Ambtelijk werkdocument Hoogbouwvisie.pdf

32 - Hoogbouwvisie Utrecht

2 2 2

1 2 3

Een aangenaam microklimaat

3

3

Natuurlijke openbare ruimte in een zeer stedelijk gebied, 1 Boulogne-Bilancourt, Parijs

2

1

1

1

12-20

2

3

10-17

1

10-17

21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 3 uur

12-18

10-17

3

4

12-18

Sunspot - geen verslechtering 2

1

12-20

2

10-17 21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 3 uur

3

3

21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 3 uur 12-18

3 3

21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 3 uur

10-17 10-17 21/06 - min 4 uur 21/09 - min 3 uur 21/06 - min 4 uur 21/09 - min 3 uur

40

6

8 7

5

51

7

21/06 - min 4 uur 21/09 - min 3 uur 9-18

7

12-18

6

8

12-18

2

12-18

12-18

Sunspot - geen verslechtering

12-18

21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 4,5 uur

6

4

12-18

Representatieve ruimte

21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 4,5 uur

Representatieve ruimte - geringe verslechtering

40

3

4

21/06 - min 5 uur 21/09 - min 5 uur

Representatieve ruimte - geringe verslechtering 10-17

8

10-17

21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 4 uur

12-18

Sunspot - geen verslechtering 12-20

5

12-18

21/06 - min 4 uur 21/09 - min 3 uur

10-17

4

2

1

2

12-20

21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 4,5 uur

21/06 - min 4 uur 21/09 - min 3 uur

21/09 - min 3 uur

CO NC EP T 1

1 3

6

3

3 1

7

5

1 2 4 2

3

Voorbeeld zonnestudie met sunspots en representatieve ruimtes Hoogbouwvisie 10-17 1uit de12-20 2 2019, gemeente Rotterdam 21/06 - min 4,5 uur

40

8

1

2

Openbare ruimte in Space-S, Eindhoven

40

3

Plekken

Plekken met basiskwaliteit - max. 2 uur verslechtering

1

12-18

3

1

12-18

3

2

12-18

4

2

12-18

4

12-18

12-18 21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 4,5 uur

21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 4,5 uur 12-18 12-18

5

5

6 6

12-18

12-18- min 4,5 uur 21/06 21/09 - min 4 uur

21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 4 uur 12-18 12-18- min 5 uur 21/06 21/09 - min 5 uur

7

9-18

7

9-18

8

12-18

8

41

12-18 21/06 - min 4,5 uur 21/09 - min 4,5 uur

Sunspot - geen verslechtering

Representatieve ruimte - geringe verslechtering

21/06 - min 5 uur 21/06 - min 4,5 uur Plekken met basiskwaliteit - max. uur verslechtering 21/09 - min 5 uur 21/092- min 4,5 uur

Sunspot - geen verslechtering

Representatieve ruimte - geringe verslechtering

Plekken met basiskwaliteit - max. 2 uur verslechtering 41

Hoogbouwvisie Utrecht - 33

klimaatrobuust in te richten zal de sponswerking van de stad vergroot moeten worden. Dit betekent voldoende waterberging inpassen zodat er geen wateroverlast ontstaat en elementen toevoegen die de buitenruimte verkoelen (bijvoorbeeld het toevoegen van open water, of veel groot groen op en aan de gebouwen) om hittestress tegen te gaan. Ook in een hete zomer moet Utrecht een prettige plek zijn, zowel binnen als buiten. Ook hiervoor is meer groen de remedie, op en aan de gebouwen, maar zeker ook in de nabijheid van hoogbouw. Hoogbouw bevindt zich namelijk veelal op relatief warme, verharde plekken. Het toevoegen van groen heeft ook een positief effect op het geluidsniveau van de hoogbouw omgeving. In hoofdstuk 5 wordt nader ingegaan op de maatregelen op gebouwniveau.

Regels aangenaam microklimaat: Wind • Voor windonderzoek moet de NEN-8100 worden gebruikt. Om tot een goed inzicht te komen moet vooraf bepaald worden welk kwaliteitsniveau op welke plek acceptabel is. • De initiatiefnemer moet in de schetsontwerpfase op basis van volumestudies onderzoek (laten) doen naar windhinder. • De finale check gebeurt op basis van een windonderzoek op basis van het definitief ontwerp.

CO NC EP T

Geluid Geluid is van grote invloed op gezondheid. Ongewenst geluid is een vaak onderschatte oorzaak van gezondheidsproblemen. Vanwege deze negatieve gezondheidseffecten wordt er gestreefd naar voldoende lage geluidsbelasting op gevels van woningen. Per woning is één geluidsluwe gevel randvoorwaardelijk. Bewoners krijgen hiermee de mogelijkheid zich even terug te trekken van het rumoer in de stad. Aan deze geluidsluwe gevel liggen de verblijfsruimte(n), zoals woon- en slaapkamer. Hoogbouw kent een grote uitdaging om geluidsluwe gevels te maken omdat bij torens vaak meerdere gevels een hoge geluidsniveau kennen en door de keuze voor een type ontsluiting in combinatie met de maximale vloeroppervlakte. Er zijn technische oplossingen om binnen het gebouw en de woning een luwe gevel te creëren. Dit is altijd maatwerk en vraagt erom dat het geluidsaspect in een vroeg stadium wordt meegenomen in het ontwerp van het gebouw.

Bezonning Per hoogbouwcluster moet voor het gehele gebied in zijn geheel een zonnestudie gedaan worden waarin sunspots en representatieve ruimtes zijn aangewezen. De bezonning op omliggende woningen wordt getoest op basis van twee bezonningsuren per dag, met als toetsingsdatum 21 maart of 21 september.

• •

Klimaatadapatie Nieuwe hoogbouw dient een bijdrage te leveren aan de vermindering van hittestress. Een substantieel deel van de toren wordt groen ingericht of “aangekleed”. In de omgeving van hoogbouw is voldoende ruimte gereserveerd voor een groene invulling.

• • •

Geluid Elke woning in nieuwe hoogbouw heeft een geluidsluwe gevel. Geluidsbelasting op de gevels moet in de schetsontwerpfase worden meegenomen bij het ontwerp van het gebouw.

• •

34 - Hoogbouwvisie Utrecht Impressie van MARK, hoogbouwplan in Leidsche Rijn Centrum

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 35

5

Hoogbouw met een maximale leefkwaliteit Regels op gebouwniveau

Hoogbouw moet een plek zijn waar je gezond kunt leven. Een fijne plek om te wonen of te werken. Het stedelijke leven stopt niet bij de entree van het gebouw maar pas bij de voordeur van de woning. Het stedelijke programma dat benoemd is in de Utrechtse barcode om invulling te geven aan de ambitie Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen, speelt zich - op een kleiner schaalniveau - ook af in hoge gebouwen.

Utrechtse barcode Energie

Naast de woningen, of werkplekken, moet er ruimte zijn voor diverse voorzieningen, ruimte voor ontmoeting, voldoende groen en goede buitenruimtes, duurzame energie, afvalstromen en parkeergelegenheid. Om hoogbouw aangenaam te maken voor de gebruikers is een goed ontwerp van al deze aspecten van belang. Waarbij de menselijke maat het belangrijkste uitgangspunt is. Nieuwe hoogbouw in Utrecht zet zich volledig in om een maximale leefkwaliteit te realiseren.

Waterberging/koeling

CO NC EP T

Kantoren

De kracht en de schoonheid van de Utrechtse hoogbouw wordt daarom gezocht in een aantal aspecten, die -opgeteld- heel erg Utrechts zijn: 1. Gebouwen waar ontmoeting, beweging en groen centraal staan 2. De maximale mix in functies en plattegronden 3. De leesbaarheid van de toren 4. De excellente plint 5. Een multifunctioneel daklandschap

Woningen Buitenruimte Sport & spelen Zorg&Welzijn Cultuur

Daarnaast zorgen we ervoor dat de utilitaire functies in de Utrechtse hoogbouw goed zijn ingepast en dat de gebouwen toekomstbestendig zijn.

Detailhandel Onderwijs/dagopvang Afval

Barcode in hoogbouw

Parkeergelegenheid

36 - Hoogbouwvisie Utrecht

Ontmoeten Elk gebouw kent een plek waar ontmoeting centraal staat, en waar interactie tussen personen en functies bewust wordt opgezocht. Interne hal op hoogte waaraan woningen ontsloten zijn en ruimte is voor “straatleven”, Maasbode, ontwerp Van Bergen Kolpa architecten, Rotterdam Een gallerij als ontmoetingsplaats, Castellatoren, Moke Architecten, Nijmgen Een wasserette als ontmoetingsplaats, Loundrylounge, Portland Collectieve daktuin voor bewoners, Dakdokters - Boelelaan Amsterdam Collectief pleintje op hoogte, - Binck Block, ontwerp LEVS, Den Haag

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 37

5.1 Gebouwen waar ontmoeting, beweging en groen centraal staan In gebieden met hoge dichtheden, en met name in gebieden met veel hoogbouw is de rol van de publieke ruimte ontzettend belangrijk. Het is de plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar mensen ontspanning zoeken, sporten of genieten van het buiten zijn. En deze functies zijn niet alleen bestemd voor de openbare ruimte maar dienen ook een plek te krijgen in het gebouw zelf, zodat de hoogbouw hier een aanvulling op is en dit de sociale binding versterkt. Ontmoeting Een van de belangrijkste aspecten die bijdraagt aan de leefkwaliteit in hoogbouwgebieden is het stimuleren van ontmoetingen voor gebruikers binnen in het gebouw. De aanwezigheid van ontmoetingsruimtes en faciliteiten zijn cruciaal om sociale contacten te kunnen leggen met medebewoners en toevallige ontmoetingen te stimuleren. Het voorkomt eenzaamheid, houdt bewoners betrokken bij hun leefomgeving en brengt de menselijke maat terug in het gebouw.

Regels ontmoeting, beweging en groen: Het stimuleren van ontmoeting moet een van de speerpunten zijn bij de ontwikkeling van hoogbouw. Dit gaat de eenzaamheid van bewoners tegen en draagt bij aan een verhoogde woonkwaliteit en betrokkenheid. Uitgangspunt voor elk gebouw is dat er een multifunctioneel plek moet zijn waar uitwisseling tussen personen en functies centraal staat. In het gebouw moeten routes zo vormgegeven worden dat vanuit elke entree (ook parkeren) die multifunctionele plek (binnentuin, hal, plein) onderdeel van die route is. Het is bijvoorbeeld niet mogelijk direct vanuit de parkeergarage naar de woonverdieping te gaan. Iedere bewoner komt eerst door de hal voordat hij/zij naar de woonverdieping kan gaan. De gemeenschappelijke ruimtes in een gebouw moeten hoogwaardig en kwalitatief vormgegeven worden. Het moeten plekken zijn die uitnodigen tot ontmoeten en verblijven. Elk nieuw hoogbouwinitiatief moet naast een ruimtelijke onderbouwing ook een onderbouwing geven over hoe ontmoeting wordt georganiseerd in het gebouw. Uitgangspunt hierbij is dat anonimiteit pas achter de voordeur begint. Dit moet bij het begin van de ontwikkeling helder zijn. De ontwikkelaar deelt bij de oplevering de verantwoordelijkheid om nieuwe bewoners kennis te laten maken.

Zij kunnen dit faciliteren door bijvoorbeeld zorg te dragen voor een gezamenlijke app of door het organiseren van ontmoetingsevenementen of inspraak bij de afbouw/inrichting van het gebouw. Hoogbouwwoningen gericht op gezinnen, hebben gemakkelijk toegang tot een gezamenlijke ontmoetingsruimte waar kinderen kunnen spelen. Bij voorkeur hebben ouders zicht op de kinderen vanuit de woning.

• • •

CO NC EP T

Daarnaast draagt de aanwezigheid van voldoende ontmoetingsruimte bij aan de veiligheid binnen in het gebouw. Anonimiteit moet zoveel mogelijk worden voorkomen door het vergroten van de sociale controle in hoogbouw. Dit kan door de aanwezigheid van collectieve ruimtes, transparantie van verschillende ruimtes en door verschillende vormen van toezicht. De mogelijkheid om betrokken te zijn en te blijven bij de collectieve voorzieningen of de mogelijkheid om hierop invloed uit te oefenen kan hierin ook helpen. Dit versterkt het community gevoel, samen blijven bouwen aan de hoogbouw, en de gemeenschap, waarin je woont.

• • • •

38 - Hoogbouwvisie Utrecht

Groen en beweging Groen in de gevel en op balkons, Stefano Boeri architetti - Bosco Verticale Milaan. Atletiekbaan boven op het dak van White Collar Factory, Londen Speelruimte op het dak bij Kavel 14, Tangram Architecten, Amsterdam School met ruimte voor sport en groen, Chartier Dalix Architectes, Boulogne-Billancourt, Frankrijk Ontwerp voor De Groene Kaap, Bureau Massa, Rotterdam

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 39

Beweging Bij hoogbouw is het extra belangrijk om het gebouw te ontwerpen vanuit de gebruikers. Daarbij moet er aan gedacht worden hoe beweging gestimuleerd kan worden. Het aantrekkelijk maken van actieve vormen van vervoer, fietsen en wandelen, moeten doordacht zijn in het ontwerp. Met veel comfort en logica gestimuleerd worden. Groen Als niet iedereen een eigen tuin heeft, worden publieke parken en buurtplantsoenen des te belangrijker. Hoe dichterbij het groen, hoe groter de toegankelijkheid en het gezondheidseffect is voor de bewoners. De aanwezigheid van groen stopt dus niet bij de openbare ruimte maar dient zoveel mogelijk terug te komen in het gebouw zelf. Het groen rond de woning geeft vooral zicht op groen, wat een gezond effect heeft op de bewoners. Groen in de buurt is belangrijk voor bewegen en voor het kunnen maken van een aantrekkelijk ommetje in de buurt. De collectieve ruimtes in het gebouw bieden plekken aan waar je verkoeling en rust kunt vinden in een steeds drukkere stad. Binnenterreinen, daken en gevels worden groen ingericht en dienen vele doelen tegelijkertijd: gezondheid, verkoeling, waterberging, biodiversiteit en een aantrekkelijke uitstraling. De vormgeving van deze collectieve buitenruimte wordt aangepast aan de gebruikers. Denk aan zit- en rustplekken in de schaduw (voor senioren) en speelplekken voor kinderen met ouders.

CO NC EP T

Regels beweging en groen: De publieke ruimte rond hoogbouw nodigt uit om naar buiten te gaan. Er zijn logische looproutes door het gebied, voldoende openingen tussen de bebouwing en voldoende plekken om mensen te ontmoeten en te ontspannen. De openbare ruimte wordt hoogwaardig en duurzaam ingericht, afgestemd op het intensieve gebruik. De gezamenlijke buitenruimte in een gebouw is voorzien van een hoogwaardige kwaliteit, er is een onderhoudsplan aanwezig. Daken onder de 25 meter moeten voor 50% ingericht zijn voor gebruik en/of groen.

• • •

40 - Hoogbouwvisie Utrecht

Programma Eengezinswoningen op hoogte, Maasbode Rotterdam - ontwerp Van Bergen Kolpa architecten Ontwerp voor gestapelde gezinswoningen in Babel, Laurens Boodt Architect, Lloydpier Rotterdam Een wooncomplex met grote variatie aan woningtypes waarin de bewoners zelf invloed hadden op de indeling van hun appartement en zelf aan zet zijn bij het afbouwen, Space-S, Inbo, Eindhoven Grote variatie in woontypologien in Scheldezicht, C.F. Møller Architects, BRUT Architecture, Antwerpen

Stedelijke gezinnen Behalve voor kleine huishoudens, biedt hoogbouw ook mogelijkheden en kansen om nieuwe woonconcepten te ontwikkelen die geschikt en aantrekkelijk zijn voor stedelijke gezinnen. Voor deze doelgroep geldt in het algemeen dat collectieve ruimten en voorzieningen belangrijk zijn. Dit vraagt specifieke kwaliteiten op het gebied van ruimte voor spelen, groen, kinderopvang; veilige gemeenschappelijke (afgesloten) tuinen en binnenstraten en voorzieningen in (of in de directe omgeving van) het complex.

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 41

5.2 De maximale mix in functies en plattegronden Succesvolle hoogbouw wordt gekenmerkt door een divers programma. De meest levendige wijken zijn wijken waar veel gebeurt op straat door een diversiteit aan mensen en gebeurtenissen. De levendigheid wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van diverse publieke voorzieningen zoals winkels, horeca, culturele- en maatschappelijke functies en voldoende openbare ruimte om te verblijven en elkaar te ontmoeten. Maar ook door de aanwezigheid van diverse woningtypes en werklocaties die ervoor zorgen dat er een gemêleerde groep mensen - elk op hun eigen wijze gebruik maakt van hun leefomgeving.

de grotere gebiedsontwikkeling of bestaande samenstelling van de wijk. Om te voorkomen dat de grote schaal van hoogbouw anoniem en eenvormig wordt is een substantiele menging van functies, doelgroepen en een variatie in woningtypes en -plattegronden verplicht. Daarbij wordt gezocht naar een balans tussen een gewenste mix die bijdraagt aan de leefbaarheid in het gebouw en de behoefte van bewoners om zich te omgeven tussen gelijkgestemden. Bij werkfuncties is er speciale aandacht nodig voor de betaalbaarheid van de werkruimtes. Voorkomen moet worden dat enkel het hoogste segment van de markt bediend wordt door hoogbouw. Juist de aanwezigheid van maatschappelijke organisaties, creatieve bedrijven en startups maken een gebied interessant. Het mengen van werken en wonen binnen een gebouw wordt extra gestimuleerd.

CO NC EP T

Programma in de plint In gebieden met hoogbouw is extra veel aandacht nodig voor het waarborgen van deze levendigheid. Voorkomen moet worden dat een relatief monotone groep gebruikers zich terug trekt in een toren en dat de relatie met de straat verdwijnt. Anonimisering en verminderde sociale veiligheid is een gevolg hiervan. Een goed programma in de plint, maar ook in de toren zelf draagt bij aan de levendigheid op straat en in het gebouw zelf. De eisen die worden gesteld aan de verschijningsvorm van nieuwe hoogbouw, bieden mogelijkheden voor de realisering van dit brede programma. Het stedelijk bouwblok biedt ruimte voor de utilitaire functies die bij hoogbouw noodzakelijk zijn. De plint van het gebouw wordt zo veel mogelijk gevrijwaard van deze functies en biedt ruimte aan een diverse mix aan commerciële en maatschappelijke functies, die afwisselend ook ’s avonds en in het weekend open zijn. Ook woningen kunnen met hun entree aan de straat bijdragen aan een levendige invulling van de plint. Bij de gemeentelijke grondprijsberekeningen wordt voor de plint uitgegaan van een relatief lage grondwaarde van de plint, zodat de plint ruimte biedt voor een breed scala aan functies.

Diversiteit en variatie in de toren en het blok Een diversiteit aan levensstijlen, levensklassen en samenstelling van huishoudens draagt bij aan een gezonde en prettige leefomgeving. Hoogbouw dient bij te dragen aan een goede mix aan doelgroepen binnen

Kwaliteit van de woningen De kwaliteit van wonen wordt mede bepaald door de mogelijkheid om vanuit je eigen woning naar buiten te kunnen en van de zon te genieten. Voor woningen groter dan 50m2 is een privébuitenruimte van minimaal 4m2 verplicht. De kleinste woningen beschikken in ieder geval over de mogelijkheid om een (kamerhoog) raam in zijn geheel te openen (icm valbeveiliging) en hebben de beschikking tot een collectieve buitenruimte. Regels maximale mix in functies en plattegronden: Diverse (commerciele en maatschappelijke) programmering van de plint mogelijk maken door overmaat en oplossen van utilitaire functies elders in het stedelijk bouwblok Een substantiele menging van functies, doelgroepen en/of een variatie in (woon of werk)types en plattegronden is gewenst in de toren en verplicht op blokniveau. Menging van wonen met kantoren binnen een gebouw wordt gestimuleerd.

• • •

42 - Hoogbouwvisie Utrecht

Leesbaarheid Scheldezicht, C.F. Møller Architects, BRUT Architecture, Antwerpen Ontwerp voor woontoren Vertical, NL Architects, Space Encounters, Chris Collaris Architects, Studio Donna van Milligen Bielke, DS Lanschapsarchitecten, Amsterdam Doorsnede van de hoogbouwtorens MARK met bijzondere functies in de bovenste lagen van de torens. Schetsontwerp door KCAP, Architecten Cie, Geurst & Schulze en Karres & Brands, Utrecht Eigen identiteit van de woningen in woongebouw Summertime, SeARCH, Amsterdam Kantoor van Volker Wessels met afleesbare functies, De Zwarte Hond, Amersfoort

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 43

5.3 De leesbaarheid van de toren In een goed ontworpen gebouw versterken de verschijningsvorm, de architectuur en functie elkaar. Een leesbaar gebouw – een waarin gebruikers hun woning of werkplek kunnen aanwijzen – draagt bij aan de menselijke maat van het gebouw en het gebied. Een leesbaar gebouw maakt zichtbaar welke functies erin zitten, geen anonieme glazen gebouwen waar je niet aan kunt zien wat erin gebeurt, maar expressie door bijvoorbeeld balkons in het geval van woongebouwen en verbijzonderingen in kantoorgebouwen op speciale plekken; de kantine, de directieverdieping en een vergadervloer. Het voorkomen van te veel repetitie en het introduceren van een tussenschaal draagt bij aan de leesbaarheid van het gebouw.

Bij initiatieven voor hoogbouw die geen onderdeel uitmaken van een grotere gebiedsontwikkeling worden ook hoge eisen gesteld aan de architectuur van het gebouw. Hoogbouw is in Utrecht alleen mogelijk als er sprake is van hoogwaardige architectuur. Immers hoogbouw is in alle gevallen dominant aanwezig in het stedelijke beeld; de uitstraling doet er toe.

CO NC EP T

Een zorgvuldig ontworpen beëindiging van de toren draagt bij aan de leesbaarheid van het gebouw. De Utrechtse hoogbouw is te laag voor toepassing van bijzondere ‘kronen’ (beeindigingen van de toren met sculpurale vormen). Daarom kiezen we er voor om binnen de architectuur van het gebouw de bovenste twee lagen op subtiele wijze te verbijzonderen. Dit kan een oplossing zijn voor het integreren van de techniek, maar dit kan ook plek bieden aan een bijzondere functie of extra hoge penthouses. Dit versterkt de Utrechtse eigen hoogbouw-signatuur. Daarnaast wordt er specifiek gestuurd op een hoge architectonische kwaliteit van de plinten, omdat het gevelontwerp bijdraagt aan een aantrekkelijke beleving op ooghoogte. Deze specifieke eisen worden beschreven in de volgende pragraaf.

Aanvullende eisen aan de architectuur van hoogbouw dienen bij gebiedsontwikkeling te worden uitgewerkt in een beeldkwaliteitsplan, waarin wordt beschreven hoe de architectuur van hoogbouw aansluit bij de identiteit en het karakter van het desbetreffende gebied.

Regels leesbaarheid van de toren: De architectuur van de hoogbouw heeft leesbaarheid als een belangrijk thema, je ziet bij voorbaat welke functie waar zit en bewoners of gebruikers kunnen aanwijzen waar zij wonen of werken. Utrechtse hoogbouw wordt beeindigd door de bovenste 2 lagen op subtiele wijze te verbijzonderen, waarbij installaties uit het zicht worden weggewerkt. Aanvullende eisen aan de architectuur van hoogbouw dienen bij gebiedsontwikkeling te worden uitgewerkt in een beeldkwaliteitsplan.

• • •

44 - Hoogbouwvisie Utrecht

Excellente plinten Plint met veel glas, maar warme materialisering en verticale detaillering en diepe neggen, Gateway tower, Chicago - ontwerp Verbijzondering van een functie op de hoek, De Hofdame Rotterdam - Klunder arcitecten Transparante plint van een bedrijfsverzamelgebouw, met verticale elementen, De Plint,Tilburg - Brique architecten Overgang tussen woning en openbaar gebied in Boulougne Billancourt, Mutabalis Landscape Architecture, Parijs Gebouw en landschap geintrigeerd bij het Prinses Maxima Centrum, Utrecht Rijke detaillering en verticaliteit in een goed verlichte plint, PM

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 45

5.4 De excellente plint Het gevelontwerp van het stedelijk bouwblok - en met name de plint zorgt voor een aantrekkelijke beleving op ooghoogte door het gebruik van warme en tactiele materialen, materialen die uitnodigen tot aanraking, en een rijke en zorgvuldige detaillering met aandacht voor ritmiek en dieptewerking. Extra aandacht gaat uit naar de kwalitatieve afwerking van de gemeenschappelijke ruimtes. Dit zijn de plekken waar gebruikers elkaar ontmoeten. Een goede afwerking van deze ruimtes draagt bij aan de beleving van de ruimtes en stimuleert daardoor het gebruik ervan. Een goede verticale geleding van de gevel, en met name de plint, draagt bij aan een afwisselende visuele beleving op het schaalniveau van de voetganger. Het deelt de gevel (visueel) op in kleinere eenheden en geeft de bebouwing een ‘menselijke maat’. Het leidt de passant op een natuurlijke en vanzelfsprekende manier langs de gevel en de functies daarin. De plint is de basis van het gebouw en is hoger dan de bovenliggende verdiepingen. Voldoende vrije hoogte in de plint maakt het mogelijk dat uiteenlopende functies er een plek kunnen krijgen en in de tijd kunnen transformeren naar een andere functie. Variatie in plinthoogte draagt bij aan een afwisselend en aangenaam straatbeeld.

aan de levendigheid en sociale veiligheid op straat. Afhankelijk van de stedenbouwkundige context komen er meer of minder functies (ten opzichte van woningen in de plint). Woningen op maaiveld hebben altijd een intermediare zone tot hun beschikking, waarin de overgang van het privédomein en het openbare gebied wordt georganiseerd.

Regels excellente plint: De materialisering van de plint is hoogwaardig met warme en tactiele materialen en rijk gedetailleerd De geleding van de plint is overwegend verticaal De plint heeft altijd meerdere entrees en functies. Globale richtlijnen hierbij zijn: • Bij een woonplint kunnen 1 of 2 functies per 100 meter voldoende zijn, • in een publieke plint aan een belangrijke straat of een plein moet worden ingezet op 5-10 functies per 100 meter. • Grootschalige functies worden afgezoomd met kleinschalige units. • Ruimtes in de plint moeten gemakkelijk geschikt te maken zijn voor een andere functie. Wanneer er sprake is van woningen in de plint vraagt dit om een goed doordacht ontwerp, waarbij glas tot op de grond voorkomen moet worden; een borstwering zorgt voor een meer beschutte woonkwaliteit. Wanneer er sprake is van woningen in de plint houden deze afstand tot het openbare gebied door middel van een intermediaire zone, die hoort bij de betreffende woningen. De plint biedt voldoende zicht op wat er binnen gebeurt, dit kan door glas, maar moet altijd in combinatie met een goede verlichting binnen (met uitzondering van woningen in de plint). Een goede open-dichtverhouding bij glasoppervlakten is essentieel. Entrees naar utilitaire voorzieningen zijn mee-ontwerpen binnen de architectuur van het gebouw.

• • •

CO NC EP T

Een goede mate van openheid, waarin vanaf de straat zichtbaar is wat zich binnen in een gebouw afspeelt of andersom, is belangrijk voor de ‘leesbaarheid’ van de stad. Voor niet woon-functies geldt dat openheid en transparantie niet direct voor een warme en tactiele uitstraling zorgt. Het toepassen van veel glas alleen is daarom niet genoeg. Ook de mate van verlichting in het pand bepaalt hoe het zicht van buiten naar binnen is. Er moet een goede balans worden gevonden tussen de verlichting binnen en het daglicht dat op de gevel schijnt. De entree van een functie is de plek waar voor een groot deel de uitwisseling tussen binnen en buiten, tussen privé en openbaar plaatsvindt. Het zijn de plekken van ontmoeting. Toegang tot functies zorgt voor ‘loop’ in de straat en voldoende entrees in de plint zorgen voor een grote bijdrage

• • • •

46 - Hoogbouwvisie Utrecht

Multifunctionele daken Combinatie van groen, zonnepanelen en dakterras, Toyo Ito & Assiocates, Amsterdam Schoolplein Jan Prinsschool, Arconiko Architects, Rotterdam Gemeenschappelijke daktuin bij woon-werkgebouw De Boel, Hans van Heeswijk Architecten, Amsterdam Waterretentiedak VU, Team V Architecten, Amsterdam.

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 47

Ook de gebouwen die grenzen aan het landschap en grotendeels niet gelegen zijn aan de straat hebben goede plinten nodig, om anonimiteit te voorkomen. Een goede overgang tussen het gebouw en het groen is hierbij net zo belangrijk voor een aantrekkelijke beleving op ooghoogte. Het ligt voor de hand dat bij de invulling van de plint gezocht wordt naar meer private functies, zoals een collectieve ontmoetingsruimte voor het gebouw of woningen. De deuren naar utilitaire voorzieningen zijn mee-ontworpen binnen de architectuur van het gebouw/plint (zelfde detaillering, materialisering en maatvoering).

CO NC EP T

5.5 Een multifunctioneel daklandschap Het dak van een gebouw, ook wel de vijfde gevel dient in gebieden met veel hoogbouw extra aandacht te krijgen. Waar in het verleden daken veel werden gebruikt voor het oplossen van allerlei utilitaire zaken, is het dak in de verdichtende stad een stuk belangrijker geworden. Het dak kan een oplossing bieden voor veel ruimtevragers, zoals groen, waterberging, energie en buitenruimte. Geen dak mag onbenut blijven. Deze ruimtevragers kunnen met elkaar gaan concurreren, daarom maken we onderscheid tussen hoger en lager gelegen daken. In hoogbouw kijken veel mensen op daken uit, waardoor met name de lager gelegen daken van een gebouw aantrekkelijk moeten worden vormgegeven en gebruikswaarde kunnen bieden voor de mens, terwijl hoger gelegen daken beter geschikt zijn om zaken als techniek en energie op te lossen. De lagere daken maken onderdeel uit van de collectieve of private buitenruimtes en moeten zoveel mogelijk toegankelijk zijn voor gebruikers. Denk aan sportruimtes, schoolpleinen, of groene verblijfsplekken. De hoogste daken zijn minder geschikt om te verblijven maar kunnen wel gebruikt worden voor waterberging, groen en energieopwekking. De verplichte setback (zoals genoemd in hoofdstuk 4) zorgt ervoor dat deze ruimte ingevuld kan worden met bovenstaande functies.

Regels multifunctioneel daklandschap: Het daklandschap moet een combinatie van functies bevatten, waar vanzelfsprekend alle noodzakelijke technische zaken goed zijn ingepast. Voor de gebieden in de hoogbouwzone ligt de focus vooral op: groen, gebruik, water en energie. Er is een duidelijk verschil tussen het lage(re) dak en het hoge(re) dak. Sturen op inpassing van installaties (uit het zicht vanuit straat en hoge woningen). 50% van het oppervlakte van de daken onder de 25 meter wordt ingericht voor groen en.of gebruik.

• • • •

48 - Hoogbouwvisie Utrecht

Inpassing utilitaire functies Deuren naar technische ruimtes die in de plint mee-ontworpen zijn, Leidsche Rijn Centrum, Utrecht Bij goede inpassing van de utilitaire functies blijft er ruimte over voor bijv. een cultureel centrum in de plint van het gebouw, De Zwarte Hond, Tiel Loading dock, Theater Bibliotheek en woningen Asscherkwartier, Vera Yanovshtchinsky architecten, Amsterdam Plinten met mooie materialen en details die uitnodigen tot gebruik, ook als het een gesloten plint betreft: NH hotel, ZECC Architecten, Utrecht Bredeschool, Houthavens, Marlies Rohmer Architecture, Amsterdam

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 49

5.6 Goed ingepaste utilitaire functies Het succes van een goed gebouw valt of staat met de wijze waarop het zich ‘hecht’ aan de straat. Door de steeds verdere verdichting neemt niet alleen de dynamiek op straat verder toe. Het gevecht om de ruimte speelt zich ook af in de gebouwen, met name in de plint van het gebouw. Technische opgaven in de stad die hun weerslag hebben op de begane grond van het gebouw, zoals auto- en fietsparkeren, bevoorrading, technische voorzieningen en afvalinzameling staan op gespannen voet met de ruimte voor publieke functies en groen in de gebouwen. Op de begane grond van het gebouw dient zo veel mogelijk ruimte te worden gecreëerd voor woningen, kleinschalige bedrijfsruimte en publieke functies. Daarom dienen de eerder genoemde voorzieningen van een gebouw zo veel mogelijk onder het gebouw of teruggelegen in het gebouw te worden opgelost, zodat een plint met levendige functies mogelijk blijft.

is voor een leefbaar gebied moet in een vroeg stadium nagedacht worden over een afvalinzamelingssysteem. Het streven is dat de afvalinzameling zo veel mogelijk op gebiedsniveau wordt georganiseerd om een efficiënte inzameling mogelijk te maken. Daarbij moet onderzocht worden hoe en onder welke voorwaarden het combineren van huishoudelijk en bedrijfsmatig afval logistiek voordeel oplevert. Hoogbouw leent zich goed voor nieuwe concepten om afval bij de bron te scheiden, zoals het toepassen van voedselvermalers. Daarnaast zijn ook gemak en ruimtelijke inpassing van belang om tot een goed systeem te komen. Voorkomen moet worden dat de afvalinzameling een te groot beslag legt op de openbare ruimte. Het verminderen van afval, het gebruik van ondergrondse perscontainers en/of inpandige oplossingen kunnen hier aan bijdragen.

CO NC EP T

Het oppervlak van technische ruimten, die hun weerslag hebben in de gevel van het gebouw dient zo beperkt mogelijk te blijven en waar mogelijk, in de kelder of teruggelegen in het gebouw op te worden gelost. Het gaat hier onder andere om transformatorruimtes, pompruimtes voor riolering, drinkwaterinstallaties, warmte- en koudevoorzieningen en andere gebouwgebonden techniek. De benodigde installaties op de daken van de toren en het stedelijk bouwblok worden ingepast in het gebouw, in een technieklaag. De installaties dienen zorgvuldig weggewerkt te worden binnen de architectuur van het gebouw en worden aan het zicht onttrokken.

Afval In Utrecht is het concept van Het Nieuwe Inzamelen de standaard. Alleen daar waar andere ambities gelden met betrekking tot de openbare ruimte of kansen liggen voor meer gescheiden inzameling zijn alternatieve systemen mogelijk. In gebieden met veel hoogbouw met een hoge dichtheid aan gebruikers en waar de rol van de openbare ruimte cruciaal

Parkeren De aangewezen hoogbouwgebieden liggen in Utrecht altijd rondom OV-knooppunten. Daar kiezen we bewust voor. Het bouwen in een hoge dichtheid levert veel bewegingen op van bewoners, werknemers en bezoekers. De aanwezigheid van hoogwaardig openbaar vervoer zorgt voor minder gebruik van auto’s, en zorgt juist voor meer langzaam verkeersbewegingen, wat bijdraagt aan de kwaliteit van de stad op straatniveau. Hierdoor kan het aantal autoparkeerplaatsen in de hoogbouwgebieden beperkt blijven, mits dit gepaard gaat met goede alternatieven. Naast hoogwaardig openbaar vervoer behoort fietsen en wandelen tot deze alternatieven. Fietsers krijgen een steeds groter bereik door elektrische aandrijving en de investeringen in een netwerk van comfortabele hoofdfietsroutes. Goede, toegankelijke fietsparkeervoorzieningen zijn nodig om fietsen te stimuleren en ervoor te zorgen dat de openbare ruimte zoveel mogelijk gevrijwaard blijft van gestalde fietsen. Fietsparkeren mag daarom op voorwaarde van een aantrekkelijke vormgeving in bescheiden mate onderdeel zijn van de plint. Om wandelen te stimuleren is een prettige en comfortabele openbare ruimte nodig. Er zijn veel aspecten die hier aan bijdragen, zoals beschreven in dit document. Een daarvan is het voorkomen van (te) veel obsta-

50 - Hoogbouwvisie Utrecht

Inpassing utilitaire functies Entree van de parkeergarage maakt onderdeel uit van de plint Aantrekkelijk vormgegeven fietsenstalling Goed toegankelijke, gelijkvloerse fietsenstalling De fietsenstalling is zichtbaar vanaf de straat, station Vaartsche Rijn, Utrecht

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 51

openbare ruimte. Zowel de auto- als fietsparkeervoorzieningen moeten daarom inpandig worden opgelost. Goederenvervoer Door hoogbouw in te zetten in de verdichtingsopgave worden verschillende functies geconcentreerd. Dit biedt kansen om het goederenvervoer duurzamer en efficiënter te organiseren. Dit geldt zowel voor de levering van goederen voor winkels en horeca, als bij pakketbezorging voor bewoners en het inzamelen van afval. Wij zetten daarom in op schone voer- en vaartuigen, gebundeld vervoer van en naar de afleverlocatie via een stadshub en beperkte gereguleerde ruimte voor goederenvoertuigen om te laden en lossen. Hierdoor zijn er minder logistieke bewegingen om de goederen te verplaatsen en blijft er meer openbare ruimte over voor verblijven, recreëren en groen.

Regels utilitaire functies: Utilitaire functies moeten worden ingepast binnen de rooilijnen van het stedelijk bouwblok. Indien deze noodzakelijkerwijs onderdeel uitmaken van de plint van het gebouw (bijv door vereiste toegang vanaf de straat) dan bevinden deze functies zich aan de minst publieke zijde van het gebouw.

•

Afval In een vroeg stadium van het ontwerp van het gebouw moet de afvalinzameling worden meegenomen. De afvalinzameling moet doordacht zijn vanuit het gebouw, maar moet onderdeel zijn van systeem voor het gehele gebied. Er wordt gestreefd naar een zo klein mogelijk volume aan afval, zodat minder afvaltransport nodig is. Scheiding bij de bron door inzet van voedselvermalers is hiervan een voorbeeld. Het beslag op de openbare ruimte wordt geminimaliseerd, door het gebruik van perscontainers en/of inpandige oplossingen.

•

CO NC EP T

Om dit te bereiken vind het laden en lossen zo veel mogelijk inpandig plaats. Voor grotere winkels en supermarkten die bevoorraad worden met vrachtwagens is een eigen inpandige oplossing noodzakelijk. Voor de overige ondernemingen is het belangrijk dat zij samenwerken en vooraf afspraken maken over gebundelde leveringen via een stadshub aan de rand van de stad. Hierdoor is minder inpandige ruimte nodig voor goederenverkeer. Omdat de ruimte beperkt is, kiezen we ervoor om de beschikbare ruimte te reguleren door bijvoorbeeld toegangseisen te stellen en de plekken te reserveren. Ondernemingen die gebundeld via een stadshub worden bevoorraad kunnen daarmee voorrang krijgen ten opzichte van vervoerders die dit niet doen. Zo wordt optimaal gebruik gemaakt van de beschikbare logistieke ruimte en wordt bundelen van goederen gestimuleerd en beloont. Voor aan huis bezorgingen van consumenten zetten we in op afleverpunten in de buurt (buurthubs) en stellen we de voorwaarde dat er pakketwanden en/of servicepunten worden ingepast bij nieuwe hoogbouwinitiatieven. Dit doen we om het aantal geslaagde eerste afleveringen te verhogen en voor meer gebruikersgemak van de ontvanger.

• •

Parkeren Autoparkeren wordt inpandig opgelost, en neemt op de parkeerentree na, geen plintruimte in. Ook hellingbanen bevinden zich binnen het bouwblok. Het fietsparkeren wordt inpandig opgelost en is laagdrempelig toegankelijk. Het aantal deuren en de looptijd vanaf de fietsenstalling tot de openbare ruimte wordt zo veel mogelijk beperkt. Ook is de entree van fietsenstallingen en bergingen comfortabel en gemakkelijk toegankelijk, en duidelijk zichtbaar aanwezig.

• •

Goederenvervoer Laden en lossen wordt inpandig opgelost. Er wordt gebruik gemaakt van gebundelde leveringen via een stadshub. Pakketwanden en/of servicepunten worden ingepast in de hoogbouw.

• •

52 - Hoogbouwvisie Utrecht

Toekomstbestendig gebouw Houten draagconstructie en gebruik van BIPV-panelen in het atrium van hotel Jakarta, SeARCH, Amsterdam Geintegreerde zonnepanelen in de gevel van hotel Jakarta, SeARCH, Amsterdam Schema van de (hybryde) houten hoogbouwconstructie van HAUT, Team V, Amsterdam

De oriëntatie, vorm en schil van een gebouw spelen een belangrijke rol in de energiehuishouding, evenals de installaties, de inrichting en de manier waarop een gebouw wordt gebruikt. De inval van zonlicht moet een belangrijke rol spelen bij de vormgeving van gebouwen. Ramen die open kunnen zorgen voor natuurlijke ventilatie. Wind kunnen we gebruiken om energie op te wekken en voor natuurlijke koeling. Hemelwater kan dienstdoen als secundaire watervoorziening. Diepliggende ramen leveren zon in de winter en schaduw in de zomer. Een dubbele gevel zorgt voor stilstaande lucht en maakt op grote hoogte aangename buitenruimtes mogelijk. Duurzame verwarmingssystemen zoals geothermische energie, warmte- en koudeopslag en gebruik van restwarmte kunnen worden toegepast, mits hiervoor ruimte is in de directe ondergrond. Plantenkassen en vides kunnen worden ingezet ten behoeve van het klimaat. Mits strategisch geplaatst en op eigenschap geselecteerd dragen ze daadwerkelijk bij aan bijvoorbeeld een juiste vochtigheidsgraad en CO2-reductie. Daarnaast leveren groene daken een energiereductie op doordat ze koelen in de zomer.

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 53

5.7 Een toekomstbestendig gebouw Flexibiliteit We werken aan een toekomstbestendige stad, die een zekere robuustheid kent. (Nieuwe) gebouwen - ook hoogbouw - maken voor een lange tijd deel uit van de stad en moeten op nieuwe ontwikkelingen kunnen inspelen. Dit vraagt om enige flexibiliteit en overmaat binnen in het gebouw. Hoogbouw moet kunnen transformeren tussen verschillende functies zonder dat (te) dure ingrepen of een sloopkogel nodig is. Daarnaast moet het mogelijk zijn dat woningen kunnen worden samengevoegd danwel gesplitst om zo een andere doelgroep te kunnen bedienen. Het is daarom belangrijk dat het ontwerp het toestaat dat er transformatiemogelijkheden binnen het hoogbouwinitiatief zijn.

• •

Het benutten van zoveel mogelijk lokale hernieuwbare bronnen voor warmte- en koude. Idealiter wordt de samenwerking gezocht met de omgeving om warmteoverschotten en warmtetekorten uit te wisselen. Het op jaarbasis zo veel mogelijk voorzien in eigen gebruik via zonnepanelen op het dak en in de gevels, geïntegreerd in (de architectuur) het gebouw. Voor hoogbouw wordt ook de potentie van windturbines verkend.

Circulariteit Utrecht wil in 2050 volledig circulair zijn en is om allerlei redenen gebaat bij verdere binnenstedelijke verdichting en daarbij ook bouwen in de hoogte. Circulair bouwen betekent het ontwikkelen, gebruiken en hergebruiken van gebouwen, gebieden en infrastructuur, zonder natuurlijke hulpbronnen onnodig uit te putten, de leefomgeving te vervuilen en ecosystemen aan te tasten. Voor de bouwopgave gaan we uit van verschillende gebouwschilllen, die elk andere tijdscyclussen hebben als het gaat om gebruik en levensduur. Het is daarbij vooral van belang dat de fundering, de constructie en de schil lang mee gaan, gezien de hoeveelheid grondstof die er mee gemoeid is. Belangrijke kenmerken van de circulaire transitie zijn het minimaliseren van het gebruik van eindige grondstoffen, het aanpasbaar maken van het gebruik van de bebouwing en zo bouwen dat het gebouw in de toekomst hoogwaardig hergebruikt kan worden. Materialen blijven in de gebruikscyclus en worden geen afval.

CO NC EP T

Energie Via het Utrechts Energie Protocol geven we in Utrecht vorm aan het realiseren van klimaatneutrale bebouwing. Het Utrechts Energie Protocol zet in op energiebesparing, hergebruik van energie en het opwekken van duurzame energie tijdens de gebruiksfase van het gebouw. Voor hoogbouw geldt in het algemeen: hoe hoger het gebouw, hoe uitdagender het wordt om een gebouw klimaatneutraal te ontwikkelen.

Hoogbouw heeft onvoldoende dakoppervlak voor zonnepanelen om het energieverbruik op te wekken voor verwarming en verlichting (gebouwgebonden) en van apparaten en machines (gebruiksgebonden). Ook kan het voor hoogbouw, zeker in hoogstedelijke gebieden, lastig zijn om voldoende ruimte te vinden voor duurzame verwarmingssystemen in de directe ondergrond, zoals warmte- en koudeopslag. Hoogbouw blijft daardoor vaak afhankelijk van import van energie van ‘buiten’. Om deze afwenteling te beperken zetten we in Utrecht in op een zo hoogwaardig mogelijke invulling aan het Utrechts Energie Protocol. Concreet zetten we in op: • Het minimaliseren van de energievraag door energiezuinig te bouwen en efficiënte installaties toe te passen; architect inzetten voor passief ontwerpen/gebruik.

Biobased bouwen, bijvoorbeeld in de vorm van duurzame houtbouw, heeft allerlei voordelen. Het zorgt voor een lage milieubelasting, met weinig CO2-uitstoot, slaat zelf CO2 op. Bouwen kan sneller en lichter (minder zwaar materieel nodig). Het geeft ook gezonde gebouwen, als het gaat om het binnenmilieu en de werkbeleving er in. Het is daarbij wel belangrijk dat het hout komt uit verantwoord beheerde bossen. Wanneer hout als materiaal gebruikt wordt voor het casco leidt dit tot ruimere dimensies van het casco door een combinatie van constructieve en bouwfysische eigenschappen zoals sterkte en stijfheid, brandveiligheid

54 - Hoogbouwvisie Utrecht

Toekomstbestendig gebouw Visualisatie naar natuurinclusief bouwen in hoogbouw. Ontwerpstudie van NOHNIK i.o.v. gemeente Den Haag

en akoestiek. Deze ruimere verdiepingshoogte leidt er toe dat er in de torens gemiddeld 2-3 bouwlagen minder gerealiseerd kunnen worden dan bij het gebruik van traditionele materialen. Om biobased bouwen te stimuleren kan het verlies aan vloeroppervlak gecompenseerd worden door het verruimen van de maximale hoogte van de toren, waarbij de maximale hoogte nooit de 105 meter mag overschrijden. Natuurinclusief bouwen De gebouwde omgeving levert een steeds belangrijkere bijdrage aan de ecologie en de instandhouding van de biodiversiteit. Door natuurinclusief te ontwerpen zorg je dat de stad zich gezond kan ontwikkelen. Een natuurinclusief ontwerp zet in op drie aspecten: • Verbonden groen: Het groen in, op en rond hoogbouw staat niet op zichzelf en is zoveel mogelijk fysiek onderling verbonden en verbonden met het groen in de openbare ruimte. Door aan te sluiten op de stedelijke groenstructuur wordt het groene netwerk van de stad versterkt. Dit is nodig om gebouwen biodivers te maken en om uitwisseling tussen flora en fauna in de stad mogelijk te maken. Hierdoor vormt het groen in op of rond het gebouw een integraal onderdeel van de stedelijke groenstructuur, ontstaat een groene beleving vanaf het maaiveld met een klimaatadaptatieve inrichting en voldoende natuurbeleving. • Robuust groen: Robuust groen heeft de meeste betekenis voor ecologie en vergroot de biodiversiteit.

Aan de hand van een aantal doelsoorten van de Utrechtse soortenlijst wordt invulling gegeven aan de gewenste robuustheid en variatie van het groen. De doelsoorten worden gekozen vanwege het recentelijk of potentieel voorkomen (in de directe omgeving), de specifieke wensen van de soort ten aanzien van het leefgebied en de natuurbelevingswaarde voor de gebruikers. Zo zal de aanwezigheid van doelsoorten voor de gebruikers van de openbare ruimte en het gebouw als positief teken worden opgevat over het daadwerkelijk verbeteren van de biodiversiteit.

CO NC EP T

Hoogbouwvisie Utrecht - 55

•

Diervriendelijk bouwen: Utrecht wil dat haar gebouwen diervriendelijk zijn. Want gebouwen, huizen en kantoren zijn belangrijk voor dieren. Soorten als huismussen, gierzwaluwen en vleermuizen zijn afhankelijk van geschikte gebouwen om in te nestelen en te verblijven. Daarom wordt er bij nieuwbouw diervriendelijk gebouwd, waarbij geldt dat er minimaal één verblijfplaats per 150m2 bvo voor de gierzwaluw, huismus en/of gewone dwergvleermuis wordt ingebouwd.

Regels toekomstbestendig gebouw: Flexibiliteit • Bij nieuwe hoogbouwinitiatieven is de flexibiliteit van een gebouw erg belangrijk. Het gebouw moet in de toekomst een andere functie kunnen krijgen zonder dat er majeure (en meestal te dure) ingrepen nodig zijn. En woningen moeten kunnen worden samengevoegd danwel gesplitst om een andere doelgroep te bedienen. Energie Uitgangspunt is het Utrechts Energieprotocol, nieuwe initiatieven geven een zo hoogwaardig mogelijke invulling aan dit protocol Daarbij wordt ingezet op: • Het minimaliseren van de energievraag door energiezuinig te bouwen en efficiënte installaties toe te passen; architect inzetten voor passief ontwerpen/gebruik • Het benutten van zoveel mogelijk lokale hernieuwbare bronnen voor warmte- en koude; • Het op jaarbasis voorzien in eigen gebruik via zonnepanelen en/ of windturbines op het dak of in de gevels: onder architectuur vormgeven.

•

CO NC EP T

Circulariteit Circulair bouwen wordt gestimuleerd. Het verlies aan vloeroppervlak door het toepassen van hout in het casco kan worden gecompenseerd door het verruimen van de maximale hoogte van de toren, met een maximale hoogte van 105 meter.

•

Natuurinclusief bouwen Groen op en aan hoogbouw is verbonden en robuust Er wordt diervriendelijk gebouwd

• •

56 - Hoogbouwvisie Utrecht