Agendabundel
Tekst van het document
Bundel - Adviescommissie Controle en Financiën van 2 juni 2022
Agenda bijlagen Agenda advies-cie CF 2-6-2022.doc 1 2
3
Opening en mededelingen en vaststellen agenda Behandelvoorstel: Aangeven of u nog wijzigingen op de conceptagenda heeft en vaststellen agenda. Vaststellen verslag van vorige bijeenkomst Behandelvoorstel: Aangeven of u vragen, opmerkingen of correcties heeft bij het conceptverslag. Wanneer u geen vragen of opmerkingen heeft, kunt u het verslag vaststellen en zal deze worden toegevoegd aan de volgende commissie M&S. Adviescommissie CF 21-04-2022.docx Ingekomen en verzonden stukken •Beoordeling begroting 2022 (provincie) •Overzicht raadsbrieven VBF (zie cie VBF) •Mailing Deloitte •Antwoord op vragen bibliotheek (volgt zsm) •Aanmeldingen raadstoets (via presidium) Jaarlijks voert de gemeenteraad voor twee programma’s een raadstoets uit (zie bijlage vanuit de adviescommissie C&F). Voor komend jaar is dat het programma volksgezondheid en bewoners en bestuur (B&B). Om deze raadstoets goed te kunnen uitvoeren zijn we op zoek naar 3 raadsrapporteurs per programma. Dit jaar start één van de raadstoetsen (volksgezondheid) al bij de programmabegroting (najaar 2022) en dit loopt door tot en met de jaarstukken 2022 (voorjaar 2023). Wie van de fracties wil zich hiervoor aanmelden? De tijdinschatting is circa 8 uur in het najaar 2022 en 10-15 uur in voorjaar 2023. De uitvraag voor de raadstoets voor het programma B&B volgt begin 2023. Graag jullie aanmelding voor 31 mei 2022.
Behandelvoorstel: •Stukken ter kennisname waarbij leden van de adviescommissie kunnen aangeven of ze dit onderwerp nader willen bespreken. p2204110055.pdf deloitte-nl-audit-vereniging-van-raadsleden-raadsledenboek-2022.pdf Samenvattend beeld financien 2016-2020.xlsx Subsidie Bibliotheek 2022.pdf Raadsbijlage 1 Bijlage 10 Meerjarenbegroting.pdf Getekende Leningovereenkomst Bibliotheek Utrecht.pdf Getekende Overdrachtsovereenkomst BU.PDF Verslag vergadering gemeenteraad, 2012-11-15 (1).pdf
4
Jaarstukken 2021 Behandelvoorstel: toelichting door de accountant (presentatie verslag van bevindingen), reactie ambtelijke organisatie en gelegenheid tot het stellen van vragen. JS 2021 behandeling.pdf Presentatie controle jaarrekening 2021R Utrecht.pptx
4.1
Jaarstukken 2021 Dossier 2676 voorblad Raadsvoorstel Jaarstukken 2021.docx Jaarstukken 2021.pdf Bewonerssamenvatting Verantwoording 2021.pdf
4.2
Resultaatbestemming 2021 Dossier 2680 voorblad Raadsvoorstel Resultaatbestemming 2021.docx Resultaatbestemming 2021.doc
4.3
Raadsbrief Reactie op bevindingen accountant bij de jaarrekening 2021 Dossier 2754 voorblad Raadsbrief Reactie op bevindingen accountant bij de jaarrekening 2021.docx.pdf
Gemeente Utrecht - Definitief acountantsverslag 2021.pdf 5
Raadsvoorstel VJN 2022 en bijbehorende documenten (Berap, MPR etc.) Behandelvoorstel: toelichting door de ambtelijke organisatie en gelegenheid tot het stellen van vragen. Kan er een advies worden opgesteld t.b.v. commissiebehandeling (let op beleidsarm)? 12052022 Behandeling VJN 2022.pdf
5.1
Raadsvoorstel Voorjaarsnota en Eerste Bestuursrapportage 2022 Dossier 2712 voorblad Raadsvoorstel Voorjaarsnota 2022 en eerste bestuursrapportage 2022.docx Voorjaarsnota 2022 en Eerste Bestuursrapportage 2022.pdf Subsidiestaat 2022.pdf Subsidiestaat 2023.pdf
5.2
Raadsvoorstel Meerjarenperspectief Ruimte 2022 Dossier 2629 voorblad Raadsvoorstel Meerjarenperspectief Ruimte 2022.docx Aanbiedingsbrief Toelichting Meerjaren Perspectief Ruimte 2022.docx Meerjaren Perspectief Ruimte 2022.pdf Wijzigingsbesluit parkeerbelastingverordening - DROP.docx Wijzigingsbesluit parkeerplaatsenverordening 2014 - DROP.docx Wijzigingsbesluit Nadere regel uitgifte parkeervergunningen en garageplaatsen.docx Toelichting op wijziging parkeerbelastingverordening en parkeerplaatsenverordening.pdf Merwede fase 1 Startdocument Regeling Risicovolle Projecten.pdf Bijlage Voortgang woningbouwprojecten 250+.pdf Bijlage MGP Ruimte voor Groen uitvoeringsprogramma 2022-2026.pdf Bijlage toelichting effect nota WAAVA op MPB.pdf
5.3
Raadsvoorstel Meerjarenperspectief Utrechts Vastgoed (MPUV) 2022 Dossier 2695 voorblad Raadsvoorstel Meerjarenperspectief Utrechts Vastgoed 2022.docx Meerjarenperspectief Utrechts Vastgoed 2022.pdf
5.4
Raadsvoorstel Programma Water en Riolering Utrecht 2023-2027 Dossier 2694 voorblad Raadsvoorstel Programma Water en Riolering Utrecht 2023-2027.docx Programma water en riolering Utrecht 2023-2027.pdf
5.5
Raadsbrief Voortgang Nota Beheer Openbare Ruimte en MJIP 2023-2027 Raadsbrief Nota Beheer Openbare Ruimte en MJIP 2023-2027.docx Meerjaren Investerings Programma (MJIP) beheer openbare ruimte 2023-2027.docx
6
Jaarplan Concernaudit Behandelvoorstel: toelichting door de ambtelijke organisatie en gelegenheid tot het stellen van vragen. Toelichting: Het jaarplan Concernaudit 2022/23 bevat een korte beschrijving over de volgende onderwerpen: •Totstandkoming van het jaarplan •Bezetting en werkwijze van Concernaudit •Overzicht van geplande en optionele activiteiten Jaarplan Concernaudit 2022-2023 definitief.pdf Adviescommissie FC_2 juni 2022_Concernaudit_definitief.pptx
7
Vooruitblik jaarplan 2022
Zomersessie adviescie C&F 26 augustus 09.30-16.00Nader in te vullen: Inloop 09.30 Ochtend 09.45-12.30 (pauze 15 minuten) •Aanbesteden, subsidies: hoe zit het nu? NB: Raadsleden hebben hier vaak vragen over. (45 minuten) •Nieuwe opzet begroting van de toekomst en het budgetrecht van de raad (90 minuten). Aan de hand van een voorbeeld programma wordt de nieuwe opzet met de adviescommissie besproken. Wat zijn de verschillen? Hoe kunnen we nu beter sturen als raadsleden? •Verbonden partijen: doorgehaald ivm teveel onderwerpen •Presentatie Grex: 45-60 minuten: Hoe zitten de grexen financieel in de P&C cyclus. Tip van de adviescie om deze presentatie nogmaals te doen (zie overdrachtsdocument). Lunch: 12.30-13.15 Middag: 13.15-16.00 (pauze 15 minuten) •Financiële Dekkingen: welke spelregels stellen we met elkaar vast (60 minuten)? •Update financiële positie (Deloitte) (45-60 minuten) à vervolg van het introductieprogramma.
•Jaarplan 2022/2023 (15 minuten): wat gaan we als adviescie doen in het laatste kwartaal van 2022 en 2023? Borrel 16.00-16.30 Behandelvoorstel: •Aanvullende wensen voor zomersessie 2022? •Kan 1-9 vervallen? **************************************************************************************** NB: 5 minuten wissel pauze, zodat we het laatste deel van de vergadering gebruiken om een advies richting de commissies te formuleren dan wel met elkaar in gesprek te gaan over voorliggende onderwerpen. Voor afsluiting een korte rondvraag richting ambtelijke organisatie door de voorzitter. Jaarplan adviescommissie C&F 2022 (mei).docx 8 9
Voortgang controle accountant met adviescie C&F Behandelvoorstel: toelichting door de accountant. Wvttk Behandelvoorstel: Dit agendapunt creëert de vrije ruimte voor het behandelen van onderwerpen die niet zijn aangemeld. U kunt naar eigen inschatting onderwerpen inbrengen. •Advies opstellen n.a.v. VJN 2022/JS 2021 •Overleg andere adviescie’s (N’gein en Amersfoort) NB: eerdere adviezen zijn ter informatie opgenomen. 18022022 Brief Adviescommissie WAAVA.docx 05112020 Adviesbrief adviescommissie Controle en Financien PB 2021.docx 11052021 Brief Adviescommissie RRP Final.docx
10
Rondvraag en sluiting
AGENDA Adviescommissie Controle en Financiën
2 juni 2022 van 20.00-22.00 uur (stadskantoor, V32)
Agendapunt 1 t/m 7 worden behandeld in aanwezigheid van de (medewerkers van) de afdeling Concernmanagement Financiën, Inkoop en Juridische Zaken/Concern Control, de voorzitter/secretaris van de Rekenkamer en de accountant.
Agendapunt 8 t/m 10 worden behandeld in aanwezigheid van de accountant. (5 min)
1. a. Opening en mededelingen. b. Vaststellen agenda.
Behandelvoorstel: Aangeven of u nog wijzigingen op de conceptagenda heeft en vaststellen agenda. (3 min)
2. Vaststellen verslag van vorige bijeenkomst
Behandelvoorstel: Aangeven of u vragen, opmerkingen of correcties heeft bij het
conceptverslag. Wanneer u geen vragen of opmerkingen heeft, kunt u het verslag vaststellen en zal deze worden toegevoegd aan de volgende commissie M&S. (5 min)
3. Ingekomen en verzonden stukken. • • • • •
Beoordeling begroting 2022 (provincie)
Overzicht raadsbrieven VBF (zie cie VBF) Mailing Deloitte
Antwoord op vragen bibliotheek (volgt zsm) Aanmeldingen raadstoets (via presidium)
Jaarlijks voert de gemeenteraad voor twee programma’s een raadstoets uit (zie bijlage vanuit de adviescommissie C&F). Voor komend jaar is dat het programma volksgezondheid en bewoners en bestuur (B&B). Om deze raadstoets goed te kunnen uitvoeren zijn we op zoek naar 3 raadsrapporteurs per programma. Dit jaar start één van de raadstoetsen (volksgezondheid) al bij de programmabegroting (najaar 2022) en dit loopt door tot en met de jaarstukken 2022 (voorjaar 2023). Wie van de fracties wil zich hiervoor aanmelden? De tijdinschatting is circa 8 uur in het najaar 2022 en 10-15 uur in voorjaar 2023. De uitvraag voor de raadstoets voor het programma B&B volgt begin 2023. Graag jullie aanmelding voor 31 mei 2022.
Behandelvoorstel: •
Stukken ter kennisname waarbij leden van de adviescommissie kunnen aangeven of ze dit onderwerp nader willen bespreken.
1
Commissiegriffier financiën danielle.rijnders@utrecht.nl
(45 min)
4. Jaarstukken 2021
Behandelvoorstel: toelichting door de accountant (presentatie verslag van
bevindingen), reactie ambtelijke organisatie en gelegenheid tot het stellen van vragen.
(20-30 min)
5. Raadsvoorstel VJN 2022 en bijbehorende documenten (Berap, MPR etc.)
Behandelvoorstel: toelichting door de ambtelijke organisatie en gelegenheid tot het stellen van vragen. Kan er een advies worden opgesteld t.b.v. commissiebehandeling (let op beleidsarm)?
(5-10 min)
6. Jaarplan Concernaudit
Behandelvoorstel: toelichting door de ambtelijke organisatie en gelegenheid tot het stellen van vragen.
Toelichting: Het jaarplan Concernaudit 2022/23 bevat een korte beschrijving over de volgende onderwerpen: • • •
Totstandkoming van het jaarplan
Bezetting en werkwijze van Concernaudit
Overzicht van geplande en optionele activiteiten
(10 min)
7. Vooruitblik jaarplan 2022 Zomersessie adviescie
Nader in te vullen:
C&F
Inloop 09.30
26 augustus 09.3016.00
Ochtend 09.45-12.30 (pauze 15 minuten) •
Aanbesteden, subsidies: hoe zit het nu? NB: Raadsleden hebben hier
vaak vragen over. (45 minuten) •
Nieuwe opzet begroting van de toekomst en het budgetrecht van de raad (90 minuten). Aan de hand van een voorbeeld programma
wordt de nieuwe opzet met de adviescommissie besproken. Wat zijn de verschillen? Hoe kunnen we nu beter sturen als raadsleden? •
Verbonden partijen: doorgehaald ivm teveel onderwerpen
•
Presentatie Grex: 45-60 minuten: Hoe zitten de grexen financieel in de P&C cyclus. Tip van de adviescie om deze presentatie nogmaals te doen (zie overdrachtsdocument).
Lunch: 12.30-13.15
2
Commissiegriffier financiën danielle.rijnders@utrecht.nl
Middag: 13.15-16.00 (pauze 15 minuten) •
Financiële Dekkingen: welke spelregels stellen we met elkaar vast (60 minuten)?
•
Update financiële positie (Deloitte) (45-60 minuten) à vervolg van het introductieprogramma.
•
Jaarplan 2022/2023 (15 minuten): wat gaan we als adviescie doen in het laatste kwartaal van 2022 en 2023?
-
Do. 1 september
Borrel 16.00-16.30
PM (kan wellicht vervallen door zomersessie op 26-8)
Behandelvoorstel: • •
Aanvullende wensen voor zomersessie 2022? Kan 1-9 vervallen?
****************************************************************************************
NB: 5 minuten wissel pauze, zodat we het laatste deel van de vergadering gebruiken om een advies richting de commissies te formuleren dan wel met elkaar in gesprek te gaan over voorliggende onderwerpen. Voor afsluiting een korte rondvraag richting ambtelijke organisatie door de voorzitter. (10 min)
8. Voortgang controle accountant met adviescie C&F
Behandelvoorstel: toelichting door de accountant.
(10 min)
9. Wvttk
Behandelvoorstel: Dit agendapunt creëert de vrije ruimte voor het behandelen van onderwerpen die niet zijn aangemeld. U kunt naar eigen inschatting onderwerpen inbrengen. • •
Advies opstellen n.a.v. VJN 2022/JS 2021
Overleg andere adviescie’s (N’gein en Amersfoort)
NB: eerdere adviezen zijn ter informatie opgenomen. (2 min)
10. Rondvraag en sluiting.
3
Commissiegriffier financiën danielle.rijnders@utrecht.nl
2 Vaststellen verslag van vorige bijeenkomst 1 Adviescommissie CF 21-04-2022.docx
VERSLAG ADVIESCOMMISSIE CONTROLE EN FINANCIËN
21 april 2022 van 20.00-22.30 uur Stadhuis, Raadszaal
Adviescommissie: Susanne Schilderman (voorzitter), Cees Bos, Bina Chirino, Gert Dijkstra, Meike Hellevoort, Ruud Maas, Stevie Nolten, Annemarijn Oudejans, Margreet Ramaker, Jantine Zwinkels en Daniëlle Rijnders (raadsadviseur Control & Audit)
Overige deelnemers: Petra de Graaf (griffiesecretaris), Jasmin Grundauer (manager concernaudit), Gerth Molenaar
(Rekenkamer), Ankie Reijnen (strategisch adviseur financiën), Edwin Westphal (concernmanager financiën, inkoop en juridische zaken), Katie Zwetsloot (CFO), en Rein-Aart van Vugt en Niels Fritz (Deloitte)
Niet aanwezig: David Bosch en Rick van der Zweth
1. a. Opening
De voorzitter opent de eerste vergadering van de Adviescommissie Controle & Financiën – in nieuwe samenstelling.
b. Vaststellen agenda
Op verzoek van mevrouw Zwinkels wordt 'financiële zaken openbare bibliotheek' aan de agenda toegevoegd, verder volgens opgave.
2. Vaststellen verslag vorige bijeenkomst (17-02-2022) Geen opmerkingen; het verslag wordt vastgesteld. 3. Kennismaking
Omdat de meeste commissieleden onlangs voor het eerst tot raadslid werden benoemd, wordt er een voorstelronde gehouden. Daniëlle Rijnders is de griffier van de Adviescommissie.
Financiën is een leuk en boeiend onderwerp, vindt ze, dat prominenter bij de raad op de agenda mag staan. Petra de Graaf is griffiesecretaris; zij is gewoonlijk aanwezig bij raadsvergaderingen en zal zo nu en dan ook de commissievergadering bijwonen. Majne van de Merwe is de vaste
(externe) notuliste. De secretaris van de Rekenkamer, Gerth Molenaar, is bijna altijd aanwezig en wordt vaak vergezeld door Paul Venhoeven, voorzitter Rekenkamer. Niels Fritz en Rein-Aart van Vugt werken bij accountantskantoor Deloitte, zij leiden het accountantsteam dat jaarlijks – in
opdracht van de gemeenteraad – de gemeentelijke jaarrekening controleert. Ankie Reijnen werkt
sinds kort bij de financiële afdeling als strategisch adviseur. Edwin Westphal is concernmanager, onder andere voor financiële en juridische zaken. Katie Zwetsloot is de concerncontroller;
Jasmin Grundauer is onlangs bij de gemeente Utrecht begonnen als manager concernaudit. De meeste ambtenaren worden regelmatig voor de commissievergadering uitgenodigd om zaken toe te lichten of om achtergrondinformatie te geven.
Gert Dijkstra (EenUtrecht), Meike Hellevoort (GroenLinks), Stevie Nolten (Bij1), Bina Chirino
(ChristenUnie), Ruud Maas (Volt), Annemarijn Oudejans (Student & Starter) en Margreet Ramaker Pagina 1 van 7
commissiegriffier Adviescommissie CF danielle.rijnders@utrecht.nl
(VVD) zijn zojuist raadslid geworden; Cees Bos (Stadsbelang Utrecht) en Jantine Zwinkels (CDA) waren dat al. Rick van der Zweth (PvdA) en David Bosch (PVV) zijn ook lid van de Adviescommissie, maar waren vanavond verhinderd. •
Bericht van de oud-voorzitter, Dimitri Gilissen
De boodschap van de oud-voorzitter is opgenomen in het overdrachtsdocument, bij vergaderstukken. •
Rol van de accountant
De heer Van Vugt geeft aan dat er voor de Adviescommissie drie belangrijke momenten in het
jaar zijn. Aan het begin van de controle (september) verwacht de accountant dat de commissie
onderwerpen meegeeft waarop extra moet worden gelet bij de controle. Het tweede moment is
in het najaar, bij de tussentijdse controle. De tussenrapportage staat meestal in december bij de Adviescommissie op de agenda. In het voorjaar levert de ambtelijke organisatie de jaarrekening; de accountant rapporteert dan over de bevindingen tijdens de controle. Daarnaast adviseert de accountant de Adviescommissie, onder andere tijdens de Heidag, maar hij is ook beschikbaar voor algemene vragen over financiën en bedrijfsvoering. •
Rol van de Rekenkamer
De Rekenkamer is, zoals gezegd, bijna altijd bij de vergadering aanwezig – om te horen hoe de
Adviescommissie over verschillende zaken denkt, maar ook om mee te denken en te adviseren. •
Rol van het Stadskantoor
De ambtenaren nemen de commissieleden zo goed mogelijk mee bij de onderwerpen die ter tafel komen, geven toelichting en beantwoorden technisch-financiële vragen. 4. Update leesbaarheid / begroting van de toekomst
Zie de presentatie 'Raamwerk sturen en verantwoorden,' bij vergaderstukken. De ambtelijke
organisatie wisselt al enige tijd van gedachten met de Adviescommissie over de leesbaarheid
van de begroting: kunnen raadsleden de informatie vinden die zij zoeken? De gemeente werkt
met programma's, strategische doelen, opgaven, beleidskaders en zo meer, maar de samenhang is niet altijd even duidelijk. De ambtelijke organisatie geeft aan dat intern dit nog nader moet worden besproken voordat verdere stappen kunnen worden gezet.
Voorbeeld: het programma Werk & Inkomen kent opgaven – daar passen doelen bij die de gemeente wil bereiken. Er is echter ook een verzameling van tien strategische doelen, waaronder ook doelen op het gebied van Werk & Inkomen. Dan zijn er nog de nodige
beleidsstukken op het gebied van Werk & Inkomen. Op alle niveaus zijn doelstellingen
benoemd, echter over hetzelfde onderwerp. Dit maakt het lastig om de programmabegroting te beoordelen. Op verzoek van de heer Bos zal mevrouw Zwetsloot in een volgende vergadering enkele concrete voorbeelden aandragen.
Pagina 2 van 7
commissiegriffier Adviescommissie CF danielle.rijnders@utrecht.nl
Zie blz. 6 van de presentatie. Het streven is een heldere kaderstelling waaraan een visie of
ambitie ten grondslag ligt. De heer Bos is benieuwd welke rol de ambtelijke organisatie speelt
bij het vormen van een visie. Mevrouw Zwetsloot geeft aan dat de afdeling adviseert ten aanzien van verbetering van beleidsstukken, en ook kaders voorstelt die de gemeenteraad uiteindelijk vaststelt. Vervolgens worden documenten daaraan getoetst en zonodig aangepast.
Mevrouw Zwinkels merkt op dat er ook visies zijn waaraan geen budget is gekoppeld,
bijvoorbeeld het speeltuinenbeleid. Dat klopt, zegt mevrouw Zwetsloot, en dan gaat de
discussie wel eens over wat er het eerst moet zijn, de visie of het geld. Een visie is meestal iets
voor langere termijn, een 'stip aan de horizon.' Dan staat nog niet vast hoe de weg naar die stip zal worden afgelegd, en dus ook niet hoe dit betaald wordt. Er zijn meestal wel ideeën over de kosten, bij benadering. Het speeltuinbeleid is meer iets voor de wat minder lange termijn; dan moet een keuze worden gemaakt tussen het formuleren van een visie of het opstellen van een beleidsnota. Uitvoering is nog niet geborgd bij het vaststellen van een visie.
Mevrouw Reijnen herinnert de commissie aan de motie, ingediend bij de vorige
begrotingsbehandeling, waarmee de ambtelijke organisatie werd opgeroepen om voor een beter leesbare begroting te zorgen. Daarom wordt er nu een raamwerk gemaakt. In de strategische langetermijndoelstelling, Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen, zijn tien
langetermijndoelstellingen geformuleerd (zie blz. 9 van de presentatie). De
programmabegroting wordt mogelijk daaraan gekoppeld. In een volgende vergadering laat
mevrouw Reijnen de Adviescommissie een voorbeeld van een uitgewerkt programma zien. In
grote lijnen: er zijn vijf programma's die samenhangen met de maatschappelijke opgaven in de
stad. In elk programma zijn ambities (langetermijndoelstellingen) geformuleerd. Bij elke ambitie hoort een set doelstellingen, en aan elke doelstelling is budget gekoppeld. Dit betekent dat het college niet zomaar een ander doel kan gaan nastreven zonder toestemming van de raad, ook niet als er geld over is. Schuiven met budgetten is evenmin toegestaan.
Het budgetrecht van de raad is beschreven in het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording): het college kan nooit schuiven met budgetten tussen programma's. Het is aan de raad zelf om te
beslissen hoeveel budget er per programma wordt vrijgegeven. Mevrouw Zwetsloot verduidelijkt dat de zaken nu op programmaniveau zijn geregeld – zo is het in de financiële verordening
vastgelegd. Er is echter niets tegen om dit te bediscussiëren, want uiteindelijk gaat het erom waar de raad zich comfortabel bij voelt, en om de vraag of dat misschien de uitvoering belemmert.
Reacties en discussie
De heer Westphal merkt op dat er steeds meer samenhang ontstaat tussen de verschillende
opgaven. Voorbeeld: mobiliteit is zeer verbonden aan de bouw van 60.000 woningen. Als deze opgaven op programmaniveau bijeen worden gebracht, kunnen ze in samenhang worden
Pagina 3 van 7
commissiegriffier Adviescommissie CF danielle.rijnders@utrecht.nl
gevolgd. De heer Westphal adviseert om de begroting te gebruiken voor het geheel van afwegingen. De raad zou kunnen vragen om enkele voortgangsrapportages per jaar, bijvoorbeeld naar aanleiding van de visie op de nota mobiliteit.
Het gaat nu over de leesbaarheid van de begroting, stelt de heer Bos, waarom gaat het dan over budgetrecht en strategische keuzes? Hij veronderstelt dat het de bedoeling is dat de focus verschuift van geld naar inhoud, maar is dat wel de wens van de raad? De heer Westphal
bevestigt dit, maar benadrukt dat minder aandacht voor geld zeker niet de intentie is. De
organisatie wil de beleidskant juist verstevigen. Om goed te kunnen monitoren is stabiliteit voor vier jaar nodig; inbreng en ondersteuning van de Adviescommissie is daar welkom bij.
Het viel mevrouw Schilderman op dat de toelichting sterk gericht was op het omschrijven van het beleid, maar uiteindelijk gaat de begroting toch over het verdelen van geld? Zij is geen
voorstander van budgetrecht op enkele miljoenen; dat moet hoger zijn, maar niet op het niveau van honderden miljoenen. De meerwaarde van minder programma's is niet duidelijk; een
volgende keer moet wat mevrouw Schilderman betreft de toegevoegde waarde worden getoond. De gemeentelijke begroting moet (voor een raadslid) bij voorkeur niet omvangrijker zijn dan ongeveer twintig pagina's (exclusief bijlagen). Er moet bondig in staan wat we moeten gaan doen en wat dat kost. Het gaat om bestuurbaarheid; de raad wil kunnen sturen met het
beschikbare geld, en wil kunnen controleren of de juiste dingen worden gedaan. Ook moet duidelijk zijn wat er ten tijde van de begroting nog aan programma's loopt, en waar dat is
vastgelegd. Is het haalbaar om de Adviescommissie een voorstel voor de vorm van de begroting voor te leggen – waarover de Adviescommissie de commissie VBF dan kan adviseren, en
waarover vervolgens in de raadsvergadering wordt besloten? Het is dan misschien niet mogelijk om een en ander rond te hebben voor de programmabegroting 2023, maar mevrouw Schilderman heeft er voorkeur voor om het in één keer goed te doen.
De heer Dijkstra sluit zich hierbij aan, met dien verstande dat hij het budgetrecht liever een niveau dieper zou willen uitoefenen. Liefst zo helder en concreet mogelijk. In dit verband
verwijst mevrouw Hellevoort naar de in de vorige periode ingediende motie; daarin gaat het volgens haar echt om betere leesbaarheid en meer inzicht. Het is belangrijk om dan ook duidelijk te krijgen wat dit betekent voor het budgetrecht van de raad.
Mevrouw Chirino kan zich vinden in het SMART formuleren van doelstellingen, want daardoor
kan de raad goed meekijken, meesturen en controleren. Misschien zijn er nog andere vormen mogelijk dan de huidige vijf blokken. Dat de focus wordt verlegd van geld naar inhoud is
mevrouw Chirino niet opgevallen; op basis waarvan is dat geconcludeerd? Liever zou zij zien dat de uitvoerbaarheid wordt verbeterd. Mevrouw Zwetsloot memoreert dat bij de discussies over
leesbaarheid ook naar voren is gekomen dat de raad wil kunnen zien of de inzet effectief is, en of de gestelde doelen ermee worden bereikt. De huidige versie van de begroting bevat erg veel procesinformatie; de raad gaf aan te willen weten waar het toe leidt. Los daarvan is de
Pagina 4 van 7
commissiegriffier Adviescommissie CF danielle.rijnders@utrecht.nl
begrotingsbehandeling natuurlijk het moment waarop de financiële kaders worden vastgesteld – en dat blijft zo.
Mevrouw Zwinkels vraagt om een overzicht van voor- en nadelen en consequenties van de nieuwe indeling van de begroting. Het is wat haar betreft wel interessant om te lezen over
doelstellingen, maar neem als voorbeeld het programma duurzaamheid: daarin moet informatie te vinden zijn over het type uitgaven. Zijn het proceskosten of fysieke investeringen? Als dat duidelijk is, kan de raad wellicht uitgaven gaan prioriteren.
Het is te snel gegaan, vindt de heer Bos, de Adviescommissie is onvoldoende betrokken en
onvoldoende meegenomen. Hij pleit ervoor om op korte termijn een technische bijeenkomst te houden.
Vervolg
Het lijkt allen verstandig om dit onderwerp een volgende keer opnieuw op de agenda te zetten.
De heer Westphal geeft aan dat hij bij de veelal nieuwe raadsleden meer behoefte aan discussie signaleert. Waarschijnlijk is niet haalbaar om al vanaf 2023 met een nieuwe begroting te gaan werken, met als consequentie dat dan ook de jaarrekening 2023 in de 'oude' structuur zal worden gemaakt. Dit laat onverlet dat er al wel kan worden gewerkt aan verbetering van
leesbaarheid in de huidige structuur. Dit overlegt de heer Westphal intern, en komt erop terug. De voorzitter constateert dat het merendeel van de Adviescommissie eraan hecht om een plan of voorstel te bespreken. Misschien wordt er, voor uitvoering, ook nog voor een politieke
bespreking gekozen. De heer Bos pleit voor een gezamenlijk plan, het moet niet een plan zijn dat de Adviescommissie zonder meer wordt voorgelegd. 5. Vooruitblik jaarplan 2022
Zie het overzicht in de vergaderagenda. Aan de agenda van de vergadering van 2 juni a.s. wordt
het programma voor de Heidag toegevoegd, ter bespreking. De voorzitter doet de suggestie om de leesbaarheid van de begroting (zie punt hiervoor) tijdens de Heidag te bespreken.
Tijdens het inwerkprogramma van de Adviescommissie werd door de accountant verteld dat
raadsleden, als zij een motie of amendement indienen, aan de wethouder mogen vragen of zij
of hij er dekking voor wil zoeken in het eigen budget of programma omdat dit voor raadsleden erg lastig is. Mevrouw Zwinkels stelt voor om hierover in een volgende vergadering van de Adviescommissie door te praten, en er eventueel ook een advies over te geven. Mevrouw
Ramaker steunt dit voorstel, en ziet dit graag zo snel mogelijk op de agenda terug. Doel van
een motie is namelijk om het met elkaar over de inhoud te hebben en nu gaat het al snel over de financiele dekking.
Pagina 5 van 7
commissiegriffier Adviescommissie CF danielle.rijnders@utrecht.nl
De voorzitter stelt voor om Leesbaarheid begroting en Dekkingsvoorstellen op het programma van de Heidag te zetten, en om voor beide onderwerpen om een voorbereidende notitie te
vragen. Hiermee gaan allen akkoord. Er wordt opgemerkt dat de fracties die nu onderhandelen
over het nieuwe coalitieakkoord alvast kunnen meenemen dat deze raad anders wil omgaan met dekkingsvoorstellen (zie hiervoor). De heer Dijkstra merkt op dat het niveau van budgetrecht nog niet voldoende is geadresseerd. Volgens de heer Bos staat dit geheel los van de
leesbaarheid van de begroting. Beide onderwerpen moeten worden besproken, al dan niet apart. De Heisessie vindt plaats in september a.s.; kan deze worden vervroegd? Eind augustus, vlak na het zomerreces, lijkt de voorzitter het best haalbare.
De heer Westphal wijst erop dat de jaarstukken in de volgende vergadering op de agenda staan. Hij biedt de Adviescommissie aan om een technische toelichting te geven. Raadsleden kunnen
de komende tijd vragen stellen over de jaarstukken; deze moeten op 12 mei a.s. om 14.00 uur
binnen zijn, zodat de ambtelijke organisatie voldoende tijd heeft voor beantwoording. Tip: veel vragen worden regelmatig herhaald; de heer Bos adviseert de nieuwe raadsleden om de vragen & antwoorden van de afgelopen vier jaar door te nemen.
Op 31 mei a.s. is er een technische bijeenkomst over de jaarstukken en de voorjaarsnota (via teams).
Allen gaan akkoord met de agenda voor de vergadering van 2 juni a.s. 6. Financiële zaken openbare bibliotheek (toegevoegd punt)
Mevrouw Zwinkels vraagt aandacht voor de brandbrief van de bibliotheek. Kunnen de
geldstromen van de bibliotheek inzichtelijk worden gemaakt, als input voor de Commissie OB&E van 2 juni a.s.? Indien gewenst kan de Adviescommissie dit dan ook bespreken. De heer Bos adviseert om vooral de controlemechanismen bij de bibliotheek (een verbonden partij) te bestuderen.
Schorsing
De ambtenaren verlaten de vergadering. 7. Voortgang accountantscontrole
De accountantscontrole over het boekjaar 2020 verliep zeer moeizaam, vertelt de heer Fritz; hij adviseert de commissie om het accountantsrapport te lezen. Vanaf afgelopen najaar zijn de
accountants samen met de ambtelijke organisatie bezig geweest met een verbeterd proces; hier is goede voortgang in gemaakt. De conceptrapportage is al klaar.
Pagina 6 van 7
commissiegriffier Adviescommissie CF danielle.rijnders@utrecht.nl
Mevrouw Zwinkels vraagt naar de rapportage over het dossier Grondexploitaties Leidsche Rijn.
De heer Fritz geeft aan dat dit een belangrijk onderdeel van de controle is. Vorig jaar bevatte dit dossier de nodige onzekerheden; dat is nog steeds het geval.
Waar moet de raad extra op letten bij de behandeling van de jaarstukken? De heer Van Vugt adviseert om in elk geval het accountantsverslag te lezen; dit is al aan de organisatie
aangeleverd voor hoor en wederhoor. Het wordt waarschijnlijk half mei a.s. vrijgegeven. Daarin wordt uitvoerig ingegaan op de grondexploitaties, want dat is het kwetsbaarste deel. De heer Van Vugt adviseert om ook te letten op de verschillen tussen begroting en realisatie; die zijn
namelijk aanzienlijk, en hangen samen met de realisatiekracht van de organisatie. Let ook op plannen die niet zijn uitgevoerd.
Bekijkt de accountant ook of de achterstand in investeringen nog wordt ingelopen, en wordt er dan rekening mee gehouden dat dit de komende tijd fors duurder zal worden vanwege de
inflatie? Daar ziet de controle niet op, antwoordt de heer Van Vugt, maar het speelt niet alleen in Utrecht. Belangrijker wat hem betreft is de arbeidscapaciteit bij de gemeente Utrecht; daar moet de raad naar vragen.
8. Rondvraag en sluiting
De vergadering kan wat gestructureerder, wordt gezegd, het is prettig als de commissie eerst alle informatie krijgt, en daarna in de gelegenheid wordt gesteld om vragen te stellen.
Er wordt verder geen gebruik gemaakt van de rondvraagmogelijkheid. De vergadering wordt gesloten.
Pagina 7 van 7
commissiegriffier Adviescommissie CF danielle.rijnders@utrecht.nl
3 Ingekomen en verzonden stukken 1 p2204110055.pdf
PROVINCIE :: UTRECHT
__ ir.gcKome» '1LC d.d. Aan de raad van de gemeente Utrecht Postbus 16200 3500 CE UTRECHT
ONDERWERP
DATUM DOCUMENTNUMMER
VAN
BIJLAGE
Informatie voor uw begroting 2023 en meerjarenraming 2024-2026 6 april 2022 8245DE54 A.J.J. van DixhoornHoogenboom Begrotingsrichtlijnen 2023
11 i\PR 2022
TELEFOONNUMMER E-MAILADRES
DOMEIN/OPGAVE
TEAM
06-52 76 95 16 ria.van.dixhoorn-hoogenboom ©provincie-utrecht.nl BDO BEI/IBT/Financieel toezicht
Geachte raad, Zoals ieder jaar ontvangt u ook dit jaar een begrotingscirculaire van ons. Deze circulaire is een aanvulling op het Gemeenschappelijk Toezichtkader gemeenten 2020 (GTK 2020). In het GTK 2020 zijn de basisuitgangspunten van het financieel toezicht opgenomen. Financieel-toezicht-GTK2020 In de circulaire (bijlage bij deze brief) informeren wij u over aantal actualiteiten en onderwerpen die wat het financieel toezicht betreft bijzondere aandacht verdienen bij het opstellen van uw begroting 2023 en meerjarenraming 2024 - 2026 en uw jaarrekening.
In maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. De financiële situatie van de gemeente zal waarschijnlijk een belangrijke plaats krijgen op de agenda van de nieuwe gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders. De financiële vooruitzichten zijn op dit moment nog steeds onzeker. Denk aan de consequenties van de herijking van het gemeentefonds, de tegemoetkoming in de zorgkosten voor jeugd en de enorme opgave om Nederland duurzaam te maken. Wij zien financiële onzekerheden bij het opstellen van uw begroting en meerjarenraming Ondanks alle inspanningen in de afgelopen jaren om een structureel en reëel sluitende begroting te presenteren zien we dat de gemeenten in financieel zwaar weer verkeren. Ook het opstellen van de begroting 2023 zal het nodige vergen. Wij realiseren ons dat uw verantwoordelijkheid om een begroting vast te stellen die structureel en reëel in evenwicht is veel inzet en veerkracht vraagt. Wij spreken hiervoor onze waardering uit en ondersteunen onze gemeenten daar waar mogelijk. Gezien alle onzekerheden voert de Vereniging van Nederlandse Gemeenten momenteel gesprekken met het kabinet Rutte IV over de financiële positie van gemeenten op langere termijn. Mochten hier afspraken uit voortkomen die relevant zijn voor het toezichtkader, zullen wij dit vanzelfsprekend met u delen.
Doel van ons financieel toezicht is te voorkomen dat uw gemeente een structureel tekort op de begroting krijgt, dat niet (makkelijk) meer door u zelf op te lossen is. Financieel toezicht is dan ook een wezenlijk onderdeel van de "checks and balances” binnen het openbaar bestuur. Daarnaast draagt financieel toezicht bij aan een bestendig en sterk openbaar bestuur. Een bestuur waar onze inwoners op kunnen bouwen.
Wij beoordelen uw structurele begrotingspositie Uitgangspunt bij ons financieel toezicht is, dat u onder repressief toezicht blijft. Repressief toezicht betekent dat uw gemeente zonder onze voorafgaande goedkeuring de begroting kan uitvoeren. Daarbij is leidend dat de structurele lasten gedekt moeten zijn door structurele baten. Als u de begroting vaststelt waarbij de baten en lasten met elkaar in evenwicht zijn, betekent dit nog niet dat u heeft voldaan aan de Gemeentewet. U heeft de
PROVINCIE-UTRECHT.NL
verantwoordelijkheid de begroting structureel in evenwicht vast te stellen. Dit betekent een evenwicht waarbij incidentele/tijdelijke effecten niet mee worden gerekend. Wij dringen erop aan het structurele begrotingssaldo, zowel voor het betreffende begrotingsjaar als voor de meerjarenraming, inzichtelijk te presenteren. Hiervoor kunt u gebruik maken van de voorbeelden uit het GTK en uit de notitie Structurele en incidentele baten en lasten van de commissie Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (commissie BBV) Cie BBV onderwerpen Wij lichten het financieel toezicht graag toe Voor nieuwe raadsleden kunnen de overheidsfinanciën soms een ingewikkelde puzzel zijn. Wenst u bijvoorbeeld een uitgebreidere toelichting op de begrotingsrichtlijnen, of heeft u vragen over de werkwijze van financieel toezicht en of over de financiële positie van uw gemeente? Wij zijn van harte bereid om met u in gesprek te gaan en een toelichting/presentatie over het financieel toezicht te geven. Neem dan contact op met een van onze financieel toezichthouders. Gedurende het jaar volgen wij de ontwikkelingen van de financiële positie van uw gemeente. Wanneer wij zien dat de resultaten van jaarrekening, bestuursrapportages of kadernota ongunstig uitpakken, nodigen wij u mogelijk uit voor een overleg.
In dit ambtelijk of bestuurlijk overleg geven wij aan welke verbeteringen nodig zijn om te voorkomen dat uw gemeente onder preventief toezicht, indringend toezicht, moet worden geplaatst.
U kunt uw financiën vergelijken met die van andere gemeenten Het ministerie van BZK stelt financiële data en informatie beschikbaar op de website Findo.nl, zoals data van gemeentelijke begrotingen en jaarrekeningen. Deze data kunnen worden gebruikt voor vergelijking en analyse. Ook op de website van de Rijksoverheid staat informatie over hoe gemeenten haar financiële situatie op verschillende manieren kunnen (laten) onderzoeken. Bijvoorbeeld zelf met een eigen begrotingsanalyse of bij preventief toezicht met een begrotingsscan met behulp van de provincie en het Rijk of eventueel bij een herindeling met een herindelingsscan. Als laatste attenderen wij u op de website van Interbestuurlijk toezicht van de provincie Utrecht. Hier presenteren wij jaarlijks de toezichtbrieven van de Utrechtse gemeenten. Op de Interbestuurlijk Toezichtkaart IBT kaart ziet u hoe de provincie de gemeenten heeft beoordeeld op alle vormen van Interbestuurlijk Toezicht. Naast financiën zijn dit Omgevingsrecht, Informatiebeheer en Huisvesting vergunninghouders.
Tot slot Wij sturen een afschrift van deze brief - ter kennisgeving - aan uw college van burgemeester en wethouders. De begrotingsrichtlijnen en de toetsingsaspecten uit het GTK 2020 zijn ook voor het college van belang. Afgelopen jaar hebben we, als provincies, op verschillende wijzen op rijksniveau aandacht gevraagd voor de financiële situatie van de gemeenten. We blijven dit doen daar waar mogelijk. Samen met u!
Hoogachtend, Gedeputeerde Staten van Utrecht namens hen,
R.C.L. (Robert) Strijk Gedeputeerde Financiën, Organisatie, Economie en Europa
s PROVINCIE :: UTRECHT Begrotingsrichtlijnen
en toetsingsaspecten
Aandachtspunten voor:
Het opstellen van de begroting 2023
en de meerjarenraming 2024 - 2026
Bijlage bij brief d.d. 6 april 2022
gericht aan de Utrechtse gemeenteraden en
Bijlage bij brief d.d. 6 april 2022
gericht aan de colleges van burgemeester en wethouders
van de Utrechtse gemeenten
April 2022
Inhoud
Inhoud
2
Inleiding.......................................................................................
3
Actuele onderwerpen..............................................................
4
Verkiezingen/nieuwe raad...............................................................
4
Verruiming gemeentelijk belastinggebied....................................
4
Herijking gemeentefonds/verdelingssystematiek.........................
5
Opschalingskorting...........................................................................
5
Ontwikkelingen Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
6
Kadernota rechtmatigheid 2022..................................................
6
Notitie Paragraaf bedrijfsvoering.................................................
6
Notitie Lokale heffingen................................................................
6
Actualisering Notities.....................................................................
7
Specifieke onderwerpen..........................................................
7
Inzicht in de structurele begrotingspositie......................................
7
Incidentele baten en lasten.............................................................
7
Weerstandsvermogen en risicobeheersing.......................
8
Beoordeling kengetallen...................................................
9
Onderhoud kapitaalgoederen...........................................
9
Bezuinigingen op het onderhoud....................................
9
BTW compensatiefonds........................................................
10
Omgevingswet......................................................................
10
Wet digitale overheid en Wet open overheid.................
11
Toezichtkader Gemeenschappelijke regelingen.............
11
5.
Agenda toekomst van het (interbestuurlijk) toezicht
12
6.
Tot slot.............................................................................
12
2.
3.
4.
Richtlijnen en toetsingsaspecten begroting 2023 en meerjarenraming 2023-2025
Pagina 2 van 13
♦
inleiding
1.
leder jaar ontvangt u relevante en actuele informatie over de wijze waarop wij uw begroting en meerjarenraming beoordelen vanuit onze wettelijke taak, het financieel toezicht. Het is belangrijk om deze informatie te betrekken bij:
• •
de kaderstelling voor de begroting en het vaststellen van uw begroting 2023.
Uw gemeente is verantwoordelijk voor de vaststelling van een begroting die structureel en reëel in evenwicht is. leder jaar besluiten wij voor 1 januari over de toezichtsvorm voor uw gemeente voor het komende begrotingsjaar. Dit doen wij op grond van artikel 203 van de Gemeentewet. Regulier is de toezichtsvorm repressief. Wanneer uw begroting niet aan de wettelijke criteria voldoet, is er sprake van preventief toezicht. Regulier is de toezichtsvorm repressief. Wanneer uw begroting niet aan de wettelijke criteria voldoet, is er sprake van preventief toezicht. Preventief toezicht betekent dat wij de begroting en de daaropvolgende wijzigingen eerst moeten goedkeuren voordat u deze kunt uitvoeren. Deze vorm van toezicht is een uitzondering. Wanneer wij overwegen om uw gemeente onder het verscherpte preventieve toezicht te plaatsen, gaan wij eerst met u in overleg. Vervolgens berichten wij u dan vóór 1 januari 2023 over de toezichtsvorm. Vanuit het financieel toezicht helpen wij gemeenten bij het bevorderen van een gezonde financiële huishouding. Het uitgangspunt is respect voor uw eigen verantwoordelijkheid van besturen. Financieel toezicht is een wezenlijk onderdeel van de “checks en balances” binnen het openbaar bestuur. Daarmee dragen we bij aan het voorkomen van structurele tekorten in uw begroting die niet makkelijk door u zelf op te lossen zijn.
Financieel toezicht draagt bij aan een bestendig en veilig Utrecht met een sterk openbaar bestuur als uitgangspunt. Een bestuur waar de inwoners op kunnen vertrouwen.
In ons Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 Gemeenten (GTK) staan de uitgangspunten van ons toezicht. U kunt het GTK vinden op www.provincie-utrecht.nl/GTK. Dit GTK geeft een toelichting op verschillende onderwerpen, zoals:
Welke vormen van toezicht zijn er? Welke wet- en regelgeving worden gehanteerd bij het toezicht? Wat betekent structureel en reëel evenwicht? Waar kijken we naar als we beoordelen of uw begroting en meerjarenraming structureel en reëel in evenwicht is? In deze begrotingscirculaire leest u over actuele onderwerpen die voor uw begroting 2023 (en jaarrekening) van belang zijn. Deze onderwerpen zijn vooral financieel technisch van aard. Uw college dient hier rekening mee te houden bij het opstellen van de komende begroting. Uw college ontvangt daarom een afschrift van deze circulaire.
Tip! Neem bij vragen contact op met de ambtelijk contactpersoon van uw gemeente! De provincie beantwoordt graag uw vragen over deze circulaire of de vertaling hiervan in uw begroting.
Richtlijnen en toetsingsaspecten begroting 2023 en meerjarenraming 2023-2025
Pagina 3 van 13
*
2.
Actuele onderwerpen
Verkiezinqen/nieuwe raad
In maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen geweest. De financiële situatie van de gemeente zal een belangrijke plaats op de agenda krijgen van de nieuwe gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders. De kaderstellende en controlerende taak van de raad zal de nodige aandacht vragen. De financiële vooruitzichten zijn op dit moment nog steeds onzeker. Denk aan de financiële consequenties van de herijking van het gemeentefonds, de tegemoetkoming in de zorgkosten voor jeugd, de enorme opgave om Nederland duurzaam te maken en de opgave ruimte. Uw kaderstellende en controlerende taak brengt de verantwoordelijkheid met zich mee om de begroting 2023 en de meerjarenraming 2024 tot en met 2026 structureel en reëel in evenwicht te houden ofte brengen. Een beter inzicht in uw financiële positie zorgt ervoor dat u besluiten met financiële consequenties beteren weloverwogen kunt nemen. Daarnaast kunt u eventuele kaders en wensen aan uw college meegeven met betrekking tot het opstellen van de begroting. Wij adviseren u deze begrotingscirculaire te gebruiken bij het inwerkprogramma van de nieuwe gemeenteraad (en colleges). Voor nieuwe raadsleden kunnen overheidsfinanciën soms een ingewikkelde puzzel blijken. Mocht er behoefte zijn aan nadere uitleg, dan zijn wij hier graag toe bereid.
Wij attenderen u erop ook kennis te nemen van onze toezichtbrief die wij u aan het eind van ieder jaar toezenden. Hierin staan specifieke aandachtspunten voor uw eigen begroting.
Tip! Op de interbestuurlijk toezichtkaart vindt u de toezichtbrieven over de afgelopen jaren! De kaart is te vinden op de website van de provincie Utrecht: IBT pagina
Verruiming gemeentelijk belastinggebied
Besluitvorming over de verruiming van het gemeentelijke belastinggebied is één van de onderdelen van de financieel-bestuurlijke verhoudingen die door het vorige kabinet is doorgeschoven naar het kabinet Rutte IV. Andere elementen van de financieel bestuurlijke verhoudingen zijn de herziening van het verdeelmodel van het gemeentefonds, de indexering (de normeringssystematiek) en een uitkeringsstelsel dat is toegesneden op gezamenlijke opgaven. In het op 15 december 2021 verschenen coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’ zijn de belangrijkste plannen voor de kabinetsperiode opgenomen. Tot 2025 lijkt er volgens het coalitieakkoord aan het eigen belastinggebied van de lokale overheden niets te veranderen. Wel is aangegeven dat er de komende jaren zal worden gewerkt aan een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025, waarbij ook alternatieven voor onder andere de onroerende zaakbelastingen worden betrokken. Voorafgaand aan het debat over de regeringsverklaring heeft de Raad van State op 13 januari 20221 in een brief aan de Minister van Financiën het kabinet geadviseerd voor een nieuwe stabielere financieringssystematiek voor medeoverheden niet te wachten tot de volgende kabinetsperiode en medio 2022 tot een meerjarig budgettair kader voor medeoverheden te komen.
1
Afdeling advisering geeft aanbevelingen bij begrotingsbeleid van het nieuwe kabinet - Raad van State
Richtlijnen en toetsingsaspecten begroting 2023 en meerjarenraming 2023-2025
Pagina 4 van 13
Herijking qemeentefonds/verdelinqssystematiek
De beheerders van het gemeentefonds (de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris van Financiën) hebben een aangepast verdeelvoorstel voor de herijking van het gemeentefonds naar de Tweede Kamer gestuurd. Daarna is er in december 2021 nog een update verschenen Het aangepaste verdeelvoorstel gaat in op de reacties en vragen die gemeenten en de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) stelden over het in februari 2021 gepubliceerde verdeelmodel. Gelijktijdig hebben de fondsbeheerders de VNG en het ROB om advies gevraagd over dit aangepaste voorstel. In oktober 2021 schrijft de ROB dat de nieuwe verdeling van het gemeentefonds beter is dan het oude, maar nog steeds problemen kent. De financiële gevolgen voor een groot aantal gemeenten roept vragen op. In de maartbrief 2022 gaat het Rijk uit van een ingroeipad. In het begrotingsjaar 2023 wordt het ingroeipad van de herverdeling beperkt tot € 7,50 per inwoner en voor de jaren 2024 en 2025 € 15 per inwoner. Het totale herverdeeleffect komt daarmee op maximaal € 37,50 per inwoner voor- of nadelig. Opschalinqskortinq Sinds 2015 worden gemeenten geconfronteerd met een korting op het gemeentefonds. De opschalingskorting is opgelegd, omdat gemeenten door gedwongen opschaling kosten zouden besparen.
In het regeerakkoord van kabinet Rutte II stond de ambitie om te komen tot gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. Hierdoor zouden veel gemeenten moeten fuseren. Dit zou moeten leiden tot besparingen op apparaatskosten, vereenvoudiging van regelgeving en minder dubbeling van taken. Er bleek geen draagvlak. De verplichte opschaling is afgeschaft maar de bijbehorende opschalingskorting werd niet afgeschaft. Deze opschalingskorting zou van 2015 tot en met 2025 steeds verder oplopen, tot een structureel bedrag van bijna 1 miljard euro in 2025. Het niet afschaffen van de opschalingskorting leidde tot veel kritiek bij gemeenten. De afgelopen jaren werd de opschalingskorting bevroren, ofwel incidenteel geschrapt Voor 2020 kwam dit neer op € 70 miljoen en voor 2021 op € 160 miljoen die gemeenten niet hoefden af te dragen aan het Rijk.
Nu blijkt uit het coalitieakkoord van het kabinet dat de oploop van de opschalingskorting deze kabinetsperiode wordt geschrapt. Hierdoor blijft de opschalingskorting op het gemeentefonds op hetzelfde niveau als de afgelopen 3 jaar. Wat er met de opschalingskorting na de kabinetsperiode gedaan gaat worden, is nog onzeker. Uit de startnota van het kabinet blijkt dat het Rijk vanaf 2026 rekening houdt met een structurele korting op het gemeentefonds van € 675 miljoen.
Sociaal Domein Het merendeel van de gemeenten heeft bij de begroting 2022 gebruik gemaakt van de mogelijkheid om stelposten op te nemen in de meerjarenraming 2023 tot en met 2025 voor de middelen jeugdzorg. De bedragen komen voort uit de arbitrage uitspraak van de Commissie van Wijzen. Hiervoor geldt een maximum van 75% van het deel dat gemeenten op basis van de verdeling zouden krijgen.
De stelpost is geen budgettaire garantie. Besluitvorming over een structurele oplossing in termen van benodigd budget en aanpassingen in het stelsel voor uitvoering van de Jeugdwet vanaf 2022 heeft nog geen volledige opvolging gekregen in het coalitieakkoord. In het coalitieakkoord wordt er op een aantal punten afgeweken (onder andere de hoogte) van de afspraken van de Commissie van Wijzen, waardoor de compensatie op langere termijn lager is. Dat betekent concreet dat gemeenten die onze richtlijn hebben gevolgd en de maximale stelpost van 75% hebben opgenomen nog aanvullende dekking zullen moeten zoeken. Onderdeel van de toezegging van de gelden uit de Commissie van Wijzen is de hervormingsagenda. De agenda, waar ook jeugdhulpaanbieders, professionals en cliëntorganisaties aan meewerken, moet concrete maatregelen opleveren die leiden tot een kwalitatief en financieel houdbaar jeugdstelsel. Op dit moment wordt de hervormingsagenda uitgewerkt.
Voor de begroting 2023 is het op dit moment niet duidelijk hoe er met de stelpost “uitkomst onderzoek Jeugdzorg” moet worden omgegaan. Evenals de VNG zijn wij in afwachting of er tijdig een structurele oplossing wordt geboden. Wanneer deze niet tijdig wordt gegeven dan moeten het Rijk, de VNG en Richtlijnen en toetsingsaspecten begroting 2023 en meerjarenraming 2023-2025
Pagina 5 van 13
het IPO nadere afspraken maken hoe er in de begroting 2023 - 2026 moet worden gehandeld om te voorkomen dat de gemeenten opnieuw in de problemen komen. Ook hierover zullen wij u (ambtelijk) informeren zodra er meer duidelijk is.
3.
Ontwikkelingen Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)
De commissie BBV geeft in notities aan op welke wijze een bepaald onderwerp in de begroting verwerkt kan of moet worden. ‘Kan’, omdat de regelgeving meerdere verwerkingsopties toestaat en 'moet’ als de regelgeving verplicht tot een bepaalde verwerkingswijze. De BBV-notities bevatten dan ook aanbevelingen ('kan') en stellige uitspraken (‘moet’) voor de juiste toepassing en uitvoering van het BBV.
Kadernota rechtmatigheid 2022
De commissie BBV geeft via de Kadernota rechtmatigheid haar visie over de invulling van het begrip rechtmatigheid in de rechtmatigheidsverantwoording van de decentrale overheden conform artikel 75, lid 2 BBV. De nota wordt door de commissie BBV geactualiseerd als de ontwikkelingen daar aanleiding toe geven. Voor de jaarrekening 2022 is hier aanleiding toe indien de voorgenomen wetswijziging, waarin het afgeven van een verklaring over de rechtmatigheid bij decentrale overheden wordt geregeld, tijdig wordt afgerond. Met ingang van het verslagjaar 2022 wordt dan de verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders voor de rechtmatigheid benadrukt doordat het college een verantwoording over rechtmatigheid af moet gaan geven in plaats van de accountant.
De gepubliceerde Kadernota rechtmatigheid 2022 gaat dan ook gelden met ingang van het begrotingsjaar 2022 indien bovengenoemde wetswijziging tijdig wordt afgerond. Ook voor de jaarrekening 2021 is er aanleiding toe de Kadernota rechtmatigheid te actualiseren. Omdat een aantal onderdelen uit de Kadernota rechtmatigheid 2022 los staan van de voorgenomen wetswijziging per 2022, heeft de commissie BBV deze onderdelen als addendum op de Kadernota rechtmatigheid 2018 gepubliceerd.
Notitie Paragraaf bedrijfsvoering
De paragraaf bedrijfsvoering is sinds de introductie van het BBV een verplichte paragraaf in de begroting en het jaarverslag. In deze paragraaf moet ‘ten minste inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens ten aanzien van de bedrijfsvoering’ worden gegeven. Deze formulering geeft veel ruimte om gemeente-specifiek invulling te geven aan deze paragraaf. Naar aanleiding van een consultatie inzake de Kadernota rechtmatigheid 2022 bleek dat er een brede behoefte was aan een nadere duiding van de inhoud en reikwijdte van de paragraaf bedrijfsvoering. Daarom heeft de commissie BBV besloten om naast de actualisatie van de Kadernota rechtmatigheid een Notitie paragraaf bedrijfsvoering op te stellen. De Notitie paragraaf bedrijfsvoering gaat in per 2022, waarbij de commissie wel aantekent dat de stellige uitspraken en aanbevelingen die geen directe relatie hebben met het invoeren van de rechtmatigheidsverantwoording ook eerder toegepast mogen worden. Notitie Lokale heffingen
De begrippen lokale heffingen, gemeentelijke belastingen, leges en retributies hebben allemaal betrekking op bedragen die een gemeente oplegt aan bewoners, bedrijven en forensen/toensten. De begrippen worden door elkaar gebruikt in de wetgeving hetgeen soms tot onduidelijkheid kan leiden. Aanpassingen in de wetgeving in de afgelopen jaren in combinatie met jurisprudentie leiden in de praktijk nog steeds tot veel vragen rondom de tariefstelling voor lokale heffingen en bijbehorende voorziening(en). In de notitie geeft de commissie BBV dan ook een overzicht van alle relevante aspecten van lokale heffingen en bijbehorende voorzieningen en reserves met betrekking tot vraagstukken van begroting en verantwoording. Het doel van de notitie is inzicht te bieden aan raadsleden en meer specifiek duiding te geven aan vakspecialisten op het gebied van lokale heffingen. Richtlijnen en toetsingsaspecten begroting 2023 en meerjarenraming 2023-2025
Pagina 6 van 13
Actualisering Notities In de planning staat verder in de loop van 2022 actualisering van onder andere de notitie rente en de notitie risicomanagement. Of deze notities al voor de begroting 2023 geldig zullen zijn is afhankelijk van het moment van verschijnen. De ingangsdatum kunt u terugvinden in de betreffende notitie.
4.
Specifieke onderwerpen
Inzicht in de structurele beqrotinqspositie Het inzicht in de structurele begrotingspositie van uw gemeente blijft een belangrijk aandachtspunt. Als u de begroting vaststelt waarbij de baten en lasten met elkaar in evenwicht zijn, betekent dit nog niet dat u heeft voldaan aan de Gemeentewet. U heeft de verantwoordelijkheid de begroting structureel in evenwicht vast te stellen. Dit betekent een evenwicht waarbij incidentele/tijdelijke effecten niet mee worden gerekend. Nogmaals dringen wij erop aan het structurele begrotingssaldo, zowel voor het betreffende begrotingsjaar als voor de meerjarenraming, inzichtelijk te presenteren. Hiervoor kunt u gebruik maken van de voorbeelden uit het GTK en uit de notitie Structurele en incidentele baten en lasten van de commissie BBV (hierna: de notitie).
TIP! Neem een helder overzicht op met het structurele begrotingssaldo! Dit overzicht kunt u opnemen in het raadsvoorstel en de aanbiedingsbrief of in de inleiding van de begroting. In het GTK en de notitie Structurele en incidentele baten en lasten van de commissie BBV kunt u voorbeelden terugvinden die u kunt gebruiken. Is het verschil tussen incidenteel en structureel niet duidelijk? Kijk dan in de genoemde notitie, daarin wordt het verschil uitgelegd.
Incidentele baten en lasten
Een van de verplicht op te nemen overzichten in zowel de begroting als de jaarrekening is het overzicht van incidentele baten en lasten. Dit overzicht stelt u in staat de incidentele (tijdelijke) effecten inzichtelijk te maken en het structurele saldo van uw begroting te bepalen.
De leesbaarheid van dit overzicht wordt vergroot als baten en lasten en incidentele reservemutaties duidelijk gescheiden zijn weergegeven. Daarnaast is het vanuit het BBV verplicht de opgenomen posten te voorzien van een toelichting. Belangrijk daarbij is dat duidelijk wordt waarom de baten of lasten door u als incidenteel zijn bestempeld. Anders gezegd, waarom er géén sprake is van structurele baten of lasten. Structurele baten en lasten zijn immers regel en de incidentele baten en lasten vormen de uitzondering. Daarnaast is het belangrijk dat u aangeeft welke conclusies getrokken kunnen worden uit de cijfers, zoals antwoord op de vraag: “Wat is het karakter van het begrotingssaldo of resultaat? En “Liggen er incidentele factoren aan ten grondslag of zijn de oorzaken structureel”?
Reservemutaties neemt u altijd in het overzicht op, ongeacht de omvang, omdat in principe alle stortingen in en onttrekkingen aan reserves incidenteel van aard zijn. De uitzonderingen, de structurele reservemutaties, maakt u inzichtelijk op het ook verplichte overzicht van beoogde structurele toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves. Alle reservemutaties zijn of opgenomen in dit overzicht of in het overzicht van incidentele baten en lasten. Om het beeld ten aanzien van de reserves compleet te maken neemt u ook het verloop van de reserves op. Dit kan door in een bijlage het overzicht reserves en voorzieningen aan te vullen met de afzonderlijke toevoegingen en onttrekkingen per reserve en per afzonderlijk begrotingsjaar. Richtlijnen en toetsingsaspecten begroting 2023 en meerjarenraming 2023-2025
Pagina 7 van 13
TIP! Raadpleeg de handreiking Verduidelijking structurele incidentele baten en lasten. Deze ambtelijke handreiking is bedoeld als een verduidelijking een geeft aan de hand van voorbeelden een toelichting.
Taakstellingen Gemeenten waarbij de structurele baten onvoldoende zijn om de structurele lasten te dekken kunnen naast inkomstenverhogende maatregelen kiezen voor het (meerjarig) sluitend maken van de begroting door bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen Wat wordt bedoeld met deze begrippen:
Een bezuiniging wordt rechtstreeks op de baten en lasten van de begroting verwerkt. Bij de kadernota wordt vaak aangekondigd op welke posten wordt bezuinigd. In de begroting die u vaststelt zijn deze bezuinigingen verwerkt. Een taakstelling is een opgave die de organisatie voor de langere termijn wordt opgelegd. Hieronder valt bijvoorbeeld het voornemen om het personeelsbestand terug te brengen met een opgelegd bedrag of percentage. Om dit te kunnen realiseren moet een plan worden opgesteld en moet er nog rekening gehouden worden met frictiekosten en dergelijke. Pas op langere termijn ontstaan de positieve financiële effecten. Een ombuiging heeft een beleidsinhoudelijk overweging en daardoor een politieke lading. Een voorbeeld hiervan is een bezuiniging op onderhoud kapitaalgoederen. Bij de beoordeling van uw begroting worden de bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen getoetst op hardheid, haalbaarheid en realiteitswaarde. Hiervoor is het volgende van belang. 1. 2.
3
Een bezuiniging is op het programma verwerkt en reëel. Het budget is concreet en de raming is daadwerkelijk verlaagd. Bij een taakstelling is de onderliggende toelichting en het proces dat bij het concretiseren gevolgd gaat worden van belang. Deze toelichting is noodzakelijke informatie voor uw en ons inzicht in uw financiële positie. Een ombuiging vergt een beleidsinhoudelijke afweging, uw besluitvorming is voor onze beoordeling van belang.
Wij constateren dat er bij een aantal gemeenten taakstellingen zijn uit eerdere jaren waaraan nog inhoud moet worden gegeven. Dit vinden wij een zorgelijke ontwikkeling. Alleen wanneer de voorgenomen maatregelen volledig worden gerealiseerd, blijft de financiële stabiliteit van de gemeente gewaarborgd.
TIP! Neem een paragraaf taakstellingen op in uw begroting. In deze paragraaf kunt u in één oogopslag de opgenomen bezuinigingen, taakstellingen en ombuigingen zien, die verspreid in de begroting zijn geraamd. Ook kunnen in deze paragraaf stelposten (inschattingen of al vrijgemaakte begrotings ruimte) en nog openstaande taakstellingen in de meerjarenramingen vermeld worden. Daarnaast kunt u hier de voortgang van eerder vastgestelde bezuinigingsmaatregelen toelichten en volgen. Hetzelfde geldt voor eventuele stelposten voor toekomstige financiële onzekerheden. Dit versterkt uw en ons inzicht in de financiële positie van uw gemeente