Agendabundel

De Regietafel heeft ‘sterke behoefte’ aan een logisch verhaal van wat in het project gedaan moet worden en vraagt meer aandacht voor het plan van aanpak. Doel is om in juni 2017 een document te hebben met dit plan van aanpak en om vervolgens half juni 2017 naar buiten te treden richting inwoners. “Uitdaging is om bij zoveel niet-weten, genoeg te weten om naar buiten te kunnen communiceren.” 210 26 juni 2017: De definitieve versie van de Warmtevisie en de Transitieaanpak voor OvervechtNoord worden voor besluitvorming (op 4 juli) toegestuurd aan het college van B&W. 211 Op diezelfde dag vergadert ook de Regietafel. Bij de bespreking van Overvecht-Noord is het doel om het plan van aanpak en de communicatie vast te stellen. De communicatiestrategie die is bijgevoegd blijkt echter niet klaar voor bespreking omdat dit niet gedeeld is met alle partijen. Datzelfde geldt ook voor het plan van aanpak. Er wordt uitgebreid gediscussieerd over de vraag waar de partijen nu precies staan en waar ze mee aan de slag gaan en mee naar buiten willen treden. Uiteindelijk wordt besloten om de boodschap verder uit te werken en de communicatie beter voor te bereiden. 212 Tot slot wordt ingestemd met de begroting voor de komende twaalf

205 Gemeente Utrecht (5 april 2017). Bijlage 8 Concept communicatieplan aardgasvrij Overvecht-Noord. 206 Gemeente Utrecht (5 april 2017). Bijlage 9 Dataanalyse Overvecht-Noord. 207 STUW (14 april 2017). Projectvoorstel inventarisatie investeringsprogramma’s. 208 Infrastructurele Footprint (IF) is een methode met rekentool van o.a. Stedin. Met de IF-methode kunnen verschillende vormen van energievoorziening met elkaar worden vergeleken op basis van integrale kosten, energieverbruik en CO2-emissie. 209 Gemeente Utrecht (3 mei 2017). Bijlage 2 IF Overvecht regietafel 3 mei. 210 Gemeente Utrecht (3 mei 2017). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 211 Gemeente Utrecht (23 juni 2017). E-mail Agenda en stukken regietafel 26 juni. 212 Gemeente Utrecht (26 juni 2017). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht.

78

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 maanden voor o.a. de uitgaven aan communicatie en om een projectleider aan te trekken. 213 Eneco, Stedin en Mitros zullen in 2018 en 2019 financieel bijdragen aan dit project (zie ook paragraaf 2.5).

Juli 2017: De Visie op de warmtevoorziening in Utrecht is gereed. 214 In het document wordt benadrukt dat de warmtetransitie met name complex is in de bestaande bouw omdat er veel partijen betrokken zijn, wat vraagt om een regierol vanuit de gemeente. Door aanpassingen aan de landelijke wet- en regelgeving is de verwachting dat de rol van de gemeente nog zal veranderen, maar daarop vooruitlopend legt de gemeente in dit document vast hoe ze haar rol in de verduurzaming van de warmtevoorziening op dit moment ziet. De ontwikkeling van de wet Voortgang EnergieTransitie (VET-wet) wordt als een eerste stap gezien om vanaf 2018 in bestaande wijken op een nieuwe duurzame warmtevoorziening te kunnen sturen. In de beleidskaders wordt opgenomen dat Utrecht stuurt op een overgang naar een duurzame, betaalbare en betrouwbare warmtevoorziening, daarbij de totale maatschappelijke kosten en baten betrekt, en als ambitie stelt om geen aardgasleidingen meer te vervangen.

23 augustus 2017: De Regietafel vergadert voor project Overvecht-Noord aardgasvrij onder andere over de inzet van de Infrastructurele Footprint (IF) methode, de communicatiestrategie en de profielen van de te werven procesmanager en omgevingsmanager. Er is discussie of de juiste scenario’s in de IF-studie worden doorberekend en of bepaalde scenario’s niet te snel worden uitgesloten. Besloten wordt dat er een verdere onderbouwing voor de gemaakte keuze wordt opgesteld. Om inzicht te krijgen in (detail)data van andere partijen wordt een geheimhoudingsverklaring gemaakt. 215 Op het gebied van communicatie blijken de partijen het eens dat niet communiceren geen optie is, omdat het voor een deel van het vraagstuk van belang is om met bewoners in gesprek te gaan over het proces en aardgasvrije alternatief. Er wordt onderkend dat er risico’s zijn in de nog niet sluitende businesscase en het feit dat niet alle partijen er klaar voor zijn om naar buiten te gaan of de vervolgstappen uit te gaan voeren. In de vergadering worden de voorwaarden vastgesteld waaronder ingestemd wordt met communicatie naar de wijk. Bijvoorbeeld de voorwaarde dat woningcorporaties zelf beslissen hoe ze hun huurders informeren.

216 Voor de eerste fase – in ieder geval tot en met het eerste kwartaal van 2018 – wordt een communicatiestrategie vastgesteld, waarmee het streven is om medio september 2017 naar buiten te gaan over de gezamenlijke ambitie en de te starten onderzoeksfase. Jaartal 2030 wordt gecommuniceerd als einddatum waarop woningen in Overvecht-Noord aardgasvrij zullen zijn. De voorliggende communicatiestrategie is een verdere uitwerking van de Transitieaanpak Overvecht-Noord en richt zich erop om met bewoners in gesprek te gaan en het onderzoek van de deelnemende partijen aan te kondigen. Doel is om gezamenlijkheid uit te stralen door het noemen van alle samenwerkingspartijen in woord en / of beeld. De regierol van de gemeente moet zichtbaar worden doordat gebruik wordt gemaakt van de gemeentelijke huisstijl. 217 In bredere zin is de samenwerking tussen de verschillende organisaties deze avond ook onderwerp van gesprek, omdat verschillende leden van de Regietafel hebben laten weten

213 Gemeente Utrecht (26 juni 2017). Bijlage 7 Begroting regietafel en voorstel reserveren middelen. 214 Gemeente Utrecht (juli 2017). Visie op de warmtevoorziening in Utrecht: Naar een klimaatneutrale stad. 215 Gemeente Utrecht (23 augustus 2017). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 216 Gemeente Utrecht (18 augustus 2017). RGT Oplegvel beslispunten communicatie. 217 Bo-Ex, Gemeente Utrecht, Mitros, Stedin (18 augustus 2017). RGT communicatiestrategie Overvecht-Noord aardgasvrij.

79

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 dat de samenwerking strakker en voortvarender kan. De behoefte aan kwalitatief betere besluitvorming wordt door de partijen breed gedeeld. Daarbij staat in de vergadernotitie: “Twijfels zijn er of we wel de mensen in huis hebben die in staat zijn om samen deze ingrijpende en onbekende transitie vorm te geven.” 218 Er komen concrete suggesties voor verbetering ter tafel, zoals strakker programmamanagement en het verbeteren van de kwaliteit van de vergaderstukken. 219 De Regietafel besluit om een externe programmamanager en voorzitter te werven, om een heidag te organiseren en om vanuit project Overvecht-Noord aardgasvrij zelfstandige deelprojecten te vormen. 220

12 oktober 2017: De gemeenteraad wordt via een raadsbrief op de hoogte gebracht van de selectie van Overvecht-Noord als eerste wijk om voor 2030 aardgasvrij te maken. Met deze brief wordt de gemeenteraad geïnformeerd over het besluit van het college om “(…) in nauwe samenwerking met bewoners en betrokken partijen toe te werken naar een aardgasvrij Overvecht-Noord als eerste wijk in Utrecht. Dit is met meer dan 8.000 woningen en gebouwen een complexe operatie waarvoor nog geen draaiboek beschikbaar is.” 221 De argumenten om in deze wijk te starten worden genoemd (zie ook paragraaf 2.1), evenals de randvoorwaarden voor het project en uitgangspunten voor alternatieven voor aardgas. Randvoorwaarden zijn bijvoorbeeld dat het maatschappelijk belang en bewonersbelang voorop wordt gesteld en dat de aanpak gedragen wordt door alle partijen van de Regietafel. Uitgangspunten voor warmtealternatieven zijn onder andere dat deze beoordeeld worden op maatschappelijke kosten en dat bij de businesscase en investeringen goed wordt gekeken naar de verdeling van de baten en lasten. Afsluitend kondigt de brief aan dat de communicatie in de wijk in de tweede helft van november 2017 start met bijeenkomsten die de gemeente organiseert voor wijkbewoners met een koopwoning. 222

24 oktober 2017: Overvecht-Noord aardgasvrij staat kort op de agenda van de Regietafel. Het eerste communicatiemoment heeft positieve reacties en een aantal – voornamelijk financiële – vragen opgeleverd. Daarnaast wordt gesproken over de organisatie van het project: dat wordt in steeds meer deelprojecten vormgegeven, zoals voor elektrisch koken, energieoplossingen, en data-analyse en -validatie. Voor de IF-studie blijken nog gegevens te ontbreken om elk scenario te kunnen berekenen. 223 Aan de hand van de wel beschikbare data van de woningcorporaties, Eneco, Stedin en de gemeente Utrecht zijn eerste data-analyses uitgevoerd. Zo is per woning in Overvecht-Noord duidelijk geworden of zij een gas-, elektriciteitsof stadsverwarmingsaansluiting hebben. 224

218 Gemeente Utrecht (23 augustus 2017). Suggesties n.a.v. telefonisch contact over samenwerking, p. 1. 219 Gemeente Utrecht (23 augustus 2017). Suggesties n.a.v. telefonisch contact over samenwerking. 220 Gemeente Utrecht (23 augustus 2017). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 221 Gemeente Utrecht (12 oktober 2017). Raadsbrief Overvecht-Noord aardgasvrij in 2030. 222 Gemeente Utrecht (12 oktober 2017). Raadsbrief Overvecht-Noord aardgasvrij in 2030. 223 Gemeente Utrecht (24 oktober 2017). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 224 Gemeente Utrecht (18 oktober 2017). Bijlage 4 Data stavaza.

80

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Verkennende fase 2015 – 2019

4 2 november 2017: De gemeenteraad besluit over de Visie op de warmtevoorziening in Utrecht (warmtevisie). Er worden een amendement en verschillende moties aan- / overgenomen die raken aan het project in Overvecht-Noord. De moties en amendementen voegen aan de warmtevisie toe dat de kosten en baten voor bewoners proportioneel moeten zijn, keuzevrijheid zo veel mogelijk gewaarborgd moet worden, en om bij de overstap op een warmtealternatief uit te werken hoe betaalbaarheid wordt vormgegeven. Ook wordt via een motie bepaald om “(…) indien mogelijk en zinvol ook bij bestaande bouw de aanleg of vervanging van warmtenetten te tenderen. Daarbij dezelfde uitgangspunten te hanteren van een open net, inzet op duurzame lage temperatuurbronnen en keuzevrijheid voor de afnemer.” 225

Terug naar de tijdlijn

22 en 28 november 2017: De eerste bewonersavonden voor eigenaren van koopwoningen in de wijk worden georganiseerd. Beide avonden worden goed bezocht door meer dan tweehonderd personen. De inschatting is daarmee dat 30% van de particuliere eigenaren langs is geweest. Bewoners stelden veel vragen over de keuze voor deze wijk, wat de kosten worden en wat de alternatieven zijn. Naar aanleiding van deze avonden ligt voor het vervolg de focus op andere groepen, zoals de Verenigingen van Eigenaren en bewoners van woonboten. 226 Voor de klankbordgroep waarvoor in januari 2018 een startup bijeenkomst plaatsvindt hebben vijftig inwoners zich aangemeld. 227

4.3

DECEMBER 2017 – DECEMBER 2018: OPMAAT NIEUWE STRUCTUUR EN SPECIFIEKERE AFSPRAKEN, AFZONDERLIJKE STUDIES ROEPEN VEEL VRAGEN OP, TRANSITIEPLAN 1.0 NIET VASTGESTELD, PAW-SUBSIDIE TOEGEKEND

4 december 2017: In de vergadering van de Regietafel is voor het eerst de geworven programmamanager aanwezig. De eerste opdracht voor deze persoon is om een totaalplan voor Overvecht-Noord te maken, met de benodigde capaciteit per partij. 228 Ook de IF-studie staat op de agenda, waarbij de afspraak is dat er bij de volgende vergadering een tussenstand en planning zal worden gepresenteerd voor het toepassen van deze tool in Overvecht-Noord. In februari 2018 zal ook een wijkbijeenkomst worden georganiseerd over ‘Slim wonen’. 229 Daarnaast wordt aangegeven dat alle woningbouwcoöperaties samenwerken aan een plan om de overstap van kookgas naar elektrisch koken te gaan maken. 230 De werkgroep ‘gasloos koken’ presenteert een aanpak en planning om woningen in Overvecht-Noord van het kookgas af te halen, waarbij per woningcorporatie een gebouw wordt aangewezen en het ‘droomscenario’ wordt uitgewerkt. 231 In een bijgevoegde notitie duidt Eneco de meest relevante onderwerpen die de energietransitie op het gebied van warmte op dat moment in de weg staan. Eneco noemt daarbij

225 D66, GroenLinks, Partij van de Arbeid, CDA, ChristenUnie (2 november 2017). Motie 2017/174 Motie: Keuzevrijheid, Duurzaamheid en Open ook voor bestaande bouw, p. 1. 226 Gemeente Utrecht (4 december 2017). Voorblad Staf Milieu. Bewonersbijeenkomsten Overvecht-Noord aardgasvrij. 227 Gemeente Utrecht (4 december 2017). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 228 Gemeente Utrecht (4 december 2017). Agenda Regietafel Energietransitie Utrecht. 229 Gemeente Utrecht (4 december 2017). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 230 Gemeente Utrecht (4 december 2017). Verslag Regietafel Energietransitie Utrecht. 231 Mitros (7 november 2017). Bijlage 3 svz werkgroep gasloos koken.

81

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’

Terug naar de tijdlijn

Verkennende fase 2015 – 2019

4 bijvoorbeeld dat een aanpassing van de energiebelasting nodig is (minder belasting op elektriciteit, meer op gas). 232

28 december 2017: De gemeenteraad wordt via een raadsbrief geïnformeerd over de aanvullende prestatieafspraken die o.a. met de vijf grootste woningcorporaties zijn gemaakt voor de periode 2018 – 2022. 233 De afspraak is dat de woningcorporaties Mitros, Portaal en Bo-Ex participeren in project Overvecht-Noord aardgasvrij. 234 Eind 2017 en begin 2018: De Regietafel evalueert op twee momenten in heisessies haar eigen functioneren vanwege behoefte aan concretisering en aanscherping van haar ambitie en governance. De gezamenlijke ambitie wordt als volgt verwoord: “Het hogere doel is gezamenlijk op het niveau van Utrecht invulling geven aan de energiedoelen uit het akkoord van Parijs voor wat betreft de gebouwde omgeving.” 235 De gemeente geeft zichzelf de rol van opdrachtgever in deze samenwerking, maar de energietransitie is van alle partijen samen. In de complexe opgaven hebben de partijen van de Regietafel elkaar nodig. Hierbij zijn ‘participeren’, ‘innoveren’ en ‘investeren’ kernwoorden. De governance met rollen en verantwoordelijkheden wordt uiteengezet (zie hiervoor paragraaf 2.2). Per deelproject – zoals communicatie, gasloos koken en Overvecht-Noord aardgasvrij – wordt uitgebreid beschreven wat het project inhoudt, wat het beoogde doel is, wie verantwoordelijk zijn, wat de samenhang is met andere (deel)projecten, en wat de voortgang en planning zijn.

236 30 januari 2018: In de eerste vergadering van 2018 staan de verdere professionalisering van zowel de Regietafel als de aanpak van het project Overvecht-Noord aardgasvrij op de agenda. 237 De bestuurders wordt gevraagd om in te stemmen met de financiering van gezamenlijke activiteiten. En ook de aanzet voor het jaarplan 2018 voor Overvecht-Noord aardgasvrij ligt voor, met daarin onder andere de organisatie van verschillende partijen in deelprojecten, de knelpunten (maatschappelijk, financieel, wetgeving en draagvlak) als agenda voor de komende jaren, en de nadruk op het bieden van handelingsperspectief aan bewoners. 238 De partijen zijn ervan bewust dat de bewonersavonden van november 2017 verwachtingen hebben gecreëerd en nog veel vragen onbeantwoord zijn gebleven. Er is gekozen voor “(…) een strategie om niet eerst alles uit te zoeken en dan pas naar buiten te gaan, maar zo snel mogelijk informatie te geven aan de bewoners en draagvlak te zoeken.” 239 Het voorstel is om in het jaarplan 2018 uit te gaan van vijf hoofdlijnen 240: 1. Onderbouwing van de keuze voor Overvecht-Noord als eerste wijk; 2. De aanpak ‘technisch inhoudelijk’ en ‘bewonersgedreven’ naast elkaar laten bestaan; 3. Samenhang, volgtijdigheid en planning van de deelprojecten en acties, uitvoeringsstrategie; 4. Deelprojecten en acties gekoppeld aan agenda 2018; 5. Grotere rol voor energieadviseurs.

232 Eneco (13 november 2017). Issue Paper Warmte. 233 Gemeente Utrecht (28 december 2017). Raadsbrief Prestatieafspraken 2018-2022. 234 Gemeente Utrecht, Mitros, Huurdersnetwerk Mitros (januari 2018). Prestatieafspraken 2018-2022; Gemeente Utrecht, Portaal, Huurdersraad Portaal regio Utrecht (januari 2018). Prestatieafspraken 2018-2022; Gemeente Utrecht, Bo-Ex, STOK (januari 2018). Prestatieafspraken 2018-2022. 235 Gemeente Utrecht (7 maart 2018). Bijlage A Notitie Heisessie RGT Utrecht, p. 1. 236 Gemeente Utrecht, Mitros (7 maart 2018). Bijlage A Notitie Heisessie RGT Utrecht. 237 Gemeente Utrecht (30 januari 2018). Agenda Regietafel Energietransitie Utrecht. 238 Gemeente Utrecht (30 januari 2018). Bijlage 2 Jaarplan 2018 Overvecht-Noord. 239 Gemeente Utrecht (30 januari 2018). Agenda Regietafel Energietransitie Utrecht. 240 Gemeente Utrecht (30 januari 2018). Bijlage 3 Annotatie Jaarplan 2018.

82

Nota van bevindingen ‘Gas terugnemen’