Agendabundel

ID

1787

Behandelend ambtenaar Telefoon E-mail Datum collegebesluit Thema Portefeuillehouder Beleidsveld Referendabel Raadsadviseur (lijst) Geagendeerd

Vergaderdatum

Raadsinformatiebijeenkomst

6 april 2021

Voorgesteld besluit

1 Raadsbrief Actualisering mobiliteitsplan (2).pdf

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

B. Coenen

Datum

30 november 2020

Doorkiesnummer

14 030

Kenmerk

7125905/20201027rb

E-mail

b.coenen@utrecht.nl 7

Onderwerp

Actualisering mobiliteitsplan

Beleidsveld

Mobiliteit

Bijlage(n)

Geachte leden van de raad, Hierbij informeren wij u dat het mobiliteitsplan 2040 ter inzage wordt gelegd. Wij zijn trots dat er een afgewogen en toekomstbestendig plan ligt dat gezamenlijk met de stad is opgesteld. Nu is de stad aan zet om op het plan te reageren. Van 8 december 2020 t/m 1 februari 2021 kan iedereen reageren op het plan. Na het verwerken van deze reacties leggen we het mobiliteitsplan 2040 aan u voor ter vaststelling. In deze brief schetsen we ook de samenhang met andere projecten. Ook brengen we u op de hoogte van toezeggingen en moties die in het mobiliteitsplan zijn verwerkt (bijlage 4). Het huidige mobiliteitsplan als basis De basis van het mobiliteitsplan ‘Slimme Routes, Slim Regelen, Slim bestemmen’ (SRSRSB) uit 2016 blijft overeind. Toch hebben we gekozen, zoals beschreven in het coalitieakkoord, dit plan te actualiseren. Door de planhorizon naar 2040 te wijzigen maken we de groei van de stad in die periode mogelijk. We hebben zichtbaar gemaakt wat nieuw en aangepast is ten opzichte van het mobiliteitsplan uit 2016. Vooraan in elk hoofdstuk is samengevat wat de wijzigingen zijn ten opzichte van het vigerende SRSRSB. Waarom een nieuw mobiliteitsplan? Het aantal inwoners, bezoekers en werknemers in Utrecht groeit. Deze groei heeft, wat betreft mobiliteit, tot nu toe geleid tot meer gebruik van de fiets en het openbaar vervoer.

Het autoverkeer binnen de ring is nauwelijks toegenomen. Deze ontwikkeling willen we vasthouden. Dit willen we doen door de mobiliteitsgroei op te vangen met nog meer fietsen en openbaar vervoer. Daarnaast willen we meer inzetten op meer lopen en deelmobiliteit. Deze vormen van mobiliteit dragen bij aan actieve en ruimtebesparende mobiliteit en geven daarmee invulling aan de collegeambitie van gezond stedelijk leven. Vanwege de groei van het aantal inwoners, werknemers en bezoekers zijn integrale netwerkkeuzes nodig om de toename van het fietsverkeer te faciliteren en het OV-netwerk te verbeteren. Daarmee verbeteren we de bereikbaarheid van andere overstappunten om Utrecht Centraal en de binnenstad

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

30 november 2020 7125905/20201027rb

te ontzien. Op deze manier kunnen meer woningen en meer werkgelegenheid samengaan met meer ruimte voor groen, spelen en verblijven in een prettige en gezonde omgeving. Samengevat is het doel van het nieuwe mobiliteitsplan: een gezonde, aantrekkelijke en bereikbare stad voor iedereen. Hoe bereiken we deze ambities? Zoals gezegd, de basis van het mobiliteitsplan SRSRSB uit 2016 blijft met het nieuwe mobiliteitsplan overeind, maar we verleggen de planhorizon. Daarmee verlengen we onderstaande kaders tot 2040:  De netwerken voor voetganger, fiets, openbaar vervoer, auto en goederenvervoer en de te

ontwikkelen mobiliteitsknooppunten inclusief P&R; 

De principes voor het regelen van verkeer op kruispunten en voor verkeersmanagement, reisinformatie, mobiliteitsmanagement en goederenlogistiek;

 

De snelheidslimieten op de Utrechtse wegen; De randvoorwaarden voor de verschillende vervoerswijzen waarmee we borgen dat de opgave voor de stedelijke ontwikkeling en mobiliteit op elkaar zijn afgestemd.

Wel voegen we binnen deze kaders onderdelen toe, verleggen we accenten, of zetten we keuzes steviger aan. De belangrijkste zijn: 1. Netwerk op orde voor het OV: in het mobiliteitsplan is het concept Wiel met Spaken als ruggengraat van het OV-netwerk verder uitgewerkt. O.a. door het concretiseren van spaak- en wielverbindingen en OV-knooppunten en aan te geven op welke verbindingen een tram waarschijnlijk nodig is. 2. Netwerk op orde voor de fiets: we zetten in grotere mate in op het spreiden van het fietsverkeer over veilige en aantrekkelijke hoofdfietsroutes voor de omvangrijke stromen fietsers, vooral om het centrum heen en meer naar OV-knooppunten aan het Wiel. Daarnaast zorgen we voor rustige routes geschikt voor alle doelgroepen. 3. Netwerk op orde voor de multimodale reis: we faciliteren de multimodale reis. Dat doen we door het realiseren van een netwerk van aantrekkelijke P+R-locaties in de regio waar je gemakkelijk kunt overstappen op OV, (deel)fiets en andere vormen van deelvervoer. 4. Anders reizen: thuiswerken en reizen buiten de spits willen we in grotere mate stimuleren. Zo creëren we ruimte voor nieuwe inwoners en werknemers. We benutten de kansen die zich nu voordoen door veranderde inzichten over de potentie van thuiswerken in verband met het coronavirus. 5.

Slim parkeren: We faciliteren initiatieven van bewoners voor herinrichting van woonstraten waarbij parkeerplaatsen worden getransformeerd naar ruimte voor spelen, stallen van fietsen, groen en verblijven. In één van de zes de modules behorende bij de Parkeervisie, namelijk Aanpak parkeren openbare ruimte, werken we dit uit als vervolg op de huidige 2%-regeling. De verwachting is dat we deze na de zomer van 2021 vrijgeven voor inspraak. Vooruitlopend daarop zijn er al initiatieven op dit vlak die we ondersteunen, zoals de Zandhofsestraat. Ook sturen we er op dat parkeren steeds minder bij de bestemming gebeurt en meer buiten de wijk. Een deel van de bezoekers kan gemakkelijk parkeren bij een ‘P+R 2.0’ buiten de snelwegring. 6. Slim sturen: In de A-zones (gebieden waar verkeersruimte schaars is en verblijfskwaliteit van het grootste belang is) maken we meer ruimte voor verblijf. Voetgangers en fietsers krijgen hier prioriteit en doorgaand autoverkeer wordt geweerd, te weten op de plekken Catharijnesingel, Ledig Erf en Utrecht Science Park.

2/4

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

30 november 2020 7125905/20201027rb

Niet alles wordt tegelijk aangepakt, de verandering gaat geleidelijk Een nieuwe tramlijn leg je niet in een paar jaar aan. De investeringen zijn hoog en de voorbereiding duurt lang. Ook verdwijnen niet van de ene op de andere dag parkeerplaatsen in bestaande wijken. Dat gebeurt voorlopig alleen op initiatief van bewoners. We starten met het toepassen van de nieuwste uitgangspunten in de nieuw te ontwikkelen gebieden en gaan daarna stap voor stap nieuwe concepten introduceren in de bestaande wijken. Dit gaat allemaal heel geleidelijk. Net zoals dat afgelopen decennia is gegaan. Hoe is het plan tot stand gekomen? Op 17 maart 2020 hebben we een probleemanalyse voor 2040 gedeeld waarin staat wat we kunnen verwachten als we geen aanvullende maatregelen nemen. Met deze probleemanalyse zijn we aan de slag gegaan. Dit heeft geleid tot een samenhangend pakket dat is beschreven in het plan. De effectiviteit van het pakket hebben we doorgerekend met het verkeersmodel om zodoende inzicht te krijgen in welke mate de maatregelen bijdragen aan het bereiken van het doel: een gezonde, aantrekkelijke en bereikbare stad voor iedereen. Tijdens de totstandkoming van het plan is meerdere malen overlegd met diverse belanghebbenden, lokale en regionale overheden en maatschappelijke instanties.

Belangrijkste momenten daarvoor waren het gesprek met de stad in november 2019, twee digitale workshops met inwoners in juni 2020 en verschillende werksessies met mede-overheden, belangenorganisaties, kennisinstellingen en werkgevers. In bijlage 5 -het verslag van het participatietraject- vindt u informatie die tijdens deze bijeenkomsten is gedeeld. Gedurende de inspraakperiode blijven we in gesprek met diverse organisaties over de actualisering van het mobiliteitsplan. Daarnaast organiseren we minimaal twee digitale bijeenkomsten waar iedere geïnteresseerde aan kan deelnemen. Raakvlakken De actualisering van het mobiliteitsplan staat niet op zichzelf. Er zijn verschillende visies en beleidsstukken in wording die raakvlakken hebben met het mobiliteitsplan 2040 waarover binnenkort ook besluitvorming plaatsvindt. In bijlage 3 worden deze kort toegelicht. Na inspraak op het mobiliteitsplan 2040 worden niet alleen de ontvangen inspraakreacties verwerkt, maar wordt het plan ook aangepast als er op deze projecten preciezere informatie te melden is op basis van voortschrijdend inzicht. Actualiteit Maatregelen om de groeiende stad gezond, aantrekkelijk en bereikbaar te houden nemen we als stad niet alleen. Andere partijen als het ministerie van IenW, Rijkswaterstaat, NS, ProRail, Provincie, U10 en ontwikkelaars zijn cruciaal voor effectieve ingrepen.

Bovendien vergen deze maatregelen forse investeringen die de beschikbare middelen van de gemeente ver te boven gaan. Daarom werken we samen met Rijk en regio in het programma U Ned, waarbij de grootste financiële opgave, de totstandkoming van het wiel met spaken, de meeste aandacht vraagt. In het najaar van 2019 zijn tijdens het Bestuurlijk Overleg MIRT afspraken tussen Rijk en regio gemaakt over een eerste investering in de zuid- en oostzijde van het wiel met spaken. In het BO MIRT van dit najaar, zie onze brief van 27 november jl., hebben we afspraken gemaakt over het ontwikkelperspectief van de Metropoolregio Utrecht voor de lange termijn.

3/4

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

30 november 2020 7125905/20201027rb

Ook zijn wij in gesprek met het kabinet over een mogelijke investering in bereikbaarheid vanuit het Nationaal Groeifonds. Onze propositie betreft de realisatie van twee lightrail verbindingen, de Merwedelijn en de Waterlinielijn, en IC station Lunetten-Koningsweg, In bijgevoegde flyer is de kern van deze propositie opgenomen. Zoals aangekondigd door de minister van EZK , worden projectvoorstellen uiterlijk januari 2021 naar de beoordelingscommissie doorgeleid. De Tweede Kamer en betrokken raden en staten worden geïnformeerd over de conclusies van deze beoordelingscommissie over de ingediende projecten. Met bijgevoegde samenvatting informeren wij u alvast over de hoofdlijn van de Utrechtse propositie richting rijk. Tot onze spijt is helaas voortijdig informatie hierover in de media verschenen, terwijl we nog in gesprek waren met de provincie over het moment van publicatie en de informatievoorziening aan uw raad en de provinciale staten; wij bieden hiervoor onze excuses aan. Op verzoek van uw raad voegen wij ook het persbericht over deze propositie toe, dat onderdeel uit maakt van de communicatie rond het mobiliteitsplan 2040. Vervolgproces Via www.utrecht.nl/mobiliteitsplan2040 kan iedereen een reactie geven op het mobiliteitsplan van 8 december 2020 t/m 1 februari 2021 tussen.

Ook kan men hier meer informatie vinden en zich inschrijven voor één van de digitale bijeenkomsten, op 15 december en 11 januari. Na deze periode verwerken we de ontvangen reacties en leggen we u het aangepaste mobiliteitsplan 2040 voor inclusief een reactienota waarin staat wat we hebben gedaan met de binnengekomen reacties. We verwachten dat het raadsvoorstel komend voorjaar voor bespreking en besluitvorming aan uw raad voorgelegd kan worden. Binnenkort zullen we ook een besluit nemen over de ter inzagelegging van de RSU 2040, waardoor u in de gelegenheid bent om beide plannen in samenhang te beschouwen. Wij zouden het op prijs stellen als uw raad het conceptplan dat nu ter inzage ligt, ter bespreking zou willen agenderen, zodat we de gedachten en vragen vanuit uw raad mee kunnen nemen in de uitwerking van het uiteindelijke raadsvoorstel. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

Overzicht bijlagen 1. Mobiliteitsplan 2040 2. Integrale mobiliteitskoers Utrecht Zuidwest 3. Raakvlakken mobiliteitsplan 2040 4. Afhandeling aan actualisering gerelateerde moties en toezeggingen 5. Participatieverslag 6. Flyer propositie Nationaal Groeifonds 7. Persbericht

4/4

1 Bijlage 1 Mobiliteitsplan 2040.pdf

Mobiliteitsplan 2040

Jouw straat en onze stad gezond, aantrekkelijk en bereikbaar voor iedereen

ROC 0250 0420 0080

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

P

0250 0420 0080

P

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

Stationsplein

BUURTZORG

BUURTZORG

Inspraakversie, november 2020

utrecht.nl/ mobiliteitsplan2040

Colofon Gemeente Utrecht www.utrecht.nl/mobiliteitsplan2040 Inspraakversie, november 2020 Deze publicatie is opgesteld door de gemeente Utrecht, met ondersteuning van APPM. Niets uit deze rapportage mag worden overgenomen zonder bronvermelding. Eventuele rechthebbenden op gebruikt beeldmateriaal kunnen contact opnemen met de gemeente Utrecht. Concept en vormgeving: Utregse Ontwerpers i.s.m. Lawine visuele communicatie Fotografen: Ronald Tamse, Stefan van der Voort, Het Utrechts Archief, Jurjen Drenth, Kees-Jan Bakker, Robert Oostbroek, Merijn van Vliet, Renzo Gerritsen, Kamiel Scholten, Juri Hiensch, Edwin van Wanrooij.

ROC 0250 0420 0080

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

P

0250 0420 0080

P

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

Stationsplein

BUURTZORG

BUURTZORG

2

Voorwoord Dit plan is een actualisering van het mobiliteitsplan Slimme Routes, Slim Regelen, Slim bestemmen (2016). Het beschrijft hoe we de grote groei tot aan 2040 gaan opvangen en kent een nauwe samenhang met de Ruimtelijke Strategie Utrecht, waarin beschreven staat hoe en waar de stad zich ontwikkelt. We hebben hierbij aandacht voor de klimaatopgave, de energietransitie, vergroening en een gezonde omgeving voor bewoners en bezoekers. Hoewel de toekomst zich nooit helemaal laat voorspellen ben ik blij dat we nu een plan kunnen voorleggen met een heldere stip op de horizon waar we in stappen naartoe kunnen werken.

Onze mooie stad Utrecht is in beweging en groeit hard. Het aantal inwoners van Utrecht verdubbelt tussen 2000 en 2040. U en al onze nieuwe inwoners en bezoekers gun ik een prettige en gezonde stad waarin u zich gemakkelijk en snel kunt verplaatsen, met voldoende ruimte om elkaar te ontmoeten, voor groen, spelen en sporten. Daarom zetten wij al jarenlang in op duurzame manieren van vervoer die zo min mogelijk ruimte innemen. Lopen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit dus. Dit moet een goed alternatief voor de (eigen) auto zijn. Hoe wij deze lijn doorzetten en tegelijkertijd een schaalsprong maken naar een heel ander mobiliteitssysteem leest u in voorliggend mobiliteitsplan 2040.

Het bereiken van al onze ambities kan alleen als we samen de schouders eronder zetten. Het vraagt wat van werkgevers, onderwijsinstellingen en grote publiekstrekkers. Het vraagt ander reisgedrag van een deel van onze bewoners en bezoekers. En last but not least: er zijn forse investeringen nodig. Hierover zijn we in gesprek met Rijk en regio. Gelukkig hebben we afgelopen najaar al een mooie afspraak kunnen maken over een gezamenlijke eerste investering in het Wiel met Spaken om Utrecht Centraal en de binnenstad ontlasten en Utrecht Science Park beter bereikbaar te maken.

U leest over hoe we willen investeren in een veel beter regionaal OV-systeem (‘Wiel met Spaken’) en nog meer fietsverbindingen willen maken om grote stromen fietsers beter te spreiden. Over hoe we ook na de coronacrisis kunnen vasthouden aan één dag extra thuiswerken. En hoe we werken aan het ontwikkelen en verbeteren van mobiliteitsdiensten zoals elektrische deelauto’s en bakfietsen als mooi alternatief voor een eigen auto.

Zo werken we samen aan een gezonde, bereikbare en prettige stad voor iedereen. Lot van Hooijdonk wethouder Mobiliteit, Energie en Groen Gemeente Utrecht

ROC 0250 0420 0080

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

P

0250 0420 0080

P

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

Stationsplein

BUURTZORG

BUURTZORG

3

Samenvatting fietsen,OV en deelmobiliteit. Dit zijn gezonde en ruimte-efficiënte vervoerwijzen. We kiezen voor meer ruimte voor groen, spelen en verblijven door verkeers- en parkeerruimte anders in te richten. Zo zorgen we voor relatief minder (hinder van) verkeer en een betere bereikbaarheid. Alle bestemmingen zijn per auto bereikbaar, maar niet altijd via de kortste of snelste route.

Utrecht zet onverminderd in op gezond en slim verplaatsen Utrecht is een aantrekkelijke stad. Dat merken we aan het toenemend aantal inwoners en bezoekers. Intussen moeten we het met dezelfde ruimte blijven doen. Om onze groeiende stad gezond en bereikbaar te houden, geven we daarom voorrang aan schone manieren van vervoer die zo min mogelijk ruimte innemen. Lopen, fietsen en openbaar vervoer dus. Zo maken we de lucht schoner en jouw straat rustiger en veiliger.

Utrecht wil een inclusieve stad zijn. We werken aan het wegnemen van zowel fysieke als niet-fysieke barrières en belemmeringen. Zo kun je voorzieningen zoals supermarkten en scholen goed te voet bereiken en zijn er maatwerkoplossingen voor bijvoorbeeld mensen met een fysieke of andere beperking. Voor inwoners voor wie er geen geschikt alternatief voor de auto is, blijft het gebruik ervan mogelijk.

Gelukkig is de afgelopen jaren al te zien dat de inzet op actieve en schone vormen van mobiliteit succesvol is: het gebruik van fiets en OV in de stad groeit ten opzichte van het autogebruik. Met dit geactualiseerde mobiliteitsplan waarbij de horizon is verlegd van 2025 naar 2040 zetten we vol in op het doorzetten van deze positieve ontwikkeling. We werken hier stap voor stap aan.

Hoe gaan we dat doen? Om de groeiende stad gezond, aantrekkelijk en bereikbaar te houden, moeten we keuzes maken. We gaan voor ‘de Utrechtse mobiliteitsaanpak’; 5 stappen die samenhangen, maar niet verplicht in deze volgorde. We zetten ze tegelijkertijd in om gezond stedelijk leven voor iedereen mogelijk te maken. Dit mobiliteitsplan 2040 verduidelijkt deze stappen en is het uitgangspunt voor projecten en programma’s. We houden goed in de gaten hoe de mobiliteit ontwikkelt in de stad en wat de effectiviteit is van de genomen maatregelen zodat we tussentijds kunnen bijsturen.

Waar werken we naar toe? Als we kijken naar het jaar 2040, hoe ziet Utrecht er dan uit en hoe verplaatsen we onszelf? Utrecht houdt vast aan de keuze om woningen, werkgelegenheid en voorzieningen te realiseren in de bestaande stad, met veel aandacht voor de kwaliteit van de leefomgeving en het bieden van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Vrijwel elke wijk heeft een centrum waar sprake is van een mix van wonen, werken en andere functies. Hiermee bieden we mensen meer voorzieningen binnen hun bereik. We willen de groei van de mobiliteit opvangen met lopen,

ROC 0250 0420 0080

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

P

0250 0420 0080

P

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

Stationsplein

BUURTZORG

BUURTZORG

4

Utrechtse mobiliteitsaanpak

5

1 Slim bestemmen

De groei van de stad stimuleren we langs het OV-netwerk. Wonen, werken en voorzieningen brengen we hiermee dichter bij elkaar zodat mensen minder hoeven te reizen.

2 Anders reizen

Samen met werkgevers, onderwijsinstellingen en publiekstrekkers in de stad gaan we inwoners en bezoekers stimuleren om waar mogelijk niet, op een ander tijdstip of anders te reizen (met een duurzaam vervoermiddel of via een andere route). Denk bijvoorbeeld aan bedrijven waar regelmatig thuiswerken de norm wordt en onderwijsinstellingen die anders gaan roosteren. We benutten de kansen die zich nu voordoen door veranderde inzichten over de potentie van thuiswerken in verband met het Coronavirus.

3 Netwerken op orde

Om de groei van de mobiliteit op te vangen met lopen, fietsen en openbaar vervoer moeten deze netwerken worden aangepast. Gezien de beperkte ruimte vraagt dat om keuzes. Omdat Utrecht Centraal en de binnenstad de groei van de reizigersstromen niet meer kunnen verwerken, zetten we zowel voor fiets als OV in op spreiding van deze reizigers. Daarmee wordt lopen, fietsen, het openbaar vervoer en het gebruik van deelmobiliteit aantrekkelijker én voorkomen we knelpunten die het gebruik van deze duurzame vervoerwijzen in de weg staan.

Zeker op afstanden tot 15 kilometer is de fiets een gezonde en aantrekkelijke manier om je te verplaatsen. We werken aan een nog aantrekkelijker regionaal fietsnetwerk met meer capaciteit en meerdere routekeuzes voor alle doelgroepen en voldoende voorzieningen om je fiets makkelijk en veilig te stallen. We spreiden het fietsverkeer over meer, veilige en aantrekkelijke hoofdfietsroutes. Zo creëren we voor de omvangrijke stromen fietsers aantrekkelijke routesom het centrum heen en sluiten we het fietsnetwerk beter aan op de OV-knooppunten aan het Wiel. Ook zorgen we daarnaast voor rustige routes geschikt voor alle doelgroepen.

Wiel met Spaken als ruggengraat van het OV-netwerk De regio Utrecht zet in op het mobiliteitsconcept Wiel met Spaken als ruggengraat voor de mobiliteitstransitie en als basis voor de verstedelijkingsopgave. Het Wiel met Spaken is een netwerk van hoogwaardige bus-, tram- en treinverbindingen. Het netwerk bestaat uit spaken die vanuit de regio en daarbuiten verbindingen bieden met het nationaal knooppunt Utrecht Centraal en het centrum. En uit directe en frequente wielverbindingen tussen de regio, P+R-locaties en economische kerngebieden. Op de knooppunten (waar spaken en wielverbindingen elkaar kruisen), kunnen reizigers zeer comfortabel overstappen (ook op fiets en deelmobiliteit). Deze knooppunten zijn interessant voor verstedelijking (wonen en werken). In 2040 rijdt er op alle belangrijke treinverbindingen minimaal elke 10 minuten een trein. Doordat een deel van de Intercitytreinen ook de stations Leidsche Rijn Centrum, Overvecht en Lunetten (inclusief station Koningsweg) aandoet, is het OV aantrekkelijker én is er minder noodzaak om via Utrecht Centraal te reizen. De verbindingen over het wiel en via de OV-knooppunten zijn zodanig snel en aantrekkelijk, dat minder mensen via station Utrecht Centraal zullen reizen.

6

4 Slim parkeren

Op straat komt meer ruimte voor voetgangers, groen of speelplekken. We faciliteren initiatieven van bewoners voor herinrichting van woonstraten waarbij parkeerplaatsen worden getransformeerd naar ruimte voor spelen, stallen van fietsen, groen en verblijven. Door meer thuiswerken en op een andere manier te reizen, zijn er minder parkeerplekken per inwoner nodig. Bij nieuwbouwprojecten is het aantal parkeerplaatsen daarom beperkt en wordt zoveel mogelijk geparkeerd in een garage. Bewoners en bezoekers kunnen ook gebruikmaken van P+R’s. Parkeren vindt steeds minder direct bij de bestemming plaats en meer in de regio of buiten de wijk. Een deel van de bezoekers parkeert gemakkelijk bij een ‘P+R 2.0’ buiten de Ring Utrecht. Hier kunnen ze overstappen op (deel)fiets en OV.

5 Slim sturen

We gaan beter sturen op het functioneren van het gehele netwerk met fiets- en voetpaden, autowegen en openbaar vervoer. Hiermee houden we de openbare ruimte aantrekkelijk en maken we de groei mogelijk van schone vervoermiddelen die zo min mogelijk ruimte innemen. Waar het knelt, sturen we op de verkeersdoorstroming en routekeuze of doen we aanpassingen aan de inrichting van een gebied of straat. Bij de oversteek Vredenburg/Catharijnesingel(uitgewerkt plan), het Ledig Erf (participatie) en op het Utrecht Science Park (in studie) faciliteren we het doorgaand autoverkeer niet meer. Hier is de ruimte nodig voor lopen, fietsen en andere functies, zoals verblijven en groen.

Wat zijn de belangrijkste veranderingen ten opzichte van het mobiliteitsplan uit 2016? De basis van het mobiliteitsplan uit 2016 blijft overeind. Wel voegen we onderdelen toe, verleggen we accenten, of zetten we keuzes steviger aan. De belangrijkste zijn: • Netwerk op orde voor het OV: in het mobiliteitsplan is het concept Wiel met Spaken als ruggengraat van het OV-netwerk verder uitgewerkt. O.a. door het concretiseren van spaak- en wielverbindingen en OV-knooppunten en aan te geven op welke verbindingen een tram waarschijnlijk nodig is. • Netwerk op orde voor de fiets: we zetten in grotere mate in op het spreiden van het fietsverkeer over veilige en aantrekkelijke hoofdfietsroutes voor de omvangrijke stromen fietsers, vooral om het centrum heen en meer naar OV-knooppunten aan het Wiel. Daarnaast zorgen we voor rustige routes geschikt voor alle doelgroepen. • Netwerk op orde voor de multimodale reis: we faciliteren de multimodale reis door het realiseren van een netwerk van aantrekkelijke P+R-locaties in de regio waar je gemakkelijk kunt overstappen op OV, (deel)fiets en andere vormen van deelvervoer. • Anders reizen: thuiswerken en reizen buiten de spits willen we in grotere mate stimuleren. Zo creëren we ruimte voor nieuwe inwoners en werknemers.

We benutten de kansen die zich nu voordoen door veranderde inzichten over de potentie van thuiswerken in verband met het coronavirus. • Slim parkeren: We faciliteren initiatieven van bewoners voor herinrichting van woonstraten waarbij parkeerplaatsen worden getrans­formeerd naar ruimte voor spelen, stallen van fietsen, groen en verblijven. Parkeren gebeurt steeds minder bij de bestemming en meer buiten de wijk. Een deel van de bezoekers kan gemakkelijk parkeren bij een ‘P+R 2.0’ buiten de snelwegring. • Slim sturen: In de A-zones (gebieden waar verkeersruimte schaars is en verblijfskwaliteit van het grootste belang is) maken we meer ruimte voor verblijf. Voetgangers en fietsers krijgen hier prioriteit en doorgaand autoverkeer wordt geweerd, te weten op de plekken Catharijnesingel, Ledig Erf en Utrecht Science Park. 7

Vredenburg in 1969 (Bron: Het Utrechts Archief)

Vredenburg nu

Niet alles in hetzelfde tempo Een nieuwe tramlijn leg je niet in een paar jaar aan. De investeringen zijn hoog en de voorbereiding duurt lang. Ook verdwijnen niet van de ene op de andere dag parkeerplaatsen in bestaande wijken. Dat gebeurt voorlopig alleen op initiatief van bewoners. We starten met het toepassen van de nieuwste uitgangspunten in de nieuw te ontwikkelen gebieden en gaan daarna langzaam maar zeker nieuwe concepten introduceren in de bestaande wijken. Dit gaat allemaal heel geleidelijk. Net zoals dat afgelopen decennia is gegaan. Nu kun je je toch ook niet meer voorstellen dat we in 1970 onze auto parkeerden op het Vredenburg of de Neude?

8

Inhoudsopgave Voorwoord

3

Samenvatting

4

1. Inleiding

10

1.1 1.2 1.3 1.4

11 12 13 15

Doel van het mobiliteitsplan Utrecht Totstandkoming van het mobiliteitsplan Status van dit mobiliteitsplan Leeswijzer

2. Trends: Mobiliteit in de groeiende stad 2.1 2.2 2.3

16 19 28

3. Onze visie: De bijdrage van mobiliteit aan gezond stedelijk leven

29

Gezond stedelijk leven voor iedereen Doelen van dit mobiliteitsplan Onze visie op mobiliteit in 2040 Beleid dat past bij de verschillen in de stad De Utrechtse mobiliteitsaanpak

30 32 34 38 40

4. Slim bestemmen (stap 1) 4.1 4.2

64

Voetganger: meer ruimte, gebruik stimuleren en veiliger maken Fiets: meer ruimte om de groei te faciliteren, drukte spreiden met nieuwe routes Systeemsprong OV, stimuleren openbaar vervoer op de langere afstanden Auto: goede bereikbaarheid voor noodzakelijk autoverkeer Multimodale reis: alternatief voor de autorit naar de bestemming Goederenvervoer: via Kwaliteitsnet duurzaam en efficiënt afgewikkeld

70 80 98 107 112

7. Slim parkeren (stap 4)

117

8. Slim sturen (stap 5)

122

8.1 8.2 8.3 8.4

Principes van Slim sturen Integrale keuzes tussen netwerken Slim regelen op netwerkniveau: dynamisch verkeersmanagement Gebruikerskant: gebruiksvriendelijke en duidelijke reisinformatie

9. Programmering van projecten van stedelijk belang 9.1 9.2 9.3 9.4

Afwegingskader Fasering op hoofdlijnen Investeringsstrategie op hoofdlijnen Benodigde samenwerking

124 129 142 144

147 148 148 150 151

44

Ruimtelijke Strategie Utrecht Programma’s van eisen en omgevingsplannen

45 51

5. Anders reizen (stap 2) 5.1 5.2 5.3

62

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

16

Aantrekkelijk wonen, werken en verblijven Mobiliteit neemt toe en verandert Versneld naar een duurzaam mobiliteitssysteem

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

6. Netwerken op orde (stap 3)

53

Stimuleren van minder reizen Stimuleren van reizen op een ander tijdstip Stimuleren van (combinaties van) gezonde en gedeelde vervoerwijzen

55 56 59

10. Kwantitatieve onderbouwing: de effecten van het Mobiliteitsplan

152

10.1 Kwantitatieve onderbouwing met Verkeersmodel 10.2 Mobiliteitsplan leidt tot nieuwe balans tussen vervoerwijzen 10.3 Doorvertaling naar de verkeersdrukte in de stad 10.4 Effecten voor de regio 10.5 Analyse en sturing per stap

153 154 155 161 162

11. Monitoring en evaluatie: meten is weten

169

ROC 0250 0420 0080

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

P

0250 0420 0080

P

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

Stationsplein

BUURTZORG

BUURTZORG

9

1. Inleiding Utrecht kent een dynamische ontwikkeling. Naar verwachting groeit de stad van ruim 350.000 inwoners nu naar ruim 450.000 inwoners in 2040. Dit zal het aanzien en gebruik van de stad fundamenteel veranderen. De mobiliteit groeit ook mee, terwijl de beschikbare ruimte hetzelfde blijft. Voor een gezonde, kwalitatieve doorgroei van de stad is het nodig om de mobiliteit anders te organiseren. In dit mobiliteitsplan wordt onze visie op mobiliteit in een groeiende stad verduidelijkt en worden de keuzes die nodig zijn om de stad gezond, aantrekkelijk en bereikbaar te houden aangescherpt. Zo werkt Utrecht aan een gezonde toekomst, waarin economische vitaliteit, toeristische aantrekkingskracht, culturele vitaliteit, leefbaarheid, veiligheid en duurzaamheid in wijken en buurten met elkaar verbonden zijn.

Wijzigingen ten opzichte van het mobiliteitsplan uit 2016: • Cijfers in algemene inleiding geactualiseerd. • Inhoud paragraaf 1.1 verplaatst naar H2 (Trends en ontwikkelingen) en H3 (Visie), paragraaf 1.1 is daarmee geschrapt. Datzelfde gedaan met doel mobiliteitsplan (voorheen paragraaf 1.2) waardoor die paragraaf veel korter is geworden. De inleiding is daarmee meer een proceshoofdstuk geworden. • Paragraaf 1.2 (totstandkoming): geactualiseerd op huidige participatie. • Paragraaf 1.3 (status plan): aanleiding actualisering wat uitgebreider toegelicht en positionering ervan verduidelijkt, ook t.o.v. U Ned, andere programma’s en nationale ambities uit b.v. Klimaatakkoord, planhorizon aangepast en beargumenteerd waarom, info over rekentool verwijderd (komt aangepast in verantwoording terug). • Paragraaf 1.4 (leeswijzer): aangepast op nieuwe structuur.

Station Lunetten

Dit plan is een actualisering van het mobiliteitsplan Slimme Routes, Slim Regelen, Slim Bestemmen (2016). De blauwe driehoek en de groene streep laten zien op welke plekken tekst is aangepast of toegevoegd.

ROC 0250 0420 0080

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

P

0250 0420 0080

P

P P P

gewijzigde tekst

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

Stationsplein

nieuwe tekst

BUURTZORG

BUURTZORG

10

1.1 Doel van het mobiliteitsplan Utrecht Een goed georganiseerde stedelijke mobiliteit is een belangrijke voorwaarde voor de verdere ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht op lange termijn. Met het verlengen van het mobiliteitsplan naar 2040 versterken we de samenhang tussen verstedelijking en mobiliteit. Daarnaast scherpen we onze visie en de keuzes op het gebied van mobiliteit aan om zo meer houvast te bieden voor de uitvoering van projecten. Het mobiliteitsplan bevat ook informatie voor inwoners, bezoekers, bedrijven, onderwijsinstellingen, medeoverheden en andere belanghebbenden over hoe we mobiliteit in de stad schoon en duurzaam vorm willen geven. Samen met hen willen we invulling geven aan onze ambitie om de groeiende stad gezond, aantrekkelijk en bereikbaar te houden voor iedereen. Zo zorgen we voor voldoende ruimte om de groei van Utrecht in de stad mogelijk te maken. Daarmee leveren we een bijdrage aan de ambitie uit het Nationaal Preventieakkoord om Nederland gezonder te maken en aan de afspraken uit het Klimaatakkoord.

Het huidige Westplein verandert in een groen Lombokplein waar je kunt wonen en genieten van groen en water

gewijzigde tekst

nieuwe tekst

11

1.2 Totstandkoming van het mobiliteitsplan Het mobiliteitsplan is opgesteld in overleg met bewoners, maatschappelijke organisaties, werkgevers, kennisinstellingen, provincie, omliggende gemeenten en het Rijk. Vanaf het begin is een interactief werkproces doorlopen. In diverse bijeenkomsten in 2019 en 2020 heeft de gemeente samen met bewoners, organisaties en andere overheden nagedacht over de wenselijke verkeersnetwerken en de bijbehorende maatregelen. Dat gebeurde niet alleen tijdens het gesprek met de stad in november 2019 en twee digitale workshops met inwoners in juni 2020, maar ook tijdens diverse werksessies met medeoverheden, belangenorganisaties, kennisinstellingen en werkgevers. Het bewonersinitiatief Het Wiel heeft tussentijds als klankbord voor de gemeente gefungeerd.

Online sessies met bewoners, 18 en 22 juni 2020

Gesprek met de stad, 25 november 2019 12

Jurjen Lerou - Denktank Het Wiel “In denktank Het Wiel ontmoeten bewonersgroepen uit verschillende wijken elkaar sinds 2017. Ons doel is het college te stimuleren met meer lef, toekomstgerichter en integraal te werken aan de mobiliteit van onze stad. We hebben constructief meegedacht in de totstandkoming van het mobiliteitsplan, tonen initiatief, doen zelf onderzoek en geven tegengas als dat nodig is.”

1.3 Status van dit mobiliteitsplan Het mobiliteitsplan 2040 is een gemeentelijk verkeers- en vervoerplan, volgens de Planwet verkeer en vervoer (1998) en maakt deel uit van de Omgevingsvisie Utrecht. Het geldt als uitgangspunt bij alle nieuwe verkeersprojecten en planologische besluiten van de gemeente. Het mobiliteitsplan is dus primair bindend richting de gemeente zelf, zonder direct rechtsgevolg richting de samenleving. Wanneer de gemeente bij besluiten afwijkt van dit mobiliteitsplan dan moet zij dit goed kunnen motiveren. Bewoners en organisaties kunnen zienswijzen indienen bij de besluitvorming van het mobiliteitsplan. Pas bij de daarop volgende besluitvorming van uitwerkingsprojecten (bijvoorbeeld verkeersbesluiten en planologische besluiten) is bezwaar en beroep mogelijk, omdat deze besluiten wel direct rechtsgevolg hebben richting de samenleving.

gewijzigde tekst

nieuwe tekst

13

Jeroen Willem Klomps – wethouder Stichtse Vecht, namens de U10 “De keuzes die de gemeente met dit mobiliteitsplan maakt hebben effect op de gehele regio Utrecht. Daarom is de U10 intensief bij de totstandkoming van dit plan betrokken. Het mobiliteitsplan vormt een belangrijke bouwsteen voor de gezamenlijke regionale visie op gezond leven in een stedelijke regio voor iedereen.”

Het mobiliteitsplan is een verlenging en aanscherping van het mobiliteitsplan Slimme Routes, Slim Regelen, Slim Bestemmen uit 2016 en heeft 2040 als planhorizon. Voor deze termijn is gekozen vanwege de sterke samenhang met de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU) die ook 2040 als horizon heeft en die de belangrijke keuzes over ruimtelijke ontwikkeling van de stad presenteert. De lange voorbereiding en doorlooptijd van grotere mobiliteitsprojecten speelt ook een rol. Om op tijd – en vaak samen met andere organisaties - de benodigde investeringen, ruimtereserveringen en uitwerking van projecten te organiseren, moet verder vooruit gekeken worden. Dat gebeurt al volop in het programma U Ned waarin Rijk, provincie en gemeenten samen aan maatregelen voor de regio Utrecht werken op het gebied van wonen, werken, bereikbaarheid en leefbaarheid. Dit mobiliteitsplan laat de Utrechtse inzet zien voor de verschillende programmalijnen uit U Ned, waaronder het MIRT1-onderzoek Metropoolregio Utrecht en de MIRT-verkenning OV en Wonen. Tegelijkertijd vormt dit mobiliteitsplan het beleidskader voor verschillende uitwerkingen binnen de gemeente. Daarbij kun je denken aan omgevingsvisies voor de verschillende gebieden in de stad, maar ook aan programma’s binnen mobiliteit, zoals bijvoorbeeld verkeersmanagement of fiets.

De keuzes die de gemeente met dit mobiliteitsplan maakt hebben effect op de gehele regio Utrecht. Daarom is de U10 intensief bij de totstandkoming van dit plan betrokken. Het mobiliteitsplan vormt een belangrijke bouwsteen voor de gezamenlijke regionale visie op gezond leven in een stedelijke regio voor iedereen.

1

MIRT = Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport, het investerings­ programma van de Rijksoverheid voor infrastructuurnetwerken

gewijzigde tekst

nieuwe tekst

14

1.4 Leeswijzer Dit mobiliteitsplan kent de volgende opbouw. In hoofdstuk 2 worden de belangrijkste trends en ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit in en rond Utrecht beschreven en kijken we vooruit naar 2040. Na een analyse van de verwachte situatie in 2040 zonder aanvullende maatregelen volgt het visiehoofdstuk (hoofdstuk 3). Daarin leggen we uit hoe we invulling geven aan de ambitie om de groeiende stad gezond, aantrekkelijk en bereikbaar te houden. Dat gebeurt op basis van 10 doelen en aan de hand van ‘de Utrechtse mobiliteitsaanpak’. De vijf stappen uit deze aanpak komen terug in de daarop volgende hoofdstukken: 1 Slim bestemmen (hoofdstuk 4): hierin staat de koppeling van mobiliteit en ruimtelijke ontwikkeling centraal 2 Anders reizen (hoofdstuk 5): gaat in op ander reisgedrag van verschillende doelgroepen 3 Netwerken op orde (hoofdstuk 6): beschrijft de benodigde netwerken van de verschillende vervoerwijzen 4 Slim parkeren (hoofdstuk 7): gaat in op de rol van parkeren bij het sturen op verkeersstromen en het vergroten van de leefbaarheid 5 Slim sturen (hoofdstuk 8): verduidelijkt de totale sturing op en de prioritering binnen het netwerk als basis voor herinrichtingen en verkeersmanagement.

Kruispunt Vredenburg

In hoofdstuk 9 (Programmering van projecten van stedelijk belang) komen vervolgens de lijnen uit de eerdere hoofdstukken samen. Hoofdstuk 10 (Onderbouwing en effecten) geeft kwalitatief en kwantitatief weer hoe maatregelen bijdragen aan de gestelde doelstellingen en welke effecten dit heeft op de mobiliteit in stad en regio. Tot slot beschrijft hoofdstuk 11 (Monitoring en evaluatie) hoe we de voortgang van het mobiliteitsplan de komende jaren op straat meten en evalueren.

gewijzigde tekst

nieuwe tekst

15

2. Trends: Mobiliteit in de groeiende stad 2.1 Aantrekkelijk wonen, werken en verblijven

Wijzigingen ten opzichte van het mobiliteitsplan uit 2016:

Steeds meer mensen en bedrijven kiezen voor onze stad. Volgens de Europese Commissie is de regio Utrecht één van de meest con­ currerende regio’s in Europa2. Door de centrale ligging in het hart van Nederland, is Utrecht een aantrekkelijke plek om te wonen, werken en verblijven. De groei van de stad brengt stevige uitdagingen mee op het gebied van vervoer, woningbouw, werkgelegenheid, duurzame energie en leefbaarheid. We zien deze opdracht ook als een kans om te kunnen investeren in een gezonde en prettige stad voor iedereen.

• Geheel nieuwe tekst. • De mobiliteitsopgave ten gevolge van de groei van de stad (wonen en werken) is veel groter omdat we kijken naar 2040 ipv 2025. We stellen dan ook het faciliteren van die groeiopgave meer centraal. • Naast de groei in de afgelopen 10 jaar kijken we ook naar de verwachte groei tussen nu en 2040. • We maken geen vergelijking meer met andere grote steden (G4). • We geven niet meer aan waar de stromen naar Utrecht vandaan komen, en zoomen ook niet meer in op de zones A, B en C en de binnenstad, Leidsche Rijn en Utrecht Science Park. • We duiden nu wat er gebeurt als we geen aanvullende maatregelen nemen (probleemanalyse 2040 bij niets extra doen).

2

https://invest.utrechtregion.com/top-meest-competitieve-regios/regio-utrechtopnieuw-in-top-van-europas-meest-concurrerende-regios

ROC 0250 0420 0080

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

P

0250 0420 0080

P

P P P

Stadhuis Vredenburg Lange Koestraat

Stationsplein

BUURTZORG

BUURTZORG

16

Wonen De bevolking van Utrecht groeit al ruim 20 jaar met gemiddeld 5.000 inwoners per jaar. Deze groei zet naar verwachting door, waardoor de stad naar verwachting rond 2040 ruim 450.0003 inwoners telt. Daarmee verdubbelt het aantal inwoners in 40 jaar tijd (tussen 2000 en 2040). Het aantal inwoners neemt tussen 2020 en 2040 toe met 28%. Ook het aantal inwoners van de regio Utrecht groeit stevig door. Utrecht is een studentenstad waar veel studerende jongeren en starters wonen. Van de overige huishoudens in Utrecht bestaat 21% uit tweepersoonshuishoudens zonder kinderen, 21% uit een paar mét kinderen en 6% uit eenoudergezinnen. Het aandeel jonge kinderen in de stad neemt relatief gezien de laatste jaren wat af, terwijl het aandeel ouderen toeneemt. De verwachting is dat het aantal inwoners met een belemmering (vooral bewegingsaandoeningen) daarom de komende jaren ook zal toenemen. Door de enorme groei van de stad neemt het aantal inwoners voor elke leeftijdscategorie toe.

Utrecht Amersfoort Amsterdam Den Haag Eindhoven Rotterdam

2019 2040

Inwoners 352.940

455.000

Woningvoorraad 153.845

+ 60.000

Banen 261.165

+ 70.000

Groei van Utrecht (wonen en werken)

3

Figuur: Bevolkingsgroei

Bevolkingsprognose 2019 17

Werken De werkgelegenheid in Utrecht groeit naar verwachting met gemiddeld ruim 4.000 banen per jaar, waarmee Utrecht in 2040 naar verwachting 350.000 3 arbeidsplaatsen heeft. Dit komt neer op ruim 25% groei tussen 2020 en 2040 en een verdubbeling van het aantal werkplekken tussen 2000 tot 2040. De sterke groei van de werkgelegenheid in de centrale stad is een ontwikkeling die in alle steden zichtbaar is. Dit komt onder andere voort uit de behoefte bij met name de zakelijke dienst­ verlening om dichtbij concentraties van potentiële werknemers én dichtbij OV-knooppunten te zitten. Utrecht is een forenzenstad. Zo’n 70% van de werkgelegenheid wordt op dit moment ingevuld door werknemers van buiten de gemeente. Ook werkt ruim 50% van de inwoners van Utrecht buiten de gemeente. Bijna de helft van de forenzen die in Utrecht werkt, doet dat op 1 van de 5 grote kantorenlocaties: Stationsgebied, Leidsche Rijn Centrum, Papendorp, Westraven/Kanaleneiland en het Utrecht Science Park/ Rijnsweerd. Naar verwachting zal het aandeel forenzen door de verdere groei van werkgelegenheid verder toenemen4.

4 5

Recreëren en verblijven Met de groei van het aantal inwoners en bezoekers van de stad en de regio zal de behoefte om te recreëren, sporten, winkelen, op het terras te zitten of naar een restaurant te gaan in dezelfde mate meegroeien. Een deel van deze behoefte kan opgevangen worden in de wijken, een deel in nieuwe gebiedsontwikkelingen, maar een deel zal ook extra ruimte voor verblijven vergen in de binnenstad. Daarmee neemt de druk op de openbare ruimte in Utrecht toe en dat geldt in het bijzonder voor de binnenstad. Binnenstedelijke ontwikkeling moet hand in hand gaan met vergroening en het versterken van de openbare ruimte om daarmee te voldoen aan de behoefte van groen in de leefomgeving en een veilige en prettige openbare ruimte voor iedereen.

Betreft een voorlopige schatting. Cijfers worden in de RSU nog geactualiseerd Utrecht monitor 18