Agendabundel

Dat past niet bij een straatfeest, omdat geen drinken verkocht mag worden (en ook geen eten of goederen) en er ook geen bezoekers zijn, anders dan de deelnemers aan het feest.

Eerste lid, onder f Bij straatfeesten worden er vaak tafels en stoelen, partytenten, barbecues en springkussens gebruikt. Dit zijn objecten, net als rood – wit hekken met een C1 bord om straten af te sluiten voor verkeer. Voor alle objecten geldt dat deze niet groter mogen zijn dan 25 m2 per object. Verschillende tenten of andere objecten naast en/of aan elkaar zetten, waardoor dit een geheel wordt, mag. Maar, als dit in totaal groter wordt dan 25 m2, dan is dit niet toegestaan onder een melding voor een straatfeest. Het aantal objecten wordt beperkt door de ruimte die beschikbaar is. Eerste lid, onder g Een straatfeest mag niet een ander evenement in de weg zitten dat met een evenementenvergunning is verleend. Om die reden is het verstandig om tijdig een melding te doen over het evenement en zo nodig contact te zoeken met de gemeente over lopende aanvragen voor een (ander) evenement en verleende vergunningen. Hiervoor kan ook gekeken worden op de website van de gemeente; zie www.utrecht.nl/evenementen. Eerste lid, onder i en j De organisator doet uiterlijk twee weken voordat het evenement plaatsvindt een melding bij de burgemeester. De burgemeester kan dan zo nodig maatregelen treffen en de melding laten aanpassen of niet accepteren, omdat niet aan de voorwaarden wordt voldaan.

Op grond van de Dienstenrichtlijn is het vereist om de organisator (de meldingplichtige) een ontvangstbevestiging te sturen. Daarin wordt vermeld dat het evenement mag plaats vinden, als de burgemeester niet binnen de termijn van 10 dagen na ontvangst van de melding reageert. Tweede lid Er kunnen redenen zijn om een straatfeest te verbieden of om een vergunningplicht aan dit evenement te verbinden. Dit wordt gedaan op grond van de weigeringsgronden uit artikel 1:8 en artikel 5:37 APV. Is dat het geval dan laat de burgemeester dit binnen 10 dagen na ontvangst van de melding weten. Dan kan eventueel het evenement nog worden aangepast, al is de tijd daar krap voor als de melding laat wordt ontvangen. Artikel I, onderdeel I Artikel 5:34 Indienen aanvraag Vierde lid Op grond van artikel 5:37, derde lid, onder d kan een vergunning voor een evenement geweigerd worden als op de gevraagde tijd, locatie of in de nabijheid daarvan een reservering is opgenomen op de reserveringskalender evenementen voor een ander evenement. De reserveringskalender evenementen zorgt daarmee voor spreiding van evenementen in locaties en tijd. Dit wil niet zeggen dat alle plekken voorzien zijn. Als er ruimte is, naast de evenementen op de reserveringskalender, dan geldt dat een eerste ontvankelijke aanvraag voor een locatie en tijd voor gaat op een later ingediende ontvankelijke aanvraag.

Een organisator moet er dus voor zorgen dat complete aanvragen worden ingediend, zie hiervoor artikel 5:34. Artikel I, onderdeel J Artikel 5:35 Vereisten organisator Voor een toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting op artikel 5:24, eisen aan een organisator bij binnenevenementen. Aanvullend geldt dat het buiten vaker gaat om kleinschalige(re)

evenementen, omdat voor binnenevenementen pas een vergunningplicht geldt als er 2000 of meer bezoekers tegelijkertijd aanwezig zijn. Voor die kleinere buitenevenementen zal de eis onder b en c minder zwaar wegen dan wel minder snel gelden, omdat kleine evenementen anders geen kans krijgen en dat is op voorhand niet de bedoeling van dit artikel.

Artikel I, onderdeel K Artikel 5:36: Reserveringskalender evenementen Zesde lid Een reservering op de reserveringskalender evenementen komt te vervallen als niet tijdig een aanvraag om een vergunning is ingediend voor het evenement. Tijdig wil zeggen 12 weken voor start van het evenement, gelet op artikel 5:27 APV. Hiermee worden plekken vrijgemaakt voor andere aanvragen voor evenementen die niet op de reserveringskalender staan, maar nog wel binnen de termijn van artikel 1:8 afgehandeld kunnen worden. Dit betreft vaak kleine(re) evenementen, omdat de behandeltermijn van grote evenementen langer is dan de tijd die nog over is (minder dan 12 weken) om een aanvraag tijdig te vergunnen. Wordt alsnog een aanvraag ingediend voor het evenement dat op de reserveringskalender stond dan geldt artikel 5:34, lid 4; een ontvankelijke aanvraag gaat voor een later ingediende aanvraag. Artikel I, onderdeel L Artikel 5:37 Weigeringsgronden Derde lid onder e Er zijn situaties dat achteraf gezien onvoldoende voorzorgsmaatregelen zijn genomen bij een evenement of dat de planvorming onvoldoende is nageleefd waardoor er schade is ontstaan aan de omgeving. Vaak ziet dat op bomen of groen en soms ook op dieren. Maar het kan ook gaan om andere ondergronden, straatmeubilair en objecten.

Daarnaast kan een organisator zijn planvorming niet zijn nagekomen en heeft hij onvoldoende bijgestuurd waardoor gevaarlijke situaties zijn ontstaan. In sommige gevallen moet de gemeente en/of een hulpdienst dan optreden. Organisatoren die stelselmatig overtredingen begaan of laten zien dat zij onvoldoende grip hebben op het verloop van het evenement moeten geweerd kunnen worden in de gemeente. Om die reden is dit lid opgenomen, mede op aangeven van een motie (Motie 400, 2023) van de gemeenteraad waarin is opgeroepen om nieuwe vergunningen te kunnen weigeren - een rode kaart te geven - bij bewezen wangedrag op het gebied van ecologie. Dit lid is bewust breder geformuleerd, omdat mogelijk wangedrag niet ophoudt bij ecologie. Het uitgangspunt is dat de eerste stap geen weigering is van een volgende aanvraag van een evenementenvergunning. Een organisator krijgt de gelegenheid om zijn planvorming aan te passen en om gemaakte fouten te herstellen bij een eventuele volgende editie van het evenement en zo schade of een slecht verloop van het evenement te voorkomen. Met de mogelijkheid een aanvraag te weigeren zal daarom niet lichtvaardig worden omgegaan, de impact kan immers groot zijn. Het gedrag en handelen van de organisator moet aantoonbaar zijn, wat wil zeggen dat het aan hem is toe te wijzen. Dat kan zijn direct, maar ook indirect als het een gevolg is van het evenement.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan het maaien van een veld voor parkeren voor het evenement in strijd met weten regelgeving of dat er geen of te weinig verkeersregelaars aanwezig waren waardoor (grote) verkeersproblemen zijn ontstaan. Het gaat hierbij om de organisator zelf, maar ook om het gedrag en handelen van anderen die voor of namens de organisator werkzaamheden verrichten. Het gedrag en

handelen ziet ook op het niet doen of nalaten, bijvoorbeeld door geen maatregelen te treffen of door de voorschriften van een vergunning niet na te leven. Het gedrag of handelen ziet ook op een organisator die zijn planvorming bij de aanvraag op orde heeft maar dit (doelbewust) niet nakomt of anders handelt dan wat van een goed organisator verwacht mag worden om het evenement in goede banen te leiden. In alle gevallen is een objectieve waarneming nodig of is het noodzakelijk dat het gedrag te herleiden is tot de organisator. Is dit niet het geval dan kan datgene wat is voorgevallen hem ook niet worden aangerekend. De gevolgen van het evenement vallen in beginsel allemaal onder zijn verantwoordelijkheid. Dat begint bij de start van het opbouwen en duurt tot na het afbouwen. In veel gevallen zal daarom gevraagd worden om een concreet verbeterplan, bijvoorbeeld om bomen en gras te beschermen, en hoe dat plan zal worden uitgevoerd. De inhoud van het plan hangt af van het evenement en de locatie en het eerdere gedrag en handelen of nalaten. Dit plan maakt dan onderdeel uit van de evenementenvergunning. Worden de stappen en maatregelen in het plan niet nagekomen dan volgt mogelijkerwijs het besluit dat een volgende vergunning geweigerd wordt, omdat de organisator onvoldoende blijk heeft gegeven van (extra) inzet om een goed organisator te zijn.

De waarborgen missen, hij neemt daar geen verantwoordelijkheid voor en is daar ook niet aanspreekbaar op, zie ook artikel 5:37, derde lid, onder b. Het hangt van de omstandigheden van het geval en de ernst van wat is gebeurd af hoe hiermee wordt omgegaan en wanneer wordt overgegaan tot weigering van een vergunning.

Bijlage: Overzicht van de wijzigingen in de Algemene plaatselijke verordening Utrecht 2010 na partiële herziening 2024

Onderstaand de teksten van de artikelen die inhoudelijk wijzigen. De wijzigingen zijn cursief aangegeven in de bestaande tekst en onderstreept in de nieuwe tekst. Bij nieuwe artikelen is alleen de kolom ‘Nieuwe tekst’ ingevuld. Bij artikelen die vervallen is alleen de kolom ‘Bestaande tekst’ ingevuld. Daar waar de wijzigingen artikelleden betreft, zijn alleen de betreffende artikelleden opgenomen (de stippeltjes geven aan dat er meer artikelleden zijn die niet gewijzigd worden). Bestaande tekst

Nieuwe tekst

Artikel 2:12 Maken, veranderen van een uitweg ....................... 2.Onverminderd het bepaalde in artikel 1:8 kan een vergunning worden geweigerd in het belang van: ........................ d. de bescherming van groenvoorzieningen in de gemeente of vanwege strijd met een geldend bestemmingsplan. ........................

Artikel 2:12 Maken, veranderen van een uitweg .......................... 2.Onverminderd het bepaalde in artikel 1:8 kan een vergunning worden geweigerd in het belang van: ..................... d. de bescherming van groenvoorzieningen in de gemeente of vanwege strijd met het omgevingsplan. ..........................

Bestaande tekst

Nieuwe tekst Artikel 2:24a Technische hulpmiddelen 1. Onverminderd het bepaalde in artikel 10.15 van de Telecommunicatiewet, artikel 139d, tweede lid onder a en artikel 350d van het Wetboek van Strafrecht is het verboden op een openbare plaats technische hulpmiddelen te vervoeren, te gebruiken of bij zich te hebben die tot doel hebben het voorbereiden, faciliteren, plegen, afschermen of verhullen van strafbare feiten waarmee de openbare orde kan worden verstoord. 2. Het verbod is niet van toepassing indien redelijkerwijs kan worden aangenomen dat het technische hulpmiddel niet is bestemd of gebruikt voor de in het eerste lid bedoelde handelingen.

Bestaande tekst

Nieuwe tekst

Artikel 2:25 Bezit of vervoer van hulpmiddelen voor winkeldiefstal

.

......................... 3. dit verbod wordt twee jaar na de datum van inwerkingtreding geëvalueerd. .........................

Bestaande tekst Artikel 2.45a Verbod openlijk harddrugsgebuik geldend van 1 augustus 2023 tot 1 februari 2025 Het is verboden op of aan een openbare plaats of in een voor publiek toegankelijk gebouw harddrugs of daarop gelijkende waar te gebruiken, toe te dienen, dan wel voorbereidingen daartoe te treffen of ten behoeve van dat gebruik voorwerpen of stoffen voorhanden te hebben.

Nieuwe tekst Artikel 2:45a Verbod openlijk harddrugsgebuik Het is verboden op of aan een openbare plaats of in een voor publiek toegankelijk gebouw harddrugs of daarop gelijkende waar te gebruiken, toe te dienen, dan wel voorbereidingen daartoe te treffen of ten behoeve van dat gebruik voorwerpen of stoffen voorhanden te hebben.

Bestaande tekst

Nieuwe tekst

Artikel 5:24 Vereisten organisator 1. Voor het verkrijgen van een vergunning als bedoeld in artikel 5:21, eerste lid dient de organisator aan de volgende eisen te voldoen: a. hij mag niet onder curatele staan dan wel uit de ouderlijke macht of voogdij zijn ontzet; b. hij mag niet in enig opzicht van slecht levensgedrag zijn; c. hij moet de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt en d. hij moet aantoonbare ervaring hebben in het organiseren van vergelijkbare evenementen als het evenement waarvoor vergunning wordt aangevraagd.

Artikel 5:24 Vereisten organisator 1. Voor het verkrijgen van een vergunning kan de burgemeester de volgende eisen aan een organisator stellen: a. hij mag niet in enig opzicht van slecht levensgedrag zijn; b. hij moet de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt; en c. hij moet aantoonbare ervaring hebben in het organiseren van vergelijkbare evenementen als het evenement waarvoor vergunning wordt aangevraagd.

Bestaande tekst

Nieuwe tekst Artikel 5:26 Reserveringskalender evenementen .................................. 6. Een reservering op de reserveringskalender evenementen vervalt als niet tijdig een aanvraag is ingediend, gelet op artikel 5:27, tweede lid.

Bestaande tekst

Nieuwe tekst

Artikel 5:30 Begripsbepaling buitenevenement ......................... c. een klein evenement. Hieronder wordt verstaan een buurt- en/of straatfeest. .........................

.

Bestaande tekst

Nieuwe tekst

Artikel 5:32 Kennisgeving straat- en buurtfeesten 1.Het in artikel 5:31 eerste lid, gestelde verbod geldt niet voor eendaagse straat- en buurtfeesten indien: a. het aantal aanwezigen tegelijkertijd niet meer is dan 200 personen en niet plaatsvindt op een doorgaande weg; b. het evenement op een werkdag of een zaterdag plaatsvindt tussen 09.00 uur en 23.00 uur of op een zon- of officieel erkende feestdag tussen 13.00 uur en 23.00 uur; c. het geluidsniveau op een afstand van 10 meter van enige geluidsbron beperkt is; d. gedurende het evenement geen verkoop van eten, drinken of goederen plaatsvindt; e. slechts kleine objecten worden geplaatst met een oppervlakte van minder dan 10 m² per object; f. afzethekken voorzien van een C1-bord en de onder e genoemde objecten dienen zodanig te worden geplaatst dat in geval van calamiteiten de hulpdiensten een vrije doorgang hebben van minimaal 3,5 meter breed en 4,2 meter hoog; g. er geen ander evenement in de nabijheid plaatsvindt; h. er een voor de gemeente aanspreekbare organisator is; i. de organisator bij de burgemeester ten minste twee weken voorafgaand aan het evenement melding maakt van het evenement op een door de burgemeester vastgesteld formulier; j. binnen 10 dagen na ontvangst van het formulier door de burgemeester geen tegenbericht is verzonden, en k.

de organisator ten tijde van het feest een ontvangstbevestiging, van het feit dat hij een kennisgeving heeft gedaan, kan tonen.

Artikel 5:32 Melding straatfeest 1. Het verbod uit artikel 5:31, eerste lid, om zonder vergunning een evenement te houden geldt niet voor eendaagse straatfeesten als: a. er niet meer dan 200 personen tegelijkertijd aanwezig zijn; b. het evenement niet plaatsvindt in een park, op hoofdwegen en hoofdfietsroutes en de doorgang voor hulpdiensten bij noodsituaties minimaal 3,50 meter breed is en 4,20 meter hoog; c. het evenement op een werkdag of een zaterdag plaatsvindt tussen 09.00 uur en 23.00 uur of op een zondag of officieel erkende feestdag tussen 13.00 uur en 23.00 uur; d. het geluidsniveau van versterkt (muziek)geluid op een afstand van 15 meter van een geluidsbron niet hoger is dan 70 dB(A) en 85 dB(C); e. tijdens het evenement geen eten, drinken of goederen worden verkocht; f. er geen objecten worden geplaatst met een oppervlakte van meer dan 25 m² per object; g. er geen ander evenement in de omgeving van het straatfeest is; h. er een organisator aanwezig is tijdens het evenement; i. de organisator uiterlijk 14 dagen voor het evenement een melding doet van het evenement met een door de burgemeester vastgesteld formulier; binnen 10 dagen na ontvangst van de melding geen tegenbericht is verzonden door de burgemeester, en j. de organisator tijdens het evenement een ontvangstbevestiging kan laten zien van de aanmelding van het evenement.

2.Indien het vermoeden bestaat dat op een evenement één van de weigeringsgronden van artikel 1:8 of artikel 5:37, tweede lid van toepassing is, kan de burgemeester, in afwijking van het eerste lid, bepalen dat het in artikel 5:31, eerste lid, gestelde verbod, onverkort geldt. De burgemeester zendt dit tegenbericht, als bedoeld in onderdeel j. van het eerste lid, binnen tien dagen na ontvangst van het formulier.

Bestaande tekst

2. Als het vermoeden bestaat dat op een evenement één van de weigeringsgronden van artikel 1:8 of artikel 5:37, tweede lid, van toepassing is, dan kan de burgemeester, in afwijking van het eerste lid, bepalen dat het verbod in artikel 5:31, eerste lid, toch geldt. De burgemeester zendt dit tegenbericht binnen tien dagen na ontvangst van de melding.

Nieuwe tekst Artikel 5:34 Indienen aanvraag ................. 4. Voor aanvragen van evenementen die niet op de reserveringskalender evenementen staan, geldt dat een ontvankelijke aanvraag voor een datum en locatie voorrang heeft op een later ingediende aanvraag voor een evenement voor diezelfde datum en locatie.

Bestaande tekst

Nieuwe tekst

Artikel 5:35 Vereisten organisator 1. Voor het verkrijgen van een vergunning als bedoeld in artikel 5:31, dient de organisator aan de volgende eisen te voldoen: a. hij mag niet onder curatele staan dan wel uit de ouderlijke macht of voogdij zijn ontzet; b. hij mag niet in enig opzicht van slecht levensgedrag zijn; c. hij moet de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt en d. hij moet aantoonbare ervaring hebben in het organiseren van vergelijkbare evenementen als het evenement waarvoor vergunning wordt aangevraagd.

Artikel 5:35 Vereisten organisator 1. Voor het verkrijgen van een vergunning kan de burgemeester de volgende eisen aan een organisator stellen: a. hij mag niet in enig opzicht van slecht levensgedrag zijn; b. hij moet de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt; en c. hij moet aantoonbare ervaring hebben in het organiseren van vergelijkbare evenementen als het evenement waarvoor vergunning wordt aangevraagd.

Bestaande tekst

Nieuwe tekst Artikel 5:36 Reserveringskalender evenementen ................ 6. Een reservering op de reserveringskalender evenementen vervalt als niet tijdig een aanvraag is ingediend, gelet op artikel 5:37 tweede lid.

Bestaande tekst

Nieuwe tekst

Artikel 5:37 Weigeringsgronden ............................ 3. Onverminderd het bepaalde in artikel 1:8 kan deze vergunning worden geweigerd, indien: .................................

Artikel 5:37 Weigeringsgronden ............................ 3. Onverminderd het bepaalde in artikel 1:8 kan deze vergunning worden geweigerd, indien: ....................................... e. een organisator aantoonbaar gedrag heeft vertoond of aantoonbaar heeft gehandeld waaruit blijkt dat hij geen goed organisator is. ...........................................

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

V.J. Heus

Datum

12 november 2024

Doorkiesnummer

14030

Kenmerk

12782725

E-mail

v.heus@utrecht.nl

Onderwerp

Evaluatie APV harddrugsverbod

Bijlage(n)

3

Beleidsveld

Openbare Orde en Veiligheid

Geachte leden van de raad, Op 22 juni 2023 heeft uw raad ingestemd met het raadsvoorstel om aan de Algemene Plaatselijke Verordening Utrecht 2010 (APV) een verbod op openlijk harddrugsgebruik toe te voegen. Dit verbod is 1 augustus 2023 ingegaan en loopt tot 1 februari 2025. Bij uw besluit over het nieuwe APV harddrugsverbod is amendement ‘A27 Evaluatie gebruiksverbod harddrugs’ opgenomen. Er is afgesproken de effecten van het APV-verbod na 1 jaar te evalueren. De evaluaties geven een genuanceerd beeld, waarbij het verbod op openlijk harddrugsgebruik in de openbare ruimte duidelijk toegevoegde waarde heeft in het geheel van maatregelen. We pleiten voor het in stand houden van deze bepaling. Met deze brief informeren wij u uitgebreid over de resultaten van de uitgevoerde evaluatie naar de effecten van het APV-verbod. Aanleiding APV-harddrugsverbod Door een steeds grotere groep van (hard)drugsverslaafde mensen nam vanaf 2022 criminaliteit en overlast toe, met name rondom het Lucasbolwerk, Lepelenburg en het Hieronymusplantsoen. Er ontstonden soms grimmige situaties en de zwaarte van de incidenten nam toe. Er waren vechtpartijen en bewoners, bezoekers en ondernemers werden geconfronteerd met openlijk gebruik van drugs en drugshandel. Ook vonden er intimidaties, scheldpartijen en mishandelingen plaats en deden mensen hun behoefte op straat.

Naar aanleiding van deze situatie hebben bewoners en (horeca)ondernemers de noodklok geluid. Ook hulpverlenende instanties spraken hun zorgen uit. Een steeds groter deel van de groep kwam van buiten de stad. Het werd voor hulpverleners ingewikkelder en gevaarlijker om contact te leggen met kwetsbare, maar vaak ook agressieve gebruikers: enerzijds door de grootte van de groep, anderzijds omdat de meeste gebruikers van buiten de stad geen contact met hulpverleners wensten. Hulpverleners zagen bij hen bekende (lokale) gebruikers steeds verder afglijden in heftiger drugsgebruik en constateerde bovendien vrouwelijke gebruikers die bijvoorbeeld seksuele handelingen aanboden in ruil voor drugs. Ook signaleerden zij dat er vervuilde drugs verkocht werd.

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

12 november 2024 12782725

Om de veiligheid bij het Lucasbolwerk te verbeteren zijn er verschillende maatregelen getroffen waar uw raad over is geïnformeerd (zie o.a. de raadsbrief van 30 mei 2023). Het gaat om een breed pakket van maatregelen vanuit zowel zorg (door mensen richting zorg te leiden), bestuursrecht en strafrecht en ingezet op (potentiële) hotspotlocaties. Zo is de omgeving schoongemaakt, is gesnoeid om het gebied overzichtelijker te maken, is extra politie- en handhavingscapaciteit ingezet, is er gebruik gemaakt van de inzet van (flexibele) camera’s en is het gebied ‘Lucasbolwerk, Hieronymusplantsoen en park Lepelenburg’ aangewezen als verblijfsontzeggingsgebied. Op zorggebied is er extra veldwerk ingezet, die korte lijnen onderhoudt met handhaving. Er zijn afspraken gemaakt met hostels over het toestaan van drugsgebruik op kamers met meerdere gebruikers en de toegang van De Stek is verruimd. Op 1 juli 2023 is het Eropaf-team gestart. Een team van professionals met verschillende expertises, vanuit verschillende maatschappelijke partners. Waaronder Jellinek, Barka, Meldpunt Perspectief, Stadsteam Backup, Leger des Heils, Tussenvoorziening, Altrecht, Fivoor, sociaal medisch team, PGA-experts en Lister. Waar nodig wordt nog andere expertise ingezet.

Het Eropafteam gaat meerdere malen per dag naar overlastlocaties, om met de mensen in gesprek te gaan en hen toe te leiden naar zorg, hulp en/of opvang. U ziet de resultaten van deze inzet op de bijgevoegde factsheet van het Eropaf team. Om de dynamiek van de grote toeloop van buiten de stad te doorbreken, snel in te spelen op de overlast en het harddrugsgebruik in de buitenruimte te doen verplaatsen naar binnen (opvanglocaties), is aan u voorgesteld om als sluitstuk van het pakket aan maatregelen een verbod op harddrugsgebruik in de openbare ruimte op te nemen in de APV. Uw raad heeft de APV-bepaling aangenomen. Daarbij is besloten dat handhaving zich alleen richt op het bestrijden van excessen van drugsgebruik in de openbare ruimte, zoals bij het Lucasbolwerk. Stand van zaken na invoeren APV harddrugsverbod Het verbod is op 1 augustus 2023 ingegaan. Voorafgaand, in de maand juli, hebben politie, handhaving, veldwerkers, hostels en andere zorginstellingen uitgebreid gecommuniceerd over dit verbod en de mogelijke consequenties. Met effect: daar waar de banken van het Lucasbolwerk eind juli nog vol zaten met mensen die verslaafd zijn en het een aan- en afrijden van drugsdealers was, zagen we vanaf 1 augustus geen grote dagelijkse aanloop meer van mensen van buiten de stad. Er zijn geen signalen dat deze overlast zich naar een andere locatie in de stad heeft verplaatst.

Oude bekende Utrechtse gebruikers werden weer zichtbaarder, naarmate de groep kleiner werd, en het lukte het Eropaf-team om weer met hen in contact te komen en hen actief toe te leiden naar zorg, hulp en/of opvang. Een onderdeel van de aanpak is, om door middel van het APV-harddrugsverbod in combinatie met het instrument ‘verblijfsontzeggingen’, gebruikers (duurzaam) binnen te krijgen. Daartoe is de aanwijzing van het VBO-gebied in december verlengd (zie raadsbrief 1 december 2023). De gebruikersruimte van De Stek speelde hierin een belangrijke rol: er is een stijging te zien van het aantal bezoekers aan De Stek. In augustus 2023 waren er 59 unieke bezoekers, in juli 2024 71 unieke bezoekers. De locatiebezoeken zijn gestegen van 1224 in augustus 2023 naar 2573 in juli 2024. Ondanks de stijging in het unieke bezoekers, kregen wij ook van het Eropaf-team en de cliënten adviesraad signalen dat de voorziening niet aansluit bij de behoefte van sommige gebruikers in de stad. Daarom zijn er verschillende gesprekken gevoerd en sessies georganiseerd met de gebruikers zelf. Zo willen veel mensen die verslaafd zijn in sociaal verband kunnen gebruiken zonder dat zij direct in een hulpverleningstraject komen. Om die reden is de tuin van de gebruikersruimte van De Stek toegankelijk gemaakt voor harddrugsverslaafden die samen willen gebruiken.

2/5

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

12 november 2024 12782725

In totaal zijn er in de stad in het eerste jaar 335 bekeuringen door politie en THOR uitgeschreven voor harddrugsgebruik in de openbare ruimte. Het merendeel van de bekeuringen is geschreven in de Binnenstad en dan met name de overlastlocaties Lucasbolwerk, Hieronymusplantsoen, Park Lepelenburg (175 bekeuringen) en het stationsgebied (80 bekeuringen). En hoewel de meeste harddrugsgebruikers op deze overlastlocaties (aan wie deze bekeuring óók zijn gegeven) wel in beeld zijn, hebben wij geen signalen ontvangen dat de bekeuringen hebben gezorgd voor meer schulden bij de doelgroep of dat er personen door financiële problemen vanwege de boetes hun huis zijn uitgezet. Evaluatie APV-harddrugsverbod Om gedurende een jaar de impact en effecten van deze bepaling te kunnen evalueren, zijn twee onderzoeken uitgevoerd. Aan Ipsos I&O is in juli 2023 gevraagd om te beschrijven hoe de situatie op het Lucasbolwerk was bij het ingaan van de APV-bepaling (zie bijlage 1). Hiervoor hebben zij vorig jaar interviews uitgevoerd onder verschillende doelgroepen: professionals, ondernemers/ medewerkers rondom het Lucasbolwerk, bewoners (omwonenden), belangenorganisaties en de doelgroep zelf.

Bureau Beke heeft dit jaar een evaluatie gedaan naar de effecten van het APVharddrugsverbod op openlijk harddrugsgebruik, op de mate van overlast en criminaliteit, op de ervaringen van betrokkenen en op de toegang tot zorg voor gebruikers (zie bijlage 2). Bureau Beke heeft de effecten van deze APV-bepaling geëvalueerd door het verzamelen en analyseren van kwalitatieve data, een vragenlijst onder omwonenden en ondernemers en door interviews met betrokkenen. Daarbij is niet alleen naar de APV-bepaling gekeken, maar zijn ook de andere maatregelen in het onderzoek meegenomen. Dit omdat er een mix van repressieve- en zorgmaatregelen wordt ingezet om de overlast rondom het Lucasbolwerk, Hieronymusplantsoen en Park Lepelenburg in te perken en te beheersen. Het precieze effect van één maatregel, de APVbepaling, is lastig aan te tonen, maar de onderzoekers hebben hier zeker wel de nadruk op proberen te leggen. Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk van augustus 2023 (nulmeting) Het onderzoek van Ipsos I&O toont aan dat alle betrokkenen de overlast bij het Lucasbolwerk in de zomer van 2023 herkennen en van mening zijn dat de overlast sinds 2022 was verergerd. Volgens de geïnterviewden ontstonden de problemen voornamelijk toen gebruikers van buiten Utrecht naar het Lucasbolwerk kwamen en zich mengden met de groep lokale gebruikers.

De gebruikers werden agressiever, de sfeer werd grimmiger, de overlast nam en er vonden meer incidenten plaats. Uit de interviews van Ipsos I&O blijkt dat de geïnterviewden bekend waren met de maatregelen die voor 1 augustus 2023 zijn getroffen. Over het algemeen stond men achter de ingevoerde maatregelen, ook al heerste het idee dat de maatregelen de problemen niet volledig gingen oplossen. Uit het onderzoek (dat deels begin augustus plaatsvond) bleek dat de overlast bij het Lucasbolwerk begin augustus 2023 direct was afgenomen. De geïnterviewden gaven aan dat de APV-bepaling gebruikers van buiten de gemeente afschrikt en dat lokale gebruikers zich in kleinere groepjes verplaatsten naar andere plekken binnen de stad en weer toegankelijker waren voor contact met veldwerk waardoor ze beter toegeleid konden worden naar zorg, hulp en/of opvang. Evaluatie APV-harddrugsverbod door Bureau Beke van augustus 2024 (eenmeting) Ook in het onderzoek van Bureau Beke wordt vanuit de verschillende bronnen een betrekkelijk eenduidig beeld geschetst van de overlastsituatie in de omgeving van het Lucasbolwerk.

Vanuit de interviews en de vragenlijstresultaten onder omwonenden en ondernemers, komt naar voren dat de overlast- en criminaliteitssituatie de afgelopen jaren is toegenomen, maar dat er juist nadat bekend werd dat drugsgebruik in de openbare ruimte niet langer was toegestaan een verbetering te zien is. Dit

3/5

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

12 november 2024 12782725

beeld wordt vanuit de politiecijfers bevestigd. Daarin is een duidelijke stijgende trend in de afgelopen vijf jaar te zien voor wat betreft alcohol- en drugsgerelateerde overlast rondom het Lucasbolwerk, Hieronymusplantsoen en Park Lepelenburg. Na het ingaan van de APV-bepaling daalt het aantal incidenten voor de vijf meest voorkomende incidentsoorten sterk. Door Bureau Beke is onderzoek gedaan naar de overlastgevende harddrugsgebruikers die in beeld zijn in de omgeving van het Lucasbolwerk. Bij het ingaan van het APV-harddrugsverbod op 1 augustus 2023 waren er ruim 120 overlastgevers in beeld. Dat aantal is in de eerste maand na het verbod gereduceerd naar 54 personen. Uit de analyse van de personen die niet meer in beeld zijn, blijkt dat het met name gaat om overlastplegers van buiten Utrecht en overlastplegers met onbekende woonplaats. Verder merken de onderzoekers op dat er nu een groep in Utrecht bekende harddrugsgebruikers is overgebleven op de overlastlocaties, waarvan ze benadrukken dat deze groep zoveel mogelijk doorgeleid moet worden naar zorg. Bureau Beke heeft vanuit de data niet kunnen achterhalen hoeveel personen er naar zorg zijn toegeleid. Wel geven enkele geïnterviewden aan dat op dit vlak veel initiatieven zijn ontplooid, zoals de buitengebruikersruimte van De Stek en de activiteiten van het Eropaf-team.

Vanuit het Eropafteam wordt er actief toegeleid of teruggeleid naar zorg. Dat houdt in dat mensen naar De Stek worden toegeleid, naar nachtopvang, en dat wanneer er mensen al een aantal dagen ‘kwijt’ zijn bij een hostel of andere zorgvoorziening, ze actief gezocht worden en teruggeleid. Mensen worden naar medische spreekuren gebracht, er wordt gezorgd dat mensen hun afspraken niet vergeten of ze worden naar deze afspraak gebracht (denk aan een intake voor een detox, afspraak voor depotmedicatie bij de ggz, een hernieuwde aanvraag asielprocedure). Er worden dagelijks veel gesprekken gevoerd om mensen te motiveren en te verleiden tot structurelere zorgoplossingen. Dit leidt er soms toe dat iemand langdurig in zorg komt, maar het kan ook gaan om kortdurend of beperkter resultaat. Uit het onderzoek blijkt verder dat omwonenden, ondernemers en geïnterviewden de maatregelen verschillend ervaren. Meer toezicht door politie en boa’s, het opleggen van een verblijfsontzegging en de inzet van het Eropaf-team wordt vooral als effectief ervaren. Geïnterviewden geven aan dat het opleggen van een verblijfsontzegging pas effectief werd, toen het APV-harddrugsverbod in werking trad. Veel respondenten zien het verblijfsontzeggingsgebied daarom bij voorkeur in combinatie met het APV-harddrugsverbod uitgevoerd worden.

Ondanks dat omwonenden en ondernemers een aantal maatregelen als positief ervaren, is bijna de helft van mening dat de maatregelen niet hebben geleid tot een verbetering van de woonbuurtsituatie. Een verklaring hiervoor kan zijn dat politie en handhaving niet altijd ingrijpen op de manier zoals omwonenden en ondernemers hadden verwacht. Ook speelt mee dat politie en handhaving alleen handhaven bij excessen, zoals met uw raad is besproken. Als antwoord op de hoofdvraag over de effecten van het APV-harddrugsverbod concluderen de onderzoekers dat juist de combinatie van het gehele pakket aan maatregelen effect heeft gehad. De effecten van de gecombineerde maatregelen uiten zich in een daling van het aantal geregistreerde overlastgevende harddrugsgebruikers en een daling in het aantal geregistreerde incidenten bij politie na augustus 2023. Verder hebben de maatregelen gezorgd voor ‘verdunning’ van de doelgroep harddrugsgebruikers en voor verspreiding over meerdere gebieden. Het merendeel van de respondenten maakt zich zorgen dat de maatregelen worden afgeschaald als blijkt dat deze een succes zijn. De meeste respondenten benadrukken het belang van het continueren van de maatregelen.

4/5

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

12 november 2024 12782725

Voortzetten verbod op openlijk harddrugsgebruik Het APV-verbod alleen is niet toereikend, maar omgekeerd is ook het pakket aan maatregelen niet effectief genoeg zonder deze bepaling. Zo is het verblijfsontzeggingsgebied het meest effectief in combinatie met een verbod op openlijk harddrugsgebruik. Ook wordt de drempel om openlijk buiten harddrugs te gebruiken verhoogd, waardoor gebruikers gestimuleerd worden om binnen te gebruiken. Deze stimulans vervalt als ook de APV-bepaling vervalt. Zonder het verbod is de kans groot dat de magneetfunctie van gebruikers van buiten Utrecht weer toeneemt en daarmee ook het aantal criminaliteits- en overlastincidenten. Dit is ook de vrees van omwonenden en ondernemers. Dan ontstaat er mogelijk ook weer de situatie waarbij hulpverleners moeilijk in contact kunnen komen met kwetsbare gebruikers omdat er een 'schil' van gebruikers (en dealers) van buiten de stad omheen staat. De betrokken partners bij de aanpak ondersteunen daarom de verlenging van de maatregelen. Gelet op de resultaten van het APV-harddrugsverbod - en met name het belang van dit verbod voor het effect van het samenstel van maatregelen - stellen wij aan uw raad voor om het verbod op openlijk harddrugsgebruik voort te zetten.

Om te voorkomen dat de groep van overlastgevende drugsgebruikers en drugsdealers terugkomt of zich verplaatst naar elders in de stad, en om snel te kunnen handelen bij nieuwe hotspotlocaties stellen wij voor dat het verbod blijft gelden voor de gehele gemeente. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

5/5

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023 Rapportage I&O Research

www.ioresearch.nl

Colofon Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam

Rapportnummer 2023/173

Datum september 2023

Opdrachtgever Gemeente Utrecht

Auteurs

Carmen de Krosse Gwendolyn van Straaten Melle Conradie

Copyright

Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

2 van 30

Inhoudsopgave 1

Managementsamenvatting __________________________________________________________ 4

2

Inleiding en achtergrond _____________________________________________________________ 6 2.1 2.2

3

Achtergrond _____________________________________ 6 Methode en verantwoording ____________________________ 6

Bevindingen interviews ______________________________________________________________ 7 3.1 3.2

Ervaring veiligheid _________________________________ 7 APV-verbod _____________________________________ 14

A

Bijlage: geïnterviewde personen ____________________________________________________ 20

B

Bijlage: gespreksleidraad ___________________________________________________________ 21

C

Bijlage: pamflet harddrugsoverlast__________________________________________________ 24

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

3 van 30

1

Managementsamenvatting

De gemeente Utrecht heeft I&O Research gevraagd sfeerbeelden te creëren van de veiligheidsbeleving en overlast op het Lucasbolwerk vóór de invoering van het harddrugsverbod in de openbare ruimte van 1 augustus 2023. Hiervoor voerden we tussen 28 juli en 30 augustus1 interviews uit onder verschillende doelgroepen: professionals, ondernemers/werkers rondom het Lucasbolwerk, bewoners (omwonenden), belangenorganisaties en de doelgroep zelf. De geïnterviewden zijn het er allen over eens dat er overlast is op het Lucasbolwerk. Volgens de geïnterviewden spelen de problematiek en de overlast op het Lucasbolwerk al jaren en is dit het afgelopen jaar verergerd. Doordat er in Utrecht geen verbod was op het gebruik van harddrugs in de openbare ruimte en in andere steden wel, kwamen gebruikers uit andere steden naar het Lucasbolwerk. De groep bekende lokale gebruikers mengde zich daardoor met ‘vreemden’, wat tot meer agressie en onderlinge vechtpartijen leidde. Naast de ernstige misdrijven zoals steekpartijen, geweldsincidenten en aanrandingen hebben ondernemers vooral last van bedelaars op hun terrassen en bedreigingen naar het personeel. Personeel en gasten voelen zich daardoor soms onveilig. Ook bewoners benoemen de intimiderende houding van gebruikers en het lastigvallen van voorbijgangers. Hierdoor ervaren ook kinderen van omwonenden een onveilig gevoel.

Daarnaast ervaren beide doelgroepen overlast door de vervuiling in het park. “Werknemers hebben ook bedreigingen gehad. Dit heeft veel impact en zorgde ervoor dat een werknemer een week thuisbleef.” “Als je er wat van zegt, komt iemand intimiderend op je af. Mijn dochters durfden er niet meer langs.” In mei 2023 is een aantal maatregelen getroffen waar de geïnterviewden goed bekend mee zijn. Ondernemers en bewoners zien meer handhaving en zijn zich bewust van een betere samenwerking met de zorg om het probleem aan te pakken. Professionals zelf, die de aanpak en maatregelen hebben opgesteld, bevestigen die intensivering in de samenwerking tussen beleidsmakers, handhaving en de zorg. Over het algemeen staat men achter de ingevoerde maatregelen, maar er heerst ook het idee dat de maatregelen de problemen niet volledig oplossen. Ondernemers en bewoners merken een positief verschil sinds de maatregelen van mei, maar geven ook aan dat de overlast niet verdwenen is. Ook professionals uiten zorgen over een verplaatsing van het probleem, in plaats van een oplossing ervan. “Ik merkte er weinig van. Vanuit het park veranderde er niks. Er was wel meer aandacht vanuit politie en gemeente. We werden als vereniging serieuzer genomen door gemeente en politie, er kwam echt actie. In het park veranderde er echter heel weinig, er waren evenveel mensen.

Je ging er nog steeds niet graag heen.” Sinds 1 augustus 2023 is een Algemene Plaatselijke Verordening (APV) van kracht die het gebruik van harddrugs in de openbare ruimte verbiedt. Op voorhand waren de reacties op dit verbod overwegend positief. Veel geïnterviewden zagen al enig verschil in overlast sinds de maatregelen van mei, maar zien toch de noodzaak om aanvullende acties te ondernemen.

1

Een deel van de interviews vond dus plaatst nadat het verbod al was ingevoerd en is daardoor mogelijk beïnvloed.

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

4 van 30

Veel geïnterviewden verwachten een versnippering van de groep gebruikers. Ze geven aan het acceptabel te vinden als er een kleinere groep bekende gebruikers overblijft, omdat daar weinig overlast van verwacht wordt. Enkele zorgprofessionals denken deze groep betere en gerichtere zorg te kunnen leveren. Professionals bij de gemeente en handhaving zien het verbod als een belangrijke stap voor de gemeente doordat de aanzuigende werking is afgenomen en het Utrecht gelijktrekt met andere gemeenten. “Ik verwacht dat er betere zorg geleverd wordt en dat de problematiek meer gescheiden wordt van de criminaliteit. Dit neemt ook de aanzuigende werking vanuit andere gemeenten af omdat hier nu ook een verbod is. Dan kun je ook mensen terugsturen en andere gebruikers uit Utrecht betere zorg bieden.” Tegelijkertijd is er enige twijfel over de aansluiting van de zorg op de behoefte van de gebruikers. Enkele zorgprofessionals hebben hun twijfels over de effectiviteit van het verbod en het effect op de doelgroep. Ook maken zij, en belangenorganisaties, zich zorgen over criminalisering van de gebruikers als gevolg van het verbod. Men is bang dat gebruikers daardoor minder snel bij de zorg terechtkomen. De geïnterviewde verslaafde voelt zich sinds het verbod meer opgejaagd door de politie. Sinds het verbod wordt hij vaker gecontroleerd, ook als hij niet gebruikt. “Je rechten worden ontnomen.

Ik ben toch niemand tot last. Ze moeten mij niet criminaliseren. Als ik boetes krijg, dan kan ik in de gevangenis komen en ben ik crimineel.”

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

5 van 30

2

Inleiding en achtergrond

2.1

Achtergrond

Op 1 augustus 2023 is in de gemeente Utrecht een harddrugsverbod in de openbare ruimte ingegaan. Tot dat moment was Utrecht een van de weinige steden in Nederland waar het gebruiken van drugs niet verboden was. De gemeente Utrecht sluit zich met dit verbod aan bij de ruim tweehonderd gemeenten waar het verbod op drugsgebruik in de openbare ruimte al opgenomen is in de Algemeen Plaatselijke Verordening (APV).2 Binnen gemeente Utrecht kampt vooral het Lucasbolwerk met ernstige overlast en criminaliteit.3 De gemeente Utrecht wil de veiligheidsbeleving op het Lucasbolwerk vóór augustus 2023 in kaart brengen. I&O Research is door de gemeente Utrecht gevraagd om ‘sfeerbeelden’ te creëren van de veiligheidsbeleving en de overlast door middel van gesprekken met belangenpartijen. Een jaar na ingang van het APV harddrugsverbod zal de impact van de maatregelen worden geëvalueerd. Dit onderzoek is onderdeel van een ‘stand van zaken-meting’. De centrale onderzoeksvraag is: “Hoe wordt de situatie op en rondom het Lucasbolwerk beleefd door verschillende groepen?”

2.2

Methode en verantwoording

Om sfeerbeelden te creëren interviewden we personen uit vier verschillende doelgroepen. De deelnemers zijn geworven via de gemeente Utrecht. Daarbij is gezorgd voor een spreiding onder de verschillende doelgroepen. De doelgroep bestaat uit professionals (gemeentelijke professionals, zorgprofessionals en handhaving), ondernemers, bewoners (omwonenden) en belangenorganisaties/gebruikers. Alle gesprekspartners zijn betrokken bij het Lucasbolwerk. De ondernemers en bewoners in dit onderzoek zijn door de gemeente Utrecht aangedragen. Zij praten vaker mee over het onderwerp en zijn bekend met wat er speelt bij andere ondernemers en bewoners. De bewoners die we spraken hebben ook het pamflet harddrugsoverlast (zie bijlage) opgesteld of hier aan bijgedragen. Er zijn 20 interviews gehouden. De gesprekken duurden 20 à 30 minuten. Elf interviews zijn online gehouden, negen interviews zijn fysiek afgenomen. De interviews werden afgenomen tussen 28 juli en 30 augustus. Een deel van de interviews is dus afgenomen na de invoering van het harddrugsverbod in de openbare ruimte. Doelgroep Professionals waarvan:

Ondernemers Bewoners (omwonenden) Belangenorganisaties/gebruikers Totaal

2 3

# Respondenten Gemeente Zorgprofessionals Handhaving

3 4 2 5 2 4 20

Van de wet mag het, maar ruim 200 gemeenten verbieden drugsgebruik op straat (nos.nl) Inwoners radeloos door aanhoudende overlast verslaafden: ‘Hoe leg je uit dat dít kan in Utrecht?’ | Utrecht | AD.nl

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

6 van 30

3

Bevindingen interviews

In dit hoofdstuk rapporteren we het beeld dat gevormd is van de veiligheidsbeleving en overlast op basis van de interviews. Dit is ingedeeld naar de gespreksleidraad (bijlage B), zodat alle besproken onderwerpen aan bod komen. Per onderwerp beginnen we met een algemeen beeld, waarna we ingaan op de doelgroepspecifieke ervaringen.

3.1

Ervaring veiligheid

We hebben geïnterviewden gevraagd naar het type overlast dat zij ervaren. Dit beschrijven we per doelgroep. Daarna schetsen we de reacties op de maatregelen die zijn doorgevoerd in mei en de overlast voor en na die maatregelen. Vervolgens komt de veiligheidsbeleving aan bod in het deel over persoonlijke impact. 3.1.1 Kenmerken van de overlast Volgens de geïnterviewden speelt de problematiek en de overlast op het Lucasbolwerk al jaren. Alle doelgroepen geven aan dat de overlast het afgelopen jaar (volgens sommigen vooral sinds het einde van de coronacrisis) is verergerd. De groepsgrootte en de ernst van de overlast nam toe. Men ziet dat de problemen voornamelijk ontstonden toen gebruikers van buiten Utrecht naar het Lucasbolwerk kwamen en mengden met de bestaande groep lokale gebruikers. De gebruikers werden agressiever en de sfeer werd grimmig. Voor ondernemers en bewoners gaat het vaker om directe overlast, waar het voor gemeentelijke professionals meer ‘van horen zeggen’ is. De meeste geïnterviewden zagen het afgelopen jaar een toename in agressie, wat zich uitte in onderlinge vechtpartijen, geweldsincidenten en het lastigvallen van voorbijgangers. Ook ervaren ze vervuiling in en rond het park, zoals ontlasting, afval en opengetrokken vuilniszakken.

Ondernemers Ondernemers met een café aan het Lucasbolwerk ervaren veel overlast van gebruikers die bij gasten op het terras bedelen om geld of sigaretten. Ook pakken ze eten of andere spullen van tafel. Het laatste jaar werd personeel vaker bedreigd en zijn gebruikers vaker gewelddadig. Hierdoor voelen personeel en gasten zich soms onveilig. “Werknemers hebben ook bedreigingen ontvangen. Dit heeft veel impact en zorgde ervoor dat een werknemer een week thuisbleef.” Café-eigenaren raken soms ook in conflict met hun gasten, die niet altijd begrijpen waarom door de uitbater gevraagd wordt om een bedelaar niks te geven. Ook de Stadsschouwburg en studentenvereniging BITON merken dat veel gebruikers rond het gebouw hangen of naar binnen proberen te gaan. De ondernemers benoemen ook de vervuiling in het park, zeker sinds er statiegeld zit op blikjes en men vuilniszakken opentrekt in de zoektocht naar statiegeld. “Ik heb in de loop der jaren veel dingen meegemaakt. Iemand die met een mes op me afkwam. Een paar maanden geleden nog iemand die met een grote stok op me af wilde komen. Ik sta m’n mannetje wel. Maar gasten en personeel worden angstig.”

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

7 van 30

Bewoners Beide bewoners die we spraken komen (bijna) dagelijks in de straat of in het park van het Lucasbolwerk. Eén bewoner vertelt dat er soms drugsgebruikers in haar portiek zitten. Daarnaast ervaren bewoners geluidsoverlast en zijn er veel opstootjes tussen de gebruikers. Bewoners krijgen deze overlast meer mee dan andere geïnterviewden, doordat zij dag en nacht aan het Lucasbolwerk zijn. Zij zien en ervaren verder ook dat gebruikers zich intimiderend gedragen, ook naar voorbijgangers. Dit heeft impact op de bewoners en hun gezinnen. “Als je er wat van zegt, komt iemand intimiderend op je af. Mijn dochters durfden er niet meer langs.”

Professionals Professionals zien heel duidelijk een verandering in de dynamiek het afgelopen jaar en kunnen dit goed duiden in het licht van de ontwikkeling de afgelopen jaren. Er zijn al jaren gebruikers op het Lucasbolwerk, maar het laatste jaar veranderde de vaste groep gebruikers en vaste dealers volgens hen in een marktplaats-dynamiek met veel onbekenden. Hierdoor konden mensen zich makkelijker anoniem binnen de groep bewegen. Ook kwamen steeds meer gebruikers naar het Lucasbolwerk die op andere plekken in Utrecht geweerd werden (o.a. Mineurslaan). Door de grotere groep gebruikers werd het Lucasbolwerk ook aantrekkelijker voor georganiseerde dealers. Het aanbod van (goedkope) drugs trok weer gebruikers aan en zo ontstond een vicieuze cirkel. “Eerst waren de groepen gesplitst, nu mixten vreemdelingen zich met Oost-Europeanen en Utrechtse harddrugsverslaafden, dat zorgde voor meer incidenten, dat mengt niet lekker.” De professionals noemen vooral de ernstige misdrijven zoals steekpartijen, geweldsincidenten en aanrandingen als ze denken aan de overlast. Vooral zorgprofessionals en handhaving merken een toename in onderlinge vechtpartijen. Eén geïnterviewde van de politie geeft aan dat het aantal overlastmeldingen cijfermatig relatief laag is, doordat er weinig ondernemers en omwonenden zijn rondom het Lucasbolwerk.

Op andere plaatsen waar gebruikers eerder samen kwamen (Hieronymusplantsoen, Lepelenburgpark) waren meer overlastmeldingen, doordat deze plekken midden in een woonwijk zitten.

Belangenorganisaties en verslaafde De gesproken belangenbehartigers onderkennen dat er overlast heerste op het Lucasbolwerk. Deze overlast is ook toegenomen, sinds een aantal jaar terug. De groep gebruikers zorgde voor een onprettige sfeer en overlast. “Er was zeker overlast. Niemand zou zeggen dat de buurt niet moest klagen. De groep was te groot” Eén van de belangenbehartigers noemt de grote hoeveelheid goedkope drugs die er tegenwoordig verhandeld worden als oorzaak voor de toegenomen overlast. Deze toename in drugs zou leiden tot concurrentie onder dealers, waarbij sommige dealers agressief te werk gaan. De geïnterviewde verslaafde geeft aan dat er wel eens vechtpartijen in de groep zijn, maar dat de groep elkaar ook corrigeert. Ook komen er personen naar de groep verslaafden om hen uit te lokken. Wanneer er dan ruzie ontstaat, wordt de gebruiker als schuldige gezien.

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

8 van 30

“Mensen komen bijvoorbeeld stoer doen en even pesten. Dan vinden ze net de verkeerde en krijgen ze klappen. Dan trek je aan het kortste eind, want je bent gebruiker. Het incident staat wel op camera, maar de aanloop niet. Dus als gebruiker word je dan gepakt.” 3.1.2 Bekendheid en reactie maatregelen mei 2023 Alle geïnterviewden weten dat er gewerkt wordt aan het verminderen van de problematiek op het Lucasbolwerk. Ze zijn bekend met de maatregel van het Lucasbolwerk als verblijfsontzeggingsgebied en de toename in handhaving. Meerderen noemen ook het “eropafteam” en zijn zich bewust van de verbeterde samenwerking met de zorg. Hoewel men over het algemeen achter de getroffen maatregelen staat, denken veel geïnterviewden dat er méér nodig is en dat deze onvoldoende zijn om de problemen volledig op te lossen.

Ondernemers De extra inzet van politie en handhaving is zichtbaar voor de ondernemers. Ook zijn ze zich er van bewust dat de gemeente, politie en handhaving meer aandacht hebben voor de situatie en dat er door de gemeente aan gewerkt wordt. Ondernemers denken dat er meer voor nodig is om het probleem op te lossen en zijn daarom sceptisch over de maatregelen. “Ze zijn gestart met het uitdelen van gebiedsverboden. Dat leverde resultaat op, maar het is vooral tijdelijk. Een paar dagen later zijn de gebruikers weer terug. Ze weten gewoon dat we als cafés niet altijd de tijd hebben om te bellen en ook niet weten wie er allemaal een gebiedsverbod hebben. Dat is privacy. Politie, dames van de gemeente en burgemeester stonden er echt wel welwillend tegenover en hebben echt hun best gedaan om er bovenop te zitten met handhaving. Maar het leverde niet genoeg op. Dus het was wachten op een algeheel drugsverbod.” “Ik heb het idee dat er tussen juni en maart weinig verschil is als je kijkt naar de overlast. Nu op 1 augustus het harddrugsverbod is ingegaan, zie je wel echt verschil.”

Bewoners Eén van de bewoners zat in een klankbordgroep en schreef een pamflet over de problematiek op het Lucasbolwerk en de aanpak ervan. Een aantal oplossingen van dat pamflet is ook in de praktijk toegepast. De andere bewoner onderschrijft dat er sinds mei meer handhaving en veldwerkers vanuit de zorg zijn. De twee bewoners staan achter de getroffen maatregelen en spreken hun vertrouwen erin uit. “De gemeente heeft nu een eropaf-team gecreëerd. Dat klinkt goed. Dit is ook de oplossingsrichting vanuit ons pamflet, dus ik sta er 100% achter. Het moet niet als een handhavingsinitiatief verkocht worden. Het is een zorg-issue.”

Professionals Professionals komen bij elkaar in een operationeel overleg en zijn gezamenlijk betrokken bij de aanpak en maatregelen van mei 2023. Ze brengen gezamenlijk de groep in beeld en zoomen in op het individu. Dit om de overlast te beperken en te zorgen dat de zorg goed aansluit op individuen. Een gemeentelijke professional geeft aan dat de maatregelen van mei heel lokaal zijn en dat dus gauw verplaatsing optreedt. Men zou achter de feiten aanlopen met dit soort bestuurlijke maatregelen. Het moet samengaan met handhaving, aldus de gemeentelijke professional.

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

9 van 30

Ook de politie geeft aan dat alleen handhaving niet genoeg is en dat een gecombineerde aanpak met goede zorgoplossingen wenselijk is. Dit onderschrijven de meeste professionals. Een zorgprofessional geeft aan dat veldwerkers vanuit de zorg een andere aanpak hebben dan politie en handhaving: “Dit <eerder genoemde voorbeeld> laat zien dat het belangrijk is en een verschil kan maken hoe je de doelgroep bejegend. De activiteiten van toezicht en handhaving hebben soms een andere benadering.” De zorg richt zich vooral op het onderhouden van een goede relatie met de gebruiker. Het bekeuren van gebruikers werkt niet volgens verschillende zorgprofessionals: “Boetes maken die verslaafden niet uit, ze hebben leefgeld en als de boetes opstapelen moeten ze even zitten, dat voelt voor hen als vakantie.” Zorgprofessionals noemen ook dat er veranderingen zijn geweest bij de gebruikersruimtes. Het is minder laagdrempelig geworden door strengere regels: legitimatie is verplicht, ’s nachts mag niet meer gebruikt worden en het gebruiken in een groep wordt ontmoedigd. Hierdoor komen minder mensen bij de Stek. Zoals eerder genoemd geeft de geïnterviewde bij de politie aan dat er relatief weinig overlastmeldingen zijn met betrekking tot het Lucasbolwerk.

Vanuit dit oogpunt had politie liever geen maatregelen getroffen, omdat maatregelen leiden tot verplaatsing en de overlast in een buurt met veel ondernemers en omwonenden sowieso erger zou zijn. Daarbij wordt wel de nuance gegeven dat dit slechts een perspectief is en dat het voor degenen die overlast ervaren erg vervelend is. Ook was er bij de politie behoefte om iets te doen tegen de gebruikers van buitenaf. Het APV-verbod wordt gezien als een goede maatregel om dit te bereiken.

Belangenorganisaties en verslaafde De belangenorganisaties snappen dat er iets gedaan moest worden aan de situatie door middel van maatregelen. De politie kon volgens een geïnterviewde het probleem niet meer aan, daardoor zou samenwerking met de zorg moeten worden gezocht. “De hulpverlening werd gevraagd het aan te pakken, want de politie durfde het niet meer aan. Dit was ongeveer 2,5 jaar geleden. Toen was er heel veel overlast. Politie had de manschappen niet. Ze duwden het weg en kwamen op een andere plek terug.” Echter heeft deze gesprekspartner wel twijfels of deze aanpak het structurele probleem oplost. Met het wegjagen van gebruikers treedt verplaatsing op, maar wordt het probleem niet opgelost. Belangenorganisaties zien het samenspel tussen de regelgeving en handhaving op straat en de inloop bij gebruikersruimtes. De regels bij gebruikersruimte (de Stek) zijn volgens een belangenorganisatie verstrengd (met name de openingstijden) en de handhaving is verhard. Daarentegen noemt een andere belangorganisatie dat er ook versoepelingen plaatsvonden, die het gemakkelijker zouden moeten maken voor gebruikers om naar de gebruikersruimte te gaan. Ze zien de noodzaak van de doorgevoerde versoepelingen, maar vinden dat deze eigenlijk te laat kwamen.

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

10 van 30

Daarnaast richt de gebruikersruimte zich volgens de geïnterviewde ook meer op herstel en ‘bezigheidstherapie’. De combinatie van een strengere handhaving en een minder toegankelijke gebruikersruimte, zou ertoe leiden dat sommige gebruikers uit het zicht verdwijnen. Dit is de extreem zorgmijdende groep die niet de bemoeienis van de gebruikersruimtes wil. De geïnterviewde verslaafde is bekend met de maatregelen die zijn genomen in mei. Hij geeft ook aan dat sommige maatregelen terecht waren. Zijn beeld is dat er in deze periode niet heel streng werd gehandhaafd. De politie kwam af en toe even langs om te kijken hoe het ging. “Toen kwamen ze gewoon langs en keken of het in orde was. En gingen ze gewoon weg. Nu <sinds 1 augustus> zitten ze steeds achter je aan. Hiervoor kenden ze je en dan was het goed.” 3.1.3 Ontwikkeling overlast sinds maatregelen in mei Sinds de maatregelen van mei ziet men wel verandering op het Lucasbolwerk, voornamelijk doordat de grote groep is versnipperd en er minder gebruikers van buitenaf zijn. Tegelijkertijd is de overlast daarmee volgens ondernemers en bewoners niet verdwenen. Meerderen geven aan dat ze de groep ‘bekende gebruikers’ accepteren en weinig overlast zouden ervaren als de groep op het Lucasbolwerk hiertoe beperkt blijft.

Ondernemers Ondernemers zien weinig verschil in overlast sinds de maatregelen van mei. Men denkt dat dit te maken heeft met de tijdelijkheid van de ontzegging. Na een paar dagen zijn de overlastgevers weer terug. Eén ondernemer noemt dat hij sinds de maatregelen minder overlastgevers op het terras heeft, maar dat het probleem niet volledig is verdwenen. De Stadsschouwburg ervoer juist een toename van overlast sinds mei omdat gebruikers zich – omdat ze zich voor handhaving verstoppen – vaker in en rond de schouwburg ophouden. “Op een gegeven moment heeft de politie de inzet opgeschaald en de verblijfontzegging ingesteld. De groep ging daardoor uitwaaieren waardoor wij nog meer overlast kregen. Ze gaan zich verschuilen en komen ook ons gebouw binnen. Dat gaf nog veel meer problemen.” “Ik merkte er weinig van. Vanuit het park veranderde er niks. Er was wel meer aandacht vanuit politie en gemeente. We werden als vereniging serieuzer genomen door gemeente en politie, er kwam echt actie. In het park veranderde er echter heel weinig, er waren evenveel mensen. Je ging er nog steeds niet graag heen.”

Bewoners Sinds de maatregelen van mei verplaatsen overlastgevers zich binnen het park en zijn ze opgesplitst in kleinere groepjes. De bewoners geven aan nog steeds overlast te ervaren van deze groepjes. “Sinds een paar maanden zie ik veel meer handhaving, veel meer ‘geel’. De overlastgevers verplaatsen zich binnen het park. Ze zijn meer in kleinere groepjes opgesplitst.”

Onderzoek overlast en veiligheid Lucasbolwerk voor 1-8-2023

11 van 30

Professionals Het afgelopen jaar veranderde de grootte en samenstelling van de groep. Zorgverleners kregen minder contact met zorgbehoevenden. Het werd daardoor lastiger om met de doelgroep in gesprek te gaan. De problematiek kreeg meer aandacht van de gemeente en politie en handhaving voerde de druk op. Al sinds de maatregelen van mei zien professionals verdunning en verspreiding van de groep en als gevolg daarvan een afname van de overlast. Er zijn minder gebruikers van buitenaf. Met de groep die overblijft en bij de zorg bekend is, is het beter contact te leggen. Professionals zijn daarmee positiever over het effect van de maatregelen dan bewoners en ondernemers. “De harde kern is er nog steeds, daar is niks mee aan de hand, daar is goed mee te praten.” Binnen deze bekende groep heersen volgens de professionals ook bepaalde normen en waarden en corrigeert men elkaar. Meerdere geïnterviewden spreken ook hun twijfel uit of het zorgaanbod zo wel goed aansluit op een deel van de (soms zorgmijdende) doelgroep. Zo richt de zorg zich steeds meer op dagbesteding en worden bij de tussenvoorziening eenpersoonshokjes gecreëerd om te gebruiken. Tegelijkertijd benoemen meerdere professionals het sociale aspect van gebruiken in openbare ruimte. Daardoor heerst er twijfel of de huidige voorzieningen wel goed aansluiten op de behoeften van de gebruikers.

Belangenorganisaties en verslaafde De belangenorganisaties beamen, net zoals de andere geïnterviewden, dat de overlast is afgenomen sinds de maatregelen in mei. De groep is geslonken. Eén geïnterviewde geeft aan dat dit mogelijk komt door de aandacht die op de groep is gevestigd. Dit werkt afschrikwekkend. Een geïnterviewde van een belangenorganisatie plaatst ook de kanttekening dat er vooral sprake is van het gevoel van overlast, ook als de groep niks doet. Hij krijgt vanuit de groep gebruikers mee dat ze eigenlijk geen overlast willen veroorzaken. Tegelijkertijd noemen gebruikers volgens hem dat er wel andere overlastgevende personen in de groep aanwezig zijn. “Gebruikers snappen ook dat ze anderen aantrekken (dit is mijn beeld vanuit de doelgroep), want zelf willen ze geen overlast veroorzaken. Ze willen een plek waar ze rustig kunnen gebruiken en hun ding kunnen doen. De groep is nooit gehoord.” De geïnterviewde verslaafde erkent zelf ook dat er sprake was van overlast, onder andere vechtpartijen. Hij benoemt wel dat het verhaal twee kanten heeft. Verslaafden liggen volgens hem onder een vergrootglas bij de handhaving. “Voordat het verbod inging, stonden studentenkoren hier ook te drinken en hoor je niemand hierover. Als een gebruiker iets doet, komt gelijk handhaving. Het is selectief op ons gericht.”