Beleidsnota Sport en Bewegen 2025-2032 (na verwerking amendementen)

Beleidsnota Sport en Bewegen 2025 - 2032

Sport en bewegen, de basis voor een gezond Utrecht!

Utrecht.nl

2

Inhoudsopgave

A B C D

Samenvatting

6

1. Introductie 2. Samenvatting 3. Doelstellingen

7 9 10

Opgave

12

Monitoren, sturen en verantwoorden

44

Bijlagen

58

1. Trends en ontwikkelingen 2. Ambitie 3. Leidende principes 4. Drie thema’s

1. Indicatoren 2. Risico’s 3. Financiën 4. Voortgang en verantwoording

Samenwerkingsverslag

13 18 19 22

45 48 52 56

59

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 3

Voorwoord Als wethouder Sport zie ik dagelijks de meerwaarde van sport en bewegen voor een gezonde, sociale en levendige stad. In Utrecht zien we hoe belangrijk het is om inwoners te stimuleren om te bewegen, ongeacht hun leeftijd, achtergrond of fysieke mogelijkheden. Sport en bewegen draagt bij aan ontspanning, beweging en (mentale) gezondheid. Het zorgt ervoor dat Utrechters hun talent kunnen ontwikkelen en dat zij elkaar ontmoeten. Maar bovenal is sport en bewegen erg leuk. Daarom wil ik ervoor zorgen dat alle Utrechters een leven lang sporten en bewegen. Om dat te realiseren, is het nodig dat sporten en bewegen voor iedereen binnen handbereik is. Het maakt daarbij niet uit waar of hoe je sport. De komende acht jaar staan we voor grote uitdagingen. Onze stad groeit en daarmee ook de vraag naar goede sport- en beweegvoorzieningen. We zien verschillen in de stad wie wel en niet sport en beweegt. Sport- en beweegaanbieders staan voor uitdagingen om vitaal te zijn en te blijven. De beschikbare ruimte is schaarser dan ooit en ook onze financiële middelen zijn beperkt. Dit vraagt om scherpe keuzes, out of the box-oplossingen en creatieve samenwerkingen. Met deze nota kiezen we nadrukkelijk voor een sport- en beweeglandschap als basis­ voorziening voor iedereen. We geloven in de preventieve werking van sport en bewegen en investeren ongelijk voor gelijke kansen.

Dit betekent dat we een extra stap zetten voor inwoners voor wie sporten en bewegen niet vanzelfsprekend is. Samen met hen, scholen, onze maatschappelijke partners en sport- en beweegaanbieders doen we wat hiervoor nodig is. We kiezen ervoor om alle soorten sporten beweegaanbieders te ondersteunen. Niet alleen sportverenigingen, zoals voetbal- en hockeyclubs, maar ook aanbieders zoals bootcampgroepen, kickboksscholen, fitnessclubs en (urban) sportscommunities. Al deze aanbieders zorgen er immers voor dat Utrechters in beweging komen en elkaar ontmoeten.

4

We blijven inzetten op een prettige sportomgeving en goede faciliteiten, zowel buiten, binnen als in de openbare ruimte. Voor nu en voor in de toekomst. We willen dat onze voorzieningen aansluiten op de behoeften van Utrechters, maar we kunnen niet overal nieuwe sportvelden en zalen bouwen. Dit vraagt om innovatieve oplossingen, maar ook om een cultuurverandering, waarbij delen en efficiënt gebruik de norm wordt. Alleen zo blijft sport en bewegen voor iedereen toegankelijk. Samen met de stad hebben we in beeld gebracht wat nodig is om de komende jaren meer Utrechters te laten sporten en bewegen. Met deze nota laten we zien waar we op inzetten en wat meer mogelijk is. Ik roep iedereen op om met ons mee te denken en samen te werken. Alleen zo kunnen we onze ambities waarmaken, ondanks de beperkte middelen en ruimte in de stad. We hebben elkaar nodig om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk Utrechters sporten en bewegen. Laten we samen de uitdaging aangaan en meer Utrechters in beweging brengen!

Wethouder Sport Eva Oosters

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 5

A

6

Samenvatting

1. Introductie Utrecht is een echte sportstad. De meeste Utrechters sporten iedere week. Voor een groot deel doen zij dat bij één van de meer dan 700 sport- en beweegaanbieders in de stad. Niet alleen bij sportverenigingen, maar ook bij commerciële sportaanbieders, (urban sports) communities of buurtsportinitiatieven. Zo hebben al deze aanbieders een grote rol bij het in beweging brengen en samenbrengen van Utrechters. Wel zien we dat sport- en beweeg­ aanbieders met steeds meer uitdagingen te maken hebben. Daarbij ondersteunen we hen. Ook sporten en bewegen steeds meer Utrechters zelfstandig, bijvoorbeeld in de openbare ruimte. Ook daar hebben we aandacht voor. We geloven in de kracht van sport en bewegen. Het is leuk, is goed voor je mentale en fysieke gezondheid en bevordert gemeenschapskracht. Sport en bewegen heeft een belangrijke meerwaarde in het dagelijks leven van inwoners en voor de stad, maar het is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Daarom stimuleren we juist Utrechters die een achterstand in sport- en beweegdeelname hebben om dit wel te doen. We leggen nadrukkelijk de verbinding tussen sport én bewegen. Voor veel mensen is daar weinig onderscheid tussen en lopen ze vloeiend in elkaar over. In deze nota richten we ons zowel op sporten als op sportief bewegen, denk aan wandelen, skaten en fietsen.

Inwoners die hun leven lang sporten, bewegen ook in het dagelijks leven vaker. Plezier is een belangrijke voorwaarde om te gaan sporten en dat te blijven doen. Een vitaal sport- en beweegland­schap is daarom een basisvoorziening voor alle Utrechters. We vinden het belangrijk dat het sporten beweegaanbod aansluit op de behoeften in de stad en dat het aanbod voor iedereen dichtbij huis en toegankelijk is. Het op peil brengen en houden van het sport- en beweeglandschap als basisvoorziening is een grote uitdaging. In een groeiende en verdichtende stad is minder mogelijk. Naast de uitdaging om de bestaande sport- en beweegvoorzieningen in stand te houden, zien we dat het moeilijk is om ruimte te vinden om onze sportvoorzieningen in balans mee te laten groeien met de groei van de stad. We zullen onvermijdelijk met meer Utrechters samen gebruik moeten maken van de aanwezige sport- en beweegruimte. Dit geldt voor sportvelden, sporthallen, zwembaden, de openbare ruimte en parken in de stad. Ruimte delen en optimaal benutten van de sport- en beweegvoorzieningen zijn daarom de nieuwe standaard. Samen met de stad verkennen we daarvoor innovatieve oplossingen. In deze nota hebben we in beeld gebracht wat Utrecht de komende jaren nodig heeft om meer Utrechters te laten sporten en bewegen. We hebben keuzes moeten maken, omdat ruimte en middelen schaars zijn.

We beschrijven wat we op langere termijn willen bereiken en welke kansen we zien om de brede maatschappelijke waarde van sport en bewegen te benutten. Tegelijkertijd geven we duidelijkheid aan inwoners en partijen in de stad over wat we daadwerkelijk kunnen realiseren en waar we direct invloed op hebben. Bovendien geeft dit ons de mogelijkheid om meer te doen op het moment dat er andere financiering vrij komt in de toekomst, zoals eventuele middelen vanuit de hervormingen binnen het sociaal domein.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 7

Per doelstelling in deze nota geven we aan waar we op in kunnen zetten en geven we duidelijk weer wat we daadwerkelijk waar kunnen maken. Op de andere onderdelen zetten we pas in als extra ­middelen beschikbaar zijn. We zetten de deur open voor (financiële) samenwerking met onze partners in de stad. Dit vraagt om teamwork tussen de gemeente, inwoners, sport- en beweegaanbieders, ­vrijwilligers, sociale basis partners, het onderwijs, de zorg en het bedrijfsleven. Alleen samen zorgen we ervoor dat alle Utrechters een leven lang sporten en bewegen!

8

2. Samenvatting Ambitie: Een leven lang sporten en bewegen voor alle Utrechters. Leidende principes 1. Een vitaal sportlandschap is een basisvoorziening voor alle Utrechters. 2. Grondoorzaken aanpakken: voorkomen is beter dan genezen. 3. Ongelijk investeren voor gelijke kansen. 4. Samen de stad maken. We komen tot 3 opgaven. We willen dat: 1. Sport en bewegen voor alle Utrechters onderdeel is van hun dagelijks leven; 2. We een vitaal en passend sport- en beweegaanbod hebben; 3. Onze sport- en beweegvoorzieningen aansluiten bij de groei van de stad en de behoeften van Utrechters.

Thema 1.

Sport en bewegen als onderdeel van het dagelijks leven Doelstelling: In 2032 sporten en bewegen meer Utrechters waarbij we vooral aandacht hebben voor groepen die hierin achterblijven. Inzet op: ࡟ De aansluiting op de leefwereld van Utrechters. ࡟ De betaalbaarheid van sport. ࡟ Sporten en bewegen in de buurt. ࡟ Sport- en beweeg­talenten ࡟ Sport- en beweeg­ evenementen.

Thema 2.

Vitale sport- en beweeg­ aanbieders als basis Doelstelling: In 2032 heeft Utrecht een vitaal en passend sport- en beweeg­aanbod. Inzet op: ࡟ Passend aanbod dat aansluit op de sporten beweegbehoeften van Utrechters. ࡟ Het versterken van de vitaliteit van alle sporten beweegaanbieders. ࡟ Het stimuleren van sporten beweegaanbieders om aan de slag te gaan met positieve sportcultuur.

Thema 3.

Ruimte voor sport en bewegen in een verdichtende stad Doelstelling: In 2032 sluiten onze sport- en beweegvoorzieningen aan bij de groei van de stad en de behoeften van Utrechters. Inzet op: ࡟ Het optimaal benutten van beschikbare ruimte. ࡟ Inzet van ruimte en middelen: - Zoektocht naar ruimte voor sport. - Sportief en beweeg­ vriendelijk inrichten van openbare ruimte. - Ruimte voor urban sports. ࡟ Het benutten van de brede waar­de van sport­ accommoda­ties voor stad, wijk en buurt.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 9

3. Doelstellingen Deze nota sluit aan bij de ‘Sociale Visie Utrecht 2040’, die nog in ontwikkeling is, en de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU) 2040 en vervangt de tot op heden geldende Sportnota 2017-2023 en de Utrechtse Sportagenda. Met ons sport- en beweegbeleid hebben we de ambitie: ‘Een leven lang sporten en bewegen voor alle Utrechters’. Voor het realiseren van deze ambitie hebben we 3 doelstellingen die terugkomen in de begrotingscyclus onder het programma Levendige en gezonde stad. Binnen dat programma worden de doelstellingen 1) Op eigen niveau en manier sporten en 2) Toegankelijke sportvoorzieningen vervangen door de nieuwe doelstellingen van deze nota: ࡟ In 2032 sporten en bewegen meer Utrechters waarbij we vooral aandacht hebben voor groepen die hierin achterblijven. ࡟ In 2032 heeft Utrecht een vitaal en passend sport- en beweegaanbod. ࡟ In 2032 sluiten onze sport- en beweegvoorzieningen aan bij de groei van de stad en de behoeften van Utrechters. Het in september 2023 ondertekende Utrechtse Sportakkoord II ‘Samen sterker’, dat op onderdelen een impuls geeft aan het bestaande beleid, wordt voortgezet. Dit akkoord geeft op lokaal niveau uitvoering aan de afspraken uit het landelijke Sportakkoord, dat een looptijd kent tot en met 2026. Deze nota heeft verbindingen met veel andere nota’s en landelijke akkoorden.

Uit v

oe r i n g s p r o g r a m m

B e l e i d s n o t a ’s

Nota Gezondheid

Nota Financiële Bestaanszekerheid

Nota Samen Stad Maken

Nota van Uitgangspunten (onderdelen sociale basis en basiszorg)

Utrechtse Onderwijs Agenda

10

Integraal Zorg Akkoord (IZA)

Nota Jeugd

isie Utrech t eV

S oc

l

Landelijke akkoorden

40 20

Nota Buurten Wijkgericht werken

ia

Nota Inclusie en Diversiteit

a ’s

Nota Wmo Nota Werk en Re-integratie Nota Sport

Nota Wonen en Zorg

Hervormingsagenda Jeugd Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Sportakkoord II

Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (TAZ) Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO)

We willen dat Utrecht een stad is waar iedereen gezond leeft, prettig samenleeft, zich veilig voelt en zich ontwikkelt. Dat betekent dat onze grootste inspanningen gericht zijn op de bestaanszekerheid van de inwoners, het kansrijk opgroeien van kinderen en het gezond en duurzaam samenleven in alle wijken en buurten. Deze opgaven liggen verankerd in de gehele gemeentelijke organisatie en in onze samenwerking met partnerorganisaties en inwoners. Sport en bewegen draagt eraan bij dat kinderen kansrijk opgroeien en Utrechters gezond samenleven. Het ontbreken van financiële bestaanszekerheid is voor veel Utrechters een grote zorg. Voor degenen die dit het hardst nodig hebben, moet toegang tot sport en bewegen mogelijk blijven. Onze beleidsnota’s en uitvoeringsprogramma’s in het sociaal- en ruimtelijk domein hangen nauw met elkaar samen. Voor deze nota stellen we 4 keer een uitvoeringsprogramma op, in 2025, 2027, 2029 en 2031. In deze programma’s laten we concreter zien hoe we aan onze ambities en doelstellingen werken. Dit geeft ons de kans om mét de stad wendbaar in te spelen op trends, ontwikkelingen en veranderende behoeften.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 11

B

12

Opgave

1. Trends en ontwikkelingen In dit hoofdstuk omschrijven we eerst de trends en ontwikkelingen die invloed hebben op de Utrechtse sportwereld.1 Deze bepalen de opgave waarvoor we staan en daarmee ook onze ambitie voor de toekomst. Vervolgens staan we stil bij de leidende principes in onze aanpak en de thema’s waar we in de periode tot en met 2032 op inzetten. Demografische ontwikkelingen: de stad groeit2

Utrecht groeit de komende jaren sterk door. Volgens de huidige bevolkingsprognose passeert Utrecht in 2029 de grens van 400.000 inwoners en heeft de stad in 2040 meer dan 470.000 inwoners. Dat is een toename van bijna 100.000 inwoners in de komende 16 jaar. Utrecht is en blijft een jonge stad. We zien dat de komende jaren het aantal kinderen sterk groeit, in alle leeftijdsgroepen is een toename te zien. Een sterke groei zal plaatsvinden in de groep ouderen (65+): van 40.300 in 2024 naar 60.800 in 2040 (+51%). We zien dat de zorgvraag toeneemt3 en het zorgpersoneelstekort groeit. Sport en bewegen wordt weinig ingezet binnen de gezondheidszorg.4 De toekomstige Utrechters hebben invloed op hoe er wordt gesport en bewogen, welke ruimte dat vraagt en hoe het aanbod in de stad vormgegeven moet worden. Leeftijdsopbouw Utrecht, 2024 en voorspelde toename tot 2040 0-3 jaar 4-11 jaar 12-17 jaar 18-26 jaar 27-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65+jaar 0

40.000 2024

60.000

toename tot 2040

80.000 Bron: gemeente Utrecht

1 Waar we spreken over sport, verwijzen we ook naar bewegen. Voor de leesbaarheid van de tekst kiezen we ervoor om soms bewegen of sport weg te laten. Dus andersom, als we het over bewegen hebben, kan het ook voor sporten gelden. 2

Bevolkingsprognose | Utrecht Monitor (utrecht-monitor.nl)

3

https://zorgprofessionals.utrecht.nl/zorg-goed-toegankelijk-en-betaalbaar-houden

4

Mulier Instituut publicatie: ‘Sport en bewegen wordt te weinig ingezet in de gezondheidszorg’.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 13

Utrechters sporten en bewegen veel, maar dit geldt niet voor iedereen

In Utrecht doen we het goed op het gebied van sport- en beweegdeelname. We scoren aanzienlijk hoger dan het landelijk gemiddelde en de andere grote steden5. Wel zien we dat steeds minder Utrechters aan de beweegrichtlijnen voldoen en dat sommige inwoners minder makkelijk in aanraking komen met sport en bewegen. We zien deze verschillen met name bij Utrechters met een lage SEP6. Utrechters die moeite hebben met rondkomen en/of geen opleiding of een vmbo of mbo-1 opleiding hebben afgerond, sporten en bewegen het minst7. Zij wonen vaker in buurten met veel maatschappelijke vraagstukken. Hier hebben inwoners relatief veel te maken met meervoudige problematiek, sport en bewegen heeft daardoor vaak minder prioriteit. Ook zien we vier aandachtsgroepen die minder sporten en/ of bewegen, namelijk jongeren, jongvolwassenen in de leeftijd 19 t/m 25 jaar, ouderen en inwoners met een beperking. Aandeel jongeren (klas 2 en 4) dat wekelijks sport en beweegt (2023)

80%

% jongeren (klas 2 en 4) dat wekelijks sport bij een club, vereniging of sportschool

48%

% jongeren (klas 2 en 4) dat vijf of meer dagen per week minimaal een uur beweegt

Bron: Gezondheidsmonitor Jeugd 2023, gemeente Utrecht

Hoewel jongeren en jongvolwassenen relatief veel sporten, bewegen zij weinig. Minder dan de helft van hen beweegt voldoende8. We vrezen dat een deel van deze groep later ook uitvalt bij sport. De groep is erg divers en vraagt daarom om een gedifferentieerde aanpak. Aandeel jongvolwassenen dat wekelijks sport en beweegt

71%

% jongvolwassenen dat wekelijks sport

53%

% jongvolwassenen dat op 5 dagen van de week minimaal 30 minuten beweegt

Bron: Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2023, gemeente Utrecht

5

Op de kaart: Wekelijkse sporters | Sport en bewegen in cijfers

6

SEP: Sociaal Economische Positie is gebaseerd op sociale en economische factoren zoals inkomen, opleiding en werk.

7

Beweging | Volksgezondheidsmonitor

8

Beweging | Volksgezondheidsmonitor

14

Hoewel ouderen de laatste jaren meer zijn gaan bewegen, sporten en bewegen zij nog steeds relatief weinig in vergelijking tot andere leeftijdsgroepen9. Omdat deze groep de komende jaren sterk groeit en de gezondheidsvoordelen erg groot zijn, heeft deze groep extra aandacht nodig. Inwoners met een beperking sporten en bewegen ook minder. Voor deze groepen is het vinden van passend aanbod een uitdaging. Daarnaast is voor alle inwoners te veel zitten een groeiend probleem, ook dat vraagt om verbetering. Aandeel volwassenen en ouderen dat wekelijks sport en voldoet aan de beweegrichtlijn 100% 80% 60% 40% 20% 0

2018

2019

2020

2021

2022

% volwassenen dat wekelijks sport (18 jaar en ouder)

% volwassenen dat voldoet aan beweegrichtlijn (18 jaar en ouder)

% ouderen dat wekelijks sport (65 jaar en ouder)

% ouderen dat voldoet aan beweegrichtlijn (65 jaar en ouder)

Utrechters sporten veel bij verenigingen én op andere manieren

Utrecht is een atypische stad als het gaat over de manier waarop inwoners sporten. Landelijk zien we een trend waarbij verenigingen terrein verliezen ten opzichte van anders georganiseerde sporten. In Utrecht groeide het sporten in verenigingsverband juist de afgelopen jaren. Inwoners zijn vaker lid van een vereniging dan landelijk gemiddeld en het verenigingslidmaatschap is flink hoger dan in Amsterdam, Rotterdam en Den Haag10. Dit heeft deels te maken met de bevolkingssamenstelling: Utrecht heeft relatief veel inwoners met een hbo- of wo-opleiding. We zien dat zij vaker het belang inzien van sporten en dat het deel uitmaakt van hun opvoeding en cultuur. Ook in Utrecht sporten inwoners op andere manieren, bijvoorbeeld bij commerciële aanbieders of zelfstandig in de openbare ruimte. We zien dat jongeren steeds meer zijn gaan sporten buiten een vereniging of sportschool om11. Vooral tijdens corona zijn er veel appgroepen ontstaan waarin jongeren met elkaar afspreken om bijvoorbeeld te gaan voetballen of hardlopen. Die ontwikkeling van nieuwe organisatievormen heeft doorgezet. We zien informeel georganiseerde groepen sporters en urban sportscommunities opkomen, die veel actief zijn in de openbare ruimte. 9

Beweging | Volksgezondheidsmonitor

10

Op de kaart: Sportlidmaatschappen | Sport en bewegen in cijfers

11

Beweging | Volksgezondheidsmonitor

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 15

“Ik wil sporten op de momenten die mij uitkomen en nergens aan vastzitten.”12 Betaalbaarheid onder druk: wordt sport en bewegen een luxe?

De betaalbaarheid van sport en bewegen staat onder druk. Door de hoge inflatie van de afgelopen jaren is het levensonderhoud duurder geworden. Voor Utrechters die moeite hebben met rondkomen is het steeds lastiger geworden om in hun basisbehoeften te kunnen voorzien, waaronder sport en bewegen. We zien dat het gebruik van de U-pas voor sport en bewegen afneemt, hoewel in verhouding het gebruik van de U-pas toeneemt. Mensen maken andere keuzes, zoals de aanschaf van een laptop. Nadat kinderen 18 jaar zijn geworden, vallen veel ondersteuningsmogelijkheden weg om sport en bewegen te financieren. Utrechtse sport- en beweegaanbieders merken dat hun kosten de afgelopen jaren zijn gestegen, onder meer door de hoge energietarieven. Daar komt de komende jaren een tariefsverhoging voor het gebruik van de gemeentelijke sportaccommodaties bij, evenals een verhoging van de OZB als gevolg van gemeentelijke bezuinigingen. Naar verwachting zullen sport- en beweegaanbieders de hogere kosten (deels) doorberekenen aan hun leden. Hiermee wordt een lidmaatschap van een sportvereniging of andere sport- en beweeg­ aanbieders duurder en dreigt sport- en bewegen voor een deel van de Utrechters onhaalbaar te worden.

Sport- en beweegaanbieders ervaren grote uitdagingen

Veel Utrechters zijn lid van een sportvereniging. De stad kent relatief veel goed georganiseerde en sterke verenigingen. Een deel van deze verenigingen heeft wachtlijsten en heeft weinig tot geen ruimte om nieuwe leden aan te nemen. Toch zijn er signalen dat verenigingen het moeilijker krijgen. Sommige verenigingen hebben een terugloop in leden en hun vitaliteit staat onder druk als gevolg van onder meer oplopende kosten, grotere regeldruk en een gebrek aan vrijwilligers. Ook zien we dat verenigingen soms moeite hebben om aanbod te ontwikkelen dat tegemoetkomt aan de veranderende wensen en behoeften van sporters, zoals flexibiliteit en minder verplichtingen. Steeds meer sporters kiezen daarom voor een andere manier van sporten. Commerciële sport- en beweegaanbieders en communities hebben ondanks hun groei ook te maken met uitdagingen. De grootste is het vinden van betaalbare ruimte. Gevolg hiervan is dat we nog niet overal in de stad voldoende aanbod hebben. Communities zijn veelal informeel georganiseerd en voldoen niet altijd aan gemeentelijke voorwaarden. Daardoor ervaren zij soms moeite met het huren of kopen van een accommodatie, het aanvragen van subsidies of het organiseren van evenementen.

12

16

Alle quotes in de nota komen uit gesprekken met inwoners, partners en sport- en beweegaanbieders bij de ontwikkeling van deze nota.

De basis van de Utrechtse sportinfrastructuur is in gevaar

Er is een grote behoefte aan nieuwe woningen, de stad groeit en het is een uitdaging om in balans te blijven groeien. Voor een gezonde en aantrekkelijke stad is het hebben van voldoende sportvoorzieningen essentieel. De beschikbaarheid daarvan dichtbij huis is een belangrijk onderdeel van een gezonde leefomgeving. In het Meerjaren Perspectief Ruimte (MPR) constateren we dat de voorzieningen steeds minder in balans meegroeien en met name de sportvelden achterblijven. Nieuwe sportvelden kunnen alleen worden aangelegd als er voldoende financiële middelen beschikbaar zijn om de ruimtelijke aanpassingen door te voeren die nodig zijn om ruimte voor de velden te creëren. Verder zorgt de financiële situatie ervoor dat er binnensportruimte is geschrapt en dat de realisatie van een zwembad uitgesteld is. Onze sportaccommodaties worden voor het overgrote deel intensief gebruikt. Sporthallen hebben een hoge bezettingsgraad en bij de veldsporten is het aantal sporters per veld hoger (en soms veel hoger) dan gemiddeld in het land. Meerdere verenigingen geven aan dat zij te weinig ruimte hebben. Bij het schrijven van deze nota in 2024 komen we sport­ voorzieningen tekort.13 Het gaat met name om sporthallen en velden voor hockey, rugby, tennis en voetbal op de zaterdag in bepaalde delen van de stad.

Met het uitstel van de realisatie van zwembad Máximapark tot 2029 neemt ook de druk op de zwembadwater­ capaciteit toe. Zonder interventies zullen deze tekorten tot 2040 verder toenemen. De opkomst van nieuwe sporten, als padel en survivalrun, en nieuwe vormen van bestaande sporten, als 3x3 basketbal en 5 tegen 5 hockey, zorgt er in sommige gevallen voor dat de beschikbare ruimte efficiënter gebruikt kan worden, maar zorgt ook voor extra druk op de beschikbare capaciteit. De basis van de Utrechtse sportinfrastructuur is in gevaar. De tekorten worden de komende jaren alleen maar groter. In onderstaande tabel zijn de tekorten en overschotten aan velden en sporthallen per jaar in beeld gebracht aan de hand van de bevolkingsprognoses en sportdeelnamecijfers. Daarbij moet aangetekend worden dat een deel van de voorziene woningbouw nog niet is meegenomen in de cijfers.

Type voorziening

2023/2024

2030

2040

Voetbalvelden (zaterdag)

0

-1

-7

Voetbalvelden (zondag)

34

37

33

Hockeyvelden

-4

-4

-8

Tennisbanen

-22

-36

-62

Rugbyvelden

-2

-2

-2

Sporthallen14

-1,5

-0,8

-5,5

Tabel: verwachte tekorten/overschotten sportvoorzieningen Utrecht – Capaciteitsonderzoek Mulier Ruimte voor sport in Utrecht 2024

13

Raadsbrief Capaciteitsonderzoek sportaccommodaties Mulier 2024 Utrecht - iBabs Publieksportaal

14 Bij de berekening van het tekort aan sporthallen is uitgegaan van één sporthal per 15.000 inwoners. Hiermee is er in 2030 een berekend tekort van 0,8 sporthal. Het aantal sporthallen bevindt zich in 2030 wel binnen het doel dat wij onszelf stellen dat het aantal sporthallen zich te allen tijde bevindt tussen de bandbreedte 1:14.000 en 1:16.000 inwoners.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 17

2. Ambitie Sporten en bewegen levert een enorme bijdrage aan zowel de mentale als fysieke gezondheid van Utrechters, de gemeenschapskracht en het gezond samenleven in de stad. Utrechters doen mee, ontdekken hun talenten en ontmoeten anderen. Sport- en beweegvoorzieningen vormen een belangrijke vind- en ontmoetingsplek, evenals onze sportparken. Op basis van de trends en ontwikkelingen komen we tot drie opgaven, we willen namelijk dat: 1. sport en bewegen voor alle Utrechters onderdeel is van hun dagelijks leven; 2. we een vitaal en passend sport- en beweegaanbod hebben; 3. onze sport- en beweegvoorzieningen aansluiten bij de groei van de stad en de behoeften van Utrechters. De komende periode zetten we ons in voor de ambitie

‘Een leven lang sporten en bewegen voor alle Utrechters.’ Om deze ambitie waar te maken kiezen we drie thema’s en daaraan gekoppelde doelstellingen:

Thema 1. Sport en bewegen als onderdeel van het dagelijks leven

In 2032 sporten en bewegen meer Utrechters waarbij we vooral aandacht hebben voor groepen die hierin achterblijven.

Thema 2. Vitale sport- en beweegaanbieders als basis

In 2032 heeft Utrecht een vitaal en passend sport- en beweegaanbod.

Thema 3. Ruimte voor sport en bewegen in een verdichtende stad

In 2032 sluiten onze sport- en beweegvoorzieningen aan bij de groei van de stad en de behoeften van Utrechters.

18

3. Leidende principes Alles wat we de komende jaren gaan doen, doen we volgens vier principes die ons kompas zijn. 1. Een vitaal sportlandschap is een basisvoorziening voor alle Utrechters De kracht van sport en bewegen is dat veel mensen er plezier aan beleven. Voor de een gaat het om hard trainen voor belangrijke wedstrijden, voor de ander juist om samen met vrienden actief te zijn. Sport en bewegen is niet alleen een perfecte manier om te ontspannen en vrije tijd door te brengen, het heeft ook maatschappelijke meerwaarde. Zo draagt het bij aan gezondheid en gemeenschapskracht. In de Utrechtse sport zijn veel bewoners als vrijwilligers betrokken en is de sport een plek van ontmoeting en organisatiekracht. De preventieve werking van sport en bewegen kan alleen ingezet worden als de basis op orde is. Daarom is een vitaal sport- en beweeglandschap een basisvoorziening en is het belangrijk dat sport en bewegen voor iedereen haalbaar is. Een vitaal sport- en beweeg­ landschap hoort bij de directe woonomgeving en draagt daarmee direct bij aan de aantrekkelijkheid van onze stad.

Een vitaal Utrechts sportlandschap bestaat uit:

Een breed en gevarieerd scala aan vitale sport- en beweegaanbieders, van wandelgroepen tot topsportverenigingen en van beweeglessen online tot tennisscholen.

Een goede balans in het aanbod en (veranderende) behoeften van inwoners. We gaan kijken hoe we sportaanbieders hierbij kunnen ondersteunen.

Een passende en toegankelijke infrastructuur, waarbij sportparken overdag en ’s avonds toegankelijk en sociaal veilig zijn en het gebruik laagdrempelig is. Met openbare ruimte die zo is ingericht dat ook daar gesport en (sportief) bewogen kan worden.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 19

Vanuit de gemeente doen we daar ons uiterste best voor, maar we kunnen dat niet zonder Utrechters en sport- en beweegaanbieders. Vanwege de schaarste aan ruimte en middelen, zijn het delen van ruimte en optimaal gebruik maken van voorzieningen de standaard om iedereen te laten genieten van sport en bewegen. 2. Grondoorzaken aanpakken: voorkomen is beter dan genezen Sporten en bewegen draagt bij aan een gezonde leefstijl en heeft een preventieve werking voor iedereen. De maatschappelijke impact van sport en bewegen is voor Utrecht 2,64. Dit betekent dat elke euro inzet op sport en bewegen € 2,64 aan maatschappelijke opbrengsten oplevert in de stad15. Sport en bewegen is niet alleen goed voor de mentale en fysieke gezondheid, het helpt ook bij het verminderen van stress, zorgt voor nieuwe ontmoetingen en helpt bij het ontwikkelen van sociale vaardigheden. Door talenten te ontdekken en te ontwikkelen, staan Utrechters in hun kracht, worden ze uitgedaagd en hebben ze meer zelfvertrouwen. Het draagt bij aan gemeenschapskracht, verbinding en een sociaal netwerk. Sport en bewegen is een essentieel onderdeel van het samenleven in buurten en wijken.

“Als huisarts zie ik kansen om bewegen als medicijn in te zetten.” Voor bepaalde groepen die een achterstand hebben in sport- en beweegdeelname doen we met deze nota een stapje extra. We vergroten de kwaliteit van leven, verlagen waar mogelijk de verwachte druk op de zorg(kosten) en zorgen ervoor dat minder Utrechters in zorgtrajecten terechtkomen. We zien kansen om sport en bewegen in te zetten voor meerdere doelgroepen en binnen het Utrechtse zorgmodel (sociale basis, basiszorg en aanvullende zorg). In dit kader onderzoeken we de kansen in de hervormingen binnen het sociaal domein en samenwerking met zorgpartijen. 3. Ongelijk investeren voor gelijke kansen Voor de meeste Utrechters is een basissportinfrastructuur die op peil blijft voldoende. Onze budgetten voor sport- en beweegstimulering zijn beperkt en daarom zetten we deze gericht in voor een deel van de Utrechters voor wie sporten en bewegen niet vanzelfspre­ kend, of zonder hulp onmogelijk, is. Zo kunnen ook zij de voordelen ervaren en krijgen meer Utrechters een eerlijke kans. Hiermee investeren we ongelijk voor gelijke kansen. We stimuleren deze Utrechters met een achterstand in sport en bewegen op plekken waar zij regelmatig komen. Dit doen we samen met partners en aanbieders in de buurt en wijk. 4. Samen de stad maken Een leven lang sporten en bewegen is onmogelijk zonder de kracht van de stad.

Samen met aanbieders zorgen we ervoor dat Utrecht een sportstad is en blijft. Sport- en beweeg­aanbieders vervullen een belangrijke rol, hier zit veel energie en organisatiekracht. We hechten veel waarde aan de grote aantallen vrijwilligers die hier actief zijn.

15

20

Kenniscentrum Sport en bewegen 2024

Om ervoor te zorgen dat de sportinfrastructuur blijft aansluiten op de behoeften van Utrechters en sport- en beweegaanbieders, is het belangrijk dat we die goed kennen. We willen weten wat Utrechters nodig hebben, vanuit sporters en juist ook niet-sporters. Als we iets gaan doen of ontwikkelen, betrekken we de inwoners, aanbieders en partners in de wijk daarbij. We werken buurt- en wijkgericht samen met de partners in de sociale basis en basiszorg. Ook steunen we initiatieven uit de stad die de bestaande infrastructuur aanvullen. Het is belangrijk dat we weten wat aanbieders nodig hebben aan ondersteuning en ruimte om vitaal te blijven. Zo kunnen zij blijven inspelen op ontwikkelingen, waaronder veranderende sport- en beweegbehoeften. We luisteren naar wat de stad nodig heeft en wegen alle belangen af in de keuzes die we maken.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 21

4. Drie thema’s 4.1 Sport en bewegen als onderdeel van het dagelijks leven Utrecht kent een hoge sportdeelname en we willen dat minimaal zo houden. Sport en bewegen heeft veel voordelen. Het helpt bijvoorbeeld Utrechters die in het dagelijks leven te maken hebben met eenzaamheid, stress en overgewicht. Sport en bewegen draagt bij aan sociale cohesie en (mentale) gezondheid. Scheidslijnen tussen groepen bewoners worden scherper en er is sprake van discriminatie, racisme, uitsluiting en polarisatie. We zien dat groepen inwoners steeds meer langs elkaar heen leven of zelfs tegenover elkaar komen te staan. Dit maakt het extra belangrijk om de verbindende kracht van sport te versterken. De gezondheids­ verschillen tussen groepen Utrechters zijn hardnekkig en groot, en deze willen we verkleinen. In het Scheidslijnenrapport zien we waar grote verschillen zijn tussen wijken en buurten. We zien de volgende doelgroepen die aantoonbaar minder sporten en/of bewegen: 1. Inwoners met een lage SEP (Sociaal Economische Positie); 2. Jongeren en jongvolwassenen (12 t/m 25 jaar); 3. Ouderen (65+); 4. Inwoners met een beperking. We hebben onvoldoende middelen om onze sport- en beweeg­stimulering op alle doelgroepen in te zetten. We kiezen er daarom voor om de komende notaperiode in te zetten op: 1. Utrechters van 0-18 jaar met een lage SEP inclusief hun opvoeders. 2.

Utrechters met een lichamelijke of verstandelijke beperking. Als er meer middelen beschikbaar zijn en/of komen, zetten we ook in op:16 • De gekozen doelgroepen met meer intensiteit; • Meer buurten; • Meer doelgroepen die een achterstand hebben in sport- en beweegdeelname, namelijk: jongeren met een midden en hoge SEP, jongvolwassenen in de leeftijd 19 – 25 jaar, ouderen, volwassenen met een lage SEP en Utrechters met een licht verstandelijke beperking.

“Jong beginnen is jaren winnen!”

16 Deze volgorde geeft geen prioritering aan. Deze is mede afhankelijk van waar mogelijke extra middelen vandaan komen en waar ze voor bestemd zijn. Dit geldt ook voor de overige kaders in de nota waarin keuzes worden beschreven.

22

We spannen ons de komende jaren gerichter in om Utrechters van 0-18 jaar met een lage SEP inclusief hun opvoeders te stimuleren om te sporten en bewegen. Daarmee laten we hen profiteren van de eerdergenoemde voordelen van een actieve leefstijl. We kiezen voor deze groep, omdat alle kinderen en jongeren in Utrecht het verdienen om kansrijk op te groeien en sport is daar onderdeel van. Vroeg de voordelen van sport en bewegen ervaren, zorgt ervoor dat zij ook op latere leeftijd blijven sporten en bewegen. We zetten bewust ook in op ouderbetrokkenheid, omdat opvoeders een cruciale rol hebben. We bereiken deze groep het best door te focussen op buurten met de grootste kwetsbaarheid in de lijn van het Scheidslijnenrapport. We kunnen niet iedereen binnen deze groep bedienen. Daarom is het nodig om binnen deze groep de inzet te faseren in tijd en de mate van intensiteit. Daarnaast blijven we onze inzet op Utrechters met een lichamelijke of verstandelijke beperking continueren, omdat zij zonder onze ondersteuning nauwelijks kunnen sporten of bewegen. Dat willen we doen door in te zetten op: ࡟ de aansluiting op de leefwereld van Utrechters ࡟ de betaalbaarheid van sport ࡟ sporten en bewegen in de buurt ࡟ sport- en beweegtalenten ࡟ sport- en beweegevenementen

4.1.1 Aansluiting op leefwereld Utrechters

We sluiten aan op de leefwereld van Utrechters door drempels en behoeften om te sporten en te bewegen van gekozen doelgroepen in beeld te brengen en hierop in te spelen. Hierbij hebben we oog voor de verschillende mijlpalen in het leven van deze inwoners, zoals de overstap naar de middelbare school, starten met een studie en het krijgen van kinderen. We zien dat Utrechters naast in verenigingsverband ook anders sporten, bijvoorbeeld thuis en in de openbare ruimte. Dit maakt sport toegankelijker en dat willen we aanmoedigen, bijvoorbeeld door het wegnemen van drempels. Voor inwoners met een beperking moeten voorzieningen en de openbare ruimte goed toegankelijk zijn. Denk hierbij aan voldoende parkeerplaatsen voor mensen met een beperking als er een wedstrijd is. We monitoren hoe inwoners met een beperking de toegankelijkheid van de sport- en beweegvoorzieningen in de stad ervaren. Ook zijn er Utrechters die zich niet welkom of thuis/veilig voelen in een sportomgeving vanwege hun achtergrond. De verharding in de samenleving leidt ook in de sport tot verbale en fysieke excessen. Naast fysieke en sociale drempels, kunnen deze ook zitten in vervoer, de vindbaarheid van het aanbod en financiële beperkingen.

Om een beter beeld te hebben van de behoeften en ervaren drempels, gaan we één keer per vier jaar een uitgebreid onderzoek uitvoeren naar sport- en beweegdeelname én onderzoeken we de benodigde ruimte voor sport en bewegen. Hierbij is het belangrijk dat we in contact komen met inwoners en hen bewust maken van de meerwaarde van sport en bewegen. We communiceren gerichter, benutten het netwerk en rolmodellen rondom verschillende inwoners en zetten belangenorganisaties in. Dit doen we samen met sporten beweegaanbieders, onze sociale basis partners, huisartsen, scholen en andere partijen.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 23

4.1.2 Betaalbaarheid van sport en bewegen

Eén van de ervaren drempels om te sporten en bewegen is de betaalbaarheid. De bestaans­ zekerheid van inwoners met een laag inkomen staat onder druk. Inwoners geven andere behoeften en uitgaven prioriteit boven sport en bewegen. Door inflatie, stijgende (energie) kosten en de voorgenomen tariefverhoging per 2026 van de gemeentelijke sportvoor­ zieningen, wordt het sportaanbod duurder. Daarom is het nog urgenter om sport en bewegen voor inwoners met een kleine portemonnee betaalbaar te maken en te houden. In Utrecht willen we immers niet dat je portemonnee bepaalt of je kunt sporten of bewegen. Als gemeente zetten we een extra stap voor kinderen die opgroeien in armoede. Via de U-pas hebben zij de kans om mee te doen aan sport, cultuur en andere activiteiten. Helaas zien we door verschillende ontwikkelingen een dalende trend in het aandeel van het U-pas tegoed dat door kinderen wordt besteed aan sport en cultuur. Via de nota financiële bestaanszekerheid geven we daarom een impuls. We weten ook dat de bestaande regelingen voor kinderen om te sporten niet bij iedereen bekend zijn of dat het aanvraagproces voor drempels zorgt. In sommige gevallen spelen ook wantrouwen en de angst om fouten te maken een rol, waardoor zij geld terug zouden moeten betalen. We verkennen of tegoeden via fondsen zoals het Paul Verweel Sportfonds op de U-pas gezet kunnen worden.

Organisaties gaan hier uiteindelijk zelf over, maar wij streven naar eenvoud door te proberen partijen op één lijn te krijgen. Een andere manier om sport en bewegen betaalbaarder te maken is het stimuleren van solidariteitspotjes bij sport- en beweegaanbieders. Daarnaast zien we op termijn kansen voor een maatschappelijk 0-tarief voor sportaccommodaties, als daar middelen voor beschikbaar komen. We verkennen hoe we tariefverhogingen voor sportvoorzieningen kunnen differentiëren, zodat Utrechters met een kleine beurs minder geraakt worden. Daarnaast kennen verschillende sportaanbieders zelf regelingen die we gaan etaleren om andere aanbieders te inspireren. We verkennen of het Utrechtse bedrijfsleven dit kan versterken.

4.1.3 Sporten en bewegen in de buurt

We zien een verband tussen een lage SEP en een lage sport- en beweegdeelname. Daarom focussen we op de jeugd en hun opvoeders met een lage SEP in buurten met de grootste kwetsbaarheid. We werken samen met partners en aanbieders op vindplaatsen op buurt- en wijkniveau. Denk onder meer aan (buurt)sportverenigingen, kinderopvang, jongerenwerk, buurthuizen en zorgcentra. Dit doen we op zowel strategisch niveau, als operationeel niveau. Hierbij sluiten we aan bij de wijkplannen die we samen met de sociale partners ontwikkelen. Het sport- en beweegaanbod bij onder meer buurthuizen, brede scholen en speeltuinen is hierbij belangrijk. We sturen er ook actiever op aan dat nieuw aanbod het bestaande aanbod aanvult en zoveel mogelijk aansluit op de bestaande infrastructuur en behoeften van inwoners. We ondersteunen beweeginitiatieven van bewoners, zodat het aanbod onderdeel is van het samenleven in de buurten.

“Kinderen kennen buskruit niet meer als spel. Sociale media en gamen zitten bewegen in de weg.”

24

We zien dat kinderen en jongeren minder bewegen en hun motoriek achteruitgaat. Daarom stimuleren we Utrechters van 0-18 jaar en hun opvoeders in kwetsbare buurten om voldoende te bewegen gedurende de dag en kennis te maken met verschillende vormen van sport en bewegen. We vinden het belangrijk dat kinderen voldoen aan de beweegrichtlijnen. Ook vinden we het belangrijk dat ieder kind zwemvaardig (diploma A) en bij voorkeur zwemveilig (diploma C) is. Het overgrote deel van de kinderen in Utrecht heeft een zwemdiploma, voor kinderen die opgroeien in een gezin met lage welvaart is dat minder vanzelfsprekend.17 School is bij uitstek een geschikte plek om kinderen meer te laten bewegen, zowel het primair als het voortgezet onderwijs. Extra beweegmomenten kunnen bijdragen aan een verbeterde aandacht en concentratie, zelfbeheersing, stemming en lichamelijke conditie. Nieuw is dat we ons inzetten voor de jongste kinderen (0-4 jarigen), jongeren en hun opvoeders. We verstevigen de positie van bewegen en sporten op scholen, bij de kinderopvang en voor- en vroegschoolse educatie (VVE).

Dit doen we door hen ondersteuning op maat te bieden bij beweeginitiatieven wanneer zij meer willen bewegen gedurende de schooldag, kinderen kennis willen laten maken met sporten, hen willen toeleiden naar passend aanbod of gebruik willen maken van het Brede schoolprogramma, het Utrechts Beweegprogramma, schoolzwemmen en schoolsportevenementen. Voor de allerjongsten zijn de vindplaatsen de jeugdgezondheidszorg en voorschoolse voorzieningen, zoals de peuterspeelzaal en kinderopvang. Op jonge leeftijd willen we kinderen de kans geven om sport en bewegen te ontdekken en zich motorisch goed te ontwikkelen, omdat we ervan overtuigd zijn dat plezier en vaardigheid samenhangen. We willen deze kinderen de kans geven om te ontdekken waar hun talenten liggen door drempels weg te nemen voor de opvoeders om hun kinderen te laten sporten, ook op langere termijn. Een goede start kan een leven lang vruchten afwerpen.

17

Zwemvaardigheid | Volksgezondheidsmonitor

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 25

We zien ook kansen op stedelijk niveau voor jongeren en jongvolwassenen, volwassenen in lage SEP, ouderen en Utrechters met een licht verstandelijke beperking. Zodra er meer middelen beschikbaar zijn, gaan we samen met onder meer zorginstellingen, huisartsen en fysiotherapeuten op zoek naar hun behoeften en de ervaren drempels zodat we een passend aanvullend aanbod kunnen creëren.

4.1.4 Sport- en beweegtalenten

Sportstad Utrecht brengt veel talentvolle sporters voort. Daar zijn we trots op en we geven deze sporters graag het podium. We geloven dat deze talenten en toppers een inspiratie vormen voor anderen om te gaan bewegen. We willen talentvolle sporters daarom de kans bieden om hun mogelijkheden optimaal te ontwikkelen in een sociaal veilig sportklimaat. Verschillende verenigingen en talentprogramma’s in onze stad zetten zich hiervoor in. We blijven hen ondersteunen, we onderzoeken hoe we de accommodaties hiervoor nog beter kunnen inzetten en verkennen de mogelijkheden om talentontwikkeling betaalbaar te houden voor alle inwoners. We hebben extra aandacht voor de herkenning en ondersteuning van talenten uit kwetsbare buurten. We kijken ook naar talenten uit de urban scene. We geven bij de ondersteuning aan talentenprogramma’s de voorkeur aan groepen boven individuele sporters en vragen als tegenprestatie hun inzet als rolmodel en inspiratiebron. De afgelopen jaren hebben verschillende topsportorganisaties aan de oostkant van Utrecht zich met onze steun verenigd in Sportcampus Traiectum. Breder in de stad werken sportaanbieders met ambities op topsport en talentontwikkeling samen binnen het Utrecht Talent Center. Het delen van kennis en gebruikmaken van elkaars faciliteiten en inzet staat hierbij centraal.

We blijven de komende jaren deze samenwerkingsverbanden ondersteunen en zetten in op het vergroten van de zichtbaarheid en impact in de gehele stad.

4.1.5 Sport- en beweegevenementen

Sport- en beweegevenementen zetten we in om meer Utrechters te laten sporten en bewegen. Evenementen zijn een laagdrempelige manier om kennis te maken met verschillende sporten of vormen voor inwoners een uitdaging om naartoe te werken, als deelnemer of vrijwilliger. Ze dragen bij aan de fysieke en mentale gezondheid van inwoners. Aanbieders in de stad zetten evenementen in om mensen in beweging te brengen, zich te profileren, hun sport te etaleren en nieuwe leden te werven. Ook geloven we in de kracht van schoolsportevenementen om meer kinderen en jongeren kennis te laten maken met diverse sporten. Zo kunnen zij ontdekken of een sport bij hen past. We laten de middelen zoveel mogelijk ten goede komen aan lokale sportaanbieders en organisatoren. Onze beperkte middelen zetten we in bij evenementen waar Utrechters aan kunnen deelnemen. Het is belangrijk dat er aandacht is voor de inzet op doelgroepen met een achterstand in sport- en beweegdeelname, daarvoor gaan we onze evenementenkalender actiever gebruiken. Hierbij hebben we ook oog voor de betaalbaarheid van evenementen voor deze groepen. We zorgen ervoor dat sportevenementen die we financieel ondersteunen passen in onze richtlijnen voor gezonde voeding, duurzaamheid en het terugdringen van gokreclames.

Dit betekent dat we tot 2028 stoppen met financiering van (inter)nationale ‘kijkevenementen’ vanwege het gebrek aan financiële middelen. We verkennen wel de mogelijkheid om met publieke en private middelen op de langere termijn weer een groot internationaal evenement te organiseren.

26

Belangrijkste inzet voor de komende jaren uitgelicht: • Aansluiten op de leefwereld van inwoners door gerichter te communiceren, het netwerk, rolmodellen en belangenorganisaties in te zetten; • Eén keer per vier jaar een uitgebreid onderzoek uitvoeren naar sport- en beweegdeelname én naar de benodigde ruimte voor sport en bewegen; • Het betaalbaarder maken van sport en bewegen; • Het verstevigen van de positie van sport en bewegen op het primair en voortgezet onderwijs, VVE en kinderopvang in kwetsbare buurten; • Het continueren van onze talentondersteuning met extra aandacht voor de herkenning en ondersteuning van talenten uit kwetsbare buurten en uit de urban scene; • Het financieel ondersteunen van evenementen waar Utrechters aan mee kunnen doen met extra aandacht voor doelgroepen met een achterstand in sport en bewegen. Als er meer middelen beschikbaar zijn en/of komen, zetten we ook in op: • Het betaalbaarder maken van sport en bewegen voor een bredere groep Utrechters; • De preventieve waarde van sport en bewegen door onder meer bredere aansluiting op de wijkplannen van de sociale partners; • Meer evenementen, waaronder kijkevenementen; • Meer inzet op talentontwikkeling én topsport.

4.2 Vitale sport- en beweegaanbieders als basis We zijn een stad met meer dan 700 sport- en beweegaanbieders. In Utrecht is het aanbod heel divers. We hebben sportverenigingen, boulderhallen, denksportverenigingen, wandelen fietsgroepen, yogagroepen in parken, vechtsportaanbieders, salsalessen en nog veel meer. Dat is belangrijk, want de sport- en beweegbehoeften van Utrechters zijn verschillend. De drijvende kracht achter een groot deel van het Utrechtse sport- en beweegaanbod zijn (vrijwilligers van) de sportverenigingen, andere aanbieders en evenementorganisatoren. Zij leveren een enorme bijdrage aan de gemeenschapskracht van de stad. Hier komen gelijkgestemden samen en ontstaan nieuwe ontmoetingen. Zij dragen in grote mate bij aan het betaalbaar houden van sport. Ook zien we sport- en beweegaanbieders die al actief inzetten op maatschappelijke uitdagingen en aanbieders die hiervoor de intentie hebben. Om ervoor te zorgen dat zo veel mogelijk Utrechters gaan sporten en bewegen zien we voldoende, divers en toegankelijk aanbod van sport- en beweegaanbieders in de stad als essentiële voorwaarde. De aanbieders vormen de basis van de Utrechtse sportinfrastructuur. Daarom is het belangrijk dat ze vitaal zijn en blijven.

Dat betekent dat zij zelfstandig en ondernemend hun sport kunnen organiseren, voldoende en betaalbare accommodaties hebben, werken aan een positieve sportcultuur en met vertrouwen toekomstige ontwikkelingen tegemoet kunnen treden. Dit willen we de komende periode gaan doen: ࡟ We zetten in op aanbod dat aansluit op de sport- en beweegbehoeften van Utrechters. ࡟ We versterken de vitaliteit van sport- en beweegaanbieders. ࡟ We stimuleren sport- en beweegaanbieders om aan de slag te gaan met positieve sportcultuur.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 27

28

4.2.1 Aanbod dat aansluit op sport- en beweegbehoeften van Utrechters

We zien zowel een stijging van sporten in verenigingsverband, als een groei van andere en nieuwe vormen van sport en bewegen. Utrechters sporten ook individueel, denk aan hardlopen en wandelen. Daarnaast zien we een grotere behoefte aan aanbieders die meerdere sporten faciliteren en aanbod dichtbij huis. Jongeren geven aan graag gevarieerd en flexibel te willen sporten. Daarnaast merken we dat er behoefte is aan specifiek aanbod, zoals vrouwen­ zwemmen of een sportaanbod voor trans en queer personen. Het gaat niet alleen over activiteiten, maar ook over praktische zaken zoals het gebruik van kleedkamers en toiletten. We zien mogelijkheden om e-sports in te zetten om inwoners in beweging te krijgen als er een beweegcomponent aan gekoppeld is.

“Sommige Utrechters sporten liever in een safe space met mensen bij wie zij zich veilig voelen.” We willen weten waar het aanbod in de stad niet aansluit op de behoeften van Utrechters. Bestaande aanbieders helpen we om ontbrekend aanbod te ontwikkelen en om hun aanbod vindbaarder te maken, ook voor Utrechters die niet digitaal vaardig of moeite hebben met lezen en schrijven. Daarnaast ondersteunen we nieuw aanbod en nieuwe organisatievormen zoals urban sports­communities en buurtsportverenigingen, omdat we het belangrijk vinden dat iedereen sport en beweegt op een manier die bij hen past. Hierbij hebben de kwetsbaarste buurten onze prioriteit. We hechten waarde aan sporten en bewegen in groepsverband, vanwege het sociale netwerk dat daarmee ontstaat. Ook weten we uit onderzoeken dat sporten in groepsverband bijdraagt aan meer en langer sporten en bewegen.

“Ik voel me thuis en vertrouwd bij mijn kickboksschool. De trainers en mensen met wie ik train voelen aan als familie op wie ik kan bouwen.” 4.2.2 Versterken vitaliteit van alle sport- en beweegaanbieders

Het grootste deel van de sport- en beweegaanbieders is vitaal en dat willen we graag zo houden. SportUtrecht is hét loket voor sport- en beweegaanbieders in de stad. Via hun inzet geven we prioriteit aan proactieve ondersteuning aan sport- en beweegaanbieders die bij uitstek kinderen en jongeren in kwetsbare buurten bereiken. Ouderbetrokkenheid en vrijwilligerswerk zijn hier minder vanzelfsprekend en dat vraagt dus meer van trainers, vrijwilligers en sportbestuurders. Daarnaast richten we ons de komende jaren op het reactief ondersteunen en versterken van sport- en beweegaanbieders in de stad die met een duwtje in de rug zelfstandig vitaal kunnen worden. We richten ons op alle soorten aanbieders, dus ook commerciële aanbieders en (urban) sportscommunities. Ook zij brengen inwoners in beweging, zorgen voor een plek waar Utrechters zich thuis en veilig voelen en dragen bij aan gemeenschapskracht.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 29

We zien een verschil tussen de ondersteuning die verenigingen en communities en commerciële sportaanbieders nodig hebben. Verenigingen draaien op een bestuur en de inzet van vrijwilligers, terwijl commerciële aanbieders over het algemeen juist werken met professionals. Communities zijn informeel georganiseerd, soms zonder duidelijke structuur. We verkennen welke ondersteuning de verschillende soorten aanbieders nodig hebben en werken hierin samen met SportUtrecht, bonden en kennisinstellingen. Ook stimuleren we samenwerking en de uitwisseling van kennis en expertise tussen verschillende sporten beweegaanbieders. Soms komt het voor dat een aanbieder geen toekomst heeft, ondanks aanvullende ondersteuning. In dat geval stoppen we met de ondersteuning en de ingebruikgeving van accommodaties. SportUtrecht fungeert in een dergelijke situatie als intermediair om ervoor te zorgen dat de sporters kunnen blijven sporten en bewegen. Utrecht is een studentenstad. In veel gevallen sporten en bewegen studenten bij studenten­ sportverenigingen en -voorzieningen, gedeeltelijk bij andere aanbieders. Tijdens hun studententijd zijn ze vaak actief als vrijwilliger of bestuurslid bij de verenigingen. Daarna nemen zij deze ervaring en expertise mee naar andere aanbieders in de stad en zijn daarmee waardevol voor de vitaliteit van aanbieders. Er zijn wachtlijsten bij studenten­ sportverenigingen.

Samen met hen en onderwijsinstellingen (UU, HU en MBO) werken we aan een convenant om zoveel mogelijk studenten te laten sporten en bewegen en hun kracht en meerwaarde voor een vitaal sportlandschap in de stad te benutten.

4.2.3 Positieve sportcultuur

De komende jaren jagen we samen met SportUtrecht en (vitale) aanbieders een positieve sportcultuur aan. Hiermee versterken we ook de pedagogische basis in de stad. Met een positieve sportcultuur bedoelen we een omgeving waar sporters met respect worden behandeld en gelijke kansen krijgen, waar ze plezier hebben en worden uitgedaagd en waar actief wordt gewerkt aan sociale veiligheid. Een positieve sportcultuur zorgt voor meer plezier, wat de kans vergroot dat de deelnemers ook blijven sporten. Daarnaast draagt een positieve sportcultuur bij aan verbondenheid binnen de club, wat weer positieve effecten heeft op bijvoorbeeld de actieve betrokkenheid van leden. We benaderen een positieve sportcultuur vanuit drie invalshoeken: ‘Een sociaal veilige omgeving; waarin iedereen kan meedoen; en (sport)plezier en ontwikkeling centraal staan.’ In een sociaal veilige omgeving bestaat een duidelijk kader voor gewenst en ongewenst gedrag. Sportaanbieders spelen een belangrijke rol in het stellen van de norm, maar er is ook ruimte voor het bespreken van grenzen, omdat deze voor ieder individu anders kunnen zijn. In een sociaal veilige omgeving wordt zoveel mogelijk gedaan om grensoverschrijdend gedrag te voorkomen. Mocht zich dat tóch voordoen, dan weten betrokkenen bij de sportaanbieder (al dan niet via protocollen) op een adequate manier te reageren en de juiste ondersteuning te vinden.

Het tegengaan van grensoverschrijdend gedrag begint bij het bespreekbaar maken van grenzen en de gewenste norm. Het is daarom belangrijk om hier op alle niveaus en met alle partijen binnen de sportwereld continu het gesprek over te voeren. Dit maakt normen en afspraken duidelijk en maakt het makkelijker om elkaar hierop aan te spreken.

30

‘Iedereen kan meedoen’ betekent dat Utrechters zich thuis voelen op een sportplek die bij hen past. Het bevorderen van inclusie en het tegengaan van discriminatie en uitsluiting is mogelijk door sportaanbod toegankelijk te maken voor specifieke behoeften of via acties om discriminatie en uitsluitingsmechanismen tegen te gaan. De laatste invalshoek van een positieve sportcultuur is het centraal staan van plezier en ontwikkeling van de sporter. Dat is cruciaal voor het behouden en versterken van de intrinsieke motivatie om te sporten. Wie met plezier sport, ontwikkelt zich ook op sociaal, emotioneel, cognitief en motorisch gebied. Sporters gaan langer door en creëren meer zelfvertrouwen, eigenwaarde en sociale verbondenheid en zijn mentaal weerbaarder doordat zij hun eigen emoties en die van anderen goed kunnen herkennen en benoemen. Trainers en coaches spelen hier een belangrijke rol in. Met goede pedagogische en didactische vaardigheden zijn ze beter in staat om de ontwikkeling en het plezier bij sporters te stimuleren. Door bewustzijn en kennis over sociaal emotionele ontwikkeling bij trainers en coaches te vergroten, versterken we de sociale omgeving rondom kinderen, jongeren en jongvolwassenen. Met de juiste vaardigheden ervaren zij zelf meer plezier en is de kans groter dat zij als trainer aan hun sport verbonden blijven.

Daarmee vormen zij een belangrijk onderdeel van de pedagogische basis in de stad. Ze hebben ook een belangrijke rol in het zorgen voor een veilige omgeving: als autoriteit kunnen ze de norm stellen door middel van voorbeeldgedrag of via het handhaven bij incidenten. Niet alleen de coaches en trainers hebben hier een rol in, maar bijvoorbeeld ook ouders langs de lijn. Hiernaast is sport en bewegen onderdeel van gezonde leefgewoonten en daar hoort een ­gezonde omgeving bij. Hiervoor sluiten we aan op de nota ‘Samen gezondheidsverschillen verkleinen 2024-2027’. We zetten daarom in op het bannen van roken bij de sportclub en het bevorderen van verantwoord alcoholgebruik. We werken met sportaanbieders aan een gezond aanbod van eten en drinken op alle sportvoorzieningen en sportevenementen.

Beleidsnota Sport en Bewegen december 2024 | 31

Belangrijkste inzet voor de komende jaren uitgelicht: • Het ondersteunen van alle soorten sport- en beweegaanbieders in Utrecht; • Proactief ondersteunen van sport- en beweegaanbieders die bij uitstek kinderen en jongeren in kwetsbare buurten bereiken; • Het ondersteunen en versterken van sport- en beweegaanbieders in de stad die met een duwtje in de rug zelfstandig vitaal kunnen worden; • Het stoppen met de ondersteuning en de ingebruikgeving van accommodaties als een aanbieder ondanks aanvullende ondersteuning geen toekomst heeft; • Een positieve sportcultuur. Als er meer middelen beschikbaar zijn en/of komen, zetten we ook in op: • Het proactief ondersteunen van meer sport- en beweegaanbieders op meerdere thema’s, zoals beleid, financiën, gezonde sportomgeving, maatschappelijke rol, e-sports, kader en trainers.

4.3 Ruimte voor sport en bewegen in een verdichtende stad Utrecht heeft een breed aanbod aan sportvoorzieningen, van gemeentelijke sportparken, sporthallen en zwembaden, tot sport- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte, tot sportaccommodaties van ondernemende sport- en beweegaanbieders. Allemaal dragen deze bij aan het in beweging brengen van Utrechters. Door gebrek aan ruimte en middelen zien we dat het aanbod onvoldoende meegroeit met de groei van de stad. We vinden het belangrijk dat iedereen dichtbij huis kan sporten en bewegen, bij een voorziening die aansluit bij zijn of haar sport- en beweegbehoefte. De nabijheid van sport- en beweegaccommodaties is een essentieel onderdeel van de basisinfrastructuur in de stad. Dit doen we door in te zetten op: ࡟ optimaal benutten van beschikbare ruimte; ࡟ inzet van ruimte en middelen; ࡟ benutten van de brede waarde van sportaccommodaties voor stad, wijk en buurt.

4.3.1 Optimaal benutten van beschikbare ruimte

Ons uitgangspunt is dat we de ruimte en de voorzieningen in de stad voor sport en bewegen optimaal gebruiken. Dit is ook nodig, want we zien dat er minder ruimte voor sport en bewegen is. Samen met onze aanbieders zoeken we naar out-of-the-box oplossingen om zoveel mogelijk inwoners van de sportvoorzieningen in de stad gebruik te laten maken. Dat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Waar mogelijk verbinden we de opgave voor sport- en beweegvoorzieningen in een vroeg stadium met andere opgaven en financieringsstromen, zoals groen, onderwijs, mobiliteit en energie. We verkennen met partijen in de stad, zoals sport- en beweegaanbieders, het bedrijfsleven, het onderwijs en woningbouwcorporaties, hoe we (openbare) ruimtes en gebouwen op een innovatieve manier kunnen gebruiken. Ook hebben

32

we oog voor tijdelijke locaties die we hiervoor kunnen gebruiken. We vinden het tenslotte ­belangrijk dat onze accommodaties zo zijn ingericht dat ze zo goed mogelijk tegemoetkomen aan de behoeften van verenigingen en andere aanbieders die er gebruik van maken. Efficiënt en multifunctioneel gebruik We sturen op efficiënt en multifunctioneel gebruik van onze sportvoorzieningen, waarbij de aanwezige capaciteit optimaal gebruikt wordt en waar nodig de beschikbare ruimte gedeeld wordt. We houden hierbij rekening met ontwikkelingen en veranderingen in het Utrechtse sport- en beweeglandschap en passen onze werkwijze aan waar dat nodig is. Het is essentieel dat we oog hebben voor de vitaliteit van aanbieders en ook voor de toegankelijkheid en duurzaamheid van onze voorzieningen. Dit betekent dat we investeren in accommodaties die goed exploiteerbaar zijn en geschikt voor meerdere sporten en aanbieders. We verkennen met de sportnetwerken in de stad hoe zij samen de beschikbare capaciteit zo goed mogelijk kunnen benutten, door bijvoorbeeld velden uit te wisselen of samen van sportzalen en -hallen gebruik te maken. We zien eveneens mogelijkheden voor de toepassing van multifunctionele sportvelden, en voor vormen van bestaande sporten die meer sporters per m2 kunnen huisvesten, zoals 3x3 basketbal, 5 tegen 5 hockey en 7 tegen 7 voetbal.