samenleving. We willen ons beter voorbereiden op de gevolgen van maatschappelijke ontwrichting door een grootschalige en langdurige crisis. Onze inzet 1 https://hcss.nl/report/hcss-focus-het-com-netwerk/ is erop gericht de (digitale) weerbaarheid van onze eigen organisatie en van onze crisisorganisatie te vergroten. En ook op het inrichten van noodsteunpunten in de wijken. Hierbij zijn zelfredzaamheid en samen- redzaamheid in Utrecht sleutelbegrippen. Daarom werken we in onze voorbereiding nauw samen met onze partners in de stad. Foto 10: ‘Zij loopt in vrijheid en verdient veiligheid’, muurschildering van Munir de Vries aan de Troelstralaan.
Foto 11: Tijdens de oefening van een grootschalige stroomuitval in december 2025 werd een noodsteunpunt voor de wijk ingericht. 3. Hoe willen we dit bereiken? | De maatschappelijke dynamiek wordt bovendien beïnvloed door bredere | Hoewel het grote merendeel van deze demonstraties zonder ontwikkelingen zoals klimaatverandering, economische onzekerheid en | (grote) | incidenten verloopt, verandert het karakter: 1. Openbare Orde en Crisisbeheersing | zorgen over migratie. Dit vergroot het risico dat maatschappelijke onrust Wat zien we? | zich vertaalt in incidenten en verstoringen van de openbare orde. | • Meer spontane en nietaangekondigde demonstraties; Zowel de AIVD als The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) | • Groeiende complexiteit en gevoeligheid van onderwerpen; waarschuwen in hun jaarverslag (jaarverslag AIVD 2026) en respec- | Polarisatie wordt schadelijk wanneer het debat verschuift van inhoud | • Groter risico op tegenreacties en confrontaties tussen groepen; tievelijk strategische monitor (Strategische Monitor Politie 2026) dat | naar (persoonlijke) kenmerken van de ander. Groepen worden weggezet | • Intensiever debat en scherpere standpunten; de dreiging van de nationale veiligheid niet eerder zo onder druk heeft | als ‘de ander’ of vijand, nuance verdwijnt en parallelle werkelijkheden | • Meer demonstraties gericht op disruptie. gestaan.
Dat heeft te maken met een combinatie van ontwikkelingen | ontstaan (o.a. door desinformatie). Digitalisering versnelt dit proces: waaronder extremisme, geopolitieke ontwikkelingen, digitale beïn- | extreme standpunten verspreiden sneller dan gematigde en online | Daarnaast wordt zichtbaar dat demonstraties vaker onderdeel zijn van vloeding, afnemend vertrouwen in instituties en anti-institutionalisme, | subculturen versterken (vrouwen)haat en cynisme. Naast ‘klassieke’ | bredere maatschappelijke spanningen, waardoor ze minder voorspel- delegitimatie van democratische instituties en normalisering van (rechts-) | vormen van extremisme (gewelddadig jihadisme, extreemrechts/-links) | baar zijn en meer inzet van veiligheidsdiensten vereisen. De stad moet extremistisch gedachtengoed. HCSS geeft verder aanhttps://hcss.nl/ | ontstaan online-first fenomenen zoals COM-groepen (nihilistische | verder rekening houden met bredere risico’s zoals het dreigingsniveau report/strategische-monitor-politie-2026-weerbare-rechtsorde-in-onze- | groepen waarbij het idee is dat niets van betekenis is of een doel heeft, | terrorisme dat op niveau 4 van 5 staat. Dit houdt in dat een aanslag in kere-tijden/ dat sprake is van “toenemende geopolitieke spanningen, | extreem geweld wordt beloond met status en aanzien). | Nederland voorstelbaar is.
Een ander reëel scenario vormen langdurige digitale ontwrichting en een gepolariseerde, weinig vergevingsgezinde | crises (bijv. als gevolg van stroomuitval of een hybride aanval) met samenleving. De ‘ongezellige samenleving’ vergroot druk op gezag: | Sommige personen in Utrecht tonen vaker dan voorheen anti- | daarbij toenemende afhankelijkheid van vitale (online) infrastructuur. normvervaging en laag vertrouwen in instituties maken gezagsacceptatie | institutioneel gedrag en agressie. Professionals signaleren bredere minder vanzelfsprekend.” | vijandigheid en afnemend vertrouwen richting de overheid. Vrouwen | Voorbeelden van hybride aanvallen zijn dreigingen afkomstig van ervaren toenemende straatintimidatie en online vrouwenhaat. | statelijke actoren, zoals cyberaanvallen, spionage, desinformatie en In het rapport van HCSS wordt erop gewezen dat er sprake is van | Moslimdiscriminatie en antisemitisme nemen ook in Utrecht toe, | ongewenste buitenlandse inmenging. Deze dreigingen richten zich een vervaging tussen online radicalisering en maatschappelijk debat, | vooral bij internationale spanningen.
Antisemitisme wordt gevoed door | niet alleen op overheden, maar ook op kennisinstellingen, bedrijven, dat democratische spelregels minder vanzelfsprekend zijn en dat | moderne varianten van complottheorieën en escaleert bij geopolitieke | maatschappelijke organisaties, democratische processen en gemeen- de extremistische onlinecultuur doorsijpelt naar mainstream politiek. | spanningen. Moslimdiscriminatie uit zich in stereotypering, uitsluiting en | schappen in de stad. Gewaarschuwd wordt voor aanvallen op rechtspraak, delegitimatie van | online haat. Beiden ondermijnen veiligheid, waardigheid en vertrouwen journalistiek, complotdenken en vijanddenken richting instituties. | in de rechtsorde, en versterken polarisatie. | Nadat de afgelopen jaren een redelijk stabiel beeld te zien was in het aantal piketmeldingen, zien we dit aantal de laatste twee jaar toch weer We zien deze ontwikkelingen ook terug in Utrecht. De stad staat niet | Een van de meest zichtbare uitingen van deze onrust is de forse | stijgen (394 in 2023, naar 470 en 463 in respectievelijk 2024 en 2025). op zichzelf: internationale gebeurtenissen, zoals conflicten in o.a. | stijging van het aantal demonstraties.
In 2025 zijn 668 demonstraties | Dit laat zien dat we 24/7 voorbereid moeten blijven op plotselinge het Midden-Oosten en Oekraïne, hebben zichtbaar invloed op gevoelens | gefaciliteerd, een significante toename ten opzichte van 522 in 2024 en | incidenten zoals explosies en branden. Samen met geweldsincidenten van angst, boosheid en onzekerheid onder inwoners. Deze gevoelens | een voortzetting van de stijgende trend van de afgelopen jaren. | vormt dit de top drie van het aantal piketmeldingen in de stad. vertalen zich lokaal en ook online in spanningen tussen groepen, schadelijke polarisatie en een grotere kans op confrontaties online en in de openbare ruimte. Veiligheidsagenda Utrecht 2027-2030 | 13 Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 14 Wat doen we? De komende jaren zetten we in op een aanpak die excessen van maatschappelijke onrust zo vroeg mogelijk herkent en voorkomt dat spanningen escaleren naar incidenten in de openbare ruimte. Daarbij verschuift de nadruk steeds meer van reactief handelen naar het tijdig begrijpen wat er speelt in de stad en daar gericht op anticiperen. Dat vraagt om een blijvende investering in het contact met inwoners, maatschappelijke organisaties en partners in de wijken.
We willen beter zicht krijgen op onderliggende spanningen, bijvoorbeeld rondom internationale ontwikkelingen, sociale ongelijkheid of ervaren onrecht, en deze signalen actief meenemen in onze aanpak. Tegelijkertijd blijft, als onderdeel van een integrale aanpak, inzet door handhaving en/of politie in sommige gevallen noodzakelijk. Demonstraties We blijven ruimte bieden aan demonstraties als essentieel onderdeel van de democratische rechtsstaat. We blijven dit informatiegestuurd doen zodat verwachtingen over het verloop, de grenzen en de veiligheid helder zijn voordat een demonstratie plaatsvindt. Tegelijkertijd investeren we in het versterken van onze positie als betrouwbare en neutrale facilitator: een overheid die ruimte biedt, maar ook duidelijk grenzen stelt wanneer veiligheid of openbare orde in het gedrang komt. In situaties waarin demonstraties gevoelige of polariserende thema’s raken, richten we ons nadrukkelijk op het voorkomen van escalatie tussen groepen, onder andere door vroegtijdig in gesprek te gaan met betrokken partijen en waar nodig aanvullende maatregelen te treffen, bijvoorbeeld inzet van politie en / of handhaving of verkeersregelaars om een veilig verloop van de demonstratie te ondersteunen. Bestuurlijk instrumentarium Naast het faciliteren van het uitoefenen van grondrechten blijven we nadrukkelijk inzetten op het stellen van grenzen.
In de komende jaren zal het bestuurlijk instrumentarium een belangrijke rol blijven spelen om snel en effectief te kunnen ingrijpen wanneer de openbare orde onder druk staat. Denk daarbij aan de bevoegdheden van de burgemeester op dit terrein zoals het opleggen van gebiedsverboden en dwangsommen maar ook aan het inzetten van noodbevelen en het aanwijzen van veiligheidsrisicogebieden. Tegelijkertijd ontwikkelen we deze instrumen- ten verder door, zodat ze beter aansluiten bij nieuwe vormen van onrust, zoals online opruiing en digitale beïnvloeding. We onderzoeken hoe we ook in het digitale domein effectiever kunnen optreden, bijvoorbeeld wanneer online gedrag direct leidt tot spanningen of incidenten in de fysieke leefomgeving. Betaald voetbal In Utrecht werken we nauw samen met partners om wedstrijden van FC Utrecht veilig te laten verlopen. We voeren samen met andere steden, het Rijk, FC Utrecht en de KNVB een integrale aanpak van voetbalgeweld uit. In geval van verstoringen van de openbare orde of (andere) strafbare feiten, en het voorkomen daarvan, zetten we samen met onze partners een breed palet aan maatregelen in. Die variëren van strafrecht en bestuursrecht (zoals gebiedsverboden en meldplicht) tot civielrecht (zoals stadionverboden), aangevuld met fysieke ingrepen in en rond het stadion.
De combinatie van stapsgewijze normalisatie en duidelijke kaders blijkt effectief en zetten we de komende jaren voort. Weerbaarheid We investeren in het versterken van de weerbaarheid van de samenle- ving als geheel. We gaan ervan uit dat inwoners en organisaties steeds vaker zelf een rol moeten spelen in het omgaan met spanningen en crises. Daarom richten we ons op het vergroten van zelfredzaamheid en samenredzaamheid. In de komende jaren bouwen we verder aan voorzieningen zoals noodsteunpunten en stimuleren we inwoners, organisaties en instellingen om voorbereid te zijn op situaties waarin (overheids)voorzieningen tijdelijk minder beschikbaar of bereikbaar zijn. Tegelijkertijd voeren we het gesprek, onder andere in het stedelijk veiligheidsnetwerk, over wat zij van de overheid mogen verwachten en wat zij zelf kunnen doen. Ondertussen zorgen we dat kritische processen waar we verantwoordelijk voor zijn doorgang kunnen vinden als bijvoorbeeld de stroom uitvalt en prepareren we ons op crisistaken als nooddrinkwaterdistributie. Een belangrijk onderdeel van het versterken van de weerbaarheid van de samenleving is het tegengaan van polarisatie en radicalisering. We blijven investeren in het trainen van professionals en het versterken van netwerken in de stad, zodat signalen van verharding tijdig worden herkend.
In de toekomst willen we deze aanpak verder verdiepen door meer aandacht te geven aan online omgevingen, waar jongeren en andere doelgroepen steeds meer tijd doorbrengen en waar beïnvloeding een grote rol speelt. Een brede adaptieve online aanpak helpt met het digitaal weerbaar maken van inwoners, zodat zij zichzelf en anderen kunnen beschermen tegen schadelijke polarisatie, radicalisering, filterbubbels en normoverschrijdend gedrag in de online leefwereld. Daarnaast vergroten we de online vakbekwaamheid van betrokken ketenpartners, waardoor zij bijvoorbeeld online signalen beter leren lezen en hierop weten te acteren. Hierbij werken we nauw samen met de Utrechtse online coalitie (UOC), een nieuwe en belangrijke alliantie van sociale en veiligheidspartners die gezamenlijk en/of in afstemming met elkaar interventies uitvoeren of initiëren vanuit een gezamenlijke visie: een (online) samenleving die veilig, gezond, inclusief en weerbaar is. Statelijke dreigingen waarmee Utrecht te maken kan krijgen zijn geen afzonderlijk veiligheidsprobleem, maar een dwarsdoorsnijdend feno- meen dat fysieke, digitale, en maatschappelijke vraagstukken met elkaar verbindt. We zetten daarom in op het versterken van de maatschappe- lijke en digitale weerbaarheid, het vroegtijdig herkennen van signalen en een nauwe samenwerking met lokale, regionale en landelijke partners.
Zo beschermen we de openbare orde en de democratische rechtsorde. Cameratoezicht Ook de manier waarop we toezicht houden in de stad ontwikkelen we door. Openbare orde cameratoezicht blijft een middel dat we zorgvuldig inzetten op plekken waar de druk hoog is en andere maatregelen onvoldoende effect hebben. In de komende periode houden we Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 15 rekening met de uitbreiding van het aantal camera’s en kijken we hoe we dit instrument slimmer kunnen gebruiken, bijvoorbeeld door flexibeler te reageren op veranderende situaties in de stad en door beter te koppelen aan andere vormen van informatie en observatie zoals bij een dreiging, explosie of beschieting gericht tegen een pand. Hierbij blijft het uitgangspunt dat openbare orde cameratoezicht altijd ondersteunend is en zorgvuldig wordt afgewogen. Crises Verder zetten we in op het versterken van onze crisisorganisatie. De verwachting is dat de kans op grootschalige incidenten en crises toeneemt, mede door geopolitieke ontwikkelingen, klimaatverandering en de afhankelijkheid van vitale infrastructuur en digitale middelen.
Hierbij hebben we ook aandacht voor incidenten die digitaal beginnen, omdat deze zich door snelheid van verspreiding, onvoorspelbaarheid van de schaal en sterke ketenverbondenheid anders ontwikkelen dan traditionele crises.2 We blijven daarom investeren in voorbereiding, oefe- ning en samenwerking met partners zoals de Veiligheidsregio Utrecht. Tot slot erkennen we dat maatschappelijke onrust een blijvend en dynamisch vraagstuk is dat steeds vaker meerdere oorzaken tegelijk kent, zoals sociale problematiek, mentale kwetsbaarheid en geopolitieke spanningen. De aanpak die we kiezen, zal daarom voortdurend moeten meebewegen met nieuwe ontwikkelingen. Daarbij blijven we inzetten op een integrale aanpak waarin veiligheid en preventie nauw met elkaar verbonden zijn en blijven. We leren van ervaringen, evalueren wat werkt en sturen bij waar nodig. Door te blijven investeren in samenwerking, kennis en flexibiliteit willen we ervoor zorgen dat Utrecht ook in een veranderende en soms onrustige omgeving een stad blijft waarin verschillen vreedzaam kunnen worden geuit en waarin de veiligheid en leefbaarheid voor iedereen gewaarborgd blijven. 2 Kamerbrief bij onderzoeksrapport `Cyberweerbaarheid binnen gemeentegrenzen Uitwerking van het Bestuurlijk Convenant Digitale Veiligheid Gemeenten en het Rijk` | Rijksoverheid.nl 2.
Wijkveiligheid en criminaliteitsfenomenen Wat zien we? De openbare ruimte in de stad wordt door steeds meer mensen benut en dat is een positieve ontwikkeling. De stad en het aantal inwoners groeit. Meer mensen maken verschillend gebruik van de (beperkte) openbare ruimte en dat gaat niet altijd even goed samen. Dit kan leiden tot een afnemend gevoel van veiligheid op straat, in buurten, op pleintjes, in hofjes en in parken. Ook kunnen omwonenden meer overlast ervaren door de toegenomen drukte. We krijgen de afgelopen jaren steeds meer meldingen van inwoners en ondernemers over drukte en onveiligheidsgevoelens in de stad, waaronder ook van vrouwen en andere groepen die zich onveilig voelen op straat. Overlast en criminaliteit Uit cijfers van politie en gemeente blijkt dat het aantal meldingen over overlast in de stad de laatste jaren toeneemt3, zowel bij gemeente als politie. We onderscheiden grofweg vier typen overlastgevende groepen, (Oost-) Europese migranten, overlastgevende criminele vreemdelingen (OCV’s) – inclusief alleenstaande minderjarige vreemdelingen, personen met onbegrepen gedrag en hoge veiligheidsrisico’s (met een samenloop van complexe problemen zoals verslaving en persoonlijkheids- of psy- chiatrische problematiek) en lokale jeugd en (jong) volwassene groepen die overlast geven.
Alle groepen houden zich langdurig op bepaalde locaties in de openbare ruimte op en laten overlastgevend, intimiderend en soms ook strafbaar gedrag zien (bijvoorbeeld straatintimidatie richting vrouwen, vernielingen of verkeersovertredingen). We zien met name in de binnenstad een toename van excessen als steekincidenten en misdrijven. Dit gebeurt veelal op of rondom de hotspotlocaties waar veel overlast is (zoals het Bollendak, de 3 Zie de Infographic Ontwikkelingen veiligheid in Utrecht (2021 - 2025) en Veiligheidsbeleving & overlast | Utrecht Monitor Foto 12: Steeds grotere groepen maken gebruik van dezelfde ruimte. Foto 13: Het Bollendak; een van de hotspotlocaties waar veel overlast is. Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 16 Mariaplaats, Sijpesteijntunnel) en waar verschillende doelgroepen met complexe problemen bij elkaar komen (lokale jongeren, mensen met o.a. een harddrugsverslaving, Oost-Europese migranten en overlastgevende en criminele vreemdelingen). Ook het terugdringen van uitgaansoverlast en -geweld blijft een aandachtspunt in de binnenstad. In de andere wijken zien we op een aantal locaties vooral overlastgevend gedrag door (lokale) jongeren en Oost-Europese en Noord-Afrikaanse (arbeids-)migranten die dag en nacht op straat verblijven.
Jongerenoverlast Het overgrote deel van de jongeren en jongvolwassenen in Utrecht gaat elke dag naar school, stage of werk en houdt zich aan de regels. Met name in wijken waar meer kansenongelijkheid is door bijvoorbeeld armoede, tekort aan woningen, arbeidsmarktdiscriminatie, taal achterstanden of opleiding van ouders, doen zij dit soms tegen de stroom in. Én we zien een relatief kleine groep jongeren en jong- volwassenen die mogelijk ook kansenongelijkheid ervaart, maar ervoor kiest zich hevig te misdragen. Die groep is nu dominant in het beeld dat over de wijk bestaat. Een aantal jongeren geeft aan onder druk te staan en vaker mentale problemen, discriminatie en pestgedrag te ondervinden. Daarnaast lijkt het middelengebruik onder jongvolwassenen toe te nemen, zoals snus en lachgas. Ze zijn ook heel actief op sociale media, waar ze elkaar vinden en beïnvloeden in gedrag op straat. Online trends (zoals gewelddadige challenges), pesten of expose accounts kunnen ook tot incidenten op straat leiden. Hierbij is er minder acceptatie van onderlinge verschillen. Tot slot signaleren we een afnemend normbesef onder bepaalde groepen jongeren, wat zich uit in minder respect voor grenzen en gezag.
Impactvolle en veel voorkomende criminaliteitsfenomenen We hebben in het afgelopen decennium onverminderd ingezet op de aanpak van high impact crimes (zoals woningbraak, overvallen, straatroof en geweld), veelvoorkomende criminaliteit (zoals fietsdiefstal, winkeldiefstal, autokraak en vernieling) en digitale criminaliteit (zoals phishing, identiteitsfraude, online oplichting zoals nepwinkels en Marktplaats-fraude, ransomware en helpdeskfraude). Daarbij werken we informatie- en risicogestuurd. We monitoren trends en ontwikkelingen in deze vormen van criminaliteit en spelen in op nieuwe fenomenen binnen deze criminaliteitsvormen. Ondanks deze inzet laten de cijfers over traditionele misdrijven een wisselend beeld zien. Het zijn structureel lagere aantallen dan tien jaar geleden, maar vanaf 2025 zien we een sterkere toename van het aantal woning- en auto inbraken (zowel diefstal van spullen uit de auto als diefstal van auto onderdelen), in tegenstelling tot het beeld in de andere G4steden. Ook neemt het aantal geweldsincidenten toe. We krijgen signalen dat hier steeds jongere jongeren bij betrokken zijn. Voor veel jongeren zijn dit bovendien instapdelicten, waarbij geweld sneller wordt ingezet. 42% van alle criminaliteitsslachtoffers in Nederland had te maken met online criminaliteit4.
Twee op de drie Nederlanders kreeg in 2025 een nepsms of mail van zogenaamd banken, pakketbezorgers of webwinkels en slachtoffers raken soms duizenden euro’s kwijt. Door de opkomst van generatieve AI kunnen criminelen online fraude en oplichting nog meer automatiseren en professionaliseren, waardoor ze dus nauwelijks technische kennis hoeven te hebben om deze vormen van criminaliteit te plegen. Naast financiële schade ervaren slachtoffers ook emotionele gevolgen zoals wantrouwen, schaamte en schuldgevoel. Slachtoffers van digitale criminaliteit hebben vaak minder vertrouwen in mensen (37%) en voelen zich minder veilig (30%).5 Helaas is de aangiftebereidheid van digitale criminaliteit laag, hooguit 20%6, waardoor er onvoldoende zicht is op de werkelijke omvang van het probleem. 4 Cybercrime | Openbaar Ministerie 5 7. Online criminaliteit totaal | CBS 6 Raadswijzer Weerbaarheid online criminaliteit Wat doen we? We zetten in op een veilige, toegankelijke en leefbare stad, ook voor vrouwen en andere kwetsbare groepen. We willen voorkomen dat Utrechters te veel overlast ervaren of slachtoffer worden van criminaliteit. Dat doen we samen met inwoners en partners in de stad, zowel door grenzen te stellen aan overlastgevend gedrag als door criminaliteit te voorkomen. We werken samen in netwerken in de wijk, zodat alle Utrechters zich veilig thuis kunnen voelen in hun buurt.
Daarbij hebben we ook aandacht voor de effecten van gedrag online. Samen netwerken in de wijk Om de criminaliteit en overlast in een gebied integraal aan te pakken en zo de wijkveiligheid te vergroten, werken we als gemeente samen met politie en inwoners, ondernemers, verenigingen, welzijnsorganisaties en tal van andere partijen. In iedere wijk werken veiligheidsteams, waarbij de gebiedsmanager veiligheid de regie voert en samenwerkt met de veiligheidspartners en afstemt met collega’s ‘op het stadskantoor’ voor inzet van specialistische kennis. De gebiedsmanagers veiligheid zijn Foto 14: Billboard van de campagne ‘Doorbreek de situatie’ tegen straatintimidatie in 2026. Veiligheidsagenda Utrecht 2027 - 2030 17 de oren en ogen in de buurt, goed bereikbaar voor en in contact met inwoners en ondernemers. Zo weten we wat er speelt in de wijk en handelen we meldingen van inwoners en ondernemers af. Samen met politie, Toezicht en Handhaving en andere partners wordt beoordeeld hoe problemen aan te pakken en welke interventies er al dan niet in samenhang nodig zijn om veiligheid en leefbaarheid te verbeteren.
Door te investeren in de (online) samenwerking met inwonersgroepen, bijvoorbeeld door deelname in het bondgenoten- of moedernetwerk of als stadsmaker of een beheergroep voor het beheer van parken, hostels of stadsboerderijen, stellen we wijkbewoners in staat om actief bij te dragen aan de veiligheid in de wijk. Ook de boa’s (onder andere wijkboa’s en boa’s met een taakaccent jeugd) inspecteurs van BUIT (Bestuurlijk Utrechts Interventieteam), wijkagenten, jongerenwerkers, veldwerkers en in sommige wijken een straatconciërge zijn dus onmisbaar in de wijkgerichte aanpak van veiligheid. Samen krijgen we een goed beeld van de wijk en herkennen we kwetsbaarheden. Bijvoorbeeld wanneer iemand slachtoffer dreigt te worden van criminaliteit of dreigt te bezwijken voor de verleidingen van (ondermijnende) criminaliteit. Met elkaar werken we eveneens aan het bevorderen van de weerbaarheid van inwoners en ondernemers, bijvoorbeeld in een integrale aanpak, zoals Samen voor Overvecht. In andere wijken werken we samen met partners vanuit een buurt- agenda. Kortom, werken in netwerken en in afstemming met elkaar is heel belangrijk in ons werk. Aanpak overlastgevend en strafbaar gedrag Toenemende en/of verplaatsende overlastproblematiek vraagt zoals gezegd om meer flexibele inzet van handhavers om overlastgevend gedrag te stoppen. Dit gebeurt onder regie van de gebiedsmanager wijkveiligheid.
We reageren snel en flexibel op overlastsituaties en open- bare ordeproblemen. Met de inzet van het Actualiteitenteam Preventief (toezichthouders) en het Actualiteitenteam Repressief (boa’s) vanuit Toezicht en Handhaving zijn we wendbaar en kunnen we snel hierop reageren. Daarnaast wordt, als de situatie er om vraagt, ook afgestemd met het team ondermijning of met het team Veiligheid en Zorg voor de lokale persoonsgerichte aanpak en de stedelijke aanpakken (zoals OCV en Eropaf) die essentieel is voor overlastplegers die specifieke zorg nodig hebben. Dat vraagt om samenhang tussen preventie en repressie. Meer hierover en over de stedelijke aanpak overlastgevende groepen staat in hoofdstuk 3.3. Tegengaan jongerenoverlast In Utrecht doen we veel voor jongeren, juist ook in de openbare ruimte. Jongeren ontmoeten elkaar graag op straat, dat hoort zo en moet vooral zo blijven. Elkaar ontmoeten en hangen op straat kan gepaard gaan met (lichte) vormen van overlast, die in veel gevallen horen bij het opgroeien en het verkennen van grenzen. We faciliteren daarom jongeren- ontmoetingsplekken in de wijk. Ook aan het tegengaan van overlast op straat doen we veel. Dat begint met contact op straat met jongeren en jongvolwassenen, met kennen en gekend worden. De gemeente coördineert de aanpak van jeugdgroepen, de persoonsgerichte aanpak jeugd, en neemt maatregelen in de openbare ruimte.
Dit alles gebeurt in nauwe samenwerking met Toezicht en Handhaving, jongerenwerk, politie en OM. Actuele ontwikkelingen vragen om een eenduidige, gefaseerde, integrale en structurele aanpak van jongerenoverlast, met extra aandacht voor kwetsbare buurten in wijken als Overvecht en Kanaleneiland. Naar aanleiding van het toenemend aantal escalaties door een kleine groep jongeren intensiveren we de komende jaren de aanpak van jongerenoverlast. De leden van de driehoek hebben zich hier vanuit hun rol ook aan gecommitteerd en werken samen in een task force. Het doel is om rust te creëren en bewaren in alle wijken, en daarmee jongerenoverlast beheersbaar te houden. Dit doen we vanuit grenzen stellen en perspectief bieden. We nemen extra acties op basis van versterken van integrale en versterkte samenwerking met alle partners in de wijken, aanpak van (potentiële) hotspots en nieuwe interventies inzetten waar nodig. De lokale persoonsgerichte aanpak is essentieel voor overlastplegers die specifieke zorg nodig hebben of die dreigen door te groeien in de criminaliteit en de aanpak van structureel overlastgevende jeugd. De jeugdgroepenaanpak is een belangrijk onderdeel om structureel overlastgevende jongeren te begrenzen, hun ouders/opvoeders te betrekken en tegelijk te kijken waar ook perspectief middels ondersteuning kan worden geboden.