Agendabundel

Bundel - Raadsinformatiebijeenkomst van 30 september 2025 1

Problematiek nachtcultuur Tijd: 19:30-20:30 Locatie: Stadhuishal Beleidsterrein: Portefeuillehouder:Wethouder Oosters Agendeerders: 1. Dirk-Jan van Vliet, D66 2. Ruben Snijder, Student & Starter 3. Beau Nederhand, Volt, 4. Margreet Ramaker, VVD 5. Ingeborg Hornsveld, GroenLinks 6.Stevie Nolten,Bij1 7.Romi Leever,PvdA 8.Rien van den Hoek,UtrechtNu! 9.Bert van Steeg,CDA 10.Derk van den Bergen,ChristenUnie 11.Titus Stam,PvdA Motivatie: Op 15 april 2025 heeft de raad de Raadsbrief ‘Update uitvoering Nachtvisie deel II’. Als reactie daarop heeft op 14 mei 2025 het Utrechtse nachtoverleg namens de nachtcultuursector een brief gestuurd waarin zij aangeven graag in gesprek te gaan met de raad, experts, omwonenden en bezoekers van nachtcultuur, over de problematiek waar zij ondanks de Nachtvisie, nog steeds tegenaan lopen. Deze problematiek raakt onder andere aan het bij de gemeente ontbreken van een domein overstijgend en integraal afwegingskader, tegenstrijdige ruimtelijke belangen, versoepeling vergunningskaders particulieren en gevolgen nachtsector en de (soms onduidelijke) handhavingskaders. Om die reden organiseren de agenderende partijen graag een raadsinformatiebijeenkomst om dit gesprek daadwerkelijk te laten plaatsvinden.

De Utrechtse Nachtvisie 2030 & beleidsnota nachtcultuur Nachtvisie raadsbrief nachtvisie deel 1 Raadsbrief nachtvisie deel 2 Event Acoustics presentatie Gemeente Utrecht presentatie nachtoverleg

Voorstel aan de gemeenteraad

De Utrechtse Nachtvisie 2030 & Beleidsnota Nachtcultuur Beleidsveld Organisatieonderdeel Opsteller Kenmerk Vergaderdatum Raad Referendabel Geheim

Cultuur Culturele Zaken Lisa van Woersem 10860652 volgt Ja Nee

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor te besluiten: 1. De Utrechtse Nachtvisie 2030 & Beleidsnota Nachtcultuur vast te stellen, met als belangrijkste ambities: a. De Utrechtse nachtcultuur is volwaardig onderdeel van de culturele sector; b. Iedereen die dat wil, voelt zich welkom in de Utrechtse nachtcultuur; c. De Utrechtse nachtcultuur heeft ruimte voor experiment en ontwikkeling; d. De stad is levendig en leefbaar.

Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

Samenvatting Met de Utrechtse Nachtvisie en de Beleidsnota Nachtcultuur wordt de waarde van de nacht erkend en wordt een stevige basis gelegd voor verbreding en verdieping van de nachtcultuur in de stad. (Sociale) veiligheid en gezondheid zijn randvoorwaarden en de balans tussen levendigheid en leefbaarheid is het uitgangspunt.

Context Aanleiding In het coalitieakkoord 2022-2026 is de Utrechtse Nachtvisie aangekondigd. Met deze visie en beleidsnota, gebundeld in één document, wordt invulling gegeven aan deze ambitie. In het coalitieakkoord is vanaf 2023 programmabudget beschikbaar gesteld. Daarom wordt dit document aan het begin van het jaar 2023 voorgelegd. Nachtcultuur is tot op heden nog nauwelijks onderdeel van het gemeentelijke cultuurbeleid. Met dit document maakt de gemeente een inhaalslag, wordt de nachtcultuur als belangrijk onderdeel van de culturele sector erkend en worden de nacht en de gemeente dichter naar elkaar toe gebracht. Juridische context De visie en beleidsnota worden ter besluitvorming voorgelegd aan de raad, omdat de raad bevoegd is kaderstellend beleid vast te stellen. De visie leidt in de toekomst mogelijk tot het opstellen van nadere regels op het gebied van nachtcultuur, vast te stellen door het college. Dit zal ook werkzaamheden met zich meebrengen waarbij juridische zaken bijvoorbeeld adviseert over het opstellen van nadere regels. Beoogd effect Nachtcultuur is een belangrijk en aantrekkelijk aspect van Utrecht en maakt er op een vanzelfsprekende manier deel van uit. De nachtcultuur zal de komende jaren verder aan belang, impact, zichtbaarheid, creativiteit en belangstelling winnen.

Met de Utrechtse Nachtvisie en de Beleidsnota Nachtcultuur werken we naar de volgende punten toe. In 2030: - Is nachtcultuur nog meer een vanzelfsprekend onderdeel van de Utrechtse culturele sector. Het aanbod is goed zichtbaar in de stad en daarbuiten. De sector heeft zich verenigd en onderhoudt contact met de gemeente via korte lijnen. Het nachtcultuurbeleid is van toepassing op nachtcultuur in de hele stad en niet alleen in de binnenstad. - Vormt het nachtcultuuraanbod in de stad een reële afspiegeling van de bevolkingssamenstelling. Voor uiteenlopende doelgroepen en leeftijden is er aanbod, en er is oog voor de behoeften van jongeren onder de 18 jaar. Jonge makers en organisatoren vinden bij de gemeente een welwillend oor voor hun ideeën; voor hen is er voldoende ruimte om een feest of een evenement te organiseren. De (sociale) veiligheid in de nacht is toegenomen: Bezoekers van nachtcultuur kunnen ongehinderd zichzelf zijn. - Is het aantal plekken voor nachtcultuur uitgebreid en beter verspreid over de stad. De variëteit is toegenomen en de nachtcultuur is als geheel gegroeid. Voor jonge creatieven is het aantrekkelijk om in Utrecht te blijven of naar Utrecht te komen. Clubs verschillen niet alleen in signatuur, sfeer en doelgroep, maar ook in omvang. In gebiedsontwikkeling is nachtcultuur structureel een punt van aandacht.

Voor de realisatie van nieuwe locaties op het gebied van nachtcultuur is voldoende capaciteit binnen de gemeente voor handhaving en veiligheid een randvoorwaarde. - Bestaat er een beter evenwicht tussen leefbaarheid en levendigheid in de stad. Dankzij locatieprofielen en gebiedsprofielen zijn de behoeften van verschillende belanghebbenden beter op elkaar afgestemd en wordt overlast beter beheersbaar. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening aan de raad Op 11 juli 2019 is motie 195 aangenomen: ‘De kracht voor de Utrechtse nacht’. De motie pleit voor een impuls aan het Utrechtse nachtleven. In de raadsbrieven van 19 mei 2020 en 14 januari 2021 is de Raad op de hoogte gesteld van de stappen die genomen zijn naar aanleiding van deze motie. In deze brieven is onder andere een nachtvisie aangekondigd en in deze periode is het Nachtoverleg in het leven geroepen. Op 3 februari 2022 werd motie 18 ‘Breng het leven terug in de nacht’ aangenomen. In deze motie wordt het college opgedragen in gesprek te gaan met de sector over wat de wensen, behoeften en mogelijkheden zijn in de doorstart na corona, onder andere omtrent beleid. In de raadsbrief van 24 maart 2022 is besproken dat in de herstart na corona vinger aan de pols wordt gehouden bij het Nachtoverleg. Tenslotte zijn er mondelinge vragen gesteld over uitgaansaanbod voor de doelgroep 18- (1-9-2023). 2

Op 1 juni 2022 werd het coalitieakkoord 2022-2026 gepresenteerd, met daar in de volgende passage over de nachtvisie: Een bruisende nachtcultuur is belangrijk voor een grote stad als Utrecht. Denk bijvoorbeeld aan podia voor nieuwe bands en een levendige Utrechtse dance-scene. Om dit naar een hoger niveau te tillen stellen we een Utrechtse Nachtvisie op. Daarmee maken we nachtcultuur een serieus onderdeel van de cultuursector. Samen met het Nachtoverleg en bewoners wordt gezocht naar geschikte locaties voor nachtcultuur en wordt gekeken hoe we ruimte kunnen bieden voor talent en experiment. De Utrechtse Nachtvisie en de Beleidsnota Nachtcultuur zijn het gevolg van deze eerdere besluitvorming. Ze vormen de basis voor het beleid met betrekking tot nachtcultuur.

Beslispunten, Argumenten en Kanttekeningen/Risico’s Beslispunt 1

De Utrechtse Nachtvisie 2030 & Beleidsnota Nachtcultuur vast te stellen, met als belangrijkste ambities: a. De Utrechtse nachtcultuur is volwaardig onderdeel van de culturele sector; b. Iedereen die dat wil, voelt zich welkom in de Utrechtse nachtcultuur; c. De Utrechtse nachtcultuur heeft ruimte voor experiment en ontwikkeling; d. De stad is levendig en leefbaar.

Argumenten 1.1

Hiermee bieden we nachtcultuur een belangrijke stimulans om een steviger onderdeel te vormen van de culturele sector. De nacht is voor velen een vrijplaats, waar ruimte is voor experiment en ongekende creativiteit. Sinds het ontstaan van de dancecultuur in de jaren tachtig is die betekenis gebleven, voor zowel makers als publiek. De nacht nodigt uit tot een ander soort interactie en een andere beleving van kunst en cultuur dan overdag. De Utrechtse nachtcultuur wordt getypeerd als gemoedelijk en gezellig. Door de jaren heen is de nachtcultuur uitgegroeid tot een levendige, diverse sector waar zowel professionals als beginnend talent tot hun recht komen en kunnen floreren. Nachtcultuur geeft niet alleen dj’s en producers een podium en de gelegenheid zich te ontwikkelen, maar ook andere creatieven: visual artists, vormgevers, beeldend kunstenaars en performers. Nachtcultuur behelst meer dan (elektronische) muziek; veel subculturen vinden er hun oorsprong. Voor een grote groep bezoekers vormt de nachtcultuur een eerste kennismaking met het Utrechtse culturele leven. Met deze visie en beleidsnota erkennen we dit. We investeren om de nachtcultuur op vlieghoogte te krijgen. Nachtcultuur staat onder druk. Het is uitdagend om in een verdichte stad geschikte locaties te vinden. Met deze visie en beleidsnota zorgen we dat er in onze stad ruimte blijft voor nachtcultuur.

Veel creatieve ondernemers zoeken al jaren naar een locatie, maar met wisselende successen. Met het bijgevoegde document stimuleren we dat jonge creatieve Utrechters blijven, in plaats van vertrekken naar andere steden.

1.2

Een stevige verankering van de nachtcultuur draagt bij het welbevinden van een groot aantal (jonge) Utrechters. Het nachtleven brengt mensen samen. De nacht geeft plek om te dansen, samen met vrienden en gelijkgestemden, een plek om grenzen te verleggen en nieuwe mensen ontmoeten. Uit een enquête over uitgaansleven onder Utrechters via het bewonerspanel bleken dansen, sociale contacten en het vinden van een uitlaatklep de belangrijkste redenen om uit te gaan. Het welbevinden van een groot aantal (jonge) Utrechters is verweven met de nacht. Nachtcultuur is meer dan uitgaan; het vormt voor velen een safe space, waar ze wel kunnen zijn, wie ze overdag niet kunnen zijn, vrij van de normen van de mainstream. Toch zien we dat het aanbod nu geen afspiegeling is van de bevolking in Utrecht. In 3

het bewonerspanel over het uitgaansleven scoorde de diversiteit van de nachtaanbod matig: slechts 28% van de respondenten typeert de Utrechtse nachtcultuur als veelzijdig en slechts 33% is het eens met de stelling dat het Utrechtse aanbod bij hem of haar past. Deze beleidsnota is een instrument om ongelijk te kunnen investeren voor gelijke kansen. Door een actieve rol in te nemen in de zoektocht naar drie nieuwe locaties voor nachtcultuur, stimuleren we experiment en ontwikkeling, niet over de hele linie maar juist voor niches en doelgroepen die zich niet thuis voelen in feestcafés. 1.3

Voor een levendige én leefbare stad is een integrale visie nodig De nachtcultuur raakt vele beleidsterreinen. Denk hierbij aan Cultuur, Economische Zaken, Openbare orde & Veiligheid, Vastgoed en Volksgezondheid. Met deze nachtvisie wordt de basis gelegd voor integraal beleid. Zo worden verschillende belangen aan de voorkant afgestemd, in plaats van achteraf. Denk hierbij aan de spreiding van locaties, mobiliteit en reductie van geluidsoverlast. Door al het beleid rondom nachtcultuur in één visie en beleidsnota te bundelen, kunnen we bovendien sneller en effectiever stappen zetten als het bijvoorbeeld gaat om het verbeteren van (sociale) veiligheid, preventie gehoorschade en middelengebruik en het terugdringen van grensoverschrijdend gedrag en discriminatie. Ook kunnen we de gevolgen voor verschillende beleidsterreinen – bijvoorbeeld op gebied van capaciteit en kosten – beter in kaart brengen en hier vooraf op handelen.

Kanttekeningen/Risico’s 1.1

De indruk kan gewekt worden dat de gemeente levendigheid boven leefbaarheid stelt en dat klachten met betrekking tot overlast onvoldoende serieus worden genomen. Voor Utrechters die hinder ervaren van uitgaansgelegenheden, kan de ambitie tot drie nieuwe locaties voor nachtcultuur leiden tot ongenoegen. Hiermee kan de indruk gewekt worden dat de gemeente zorgen en klachten met betrekking tot overlast onvoldoende serieus neemt. Dit is echter juist niet het geval. Ten eerste benadrukken we in het document dat nachtcultuur vele gradaties kent. Het gaat hierbij niet direct om grote nachtclubs met 1000+ bezoekers, maar eerder om kleinere plekken met ruimte voor experiment en cross-over tussen genres. Daarnaast hebben we invloed op de spreiding en locaties van nieuwe plekken, wanneer wij als gemeente zelf meewerken aan het realiseren hiervan.

1.2

De indruk kan ontstaan dat de gemeente met deze visie en beleidsnota de nacht wil conformeren naar bestaande structuren. De kracht van de nacht zit in het eigenzinnige karakter, los van het ‘reguliere’ cultuurstelsel, dat moet niet veranderd worden. De nachtvisie is geen instrument om de nachtcultuur te conformeren naar onze bestaande structuren. Dat is ook op geen enkele manier de ambitie. De nachtcultuur is ontstaan als tegencultuur en moet haar eigenzinnige karakter kunnen behouden. Dat betekent echter niet dat de nachtcultuur geen erkenning en ondersteuning verdient. Door nu een zelfstandige nachtvisie en beleidsnota op te stellen, doen we recht aan het karakter van de nacht, en omarmen we de sector tegelijkertijd als onderdeel van ons culturele leven.

1.3

In een verdichtende stad met schaarste aan locaties kunnen er mogelijk niet tijdig of voldoende locaties gevonden worden. In de beleidsnota is de ambitie geformuleerd om in de periode tot 2030 drie nieuwe locaties voor nachtcultuur te realiseren. De locaties worden in eerste instantie gezocht in bestaand gemeentelijk vastgoed. Het risico is dat deze ambitie door ontwikkelingen en omstandigheden niet gehaald worden.

1.4

Het gereserveerde budget voor nachtcultuur kan overvraagd worden en hierdoor kunnen teleurstellingen ontstaan. De indruk kan ontstaan dat er met deze visie en beleidsnota ook een groot budget wordt vrijgemaakt voor de uitvoering. De ambities zijn hoog, maar de middelen zijn er niet om alles direct te realiseren. 4

Financiën In de gemeentebegroting is er op basis van het Coalitieakkoord 2022-2026 budget voor de nachtvisie vrijgemaakt. Het gaat hierbij om een budget van € 50.000 in 2023 en vanaf 2024 € 100.000,structureel. Dit budget biedt de mogelijkheid eerste stappen te zetten op gebied toegankelijkheid van de gemeentelijke diensten en regelingen voor de nachtcultuur. Ook is er ruimte om een zoektocht naar nieuwe locaties te starten. Voor de invulling en inrichting van geschikte locaties zijn (mogelijk) aanvullende middelen gewenst. Besluitvorming over aanvullende dekkingsmogelijkheden maakt onderdeel uit van de integrale afweging bij een Voorjaarsnota. Tussentijds zullen we de gang van zaken evalueren, en wordt het (mogelijk) gewenste extra budget inzichtelijk. De ambities uit deze beleidsnota overlappen daarnaast met verschillende beleidsterreinen, zoals cultuur, vrijetijdseconomie en veiligheid, gezondheid en vastgoed. Waar mogelijk zoeken we aansluiting bij bestaande programma’s, subsidies en regelingen. We houden er bovendien rekening mee dat de uitvoer van de ambities uit de nachtvisie en de beleidsnota ook binnen andere beleidsterreinen – zoals capaciteit voor handhaving en veiligheid – kan leiden tot extra kosten. De omvang van deze kosten hangt af van de specifieke locaties die gevonden worden, en zijn nu daarom nog niet te bepalen.

Dit wordt meegenomen in de besluitvorming over aanvullende dekkingsmogelijkheden.

Vervolg In de beleidsnota zijn ambities en bijbehorende actiepunten geformuleerd. Na besluitvorming in de raad werken we aan een meerjarig uitvoeringsplan binnen de contouren van de visie en beleidsnota. Hierin stellen we een tijdlijn op, en formuleren we doelstellingen, zodat we kunnen meten of we het beoogde effect bereiken. Ook maken we inzichtelijk met welke ambities we direct aan de slag kunnen (zoals het toegankelijker maken van bestaande subsidies) en welke ambities losse uitwerking behoeven (zoals de zoektocht naar drie nieuwe locaties voor nachtcultuur). Het uitvoeringsplan wordt vormgegeven in samenspraak met desbetreffende betrokkenen uit de stad, waaronder clubs, creatieven, bezoekers, inwoners en beleidsmedewerkers van verschillende afdelingen binnen de gemeente.

Participatie De Utrechtse Nachtvisie en Beleidsnota nachtcultuur zijn tot stand gekomen in afstemming met een groot aantal betrokkenen en belanghebbenden bij het Utrechtse uitgaansleven. Participatie heeft plaats gevonden in de volgende vormen: - Bewonerspanel uitgaansleven augustus 2022: hierbij is de enquête van het bewonerspanel voor het eerst uitgezet via een open link. Dit heeft geresulteerd in 6761 respondenten. De resultaten zijn terug te vinden in de beleidsnota, zowel in de tekst als in een infographic. - Vijf rondetafelgesprekken met betrokkenen uit de sector en bezoekers van de nacht. De tafels zijn ingericht per groep: clubs, organisatoren & makers, publiek 1 (thirty030), publiek 2, young minds. In totaal hebben er 40 mensen deelgenomen aan de ronde tafelgesprekken. - Periodiek overleg met Het Nachtoverleg: Bij het Nachtoverleg zijn onder meer aangesloten: ACU, BASIS, Bassment, Club Poema, De Helling, EKKO, TivoliVredenburg, WAS. (Elevation Events), StrandedFM en de Beurs. - Interviews met +/- 50 betrokkenen uit de nacht. Denk hierbij aan creatieven, kunstenaars, politie, bewoners, KHN, ondernemers, studenten, jongeren. - Gesprekken met 30 ambtenaren van andere beleidsterreinen en collega’s uit de G4. - Een peergroupsessie met wethouder Oosters en 8 betrokkenen uit de nacht waarbij de conceptversie is besproken.

Deze gesprekken vormden de rode draad van de Utrechtse Nachtvisie en de Beleidsnota Nachtcultuur. Op sommige onderwerpen spelen tegenstrijdige belangen, bijvoorbeeld als het gaat om behoeften van uitgaanspubliek en behoeften van bewoners. In het document is oog voor beide standpunten.

Communicatie De Utrechtse Nachtvisie en Beleidsnota Nachtcultuur worden na vaststelling door het college gepubliceerd op de gemeentelijke website en verstuurd naar alle stakeholders binnen het veld, de 5

stad en de gemeente. De visie en beleidsnota worden ook landelijk verstuurd naar de G4 en steden met een actief nachtbeleid. Er wordt een persbericht naar de vakpers verstuurd. De visie wordt, onder voorbehoud van besluitvorming, op 17 februari gepresenteerd. (Niet)Referendabel De Verordening raadgevend referendum gemeente Utrecht is van toepassing.

Bijlagen Bijlagen besluitvorming - Utrechtse Nachtvisie 2030 en Beleidsnota Nachtcultuur Bijlagen informatief

-

6

De Utrechtse Nachtvisie 2030 & Beleidsnota Nachtcultuur utrecht.nl/ nachtcultuur2030

De Utrechtse Nachtvisie 2030 & Beleidsnota Nachtcultuur

Inhoudsopgave Voorwoord wethouder Oosters Context/ leeswijzer De Utrechtse Nachtvisie 2030 Beleidsnota Nachtcultuur Utrechters aan het woord

3 4 6 7 8

1. Nachtcultuur 9 1.1 Inleiding 9 1.2 Begripsbepaling  10 Dansbars en feestcafés 10 Nacht en dag 10 1.3 De waarde 11 Culturele waarde: ruimte voor experiment en ontdekking 11 Persoonlijke waarde: welbevinden en een plek om jezelf te zijn 11 Waarde voor de stad: een aantrekkelijke plek voor iedereen 11 1.4 De stand van zaken 11 Huidig aanbod 12 Incidenteel aanbod 12 Leeftijdscategorie 18-35 13 Nachtoverleg13 1.5 Gemeentebeleid 13 Gezond stedelijk leven 13 Kunst Kleurt De Stad 14 Nachtvisie en Beleidsnota nachtcultuur 14

2. Makers (Aanbod) 15 2.1 Creatieven 15 Opleidingen15 Workshops en radiostations 15 Visuals en grafische kunst 15 2.2 Organisatoren 16 Vergunningen16 2.3 Clubs en podia 17 Zichtbaarheid17 3. Bezoekers 18 3.1 Een plek voor iedereen 18 Een inclusieve stad 18 Deurbeleid20 Leeftijd21 3.2 Veilig uitgaan 21 Aanpak Veilig Uitgaan & UIT-team 21 Safe space  22 3.3 Gezondheid  22 Mentale en sociale gezondheid 22 Middelengebruik23 Gehoorschade23 Nachtrust23

4. De stad 24 4.1 Evenementenkalender 24 4.2 Locaties en vastgoed 25 Gebiedsontwikkeling25 Binnenstad25 Tijdelijke locaties 26 4.3 Leefbaarheid en levendigheid  26 Locatieprofielen en evenementenbeleid 27 5. Ambities 5.1 Nachtcultuur is een volwaardig onderdeel van de culturele sector 5.2 Iedereen die dat wil voelt zich welkom in de Utrechtse nachtcultuur  5.3 De Utrechtse nachtcultuur heeft ruimte voor experiment en ontwikkeling 5.4 De stad is levendig én leefbaar 6. Financiën

28 28 29 29 30 31

2

De Utrechtse Nachtvisie 2030 & Beleidsnota Nachtcultuur

Voorwoord wethouder Oosters

De Utrechtse nacht bruist van energie! Ieder jaar wordt ze ontdekt door grote groepen nieuwe Utrechters, is ze geliefd door haar trouwe bezoekers en ontstaan nieuwe concepten die het nachtleven te verrijken. Er is heel veel om van te houden. In de nacht kunnen mensen zichzelf ontdekken en kunstenaars en artiesten groeien. Of het nu op de grote podia, of in de waardevolle rafelrandjes van de stad is: ons nachtleven is iets om trots op te zijn. Om de Utrechtse nachtcultuur het steuntje in de rug te geven dat ze verdient, heeft de gemeente samen met de stad De Utrechtse Nachtvisie 2030 opgesteld. Die nachtvisie ligt nu hier voor u. Naast een vlucht terug in de tijd en een blik op de nacht van vandaag, presenteren we ook mogelijkheden om de Utrechtse nacht nog mooier te maken. Cultuur houdt namelijk niet op om 22.00 ’s avonds, voor heel veel mensen begint het dan pas. Sterker nog, de nacht is vaak een plek waar een nieuwe generatie voor het eerst in aanraking komt met kunst en cultuur. Ik zie hoe de nacht een plek is voor experiment en talent, waar wordt uitgeprobeerd en ontdekt. Het is een plek om jezelf te ontdekken, een uitlaatklep. Een plek om gelijkgestemden of juist andersdenkenden te ontmoeten. Een bruisend cultureel nachtleven speelt een belangrijke rol voor het mentale welzijn van veel van onze Utrechters.

Om naast een jonge en groeiende, ook een fijne en gezonde stad te blijven is het belangrijk dat de nacht met de stad meegroeit. De nacht moet er zijn voor alle Utrechters die dat willen, op een veilige manier in verschillende delen van de stad. Alleen op die manier kunnen we een mooie balans vinden tussen levendigheid en leefbaarheid, een van de ambities van deze Utrechtse coalitie.

We hebben een prachtige nacht! De passie en betrokkenheid van makers en bezoekers bleek overtuigend uit het proces voor het opstellen van de visie. Met bijna 7000 reacties op het bewonerspanel en input van gesprekken met tientallen betrokken culturele makers is het een stuk geworden dat het belang van de nachtcultuur onderstreept. De nachtsector wordt een volwaardig onderdeel van de Utrechtse Cultuur, een sector waar we apetrots op zijn.

3

De Utrechtse Nachtvisie 2030 & Beleidsnota Nachtcultuur

Context/ leeswijzer

Voor de Utrechtse Nachtvisie 2030 (hierna: nachtvisie) en de Beleidsnota Nachtcultuur (hierna: beleidsnota) hebben we een groot aantal gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van de nachtsector: makers, publiek, bewoners, brancheorganisaties en onafhankelijke organisatoren. Daarnaast hebben we vijf rondetafelgesprekken georganiseerd met clubeigenaren en programmeurs, makers en publiek. Verschillende thema’s kwamen aan bod: ruimte voor de nacht, talentontwikkeling en experiment, de betekenis voor het publiek en de blik op de toekomst. Ook thema’s zoals veiligheid, vergunningen, gebiedsontwikkeling en volksgezondheid zijn uitvoerig aan de orde geweest. Binnen de gemeente is de sector vanuit verschillende beleidsterreinen belicht. Op basis daarvan hebben we ambities geformuleerd. Via het bewonerspanel en de sociale media is een vragenlijst over het uitgaansleven in Utrecht verspreid in de stad. Verder heeft overleg plaatsgevonden met andere steden waar nachtcultuurbeleid ook een actueel thema is.

2022-2026. Met de gealloceerde middelen uit het coalitieakkoord kan een deel van de doelstellingen direct worden uitgevoerd. Voor een ander deel geldt dit uitsluitend voor het vooronderzoek. In dat geval maakt besluitvorming over aanvullende dekkingsmogelijkheden onderdeel uit van de integrale afweging voorafgaand aan de Voorjaarsnota. We willen uiteindelijk dat nachtcultuurbeleid integraal onderdeel wordt van de afdelingen Cultuur, Economische Zaken, Openbare Orde & Veiligheid en Volksgezondheid.

Met het onderzoeksrapport Untz untz untz. Clubcultuur in Utrecht (2020), in opdracht van de gemeente Utrecht, is een eerste stap gezet voor erkenning van de clubcultuur als stedelijk beleidsterrein. In 2021 is het Nachtoverleg opgericht, waarin vertegenwoordigers zich hebben verenigd in het kader van belangenbehartiging en expertiseuitwisseling. De Nachtvisie 2030 en de Beleidsnota Nachtcultuur vloeien daaruit voort. In de nachtvisie schetsen we een vergezicht, we zetten een stip aan de horizon voor een diverse, bruisende en gezonde nachtcultuur. De beleidsnota laat zien hoe de Utrechtse nachtcultuur er uit ziet, waar knelpunten en kansen zitten. Er worden ambities en doelstellingen geformuleerd om Utrechtse nachtcultuur te stimuleren en ondersteunen. De nachtvisie en beleidsnota zijn een uitkomst van de ambities geformuleerd in het coalitieakkoord

4

De Utrechtse Nachtvisie 2030

DE UTRECHTSE NACHTVISIE 2030 RUIMTE EXPERIMENT INCLUSIEF VEILIG 5

De Utrechtse Nachtvisie 2030

De Utrechtse Nachtvisie 2030

Nachtcultuur is een belangrijk en aantrekkelijk aspect van Utrecht en maakt er op een vanzelfsprekende manier deel van uit. Met deze nachtvisie leggen de gemeente en de Utrechtse nachtcultuursector een stevige basis voor verbreding en verdieping van de nachtcultuur in de stad. De nachtcultuur zal de komende jaren verder aan belang, impact, zichtbaarheid, creativiteit en belangstelling winnen. Daar zijn we van overtuigd. De stad heeft er behoefte aan en er is voldoende potentie en talent aanwezig in Utrecht om deze toekomstvisie vorm te geven. Het is aan de gemeente om de juiste omstandigheden te creëren. Waar nodig nemen wij een sturende rol op ons. Op specifieke onderdelen, bijvoorbeeld wanneer de ambities van deze visie raken aan openbare orde en veiligheid, heeft de gemeente een bepalende rol. In 2030 is nachtcultuur een vanzelfsprekend onderdeel van de Utrechtse culturele sector. Het aanbod is goed zichtbaar in de stad en daarbuiten. De sector heeft zich verenigd en onderhoudt contact met de gemeente via korte lijnen. Het nachtcultuurbeleid is van toepassing op nachtcultuur in de hele stad en niet alleen in de binnenstad. In 2030 vormt het nachtcultuuraanbod in de stad een reële afspiegeling van de bevolkingssamenstelling. Voor uiteenlopende

doelgroepen en leeftijden is er aanbod, en er is oog voor de behoeften van jongeren onder de 18 jaar. Jonge makers en organisatoren vinden bij de gemeente een welwillend oor voor hun ideeën; voor hen is er voldoende ruimte om een feest of een evenement te organiseren. De (sociale) veiligheid in de nacht is toegenomen: Bezoekers van nachtcultuur kunnen ongehinderd zichzelf zijn. In 2030 zijn het aantal plekken voor nachtcultuur uitgebreid en beter verspreid over de stad. De variëteit is toegenomen en de nachtcultuur is als geheel aanzienlijk gegroeid. Voor jonge creatieven is het aantrekkelijk om in Utrecht te blijven of naar Utrecht te komen. Clubs verschillen niet alleen in signatuur, sfeer en doelgroep, maar ook in omvang. In gebiedsontwikkeling is nachtcultuur structureel een punt van aandacht. In 2030 bestaat er een beter evenwicht tussen leefbaarheid en levendigheid in de stad. Dankzij locatieprofielen en gebiedsprofielen zijn de behoeften van verschillende belanghebbenden beter op elkaar afgestemd. Zo wordt overlast beter beheersbaar. Niemand hoeft voor onaangename verrassingen komen te staan bij herinrichting en gebiedsontwikkeling. Een levendige stad en een prettige woonomgeving kunnen dus goed samengaan.

6

De Utrechtse Nachtvisie 2030

Beleidsnota Nachtcultuur

7

Beleidsnota nachtcultuur

Utrechters aan het woord

5 x tevreden

Meest bezocht

Wat ontbreekt er? 2182 X ingevuld

KROEG 71% DANSEN EN FEESTEN 69%

WEINIG DIVERS Het Utrechtse nachtleven is weinig divers

Belangrijkste reden van uitgaan

MUZIEKPODIUM MET NACHTPROGRAMMA 52%

UITLAATKLEP 35%

SOCIALE CONTACTEN 58%

25%

0%

77%

75%

68%

GOED TOEGANKELIJK

VOEL ME VEILIG

VOEL ME WELKOM

GOEDE SFEER

3 x ontevreden 4

NACHTCLUB 52%

GEMOEDELIJK

TOEGANKELIJK

82%

SOORTEN CLUBS

BRAAF

25%

2

44%

1

3

1 2

GEZELLIG

34% 31%

Er ontbreken verschillende soorten clubs/dansgelegenheden

4

3

HOEVEELHEID AANBOD 1. Ontevreden 57% 2. Tevreden 26% 3. Midden 12% 4. Geen antwoord 5%

EENZIJDIG Kernwoorden

90% MAKKELIJK TE BEREIKEN

‘Ik mis een randje, net even iets anders’ ‘Ik mis plekken met een alternatieve muziek en een open veilige sfeer waar iedereen welkom is en kan zijn wie hij/zij/hen wil zijn’

VEELZIJDIGHEID 1. Ontevreden 44% 2. Tevreden 28% 3. Midden 18% 4. Geen antwoord 10%

3

1

‘Echte clubs naast alle kroegen’ ‘Een club met nieuw talent, gevestigde namen en een gevarieerd aanbod’

2

IS ER VOLDOENDE INFORMATIE? 1. Nee 34% 2. Midden 34% 3. Ja 32%

AANBOD GENRES Niet alle genres komen aan bod ‘Er is te weinig hiphop en R&B in clubs in Utrecht!’ ‘De niches ontbreken’

55%

50%

75%

Resultaten bewonerspanel uitgaansleven Utrecht, augustus 2022, 6.761 respondenten zijn gestart met de enquête. De enquête werkt met een afvalsysteem, omdat niet alle vragen op elke respondent van toepassing zijn. 3.296 respondenten hebben de hele lijst ingevuld.

8

Beleidsnota nachtcultuur

1. Nachtcultuur Dit hoofdstuk schetst de nachtcultuur in het algemeen en de Utrechtse context van deze beleidsnota, zowel cultureelmaatschappelijk als beleidsmatig.

1.1 Inleiding In de 24-uurssamenleving lijkt het onderscheid tussen dag en nacht steeds verder te vervagen. Internet maakt het mogelijk om ook ’s nachts te winkelen, te daten of colleges te volgen, terwijl nachtwerk niet langer voorbehouden is aan specifieke beroepen. Tegelijkertijd nodigen juist die uren waarin de meeste mensen slapen uit tot avontuur, erop uitgaan, zelfontplooiing en ontspanning na de dagelijkse verplichtingen. Een dynamisch segment van clubs, muzieken dansevenementen, concertpodia en andere culturele instellingen voorziet in die behoefte. Zij openen hun deuren op een tijdstip waar vroeger de roep om ‘de laatste ronde’ klonk en gaan dicht als de dag allang is begonnen – en gaan daarmee ook overdag door. Meer nog dan het tijdstip is de nachtcultuur verbonden met dance: een (elektronische) muzieksoort die vele verschijningsvormen kent, met de dansvloer en de dj als epicentrum.

geldt wereldwijd en ook in Utrecht. Zowel grootschalige dancefestivals als elektronische concerten van vooraanstaande producers en dj’s als undergroundfeesten voor een nichepubliek drukken een stevige stempel op de hedendaagse (uitgaans)cultuur. Ze vormen een niet te onderschatten factor voor enerzijds de persoonlijke

De bevolking van Utrecht is relatief jong. In studiejaar 2021-2022 volgen meer dan 100.000 studenten een universitaire of een mbo- of hbo-opleiding in de stad. Utrecht heeft op het gebied van kunst en cultuur veel te bieden met een waaier aan opleidingen, grote en kleine podia, gerenommeerde gezelschappen en experimenteerruimte. De nachtcultuur is een volwaardig onderdeel daarvan. Uit de Utrecht Monitor 2021 blijkt dat 83 procent van de Utrechters tussen de 18 en 30 jaar culturele evenementen bezoekt. Voor veel inwoners is de levendigheid van de stad een reden om zich er te vestigen. De nachtcultuur draagt bij aan die levendigheid, geeft de stad karakter en voegt een grootstedelijk aura van avontuurlijkheid toe. Sinds de house-explosie van de late jaren tachtig – de geboorte van een nieuwe jeugdcultuur met een enorme impact – heeft de nachtcultuur alleen maar aan belang en omvang gewonnen. Dat

9

Beleidsnota nachtcultuur

ontwikkeling en het welzijn van bezoekers en anderzijds de talentontwikkeling van (jonge) creatieven in de stad. De sector is ook kwetsbaar, zoals de pandemie heeft aangetoond. Daarnaast spelen andere uitdagingen, met name op het gebied van veiligheid, vergunningen, toezicht en handhaving, volksgezondheid en gebiedsontwikkeling, in toenemende mate een rol. De stad groeit razendsnel, maar het aanbod aan clubs groeit niet mee. Is er extra ruimte te vinden voor de nachtcultuur? Welke rol kan de gemeente daarin spelen? En hoe verhoudt nachtaanbod zich tot de balans tussen leefbaarheid en levendigheid? Het zal duidelijk zijn dat de gemeente de nachtcultuur serieus neemt en omarmt, zoals blijkt uit de nachtvisie en deze beleidsnota. Aan de ene kant wil de gemeente de specifieke knelpunten en ontwikkelingsmogelijkheden van de branche erkennen en eraan tegemoetkomen in het kader van een zo divers mogelijk cultuurbeleid. Aan de andere kant is een visie op nachtcultuur wenselijk omdat de nachtcultuur raakt aan andere beleidsterreinen, zoals openbare orde en volksgezondheid. Die verstrengeling vraagt om een speciale aanpak. Met de nachtvisie staat Utrecht niet alleen. Ook Rotterdam, Den Haag, Nijmegen en Groningen werken aan een visie op nachtcultuur, nadat Amsterdam in juni 2021 al het voortouw nam

met Toekomst van de nacht, nachtcultuur in Amsterdam. Een moderne stad kan niet zonder een bruisende nachtcultuur. Het is aan de overheid om daar de juiste randvoorwaarden voor te scheppen: voor makers, organisatoren, kunstenaars en publiek. Zodat de cultuur gedijt en kan floreren, ook in een groeiende stad met toenemend ruimtegebrek, en iedereen zich veilig kan voelen in de nacht. 1.2 Begripsbepaling Cultuur kent geen begin- of eindtijd. Ook in de nacht – of misschien wel juist – zoeken creatieven en publiek elkaar op: om muziek te maken, te draaien en te dansen. Hoewel (elektronische) muziek de bindende factor is, is het meer dan dat. Nachtcultuur is een overkoepelend begrip voor het domein waar dj’s, kunstenaars, vormgevers, creatieve professionals en publiek samenkomen. Onder nachtcultuur verstaan we: • Nachtclubs en muziekpodia met een eigen autonome muziekprogrammering in de nacht, vaak gerelateerd aan elektronische muziek. • Dancefestivals met een programmering die kenmerkend is voor nachtcultuur. • De scene rondom de nacht: dj’s, organisatoren, vormgevers, online radiostations, programmeurs, producenten, technici en bezoekers. In sommige community’s, zoals de queer community, vormt de sociale inbedding van de nachtcultuur een belangrijk onderdeel van de identiteit1.

Dansbars en feestcafés In deze beleidsnota staat de nachtcultuur centraal, zoals hierboven staat omschreven. Daarnaast kent de stad dansbars en feestcafés die weliswaar een belangrijke rol spelen in het Utrechtse uitgaansleven, maar niet onder de definitie vallen. Deze gelegenheden komen in deze beleidsnota zijdelings aan bod, omdat thema’s als veiligheid en overlast ook hen aangaan. In dansbars en feestcafés wordt wel gedanst, maar de muziekprogrammering is niet het hoofddoel. Als het over beide sectoren gaat – nachtcultuur enerzijds en dansbars en feestcafés anderzijds – is de term uitgaansleven van toepassing. Horecagelegenheden die tot laat open zijn, maar waar niet wordt gedanst, zoals kroegen, nachtcafés, shisha-lounges of wijnbars, blijven buiten beschouwing in deze beleidsnota. Voor hen geldt het Ontwikkelingskader Horeca Utrecht 2018. Ook snackbars en winkels die in de nacht open zijn, worden buiten beschouwing gelaten. Nacht en dag In de regel vinden dance-evenementen, concerten en feesten die tot de nachtcultuur behoren plaats tussen 22.00 uur en 06.00 uur. Maar ook overdag en in de vroege avond worden feesten en dancefestivals georganiseerd die onder de noemer vallen. De nacht heeft hier op de eerste plaats betekenis als aanduiding voor een cultureel fenomeen en geldt niet als strikte tijdsaanduiding.

1  De nachtcultuur trekt van oudsher tegencultuur aan: mensen die zich in de gevestigde orde niet thuis voelen, vormen nieuwe subculturen in de nacht. Nachtcultuur is dan ook sterk verweven met bijvoorbeeld mode, activisme, kunst en undergroundstromingen.

10

Beleidsnota nachtcultuur

1.3 De waarde Nachtcultuur voegt op verschillende manieren waarde toe aan het leven in de stad: cultureel, sociaal-maatschappelijk en economisch. Het is waarde die ten goede komt aan de samenleving als geheel, maar ook bijdraagt aan persoonlijke groei en welbevinden.

uitlaatklep de belangrijkste reden om uit te gaan2. De nachtcultuur vormt voor velen een safe space, waar ze wel kunnen zijn, vrij van de normen van de mainstream, wie ze overdag niet kunnen zijn. Clubs doen hun best om bezoekers die vrijheid en veiligheid te kunnen garanderen.

Culturele waarde: ruimte voor experiment en ontdekking De nacht is voor velen een vrijplaats, waar ruimte is voor experiment en ongekende creativiteit. Sinds het ontstaan van de dancecultuur in de jaren tachtig is die betekenis gebleven, voor zowel makers als publiek. De nacht nodigt uit tot een ander soort interactie en een andere beleving van kunst en cultuur dan overdag. Door de jaren heen is de nachtcultuur uitgegroeid tot een levendige, diverse sector waar zowel professionals als beginnend talent tot hun recht komen en kunnen floreren. Nachtcultuur behelst meer dan (elektronische) muziek; veel subculturen vinden er hun oorsprong. Voor een grote groep bezoekers vormt de nachtcultuur een eerste kennismaking met het Utrechtse culturele leven.

Waarde voor de stad: een aantrekkelijke plek voor iedereen Het nachtleven geeft kleur aan het leven in de stad. In de rangorde van aantrekkelijkste Nederlandse steden om te wonen staat Utrecht op de tweede plaats, na Amsterdam. Het culturele aanbod is van grote invloed op de aantrekkingskracht – naast de beschikbaarheid van werk, de natuurlijke ligging, de Universiteit Utrecht en de historische binnenstad, zo blijkt uit onderzoek van Atlas voor Gemeenten 20223. De nachtcultuur draagt bij aan de werkgelegenheid in de stad en vormt een belangrijke economische motor. De provincie Utrecht is na Stockholm de meest competitieve regio van alle 268 regio’s in de EU. Utrecht staat op een gedeelde tweede plaats, samen met Londen. Ook bedrijven vestigen zich hier graag, mede dankzij de stad Utrecht, levendig en creatief, met passende voorzieningen4.

Persoonlijke waarde: welbevinden en een plek om jezelf te zijn Het nachtleven brengt mensen samen. Het is een plek om te dansen, samen met vrienden en gelijkgestemden, een plek om grenzen te verleggen en nieuwe mensen ontmoeten. Uit een enquête onder Utrechters bleken dansen, sociale contacten en het vinden van een

1.4 De stand van zaken Sinds 2010 is het aantal clubs in de stad iets afgenomen. Sommige locaties zijn gestopt met nachtprogramma, maar er zijn ook nieuwe locaties bijgekomen. Ondertussen is Utrecht een van de snelst groeiende steden van het land. De groei van het aanbod in nachtcultuur blijft hierbij achter.

2  Bewonerspanel Nachtcultuur augustus 2022: Resultaten bewonerspanel Utrecht uitgaansleven | Gemeente Utrecht 3  Onderzoeksflits Atlas voor Gemeenten 2022, Thema Wonen – De positie van Utrecht uitgelicht. Afdeling Onderzoek & Advies, gemeente Utrecht. 4  Competitiviteit van de regio Utrecht. Onderzoeksflits: de positie van de regio Utrecht in de EU Regional Competitiveness Index 2019. Afdeling Onderzoek, gemeente Utrecht.

11

Beleidsnota nachtcultuur

Ontstaan van de house Midden jaren tachtig ontstaat de housemuziek in Chicago: een ritmisch georiënteerde, muziekstijl die voortbouwt op disco en gebruikmaakt van synthesizers. De naam house (ook wel ‘acid house’) is ontleend aan The Warehouse in Chicago, een legendarische club met roots in de zwarte -, latino- en queer-community’s. Rond 1987 slaat de house over naar Engeland, waar vooral Manchester en Londen in de ban raken. In Nederland gaat de acceptatie moeizaam. Dj Eddy de Clercq, een voorvechter, draait house in de RoXY in Amsterdam (opgericht in 1987), maar stuit op onbegrip. De zomer van 1988 staat bekend als de ‘Summer of Love’: de nieuwe muziekcultuur – die liefde en saamhorigheid predikt, al dan niet aangewakkerd door de nieuwe partydrug ecstacy – krijgt steeds meer navolging. In september 1988 vindt op het KNSM-eiland in Amsterdam het eerste illegale housefeest plaats in Nederland. De omslag is definitief. Uit de housemuziek komen tal van substromingen voort, zoals techno, trance en hardcore. In de jaren negentig heeft 2 Unlimited wereldwijd succes met een mix van topveertigpop en house. Gabber is een authentiek Nederlands fenomeen, afkomstig uit Rotterdam. Langzaam maar zeker ontstaat er een serieuze industrie met gespecialiseerde feestorganisatoren en massale feesten die veel publiek trekken.

Nederlandse dj’s maken internationaal carrière en worden wereldsterren (Hardwell, Afrojack, Martin Garrix, Armin van Buuren). Utrecht speelt in die beginjaren een bescheiden rol. Hoewel: uit discotheek Cartouch op de Mariaplaats – in 1972 de eerste discotheek van Nederland; later de plek van restaurant-dancing Stairway to Heaven – komt in 1986 club Escape aan het Leidse Plein in Amsterdam voort. Poppodia Tivoli en de Vrije Vloer organiseren incidenteel housefeesten, maar een structurele voorziening kent de stad niet. Langzaam maar zeker zet de nachtcultuur door op diverse locaties (Sophie’s Palace, Fellini, PLF, Winkel van Sinkel). Liefhebbers gaan uit in Amsterdam en Rotterdam, of zelfs Antwerpen of Manchester. De ligging van Utrecht op kleine afstand van Amsterdam, hét centrum van de nachtcultuur, heeft voordelen, maar er gaat ook een remmende werking van uit. Vandaag de dag kent de nachtcultuur een waaier aan niches en substromingen, waarin de oorspronkelijke uitgangspunten van saamhorigheid en persoonlijke vrijheid misschien niet meer overal terug te vinden zijn, maar zeker nog relevant zijn. De emancipatoire kracht van de nachtcultuur blijft een sterk gegeven.

Huidig aanbod Anno 2022 kent Utrecht acht clubs en muziekpodia met een clubprogrammering. BASIS, Club Maggy en Club Poema zijn de enige clubs op een vaste locatie die uitsluitend nachtprogrammering hebben. Van deze clubs heeft BASIS als enige eigen nachtprogramma, Club Maggy en Club Poema programmeren concepten met programma. Club WAS. in het Werkspoorgebied is één a twee keer per maand open. Van de poppodia hebben EKKO, De Helling en TivoliVredenburg een uitgebreide nachtprogrammering. Zij verzorgen die deels zelf, of ze vormen de locatie voor feestconcepten van externen die op verschillende locaties in het land neerstrijken. Bassment op de Voorstraat is een discotheek zonder eigen programma, die gehuurd kan worden voor openbare en besloten feesten. Incidenteel aanbod Er zijn ook gelegenheden in de stad die af en toe nachtprogrammering hebben, zoals cultureel centrum ACU, oefenstudio en poppodium dB’s, cultureel café Klein Berlijn en stadsstrand SOIA. Dansbars Stathe en Back & Fourth zijn open vanaf vroeg in de avond en bieden daarna dansprogramma in de nacht. Feestcafés zoals De Vrienden, de Jansbar en café Otje richten zich voornamelijk op studenten, net als studentendiscotheek Woolloomooloo. De afgelopen jaren heeft de pop-uplocatie een hoge vlucht genomen. Op plekken als De Nijverheid, Nar Café der Kunsten en de Zware Jongens wordt regelmatig in de nacht geprogrammeerd.

Tenslotte zijn er in de stad evenementenlocaties zoals de Jaarbeurs waar uiteenlopende feesten worden georganiseerd.

12

Beleidsnota nachtcultuur

Leeftijdscategorie 18-35 Naar verwachting groeit het aantal Utrechters tussen de 18 en 35 jaar van een kleine 125.000 in 2022 naar een kleine 155.000 in 20405. Dat is een toename van bijna 25 procent. Dit is de leeftijdsgroep die het meest gebruikmaakt van het uitgaansleven. Daarmee is niet gezegd dat de nachtcultuur is voorbehouden aan jongeren. Ook mensen boven de 35, van wie sommigen zijn opgegroeid met de dancecultuur, bezoeken clubs en dance-evenementen.

gemeente functioneert het overleg als vraagbaak en aanspreekpunt, andersom weet het Nachtoverleg de gemeente ook op eigen initiatief te vinden. Bij het Nachtoverleg zijn onder meer aangesloten: ACU, BASIS, Bassment, Club Poema, De Helling, EKKO, TivoliVredenburg, WAS. (Elevation Events) en de Beurs. Online radiostation Stranded FM, dat een belangrijke functie op het gebied van experiment en talentontwikkeling binnen de Utrechtse nachtcultuur heeft, schuift ook regelmatig aan.

Nachtoverleg In 2020 is het onderzoeksrapport Untz untz untz. Clubcultuur in Utrecht6 gepubliceerd, een inventarisatie van wensen en knelpunten binnen de sector. Daaruit kwam een sterke behoefte naar voren aan enerzijds meer contact (onderling en met de gemeente) en anderzijds een duurzame visie voor de stad. Dit resulteerde begin 2021 in het Nachtoverleg. Betrokkenen komen tweemaandelijks bij elkaar om over actuele thema’s te praten, zoals veilig uitgaan, diversiteit en inclusie, personeel en bedrijfsvoering en ruimte en omgeving. Het overleg wordt geleid door een coördinator die verantwoordelijk is voor de agenda, de algehele voortgang en de communicatie met de gemeente.

1.5 Gemeentebeleid Een grote stad als Utrecht kan niet zonder een visie op nachtcultuur. Deze overtuiging heeft geleid tot de volgende paragraaf in het Coalitieakkoord Utrecht 2022-2026 Investeren in Utrecht: kiezen voor gelijke kansen, betaalbaar wonen en klimaat:

Het Nachtoverleg vormt de verbindende schakel tussen de Gemeente Utrecht en de nachtsector. Het voorziet in kennisdeling en -uitbreiding en initieert en coördineert lobbyactiviteiten. Voor de

‘Een bruisende nachtcultuur is belangrijk voor een grote stad als Utrecht. Denk bijvoorbeeld aan podia voor nieuwe bands en een levendige Utrechtse dance-scene. Om dit naar een hoger niveau te tillen stellen we een Utrechtse Nachtvisie op. Daarmee maken we nachtcultuur een serieus onderdeel van de cultuursector. Samen met het Nachtoverleg en bewoners wordt gezocht naar geschikte locaties voor nachtcultuur en wordt gekeken hoe we ruimte kunnen bieden voor talent en experiment.’

Nu zijn de Nachtvisie 2030 en de Beleidsnota Nachtcultuur een feit. Daarmee is de basis gelegd voor een gezonde toekomst voor de Utrechtse nachtcultuur en een uitgangspunt geformuleerd voor nachtcultuurbeleid in de komende jaren. Het nachtcultuurbeleid vloeit voort uit bestaand beleid. Het bouwt voort op de ruimtelijke koers van de stad, vastgelegd in Gezond stedelijk leven voor iedereen, RSU 2040 (2019), en de Cultuurnota Kunst Kleurt De Stad (2019). Een levendige, creatieve nachtcultuur vormt niet alleen een serieus onderdeel van de cultuursector, maar is ook van essentieel belang voor het welzijn van de inwoners en het leefklimaat in het algemeen. Gezond stedelijk leven In de ‘RSU 2040’ is de ruimtelijke koers van de stad beschreven. Een gezond stedelijk leven voor iedereen – staat hierin voorop: Dit houdt in dat gezondheid centraal staat in alles wat we doen. Een stad van gezonde inwoners in een gezonde leefomgeving, werkend aan een gezonde economie. Waar iedereen kan meedoen en iedereen zich thuis mag voelen, ongeacht inkomen of afkomst. De rol van nachtcultuur is evident; nachtcultuur geeft bezoekers een uitlaatklep, brengt mensen samen, geeft gelegenheid tot experiment en zelfontplooiing, en laat mensen kennismaken met muziek en kunst. In een stad waarin de beschikbare ruimte beperkt is en het inwonersaantal verder toeneemt, zijn dergelijke voorzieningen noodzakelijk.

5  Utrecht Monitor 2022 (Bevolkingsontwikkeling | Utrecht Monitor (schaduw) (utrecht-monitor.nl)). 6  Door Vera Vaessen, als afstudeeronderzoek in opdracht de Gemeente Utrecht & Universiteit Utrecht.

13

Beleidsnota nachtcultuur

Utrecht hanteert een ‘barcode’ in het ruimtelijk beleid: een formule voor de inrichting van de ruimte. Culturele voorzieningen, zowel op stedelijk niveau als op wijkniveau, maken standaard deel uit van die barcode. In de Uitvoeringsnota huisvesting culturele en creatieve sector zijn doelen, mogelijkheden en wensen (zoals meer broedplaatsen, meer programma op bijzondere locaties) voor de huisvesting van de sector concreet uitgewerkt. Samen met andere gemeenten, de provincie en het Rijk werkt Utrecht aan de culturele stedelijke regio. In het regioprofiel Eeuwig Jong zijn ambities vastgelegd voor de regionale invulling van ruimte voor makers, innovatie, educatie en talenthubs. Kunst Kleurt De Stad De Utrechtse Cultuurvisie steunt op vier pijlers: 1. een pluriform aanbod, 2. een inclusieve cultuursector, 3. het stimuleren van creatief vermogen, 4. ontwikkelruimte. Op basis van deze pijlers hebben de Utrechtse culturele instellingen voor de periode 2021-2024 hun toekomstplannen vormgegeven. Een visitatiecommissie stelde in een analyse van de cultuurnotaperiode 2017-2020 vast dat het aandeel van de nachtcultuur nog te marginaal was in het gemeentebeleid. Uit het Visitatierapport Cultuurnota 2017-2020: ‘Wij zien het belang van een nog bruisender cultureel nachtklimaat.

Het Utrechtse nachtleven lijkt als het gaat om aanbod en locaties buiten de singel achter te blijven ten opzichte van andere grote steden. Terwijl een experimenteel en spannend nachtaanbod onontbeerlijk is voor een inclusieve culturele metropool.’

ie achterstand willen we inlopen. Een levendige nachtcultuur draagt bij aan een inclusieve, pluriforme cultuursector waar ruimte is voor experiment en jong talent de kans krijgt zich te ontwikkelen. Nachtcultuur vormt bovendien voor veel jongvolwassenen de eerste kennismaking met kunst en cultuur. Nachtvisie en Beleidsnota nachtcultuur Met de Utrechtse Nachtvisie 2030 en Beleidsnota Nachtcultuur geven we de nachtcultuur, het uitgaansleven en de culturele sector in Utrecht een nieuwe impuls. We willen de middelen en instrumenten waarmee de gemeente werkt toegankelijker maken, tijdelijke regelingen ontwikkelen, ondersteunen bij het vinden van nieuwe locaties en de sector beter zichtbaar maken. De rol van de gemeente is ondersteunend en faciliterend. We willen dat de nachtcultuur een vanzelfsprekend thema in het gemeentebeleid wordt. We onderscheiden de volgende fases: • In het coalitieakkoord 2022-2026 is budget vrijgemaakt voor nachtcultuur in het algemeen en een gemeentelijke visie daarop. • De komende jaren werken we aan de ambities en doelstellingen zoals geformuleerd in deze visie en beleidsnota. • In 2025 volgt een evaluatie van gebruikte instrumenten en regelingen; welke komen bijvoorbeeld in aanmerking als structurele maatregel? • De periode 2026-2030 staat in het teken van het verder inbedden van de nachtcultuur in het algehele gemeentebeleid.

We willen dat deze beleidsnota een natuurlijk en integraal onderdeel wordt van de afdelingen Cultuur, Economische Zaken, Openbare Orde & Veiligheid, Vergunningen, Toezicht & Handhaving, Volksgezondheid en Vastgoed.

14

Beleidsnota nachtcultuur

2. Makers (Aanbod) In dit hoofdstuk ligt de focus op de makers: dj’s en andere creatieven, organisatoren, clubs en podia.

In de nachtcultuur zijn veel creatieve professionals aan het werk: jong talent en gevestigde namen. Zij vormen met elkaar een levendige scene. In een dynamische wisselwerking tussen makers, organisatoren, locaties en publiek krijgt het nachtcultuuraanbod vorm. Makers moeten de ruimte hebben om te leren en te experimenteren en vervolgens door te groeien, te floreren en te excelleren. Een voorwaarde voor professionele en creatieve groei zijn goede voorzieningen. Op dit moment is het aanbod in de stad nog te beperkt. 2.1 Creatieven Opleidingen Utrecht heeft veel creatieve opleidingen, zowel op mbo- als hbo-niveau. Sommige richtingen zijn rechtstreeks verwant aan de nachtcultuur, zoals Artiest Muzikant Dance Producer van de Herman Brood Academie (HBA) en Composition Electronic Music aan de Hogeschool voor de kunsten Utrecht (HKU). Andere hebben indirect te maken met nachtcultuur, zoals Music Management (HKU) en Podium- en Evenemententechniek aan het Creative College van ROC Midden Nederland. De opleidingen trekken studenten uit het hele land. Wij zijn daar trots op. Maar een deel van hen vertrekt ook weer, deels omdat zij elders betere omstandigheden zien om zich te ontwikkelen. We willen een

stad zijn waar creatieve studenten niet alleen studeren, maar ook blijven wonen en aan hun carrière kunnen werken. Dat kan met de juiste faciliteiten: locaties om te experimenteren en een levendige scene als inspiratiebron. Workshops en radiostations Ook buiten de opleidingen om zijn veel Utrechters actief als dj of danceproducer, of ze koesteren de wens dat te doen. Instellingen als EKKO, DUMS, Birdcage, BOKS Jongerencultuurhuis en EQ030 bieden dj-lessen en -workshops aan voor amateurs. Ook hier komt talent bovendrijven. Beginnende dj’s en producers moeten de kans hebben zich te ontplooien. Dit kan bijvoorbeeld op kleinere stages op festivals of op vroege tijdslots tijdens een clubavond. Online radiozenders als Stranded FM en Birdcage geven jonge talenten de kans om sets te draaien. Zij vormen een belangrijke katalysator in de nachtsector. Ook labels vormen een spil in het nachtcircuit. De Utrechtse dj Carista richtte United Identities op: een label, community, radioprogramma en springplank voor nieuw talent in de elektronische muziek. Voor een rijke nachtcultuur zijn zulke initiatieven onmisbaar. Met wat extra stimulans hopen we meer makers aan te moedigen tot vergelijkbare stappen. Visuals en grafische kunst De nachtcultuur vormt ook een voedingsbodem voor andersoortige creatieve beroepen.

Veejays verzorgen visuals tijdens clubnachten, fotografen maken vlieguren op festivals en vormgevers ontwikkelen artwork voor clubconcepten. Bij de analoge printstudio Kapitaal werken bijvoorbeeld grafisch kunstenaars aan artwork gerelateerd aan nachtcultuur. In broedplaatsen als de Vechtclub XL, het Hof van Cartesius en de Havenloods komen creatieven uit allerlei sectoren samen. Kruisbestuiving vindt hier plaats rondom festivals en

15

Beleidsnota nachtcultuur

nachtevenementen. Utrechtse festivals als Soenda, By the Creek, Lief! en Smeerboel hebben hun wortels in de stad. Ze bieden Utrechtse makers en creatieve professionals een podium, zowel voor als achter de schermen. Ook voor (aankomende) productieleiders, geluids- en lichttechnici en stagemanagers biedt de nacht een opstap naar werk en een vruchtbaar netwerk. Zij floreren allemaal bij betere voorzieningen. Knelpunt: Voor de nieuwe lichting zijn de mogelijkheden in de stad om ervaring op te doen beperkt. Kans: Door het diverse aanbod aan (creatieve) opleidingen is de voedingsbodem voor talent groot. Ambities: We willen de experimenteer- en doorgroeiruimte in de stad versterken en zo het aanbod uitbreiden. Dit doen we onder meer door actief op zoek te gaan naar meer ruimte voor de nachtcultuur. 2.2 Organisatoren Feesten waar verschillende dj’s onder de vlag van een feestconcept draaien, vormen een belangrijk onderdeel van de nachtcultuur. Trekpleister voor de bezoeker zijn niet alleen de namen van de dj’s, maar ook de merknaam van het feestconcept en de muziekstijl die daarbij hoort. Elevation Events is een grote organisator die meerdere concepten aanbiedt in Utrecht. Daarnaast zijn er kleinere organisatoren actief zoals La Casette, Disko Disko en Yallah! Yallah!. Voor publiek en dj’s zijn zulke feesten in de stad van groot belang.

Zoals beginnende dj’s een plek moeten zien te veroveren op het podium, zo geldt dat ook voor jonge organisaties die nieuwe concepten lanceren.

In het ‘ecosysteem’ van feestenaanbod vormen zij als het ware de humuslaag, met opties om door te groeien en de overstap te maken naar de gevestigde orde. Aanwas van onderop staat garant voor een divers, dynamisch aanbod in de stad. Vergunningen Een organisator heeft een evenementenvergunning nodig voor festivals in de buitenlucht (zowel overdag als in de avond) en voor feesten binnen met meer dan tweeduizend bezoekers. Die regel kan een onneembare drempel opwerpen: niet alleen gaat de kost voor de baat uit, het vergunningsproces is ook complex. Er zijn commerciële partijen die helpen bij dat proces, maar niet elke organisatie kan zich professionele hulp veroorloven. Bovendien is geschikte en beschikbare ruimte schaars in en om de stad. Dit heeft tot gevolg dat het lokale festivallandschap al lange tijd uit dezelfde (gevestigde) partijen bestaat. Zij kunnen het risico wel dragen en kennen de weg binnen de gemeente. Knelpunt: Voor nieuwe organisatoren is het lastig om een evenementenvergunning te krijgen, met stagnatie en gebrek van diversiteit in het aanbod als gevolg. Kans: Deze beleidsnota biedt een kans om te werken aan de toegankelijkheid van de vergunningverlening. Ambitie: We willen de doorstroom in de nachtcultuur stimuleren en meer variatie bewerkstelligen in het aanbod. Dit doen we onder meer door een nachtspreekuur in het leven te roepen.

Hier kunnen organisaties bijvoorbeeld advies inwinnen over onder

16

Beleidsnota nachtcultuur

andere het verkrijgen van evenementenvergunningen of de juiste horecavergunning voor de locatie. 2.3 Clubs en podia Het clublandschap is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd, onder meer door de opkomst en het succes van de festivalcultuur. Ook het verhogen van de minimumleeftijd voor alcohol en het rookverbod zijn van invloed geweest op het uitgaansleven. In Utrecht heeft de opening van TivoliVredenburg in 2014 een aanzienlijke verschuiving teweeggebracht. Waar Tivoli Oudegracht op de eerste plaats een podium was voor alternatieve popmuziek, bedient TivoliVredenburg vele doelgroepen tegelijk onder één dak. De verschillende zalen in het nieuwe pand nodigen uit tot een uitgebreid nachtprogramma waarin uiteenlopende genres aan bod komen: van drum’n bass tot dabke nights. Het rijke aanbod gaat hand in hand met een zekere verschraling elders in de stad. Dit doet niets af aan het feit dat Utrecht nog steeds een redelijk uitgebreid uitgaansaanbod heeft, van dansbars en feestcafés tot drukbezochte feestconcepten. Utrechtse clubs en muziekpodia met nachtprogrammering proberen hun aanbod zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. Deze collegiale houding kenmerkt het veld van Utrecht.

Zichtbaarheid Utrecht staat bekend om de rijke muziekcultuur, van het Festival Oude Muziek tot Le Guess Who?, maar nachtcultuur blijft enigszins onder de radar. Dat is zonde, want er gebeurt genoeg interessants. Sinds jaar en dag is het Utrechtse culturele aanbod te vinden in de gratis Uitkrant en op de website www.uitagendautrecht.nl. Utrecht Marketing is verantwoordelijk voor de Uitagenda en houdt zich bezig met promotie van het aanbod in onze stad. De nachtcultuur is echter geen onderdeel van de Uitagenda. Knelpunt: Het aantal clubs en muziekpodia met nachtprogrammering is niet alleen beperkt, het aanbod is slecht zichtbaar. Kans: Er is momenteel geen enkel kanaal waarop het gehele nachtaanbod van Utrecht zichtbaar is. Zowel clubs, festivals als publiek geven aan behoefte te hebben aan een structureel overzicht van de Utrechtse nacht. Ambitie: We willen de zichtbaarheid van het nachtaanbod in de stad verder vergroten. Dit doen we samen met Utrecht Marketing.

17

Beleidsnota nachtcultuur

3. Bezoekers

We vinden het belangrijk dat alle Utrechters, ongeacht de buurt waar ze wonen, hun economische status, gender, culturele achtergrond of fysieke beperking, nachtcultuur kunnen bezoeken. Er moet dus aanbod zijn voor iedereen. We willen ook dat de bezoekers veilig uit kunnen gaan. 3.1 Een plek voor iedereen

In dit hoofdstuk ligt de focus op het publiek: het belang van een divers aanbod en van veiligheid, op straat en in de persoonlijke belevingssfeer.

Een inclusieve stad Utrecht is de vierde stad van het land. De bevolkingssamenstelling is divers: een bonte mix van leeftijden, culturele achtergronden, genders en smaken en voorkeuren. De nachtcultuur is voortgekomen uit de underground en is daarmee van oudsher een plek om te ontsnappen aan de mainstreamcultuur en een veilige plek voor ondervertegenwoordigde groepen. Dat aspect is nog altijd relevant, hoewel de nachtcultuur zelf intussen ook deel uitmaakt van de gevestigde orde.

Feesten en clubs voor iedereen Zo divers als de dancemuziek is, zo divers zijn de feesten die ofwel in het teken van een subgenre staan ofwel zich op specifieke doelgroepen richten. De Utrechtse LHBTQIA+organisatie PANN organiseert al tientallen jaren feesten voor jonge queers. PANN-feesten zijn vooral voor jongeren tussen de 18 en 25 jaar. Net zo belangrijk voor de Utrechtse queer scene zijn de feesten van Rubber en Cruise Control. Tijdens Dabke Nights en Yallah! Yallah!, waar Arabische muziek wordt gedraaid, staat het samenbrengen van verschillende culturen centraal. Liefhebbers van drum ’n bass kunnen terecht op Blackout. Collectief La Casette bedient een jong hiphoppubliek. Voor mensen met een gehoorbeperking is er het zintuigprikkelende festival Sencity. Inclusiviteit staat bij veel nachtlocaties hoog in het vaandel. Club WAS. en BASIS hanteren strikte huisregels op dit gebied en checken of bezoekers zich daaraan houden. Beide clubs richten zich op elektronische muziek. Sommige clubs zijn gespecialiseerd in bepaalde genres. Club Maggy is dé urban club van Utrecht, voor liefhebbers van hiphop, r&b en reggaetown. TivoliVredenburg, EKKO en De Helling hebben een divers programma met uitgesproken accenten. Voor de alternatievere scene worden feesten georganiseerd in onder andere Nar Café der Kunsten.