Agendabundel

3

De ambities uit de opdracht gaan over allerlei thema’s: van natuurontwikkeling tot evenementen. Tijdens de eerste serie werkgroepbijeenkomsten zijn steeds één of meerdere thema’s apart onderzocht. De eerste sessies begonnen wat afstandelijk, waarna er meer toenadering in de groep ontstond. Na deze bijeenkomsten volgden de zogenaamde ‘integratiesessies’, waarbij op basis van de eerdere bijeenkomsten geprobeerd werd om tot één overkoepelend verhaal van de ontwikkeling van het gebied te komen. In deze fase ontstond meer spanning binnen de werkgroep. Niet ongebruikelijk, aangezien in deze fase de keuzes gemaakt worden. Uiteindelijk bleek over veel onderwerpen overeenstemming binnen de werkgroep te bestaan. Over een aantal onderwerpen was dat niet het geval, te weten: • De opdracht van de raad vraagt om de realisatie van meer natuur. Het merendeel van de bewoners in de werkgroep ziet de transitie naar natuurinclusieve landbouw als de beste manier om de natuurwaarden in dit gebied te verhogen naar het gewenste niveau. Het ambtelijke deel van de werkgroep wil op een aantal percelen natuurontwikkeling expliciet de ruimte geven, en het landbouwkundig gebruik hierop volgend laten zijn; • De opdracht van de raad vraagt om het gebied toegankelijker te maken.

Het merendeel van de bewoners in de werkgroep wil de toegankelijkheid vergroten door schouwpaden en klompenpaden langs de perceelgrenzen toe te voegen en bestaande paden aan elkaar te verbinden. Zij wil geen extra paden dwars over percelen toevoegen. Het ambtelijke deel van de werkgroep wil naast deze maatregelen ook nog een aantal paden dwars over de percelen toevoegen ten behoeve van de doelstelling van verbeterde toegankelijkheid; • De opdracht van de raad vraagt om verbetering van de verbinding met Zuilen. Het merendeel van de bewoners in de werkgroep is van mening dat een nieuwe brug over de Vecht om deze verbinding te verbeteren onhaalbaar en onwenselijk is. Het ambtelijke deel van de werkgroep wil een mogelijke nieuwe oeververbinding niet op voorhand uitsluiten. Wethouder Linda Voortman is in januari 2024 met de werkgroep in gesprek gegaan over de openstaande discussiepunten. Zij heeft geluisterd naar de zorgen en deze meegenomen. Vervolgens heeft zij een bestuurlijke afweging over de discussiepunten gemaakt. In april is de wethouder opnieuw naar de werkgroep gegaan om deze bestuurlijke afwegingen nog een keer toe te lichten. Daarmee is het participatieproces voor het uitwerken van een plan voor Natuurgebied Zuilen afgerond en is de raad aan zet om over de vaststelling van het plan te besluiten.

Introductie De natuur zit in een wereldwijde crisis. Door klimaatverandering en andere oorzaken neemt de biodiversiteit af en verdwijnt steeds meer natuur. Utrecht wil een groene en natuurinclusieve stad zijn. Een stad waarin biodiversiteit wordt behouden en beschermd. Tegelijkertijd is Utrecht populair. Een gewilde plek om te wonen, te werken, te studeren en te bezoeken. In 2040 verwelkomen we naar verwachting de 450.000ste bewoner in onze stad. Utrecht vangt deze groei op door in te zetten op ‘gezonde groei’: de stad maakt en voert beleid uit dat ervoor moet zorgen dat Utrecht ook met 450.000 inwoners gezond en leefbaar blijft. Eén van de belangrijkste voorwaarden voor gezonde groei is de aanwezigheid van voldoende bereikbare openbare groene gebieden. Waar de natuur floreert en Utrechters ontspannen en recreëren. Op dit moment heeft Utrecht 75m2 openbaar toegankelijk groen voor elke woning in de stad: dat is een mooi gemiddelde en dat willen we graag zo houden. Daarom is in de omgevingsvisie van Utrecht (de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040) als doel opgenomen om voor elke nieuwe woning die de komende jaren in Utrecht gebouwd wordt 75m2 nieuw openbaar toegankelijk groen te realiseren. Om de verwachte groei van de stad op te vangen zijn de komende jaren 60.000 nieuwe woningen nodig. Dat betekent dat er 450 hectare openbaar toegankelijk groen bij moet komen.

4

Natuurgebied Zuilen vormt een schakel tussen de stad en het landschap aan de noordwestzijde van Utrecht. De Utrechters die het gebied nu al weten te vinden waarderen het landschap, de aanwezige dieren en de cultuurhistorie die het gebied ademt. Toch wordt het gebied door mensen uit met name Overvecht nog niet voldoende gevonden; het is op moment nog een verborgen parel. Dat willen we veranderen. Natuurgebied Zuilen heeft voor de bezoeker niet een heel open uitstraling. Bovendien zijn er weinig voorzieningen zoals fietsparkeerplaatsen of informatieborden te vinden. Ook de natuurwaarden in het gebied kunnen beter: het gebied bestaat op het moment voor het grootste deel uit eenvormig grasland dat als landbouwgrond wordt gebruikt. Wij willen van deze verborgen parel een schitterende parel maken. Door meer verschillende soorten bomen, bloemen, planten, insecten en andere dieren de ruimte te geven. Door de aanwezige landbouw natuurinclusiever te maken. Maar ook door meer ruimte te maken voor bezoekers om te wandelen, van de natuur te genieten, te sporten en de cultuurhistorie te ervaren. Natuurgebied Zuilen heeft een grote potentie om mensen dichter bij de natuur te brengen én de biodiversiteit te ontwikkelen. Dat willen we graag samen met de stad doen. In 2022 maakten we een voorlopige visie voor het gebied. In september 2022 is de concept visie ter inspraak gepubliceerd.

Op deze concept visie ontving de gemeente bijna 300 reacties. Er zaten positieve reacties bij, maar er was ook veel kritiek op het plan. Daarom hebben we besloten om een stap terug te doen en samen met de omgeving een nieuwe plan te maken. In deze participatierapportage staat het proces waarmee we tot deze nieuwe plan zijn gekomen beschreven.

Doel en aanpak Het doel van het participatietraject was tot een plan voor de toekomst van gebied te komen dat samen met de omgeving was uitgewerkt. We zagen in de aanloop naar de eerdere visie dat dat niet voldoende was gebeurd. Dat zagen we dan ook terug in de reacties. Daarom hebben we een proces vormgegeven waarin we verschillende belanghebbenden bij elkaar hebben gezocht en een werkgroep hebben gevormd waarmee we de contouren van een nieuw plan hebben geschetst. Dit proces hebben we samen met een brede groep betrokkenen besproken, op basis van input uit deze groep aangepast en vastgesteld, zodat daar, bij het gesprek over het proces, de participatie al begon.

5

2. Het participatieproces Wat ging er vooraf Concept visie 2022 In 2022 is een eerste concept visie voor het gebied gemaakt. In de aanloop naar deze visie zijn éénop-één gesprekken met meerdere belanghebbenden in en rond het gebied gevoerd. Ook is er een brede bewonersbijeenkomst georganiseerd. Deze bijeenkomst is niet door alle aanwezigen even positief ervaren; dit kwam onder andere omdat de bijeenkomst vanwege corona digitaal plaats moest vinden, wat voor een bijeenkomst met een grote groep betrokkenen niet bevorderlijk was. Er werden tijdens de bijeenkomst veel zorgen geuit over de toekomst van het gebied en mensen gaven aan overvallen te zijn door de plotselinge plannen. Na de bijeenkomst hebben diverse gesprekken met betrokkenen plaatsgevonden. De suggesties die zijn gedaan hebben wij meegenomen in het maken van de concept visie.

Reacties op visie In september 2022 is de eerste concept visie voor het gebied ter inspraak gepubliceerd. Naar aanleiding hiervan zijn twee inloopbijeenkomsten georganiseerd waar bewoners met vragen over de concept visie terecht konden. Ook waren er tijdens de inspraakperiode twee inloopmomenten georganiseerd op het wijkbureau waar bewoners met vragen terecht konden. Utrechters kregen de gelegenheid om op de concept visie te reageren. In totaal hebben ruim 290 mensen hier gebruik van gemaakt en een schriftelijke reactie gegeven. Dat is veel. Daarnaast verschenen in de straten aan de overzijde van de Vecht tegenover het gebied posters voor de ramen waarop tegen de voorgenomen plannen werd geprotesteerd. Ook is er een petitie gestart die door ruim 3000 mensen is ondertekend.

Een pas op de plaats Op basis van het aantal en de inhoud van de reacties is begin 2023 besloten om een pas op de plaats te maken. Uit de reacties bleek dat de concept visie onvoldoende oog had voor de bestaande waarden van het gebied en onvoldoende samen met de omgeving was uitgewerkt. Daarom hebben we ervoor gekozen om een werkgroep te vormen van bewoners, betrokkenen én ambtenaren en met deze werkgroep gezamenlijk een nieuwe visie voor het gebied te maken.

Rapportage zienswijzen concept visie 2022 Alle reacties (zogenaamde ‘zienswijzen’) die we op de eerste visie hebben ontvangen hebben we geanalyseerd en verwerkt tot een rapportage. Met name de thema’s natuur, gebruik en rust, toegankelijk en bereikbaar, sporten en bewegen, recreatie en landbouw worden belangrijk gevonden. Zorgen zijn er over de mogelijke afname van biodiversiteit en natuurwaarden door de voorgestelde plannen. Bewoners benadrukken de rust in het gebied als een waardevol aspect en vrezen dat de voorgestelde plannen deze rust zouden verstoren: zo zou picknicken in het gebied leiden tot overlast en zou dit niet passen binnen het karakter van het gebied. De voorgestelde brug over de Vecht levert vragen en zorgen op over de noodzaak, ontwerp, locatie, kosten, verkeersveiligheid en parkeeroverlast. Veel aandacht gaat uit naar de rol van de boer in de toekomstige inrichting van het gebied, met de wens dat de huidige pachter actief kan blijven. De volledige rapportage van de zienswijzen is als bijlage 1a bij deze participatierapportage gevoegd. Hoe we deze rapportage hebben gebruikt in het participatietraject staat hieronder beschreven. 6

Buurtonderzoek Zuilen en Overvecht In het participatieproces zijn direct omwonenden en belanghebbenden zeer betrokken. In veel participatietrajecten is het geluid van toekomstige doelgroepen minder aanwezig. In dit geval zijn dat de bewoners van Zuilen en Overvecht. Daarom hebben we, in samenwerking met The Social Collective uit Overvecht, straatinterviews gehouden in Overvecht en Zuilen. We hebben willekeurige bewoners bevraagd over Natuurgebied Zuilen. 271 bewoners uit Zuilen en Overvecht namen deel aan dit onderzoek. De ondervraagden uit Overvecht gaven aan minder in Natuurgebied Zuilen te komen omdat in de wijk ook parken en (speel)plekken te vinden zijn. Vooral wandelaars komen vanuit Overvecht naar Natuurgebied Zuilen. Bewoners uit Zuilen komen vaker in het gebied. De bewoners zijn blij met de natuur en rust in het gebied. Ze zijn bang dat het te druk of te aangeharkt wordt als er meer voorzieningen bij komen. Meer wandelpaden en aandacht voor de planten en dieren in het gebied vinden de bewoners wel een goed idee. Ook meer mogelijkheden om te zitten, meer informatieborden over de plek, geschiedenis en groen, plekken om te picknicken en fietsparkeerplekken zijn genoemd. Het volledige buurtonderzoek is als bijlage 1b bij deze participatierapportage gevoegd. Hoe we dit onderzoek hebben gebruikt in het participatietraject staat hieronder beschreven.

Aanpak Betrokkenen Betrokkenen bij het gebied en het (participatie)proces kunnen worden ingedeeld in een aantal groepen, te weten: • De groep geïnteresseerden (deze is gegroeid van circa 350 naar 500 mensen) – deze groep wordt per mail op de hoogte gehouden van de voortgang van het proces • De groep die aanwezig was bij de startbijeenkomst van het participatietraject in mei 2023 om tot een nieuwe plan te komen (circa 85 mensen) – bij deze groep is het procesvoorstel getoetst (mei 2023) en is het tussentijdse resultaat gepresenteerd (december 2023) • De groep die heeft aangegeven zich actief in te willen zetten voor de werkgroep (35 mensen) • De groep die de vaste kern vormde van de werkgroep (14 bewoners en 5 ambtenaren)

Procesvoorstel Als projectteam hebben we een procesvoorstel uitgewerkt. Dit procesvoorstel hebben we in mei 2023 gepresenteerd en getoetst bij een brede groep betrokkenen bij het gebied. Tijdens deze bijeenkomst is input op het proces opgehaald. Kern van de aanpak was zoals gezegd het vormen van een werkgroep van betrokkenen vanuit verschillende buurten rond het gebied waarmee we gezamenlijk de contouren van een nieuwe plan zijn gaan uitwerken. Naar aanleiding van deze avond zijn onder andere de volgende aanpassingen meegenomen: • Bewoners gaven aan zich geen vertegenwoordiger van een buurt te voelen: bewoners spreken in de werkgroep dan ook niet ‘namens’, maar ‘vanuit’ een buurt; • Er werd een kleinere rol voor (commerciële) organisaties verlangd: o.a. Fort aan de Klop is daarom niet bij de werkgroep uitgenodigd; • Daarentegen werd wel gevraagd om een vaste plek in de werkgroep voor de boer in het gebied: dat is daarna ook gebeurd. Tijdens de bijeenkomst in mei 2023 konden geïnteresseerden voor de werkgroep zich melden. In juli 2023 hebben we met alle geïnteresseerden een bijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze

7

bijeenkomst is uitgelegd wat deelname aan de werkgroep betekent en hebben we de uiteindelijke samenstelling van de werkgroep gezamenlijk bepaald.

Spelregels werkgroep Wat vragen we aan de deelnemers van de werkgroep en met welke spelregels hadden we te maken? De opdracht waarmee de werkgroep aan de slag ging was om invulling te geven aan de ambities die door het gemeentebestuur voor het gebied zijn geformuleerd. Daarbij waren een aantal dingen belangrijk, namelijk: - De opdracht serieus nemen: hoe wordt Natuurgebied Zuilen een toegankelijk gebied met een groen, sport en recreatief programma en hoe gaan we de ambities zo goed mogelijk in het gebied een plek geven? - Welke (huidige) kernwaarden van het gebied zijn belangrijk en hoe behouden we deze kernwaarden? - Niet alle ambities kunnen in gelijke mate gerealiseerd en niet alle kernwaarden in gelijke mate behouden, dus: welke keuzes adviseren wij? Dat was de opdracht aan de werkgroep. Om deze opdracht goed uit te kunnen voeren vroegen we ook om commitment op een aantal procesvoorwaarden, te weten: - Niet alle randvoorwaarden uit de opdracht moeten in gelijke mate gerealiseerd - We zetten ons als werkgroep in voor een advies waarin we de opdracht serieus nemen - Alle randvoorwaarden uit de opdracht krijgen een eerlijke kans

Samenstelling werkgroep Bij het samenstellen van de werkgroep was het belangrijk dat deze uit een diverse groep betrokkenen zou bestaan. Daarom hebben we de omgeving van het gebied bekeken en een aantal buurten en organisaties benoemd. Doel was om van elke buurt of organisatie in de omgeving van het gebied één betrokkene in de werkgroep te krijgen. Het ging om: • Direct aanwonenden: o Bewoner Daalseweg – Vechtoever o Bewoner Vechtplantsoen o Bewoner Slotlaan - 2e Polderweg • Bewoners omliggende buurten: o Bewonersorganisatie Overvecht o Bewoner Overvecht o Bewonersorganisatie Zuilen o Bewoner Zuilen o Bewonersorganisatie Oud Zuilen (bijv.: Dorpscommissie) o Bewoner Oud Zuilen o Vertegenwoordiger ondernemersvereniging Bedrijvengebied Overvecht • Organisaties: o Slot Zuylen o Huidige boer In afbeelding 1 en 2 is een overzicht van bovenstaande groepen weergegeven.

8

Afbeelding 1: direct aanwonenden

Afbeelding 2: omliggende buurten

Voor sommige stoelen in de werkgroep hebben we specifieke betrokkenen benaderd, bijvoorbeeld Slot Zuylen of bewonersorganisaties. De overige stoelen hebben we in de bijeenkomst op 5 juli gevuld. In totaal gaven ongeveer 35 aanwezigen aan graag deel te nemen aan de werkgroep. We hebben van alle 35 geïnteresseerden nagegaan vanuit welke buurt zij zouden deelnemen. Vanuit sommige buurten waren meer geïnteresseerden voor één stoel. We hebben deze mensen gevraagd onderling te bepalen wie deel zou nemen. Uiteindelijk is hier dus een vaste groep van 12 bewoners en betrokkenen uitgekomen. Daarnaast namen er vanuit de gemeente 4 ambtenaren deel aan de werkgroep. Werkwijze werkgroep De werkwijze van de werkgroep bestond uit twee fases. In de eerste fase hebben we een aantal verdiepende sessies georganiseerd waarin we steeds afzonderlijk met elkaar hebben nagedacht over één van de onderwerpen die ook in de ambities terugkwam. Dit waren: - Cultuurhistorie - Natuur - Natuurinclusieve landbouw - Sporten, spelen, bewegen, gezondheid - Recreatie en evenementen - Toegankelijkheid, bereikbaarheid, vindbaarheid Tijdens deze sessies hebben we steeds dezelfde opbouw aangehouden: - De thema’s werden ingeleid door een beleidsadviseur van de gemeente die uitlegde wat er over dat thema in de bestuurlijke opdracht staat en waarom. Zij schetsten context.

- Daarna volgende een toelichting over dat thema vanuit de reacties op de eerste visie (wat is er over dit onderwerp gezegd) en wat er uit het buurtonderzoek in Zuilen en Overvecht is gekomen. - Vervolgens kwam een onafhankelijke, externe expert aan het woord die (vanuit zijn of haar kennis en ervaring bij andere projecten) een inspirerende presentatie gaf over het thema. Het idee daarachter was het inspireren en een andere kijk op het thema te geven: “Zo kun je er ook naar kijken, of dit is hoe we het hebben aangepakt in gemeente X, Y en Z”. - Daarna pas gingen we met elkaar in gesprek over hoe we naar het thema kijken, wat we belangrijk vinden, wat we missen en hoe het anders zou kunnen. Hierna was het tijd voor fase 2, de zogenaamde integratiesessies. In deze sessies probeerden we om van alle input uit de verdiepende sessies tot één samenhangend verhaal te komen.

Dit was de meest spannende fase van het proces, omdat de opgave was om hier keuzes te maken: wat voor plek wordt natuurgebied Zuilen? Welke kernwaarden karakteriseren het gebied en hoe gaan we deze waarden behouden, maar ook: waar moeten we een stap terug doen? Welke nieuwe waarden voegen we toe en welke juist niet, en wat betekent dit voor de realisatie van de verschillende ambities? Welke functies geven we (meer) ruimte en welke minder of geen en waarom? Wat vind je er als bezoeker en wat vind je er niet? Kortom: spannende vragen, waarbij de uitdaging was om er als werkgroep met elkaar uit te komen. Wanneer de werkgroep onderling niet tot een consensus over bepaalde onderwerpen zou kunnen komen, dan zouden de dilemma’s

9

voorgelegd worden aan de wethouder, die dan een bestuurlijke afweging over de onderwerpen zou maken. De uitkomsten van de werkgroepsessies zouden we vervolgens terugkoppelen aan een bredere groep betrokkenen. Tot zover de aanpak ‘op papier’. Hoe het proces in de praktijk is verlopen wordt in de volgende paragraaf beschreven.

Bijeenkomsten Het verloop van het proces wordt aan de hand van de verschillende bijeenkomsten beschreven. Sommige bijeenkomsten zijn in de vorige paragraaf al genoemd en/of kort beschreven.

Bijeenkomst 1 – 10 mei 2023: 1e bijeenkomst met grote groep geïnteresseerden Genodigden: de grote groep van ongeveer 350 geïnteresseerden. Doel: aankondigen nieuw traject, afstemming over de nieuwe aanpak. Uitkomst: aangekondigd dat er een nieuw proces komt, afstemming bereikt over hoe het proces is vormgegeven en een groep samengesteld van ongeveer 35 mensen die graag deelnemen aan de werkgroep. Afgesproken dat we eind van het jaar dezelfde groep mensen weer uitnodigen voor een terugkoppeling van het resultaat. Een impressie van deze bijeenkomst op afbeelding 3:

Afbeelding 3: indruk bewonersbijeenkomst 10 mei 2023

Bijeenkomst 2 – 5 juli 2023: afspraken maken met de werkgroep Genodigden: de groep van 35 mensen die willen deelnemen in de werkgroep. Doel: komen tot een kleinere samenstelling en goede vertegenwoordiging uit de omliggende buurten. Daarnaast heeft Floris, naar aanleiding van vragen over het proces die tijdens de eerste bijeenkomst op 10 mei werden gesteld, wat meer uitleg over de (bestuurlijke) context gegeven. Uitkomst: deelnemers vaste werkgroep per buurt bepaald. De buurten waar meer geïnteresseerden voor een plek in de werkgroep zijn dan stoelen beschikbaar, stemmen onderling af hoe zij toch kunnen meedenken. 10

Bijeenkomst 3 – 23 augustus 2023: excursie in het gebied Genodigden: de 35 deelnemers aan de werkgroep. Doel: een inhoudelijke wandeling door het gebied, waarbij toelichting werd gegeven door Korneel Aschman, die onderzoek heeft gedaan naar de cultuurhistorische waarde van het gebied. Tegelijk gaf ecoloog Floris Brekelmans toelichting op de ecologische waarden van het gebied. Uitkomst: tijdens de wandeling vielen twee zaken op: ten eerste ontstond meer besef bij aanwezigen dat de gemeente goed op de hoogte is van de kernwaarden en kwaliteiten van het gebied. Ten tweede werden kwamen een aantal misverstanden aan de orde: de gemeente heeft niet als doelstelling om de boer uit het gebied te laten vertrekt. Ook is het geen doel om alle percelen vrij toegankelijk te maken voor bezoekers. Afbeelding 4 toont een indruk van de excursie:

Afbeelding 4: indruk excursie 23 augustus 2023

Bijeenkomst 4 – 4 oktober 2023: 1e werkgroepbijeenkomst Onderwerpen: cultuurhistorie en natuur. Genodigden: de werkgroep, aangevuld met Cees Rampart (beleidsadviseur erfgoed gemeente Utrecht), Arthur Hoffman (beleidsadviseur ecologie gemeente Utrecht), Martin Vastenhout (adviseur natuurinclusieve landbouw gemeente Utrecht), Korneel Aschman (Aschman Erfgoedadvies), Arda van Helsdingen (landschapsarchitect Waardenburg Ecology), Frederik Hengeveld (WIJ.land advies). Doel: er stonden drie inhoudelijke onderwerpen op de agenda: vanwege de tijd zijn alleen cultuurhistorie en natuur aan bod gekomen. Daarnaast het bevestigen met elkaar dat we achter het gekozen proces staan en met open houding de contouren van de nieuwe visie op het gebied gaan maken. Uitkomst cultuurhistorie: rondwandeling terugbrengen en proberen de drie tijdlagen terug te brengen: de oerlaag, de cultuurhistorische laag en het huidige gebruik. Uitkomst natuur: biodiversiteit laten toenemen is een voorwaarde, alle planten moeten door de bodem gedragen worden, dus plant wat logisch is. Zorg daarnaast voor natuurvriendelijke oevers. Vergroot de verschillen die er al zijn verder uit. Bijvoorbeeld gras versus bomen. Zorg voor zogenoemde zachte overgangen en versterk die overgangen; maak gebruik van de

11

hoogteverschillen. Hoog en droog, laag en nat. Afbeelding 5 toont een impressie van deze bijeenkomst:

Afbeelding 5: de eerste werkgroepbijeenkomst op 4 oktober 2023

Bijeenkomst 5 – 25 oktober 2023: 2e werkgroepbijeenkomst Onderwerpen: landbouwkundig gebruik, gezondheid en sport & bewegen. Genodigden: de werkgroep, aangevuld met Martin Vastenhout (adviseur natuurinclusieve landbouw gemeente Utrecht), Anna Zuidmeer (beleidsadviseur gezondheid gemeente Utrecht), Rogier Koreman (beleidsadviseur sport gemeente Utrecht), Frederik Hengeveld (Wij.land advies), Marieke van Keulen (adviseur sport en bewegen in de openbare ruimte, SportUtrecht) en Mohamed Elkarouni (wijkambassadeur Overvecht). Doel: behandelen inhoudelijke thema’s landbouw, gezondheid, sport & bewegen. Uitkomst: natuurinclusieve landbouw: een pachter als onderdeel van het gebied zodat natuurlijke waarden worden behouden; voedselhagen toevoegen, graan combineren, natuurinclusieve landbouw zorgt voor meer biodiversiteit, meer beleving en ondersteunt de cultuurhistorische waarden. Uitkomst gezondheid en sport: wandelen in groen en rust is heilzaam. Het Manitobabos betrekken bij het gebied. Sport- en beweegtoestellen aan de randen van het gebied om daar meer intensief sporten en bewegen te faciliteren. Er kunnen wandelpaden bij, in en om het gebied. Er liggen kansen om bestaande sportaccommodaties rondom het gebied meer met het gebied te verbinden.

Bijeenkomst 6 – 1 november 2023: 3e werkgroepbijeenkomst Onderwerpen: recreatie, evenementen. Genodigden: de werkgroep aangevuld met Andrea Lion (beleidsadviseur groen en recreatie gemeente Utrecht), Wendy van Vooren (beleidsadviseur evenementen gemeente Utrecht), Maaike Notenboom (adviseur Bureau Buiten) en Mohamed Elkarouni (wijkambassadeur Overvecht). Uitkomst recreatie: recreatie combineren met bestaande natuurwaarden, verbinden van groene gebieden, ontmoeten door middel van bewegen, picknicken midden in het gebied niet faciliteren vanwege vervuiling. Uitkomst evenementen: kleinschalige evenementen zijn al aanwezig, er is geen draagvlak voor grote evenementen. Maak gebruik van bestaande faciliteiten en sportvoorzieningen; nadruk op bewegen 12

en niet verblijven; Slot Zuylen richt zicht op kleine evenementen; opstartpunt/plek kano’s; aanvraag evenementenvergunning getoetst aan schaal en aanwezige evenementen/ activiteiten.

Bijeenkomst 7 – 15 november 2023: 4e werkgroepbijeenkomst Onderwerpen: toegankelijkheid en bereikbaarheid. Genodigden: de werkgroep aangevuld met Arjan van de Werken (beleidsadviseur mobiliteit gemeente Utrecht), Marlies Alvares (U op leeftijd), Annette van den Bosch (voorzitter gezamenlijke werkgroep verkeer Wijkplatform/bewonersplatform Overvecht), Ad Tourné (Wijkplatform Overvecht / Fietsersbond), Taco Nijhoff (Stedelijk Overleg Lichamelijk Gehandicapten Utrecht (SOLGU)) en Mohamed Elkarouni (wijkambassadeur Overvecht). Uitkomst: er worden 3 opties geschetst omtrent het deel van de Vechtdijk tussen Oud-Zuilen en de Muinck Keizerbrug: een (autoluwe) fietsstraat met 30 km-regime, hetzelfde regime maar dan ook nog eenrichtingsverkeer, of tenslotte helemaal autovrij. Gemeente Stichtse Vecht en gemeente Utrecht moeten in gesprek gaan om elkaar te informeren over de ambities. Verder zijn duidelijk te markeren entrees van het gebied gewenst en het beter profileren en herkenbaar maken van het gebied. De oversteekbaarheid van de Fransiscusdreef voor fietsers en voetgangers moet beter. Er zijn veel twijfels over inpasbaarheid, kosten, noodzaak en toegevoegde waarde van een nieuwe brug over de Vecht. Er is meer enthousiasme voor een pont. De toegankelijkheid van minstens een deel van het gebied voor bezoekers met een beperking is gewenst.

Bijeenkomst 8 – 20 november 2023: 5e werkgroepbijeenkomst Onderwerpen: integratie van de verschillende thema’s uit de verdiepende sessies. Genodigden: de werkgroep. Doel: eerste sessie om te integreren wat we hebben besproken. Uitkomst: we gaan van start met de uitgangspunten die we hebben besproken. In onderstaande slide uit de presentatie van de gemeente (afbeelding 6) in deze sessie is een eerste aanzet voor de integratie getoond. Tijdens deze sessie komt al voor het eerst naar voren waar de vertaling van de uitkomsten van de verdiepende sessies tussen een deel van de bewoners in de werkgroep en de gemeente schuurt. Dit gaat vooral over drie thema’s: - Hoeveel ruimte in het gebied primair bestemd blijft voor (natuurinclusief) landbouwkundig gebruik? - Welk deel van het gebied wordt toegankelijk voor bezoekers? - Op welke manier moet de verbinding tussen het gebied en Zuilen verbeterd worden?

Afbeelding 6: slide uit presentatie waarin eerste aanzet tot integratie door gemeente is gedaan

13

Bijeenkomst 9 – 27 november 2023: 6e werkgroepbijeenkomst Onderwerp: integratie van de losse onderwerpen. Genodigden: de werkgroep. Doel: vervolg op de eerste integratiesessie, kijken hoever we kunnen komen met de laatste punten. Uitkomst: er is over veel onderwerpen consensus binnen de werkgroep. Er is echter een aantal onderwerpen waarover we het niet eens kunnen worden. De discussie wordt vooral op de spits gedreven over twee thema’s: wat de primaire bestemming wordt van de verschillende percelen en op welke manier toegankelijkheid in het gebied wordt verbeterd. De gemeente vindt natuurontwikkeling op de percelen in het gebied die tot het Natuurnetwerk Nederland behoren van groot belang, en vindt dat natuurontwikkeling hier maximaal de ruimte moet krijgen. Bovendien ziet de gemeente graag dat er over meerdere percelen in het gebied (waaronder de Hoge Akker) gemaaide paden worden aangelegd, zodat bezoekers meer wandelmogelijkheden worden geboden en de percelen toegankelijk en beleefbaar worden. Het merendeel van de bewoners in de werkgroep is van mening dat natuurinclusief agrarisch gebruik in het gebied de meeste ruimte moet krijgen. Zij stellen dat het agrarisch gebruik de belangrijkste kernwaarde van het gebied is, en bovendien dat door het natuurinclusief maken van het agrarisch gebruik de natuurdoelen in het gebied óók worden behaald.

Het toegankelijk maken van de percelen is volgens deze groep onnodig en onwenselijk: onnodig omdat met het toevoegen van veel wandelpaden langs de perceelgrenzen het gebied ook beter toegankelijk en beleefbaar wordt gemaakt, onwenselijk omdat dit een negatief effect heeft op het landbouwkundig gebruik van de percelen (percelen worden ongeschikt voor het produceren van voedsel voor menselijke consumptie door vervuiling). Tot slot zou het ook de ontwikkeling van natuur in de weg staan. Over deze twee thema’s, evenals de vraag hoe de verbinding met Zuilen kan worden verbeterd, blijft onenigheid bestaan binnen de werkgroep. Besloten wordt de voorlopige resultaten gezamenlijk terug te koppelen aan de grotere groep betrokkenen en wethouder Linda Voortman. Bijeenkomst 10 – 6 december 2023: 2e bijeenkomst met grote groep geïnteresseerden Onderwerp: terugkoppeling van de voorlopige resultaten werkgroep aan de grote groep geïnteresseerden en wethouder Linda Voortman. Genodigden: de groep van 350 – 500 geïnteresseerden, en wethouder Linda Voortman. Doel: terugkoppeling resultaten door de werkgroep, wethouder vragen richting te geven aan het vervolg. Uitkomst: het plan was om namens de werkgroep een gezamenlijke presentatie te geven, waarin de werkgroep kon presenteren over welke onderwerpen overeenstemming is en waarover nog niet.

De wethouder kon deze informatie meenemen en aangeven hoe zij dacht dat we tot een afronding konden komen van de nieuwe visie. In de voorbereiding bleek een gezamenlijke presentatie lastiger dan gehoopt. Uiteindelijk hebben landschapsarchitect Fred van Eeden namens de gemeente en een bewoner namens het merendeel van de bewoners in de werkgroep toch een min of meer gezamenlijke presentatie over zowel de consensus als de meningsverschillen kunnen geven. Daarnaast was een ander werkgroeplid gevraagd een reflectie op het proces te geven: dit werkgroeplid maakte van deze gelegenheid gebruik en deelde daarnaast ook inhoudelijk een visie op de plannen. Helaas bleef er hierdoor minder ruimte over dan vooraf gehoopt voor vragen en discussie met de grote groep aanwezigen. Tot slot gaf wethouder Voortman aan erg blij te zijn met de behaalde resultaten (de consensus op vele thema's). Ze gaf daarnaast aan wat tijd nodig te hebben om een passend vervolg uit te 14

stippelen. Haar indruk op het moment was dat het weinig zin heeft om de werkgroep nog langer met elkaar te laten discussiëren over de nog openstaande thema’s. Het leek er dan ook op dat het moment was bereikt waarop zij een bestuurlijke afweging over de openstaande discussiepunten moest gaan maken.

Bijeenkomst 11 – 22 januari 2024: 7e werkgroepbijeenkomst Onderwerp: dialoog met wethouder over openstaande discussiepunten en maken vervolgafspraken. Genodigden: de werkgroep, wethouder Linda Voortman. Doel: de leden van de werkgroep hebben aangegeven dat er een sterke behoefte leefde om in dialoog te gaan over de visie. Zij gaven aan dat daar op 6 december niet voldoende de gelegenheid voor is geweest. In de beloofde terugkoppeling door wethouder Linda Voortman gaf zij aan dat het nu aan haar is om een bestuurlijke afweging over de openstaande discussiepunten te maken. Voordat ze deze afweging kon maken wil ze zich nogmaals goed laten informeren door de bewoners in de werkgroep. Daarom heeft zij de werkgroepleden uitgenodigd om de openstaande dilemma’s nog eens met elkaar te bespreken. Uitkomst: een werkgroeplid heeft namens het merendeel van de bewoners de standpunten ten aanzien van de openstaande discussiepunten aan wethouder Voortman toegelicht. Vervolgens heeft de wethouder uitgebreid de gelegenheid gekregen om hier vragen over te stellen. Tot slot gaf zij aan over de dilemma’s een bestuurlijke afweging te gaan maken. Nog voor het plan inclusief bestuurlijke afwegingen gepubliceerd wordt, heeft zij nog aan de werkgroep beloofd om in een aparte bijeenkomst de afwegingen nog eens toe te lichten. De avond werd door de aanwezigen als constructief en positief ervaren.

In afbeelding 7 een impressie van de avond.

Afbeelding 7: bewoners overhandigen presentatie ‘Cultuurgebied Zuilen’ aan wethouder Voortman

Bijeenkomst 12 – 28 februari 2024: wandeling gebied Onderwerp: een wandeling door het gebied met enkele leden van de werkgroep. Genodigden: wethouder Linda Voortman, projectmanager Floris van Proosdij, een werkgroeplid de pachter van het gebied. 15

Doel: er was bij enkele leden van de werkgroepleden behoefte aan een contactmoment met de wethouder. Hier is gehoor aan gegeven. Uitkomst: een goede bijeenkomst waarbij nog eens verder kon worden gepraat over de thema’s die in de werkgroepsessies zijn besproken. Er is tijdens de wandeling gepraat over het gebied en de keuzes die nog moeten worden gemaakt. Daarnaast was het goed om elkaar in klein gezelschap wat uitvoeriger te spreken. Afbeelding 8 toont een impressie van de wandeling.

Afbeelding 8: wethouder Voortman en twee werkgroepleden tijdens een wandeling door het gebied

Bijeenkomst 13 – 23 april 2024: 8e (en laatste) werkgroepbijeenkomst Onderwerp: beloofd gesprek tussen wethouder Voortman en de werkgroep over de bestuurlijke afwegingen die zijn gemaakt. Genodigden: de werkgroep, wethouder Linda Voortman, Arthur Hoffman (beleidsadviseur ecologie gemeente Utrecht). Doel: toelichten van door wethouder Voortman gemaakte afwegingen in de concept-plan die naar de raad wordt gestuurd. Uitkomst: de wethouder heeft in een presentatie de belangrijkste uitgangspunten en doelen uit het toekomstbeeld geschetst. Vervolgens heeft zij de drie openstaande discussiepunten besproken en haar bestuurlijke afweging toegelicht. Er was daarna ruimte voor vragen. Niet alle werkgroepleden zijn tevreden met de uitkomsten, maar er werd ook waardering uitgesproken voor het feit dat de gemeente veel input uit de werkgroep in het plan heeft meegenomen. De avond en daarmee het werkgroeptraject werden in een goede sfeer afgesloten.

(Vindt nog plaats): bijeenkomst 14 – eind mei / begin juni 2024: 3e bijeenkomst met grote groep geïnteresseerden Onderwerp: informeren van grote groep geïnteresseerden over uitkomsten werkgroeptraject en vragen beantwoorden over concept plan Genodigden: de grote groep van 350 – 500 geïnteresseerden Doel: informeren over uitkomsten proces en definitieve inhoud nieuwe concept plan Uitkomst: er wordt een informatiemarkt ingericht waar geïnteresseerden terecht kunnen voor uitleg over de inhoud van de concept plan en vragen kunnen stellen. Bijzondere aandacht zal worden besteed aan de keuzes die zijn gemaakt en het toelichten van de afwegingen. Ook zijn een aantal projectteamleden op twee dagen aanwezig op de wijkbureaus Overvecht en Noordwest om daar eventuele vragen van bewoners te beantwoorden.

16

Uitkomsten Ondanks de zorgen stonden de werkgroepleden niet uitsluitend negatief tegenover veranderingen in het gebied. Er werd erkend dat bewoners in een groeiende stad behoefte en recht hebben op groen in de omgeving. Natuurgebied Zuilen wordt gezien als een parel, die veel potentie heeft om Utrechters prachtig en bijzonder groen dichtbij huis te laten ervaren. De zorgen spitsten zich vooral toe op de vraag hoe dit doel moet worden bereikt: welke aanpassingen in het gebied zijn wel of niet wenselijk en welke kernwaarden staan op het spel? Wat moeten we de bezoeker bieden in het gebied en wat niet? De gesprekken die tijdens dit intensieve proces zijn gevoerd hebben geleid tot meer wederzijds begrip. De eerste sessies begonnen afstandelijk, waarna er meer toenadering in de groep ontstond. Die toenadering verminderde aanzienlijk tijdens de integratiesessies. Dat laatste is niet ongebruikelijk, omdat in deze fase van het proces keuzes gemaakt moeten worden.

De denktank Tijdens de integratiefase is binnen de werkgroep een aparte groep ontstaan: deze groep bestond uit het merendeel van de bewoners in de werkgroep en noemde zichzelf ‘de denktank’. Dit deel van de werkgroep heeft een eigen plan gemaakt (“Cultuurgebied Zuilen”) met een groep gelijkgestemden binnen de werkgroep. Dit plan is als bijlage 1c aan deze rapportage toegevoegd.

Consensus Nu al wordt Natuurgebied Zuilen door bezoekers en omwonenden zeer gewaardeerd. Een aantal kernwaarden komt in zowel de zienswijzen, het buurtonderzoek als in de werkgroepen vaak terug. Landbouw, natuur en cultuurhistorie komen er samen. Mensen genieten van de natuurlijke schoonheid van het gebied, met bomen, weilanden en de aanwezigheid van water. Ook de aanwezigheid van dieren, zoals vogels, ooievaars, koeien, hazen en vleermuizen wordt gewaardeerd. Kernwaarden zijn ook rust en stilte. Het gevoel dat je echt even uit de stad bent en van de natuur kan genieten. Velen waarderen het feit dat het gebied nog relatief ongerept en niet ‘aangeharkt’ is.

Uiteindelijk mogen we als gemeente concluderen dat er over veel onderwerpen overeenstemming is gevonden: • De rijke cultuurhistorie moet beter beleefd moet kunnen worden door bezoekers • De natuur krijgt een boost in het gebied • Het landbouwkundig gebruik in het gebied wordt natuurinclusief • Wandelen blijft de belangrijkste bezigheid voor bezoekers van het gebied: het aantal wandelpaden neemt flink toe • In de kern van het gebied wordt de rust behouden, aan de randen mag meer ‘reuring’ ontstaan • We maken entrees waar mensen hun fiets goed kwijt kunnen, kunnen sporten en picknicken • Het gebied moet door meer mensen makkelijker bereikt kunnen worden • Het gebied mag een sterkere identiteit, herkenbaarheid en dus vindbaarheid krijgen

Geen consensus Er was over een aantal onderwerpen nog geen overeenstemming: • De natuur krijgt weliswaar een boost in het gebied, maar op welke manier en hoe zich dit tot het landbouwkundig gebruik verhoudt, blijft een punt van onenigheid. De opdracht van de raad vraagt om de realisatie van meer natuur. Het merendeel van de bewoners in de werkgroep ziet de transitie naar natuurinclusieve landbouw als de beste manier om de natuurwaarden in dit gebied te verhogen naar het gewenste niveau. Het ambtelijke deel van de werkgroep wil op een aantal percelen natuurontwikkeling expliciet de ruimte geven, en het landbouwkundig gebruik hierop volgend laten zijn;

17

•

•

Wandelen blijft weliswaar een kernwaarde in het gebied, maar toegankelijkheid en beleefbaarheid blijft een punt van onenigheid. De opdracht van de raad vraagt om het gebied toegankelijker te maken. Het merendeel van de bewoners in de werkgroep wil de toegankelijkheid vergroten door schouwpaden en klompenpaden langs de perceelgrenzen toe te voegen en bestaande paden aan elkaar te verbinden. Zij wil geen extra paden dwars over percelen toevoegen. Het ambtelijke deel van de werkgroep wil naast deze maatregelen ook nog een aantal paden dwars over de percelen toevoegen ten behoeve van de doelstelling van verbeterde toegankelijkheid; Het gebied moet door meer mensen makkelijker bereikt kunnen worden, maar over het verbeteren van de verbinding met Zuilen blijft een punt van onenigheid. De opdracht van de raad vraagt om verbetering van de verbinding met Zuilen. Het merendeel van de bewoners in de werkgroep is van mening dat een nieuwe brug over de Vecht om deze verbinding te verbeteren onhaalbaar en onwenselijk is. Het ambtelijke deel van de werkgroep wil een mogelijke nieuwe oeververbinding niet op voorhand uitsluiten.

Afronding Zoals hierboven beschreven: wethouder Linda Voortman heeft de laatste keuzes gemaakt. Deze keuzes zijn aan de werkgroep teruggekoppeld in een bijeenkomst op 23 april. Deze bijeenkomst vormde ook de afronding van het participatietraject met deze werkgroep richting een nieuw plan voor het gebied. De participatie voor deze fase zit erop, nu is de politiek aan zet om een besluit te nemen over het toekomstbeeld dat voorligt.

Communicatie We hebben naast het voeren van gesprekken met de werkgroep, een grote groep geïnteresseerden regelmatig geïnformeerd. Tenslotte is er veel 1-op-1 contact met mensen die vragen hebben gesteld via mail of telefoon.

Updates aan de grote groep: Datum 09-03-2023 07-07-2023

Communicatie terugblik proces eerste concept visie en vooruitblik hoe nu verder informatie update over welke proces stappen zijn er sinds maart zijn gezet

21-11-2023 21-12-2023

uitnodiging bijeenkomst 6 dec : resultaten van de werkgroep informatie update 6 dec

12-02-2024

aanvullende update n.a.v. de bijeenkomst op 6 dec en gesprek 22 jan werkgroep met wethouder

14-04-2024

Informatie over planning en vervolgstappen plan

Nieuwsbrief We hebben regelmatig berichten geplaatst in de digitale nieuwsbrief van de Gemeente Utrecht.

E-mails Het emailadres natuurgebiedzuilen@utrecht.nl is veel gebruikt door zowel leden van de werkgroep en de adviesgroep, als ook geïnteresseerden die niet direct betrokken zijn. Het is een laagdrempelige manier om persoonlijk contact te hebben en mensen antwoord te geven op hun vragen.

18

We hebben pro-actief regelmatig updates en uitnodigingen verstuurd via het mailadres naar de vele honderden mensen die hebben aangegeven graag op de hoogte te worden gehouden.

Webpagina op Utrecht.nl Op de site van de stad is natuurlijk een aparte pagina ingericht voor het gebied. Hier is de laatste informatie te vinden en zijn de documenten te downloaden. De site is regelmatig geüpdatet.

Documentaire In het begin van het traject zijn we benaderd door Babbe de Thouars. Zij is een onafhankelijke documentairemaker die in de buurt woont en regelmatig door het gebied fietst. Haar interesse was gewekt door de onvrede die bij veel mensen heerste over de oorspronkelijke visie. Zij wilde graag een documentaire maken over hoe de gemeente omgaat met participatie en weerstand. Haar insteek was een objectieve documentaire te maken waarbij ze bij zoveel mogelijk bijeenkomsten aanwezig zou zijn. Niet alleen de bijeenkomsten van de werkgroep maar ook de interne overleggen van het projectteam en die van leden van de werkgroep. We hebben hieraan meegewerkt. Babbe heeft bijna alle participatiemomenten gefilmd, is bij veel interne gemeentelijke overleggen aanwezig geweest en heeft daarnaast veel interviews gehouden met bewoners, ambtenaren en bestuurders. We weten op dit moment nog niet wanneer de documentaire klaar is en waar deze te zien zal zijn. In afbeelding 9 wordt Floris Brekelmans (beleidsadviseur ecologie gemeente Utrecht) geïnterviewd voor deze documentaire.

Afbeelding 9: Floris Brekelmans (beleidsadviseur ecologie gemeente Utrecht) wordt geïnterviewd

19

3. Bijlagen Bijlage 1a: rapportage reacties concept visie 2022 De rapportage die is gemaakt van de reacties op de concept visie uit 2022. Zie voor deze bijlage het aparte bestand.

Bijlage 1b: buurtonderzoek Zuilen en Overvecht Het buurtonderzoek dat in opdracht van de Gemeente Utrecht is uitgevoerd door The Social Factory in Zuilen en Overvecht. Zie voor deze bijlage het aparte bestand. Bijlage 1c: alternatief plan ‘Cultuurgebied Zuilen’ Het alternatieve plan dat is gepresenteerd door een groep werkgroepleden dat zichzelf ‘de denktank’ heeft genoemd, met als titel ‘Cultuurgebied Zuilen’. Zie voor deze bijlage het aparte bestand.

20

Natuurgebied Zuilen Rapportage zienswijzen conceptvisie 1.0

Versie:

definitief

Natuurgebied Zuilen | Rapportage zienswijzen conceptvisie september ’23

Colofon Projectteam Arjan van de Werken Floris Brekelmans Floris van Proosdij Fred van Eeden Gerben van den Hurk Kees Rampart Laura da Rosa-Breuk Marisse Blom Martin Vastenhout Mieke Span Peter Andersen Rogier Koreman Simone Ketelaars Wendy van Vooren

Adviseur mobiliteit Adviseur ecologie Projectmanager Landschapsarchitect Omgevingsmanager Adviseur erfgoed & cultuurhistorie Projectsecretaris Adviseur juridische zaken Adviseur natuurinclusieve landbouw Adviseur groen & recreatie Technisch projectleider Adviseur sporten & bewegen Communicatieadviseur Adviseur vrijetijdseconomie

Opdrachtgever Janny Straatsma

Opgavemanager groene leefomgeving

Redactie rapportage Floris van Proosdij Gerben van den Hurk Laura da Rosa-Breuk Simone Ketelaars

Datum 20 september 2023

Meer informatie Website: Mail:

www.utrecht.nl/natuurgebiedzuilen natuurgebiedzuilen@utrecht.nl

Natuurgebied Zuilen | Rapportage zienswijzen conceptvisie september ’23

Inhoud 1

Inleiding

4

Opzet en doel van deze rapportage

4

2

Samenvatting

5

3

De zienswijzen

7

3.1

Aantallen

7

3.2

Thema’s

9

4

Zorgen, vragen, suggesties, waardering

10

4.1

Issues

10

4.2

Vragen, zorgen, suggesties en waardering per thema

10

4.2.1

Toegankelijk en bereikbaar

12

4.2.2

Natuur

13

4.2.3

Proces

14

4.2.4

Natuurinclusieve landbouw

15

4.2.5

Algemeen

15

4.2.6

Gebruik en rust

16

4.2.7

Overige thema’s

17

Bijlage 1: analyse zienswijzen

19

Natuurgebied Zuilen | Rapportage zienswijzen conceptvisie september ’23

1 Inleiding Opzet en doel van deze rapportage Natuurgebied Zuilen bestaat nu vooral uit weilanden. We willen hier meer verschillende soorten bomen, bloemen, planten, insecten en dieren de ruimte geven. Maar ook meer ruimte voor iedereen om te wandelen, van de natuur te genieten, te sporten en de cultuurgeschiedenis te ervaren. Natuurgebied Zuilen gaat zorgen voor meer natuur en openbaar groen in de stad. Dat is nodig om Utrecht gezond en aangenaam te houden voor het groeiend aantal inwoners. Het gebied ligt voor een deel in een rijksmonument en is onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie (UNESCO Werelderfgoed) en het Natuurnetwerk Nederland. Dat betekent dat er bijvoorbeeld geen nieuwe gebouwen in het gebied mogen komen. We maakten in 2022 een voorlopige visie voor het gebied. Daarin staan de doelen, uitgangspunten en mogelijke aanpassingen van het gebied. Eerdere reacties van bewoners en gebruikers hebben we zoveel mogelijk verwerkt. In september 2022 is deze voorlopige visie voor het gebied gepubliceerd. Bijna 300 mensen reageerden hier schriftelijk op. Dat is veel. Daarom zetten we een stap terug. Dat het natuurgebied verandert, staat vast. Maar we willen graag dat de visie goed aansluit bij wensen van de huidige én toekomstige gebruikers. Daarom hebben we een werkgroep samengesteld met bewoners en gebruikers vanuit verschillende belangen.

Met deze werkgroep werken wij de komende tijd samen aan een nieuwe versie van de visie. We gebruiken alle zienswijzen op de eerste versie van de visie als input voor de gesprekken met de werkgroep om tot een nieuwe versie te komen. Daarom is besloten om niet in de vorm van een reactienota op alle individuele opmerkingen en vragen te reageren. In plaats daarvan hebben we deze rapportage opgesteld. Voor deze rapportage hebben we alle zienswijzen zorgvuldig doorgenomen en geteld hoe vaak de verschillende thema’s uit de visie zijn genoemd in de zienswijzen. We hebben geteld hoeveel vragen zijn gesteld, zorgen zijn geuit, suggesties voor verbetering van de visie zijn gedaan en waarover juist waardering is uitgesproken. Vervolgens hebben we per thema op een rij gezet over welke specifieke onderwerpen de meeste vragen, zorgen suggesties en waarderingen zijn geuit. Hiermee geven we een overzicht van de belangrijkste thema’s en onderwerpen die spelen onder de indieners van een zienswijze. Tot slot: Iedereen heeft de mogelijkheid gehad om een zienswijze in te dienen. Dat betekent dat – ondanks dat een groot aantal betrokkenen (289 in totaal) de moeite heeft genomen een zienswijze in te dienen - de uitkomsten van deze raadpleging niet representatief zijn.

Daarom hebben we de leden uit de werkgroep zorgvuldig gekozen om zo een diverse groep betrokkenen en belanghebbenden over het project mee te laten denken. Daarnaast hebben we een aanvullend bewonersonderzoek in Zuilen en Overvecht gehouden over Natuurgebied Zuilen.

Natuurgebied Zuilen | Rapportage zienswijzen conceptvisie september ’23

2 Samenvatting Er zijn, zoals gezegd, 289 zienswijzen ingediend. Een zienswijze bestaat vaak bestaan uit meerdere vragen, opmerkingen en suggesties. We zagen vooral veel vragen: 6744 stuks. Er zijn ook veel zorgen geuit, in totaal 4187 stuks. Tenslotte waren er 680 suggesties en 242 uitingen van waardering. Wij hebben daarmee een beeld gekregen van welke thema’s het meest leven bij de indieners, zowel in positieve als in negatieve zin zijn. Met name de thema’s natuur, gebruik en rust, toegankelijk en bereikbaar, sporten en bewegen, recreatie en landbouw worden belangrijk gevonden. Daarnaast zijn diverse algemene punten aangestipt en gaat het in veel zienswijzen ook over het proces. Het thema natuur wordt het vaakst genoemd, in vier hoofdonderwerpen: huidige natuurwaarden, dieren, beheer en bomen. De meeste vragen en zorgen gaan over de impact van het openstellen van het gebied op de bestaande natuurwaarden. Veel mensen vragen zich af of de gemeente de huidige natuurwaarden, zoals graslanden en soorten in het gebied, voldoende in kaart heeft gebracht. De zorgen richten zich op de afname van biodiversiteit en natuurwaarden door de voorgestelde plannen, waarbij het behoud van de huidige situatie vaak wordt genoemd als oplossing om het unieke karakter te behouden.

Het thema 'gebruik en rust' belicht verschillende onderwerpen, waaronder overlast, leefbaarheid en veiligheid, verblijfsmogelijkheden, drukte en rust, en honden in het gebied. Veel zorgen worden geuit over mogelijke overlast, zoals afval en geluidsoverlast, als gevolg van de geplande verblijfsplekken zoals bankjes en picknicktafels. Bewoners benadrukken de rust in het gebied als een waardevol aspect en vrezen dat de voorgestelde plannen deze rust zouden verstoren. Er is ook aandacht voor honden in het gebied, met zowel oproepen voor handhaving van het losloopverbod als voor het creëren van een hondenspeelweide. Belangrijke onderwerpen rond bereikbaarheid en toegankelijkheid zijn onder andere de Vechtbrug, waar vragen en zorgen bestaan over de noodzaak, ontwerp, locatie, kosten, verkeersveiligheid en parkeeroverlast. Het fietspad over de atletiekbaan roept vergelijkbare vragen en zorgen op, met aandacht voor de veiligheid van sporters en fietsers, evenals de algemene veiligheid van het atletiekcomplex. Bereikbaarheid wordt besproken, waarbij suggesties worden gedaan om het comfort voor fietsers op de 2e Polderweg te vergroten en de weg autoluw te maken. Zorgen zijn er over de verkeerssituatie op de Vechtdijk, onder andere over sluipverkeer en de kruising met de Vechtbrug. Tot slot wordt de verbetering van rolstoeltoegankelijkheid in het gebied gevraagd.

Over recreatie en sport zien we dat het onderwerp picknicken vaak wordt genoemd. Veel indieners maken zich zorgen dat dit leidt tot overlast en het past niet binnen het karakter van het gebied. Met name picknicktafels (evenals eerder ook genoemde bankjes) zijn een doorn in het oog. Als er dan toch gepicknickt kan worden in het gebied, dan liever op de grond in het gras. Er worden binnen het thema sporten en bewegen twee punten vaak genoemd. Ten eerste wordt de noodzaak van meer sportvoorzieningen in het gebied betwist: er zou al voldoende aanbod in de omgeving zijn. Ten tweede

Natuurgebied Zuilen | Rapportage zienswijzen conceptvisie september ’23

worden de wandelpaden vaak genoemd: deze zouden ook in voldoende mate in het gebied aanwezig zijn en dus ziet men geen behoefte aan uitbreiding van de paden. Veel aandacht gaat uit naar de dieren in het gebied, met specifieke zorgen over het verdwijnen van bepaalde diersoorten, zoals hazen, kievieten en ooievaars. Pleidooien worden gehouden voor het behoud van deze dieren in het gebied. Het beheer van het gebied wordt als aandachtspunt benoemd, met suggesties om achterstallig beheer aan te pakken en handmatig beheer te overwegen. Er is ook aandacht voor het omgaan met essentaksterfte en het opstellen van een beheerplan. De ontwikkeling van het bomenbestand wordt positief ontvangen, maar er is weerstand tegen het kappen van bomen voor het herstellen van zichtlijnen. Het rapport behandelt het thema 'natuurinclusieve landbouw' met de meest genoemde onderwerpen als de pachter en biologische en natuurinclusieve landbouw. Veel aandacht gaat uit naar de rol van de pachter in de toekomstige inrichting van het gebied, met de wens dat de huidige pachter actief kan blijven. Er wordt opgemerkt dat de pachter financieel moet kunnen blijven functioneren en dat ondersteuning nodig is bij de overgang naar biologische en natuurinclusieve landbouw als agrarisch gebruik wordt voortgezet. Daarnaast is er kritiek op het (participatie) proces.

Bewoners voelen zich onvoldoende betrokken bij de planvorming, maar daartegenover is er ook positieve waardering voor de participatie. Er wordt gesuggereerd om omwonenden beter te betrekken bij het vervolgtraject. Verder zijn er vragen over waarom het project is opgenomen in de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU) 2040, welke behoefte het project vervult, de definitie van 'openbaar toegankelijk groen' zoals vermeld in de RSU, en waarom het huidige Natuurgebied Zuilen niet als 'groen' wordt beschouwd volgens de RSUcriteria. Het rapport constateert bovendien dat de ontwikkelingen in de visie volgens velen niet passen binnen het huidige bestemmingsplan, wat leidt tot vragen over mogelijke wijzigingen daarin. Binnen het thema 'algemeen' zijn de belangrijkste onderwerpen de visie, noodzaak en financiën. De noodzaak van de voorgestelde aanpak wordt in twijfel getrokken, met de suggestie om het gebied onveranderd te behouden vanwege de huidige schoonheid en de mogelijkheid om het geld elders te besteden. In de overige thema's worden tenslotte diverse zorgen en suggesties geuit. Onder het thema water wordt de oorsprong van de Vechtarm in twijfel getrokken. Bij evenementen is er bezorgdheid over grootschalige evenementen die de rust en leefbaarheid verstoren. Cultuurhistorie baart zorgen vanwege het dreigende verlies van historische waarde in het gebied.

Horeca veroorzaakt zorgen over de noodzaak van nieuwe horecagelegenheden. Onder recreatie wordt de bezorgdheid geuit over faciliteiten voor picknicken. Tot slot is er bezorgdheid over mogelijke vermindering van de huidige landschappelijke waarden.

Natuurgebied Zuilen | Rapportage zienswijzen conceptvisie september ’23

3 De zienswijzen 3.1

Aantallen

In totaal zijn er 289 zienswijzen ingediend. Een aantal zienswijzen bestaat uit steunbetuigingen voor andere zienswijzen. In totaal zijn er 4 verschillende zienswijzen waar door anderen steun aan is betuigd. Twee van deze zienswijzen hebben een titel, de andere twee hebben we getiteld op basis van de datum waarop ze zijn ingediend. Unieke reacties en steunbetuigingen Sommige zienswijzen waarin steun wordt betuigd aan één (of meer) van deze vier zienswijzen bestaan uit alleen een steunbetuiging. Sommige hebben naast de steunbetuiging nog een eigen toevoeging. Hieronder het overzicht van de aantallen (tabel 1): Tabel 1: overzicht aantallen en steunbetuigingen

Zienswijzen Totaal zienswijzen Zienswijzen bestaande uit alleen steunbetuiging Aantal unieke zienswijzen Zienswijzen bestaande uit steunbetuiging plus eigen toevoeging Aantal steunbetuigingen totaal

Aantal 289 43 (46 steunbetuigingen)* 246 23 (28 steunbetuigingen)* 74

*Een aantal zienswijzen steunt meerdere andere zienswijzen

Steunbetuigingen In totaal zijn aan vier zienswijzen door meerdere indieners steun betuigd. Hieronder een overzicht hiervan (tabel 2): Tabel 2: overzicht steunbetuigingen

Zienswijzen waaraan steun is betuigd Steunbetuigingen aan zienswijze B123 '21 nov 2022' Steunbetuigingen aan zienswijze B132 'De drek is geen heilige' Steunbetuigingen aan zienswijze B136 'Alles van waarde is weerloos' Steunbetuigingen aan zienswijze B137 '22 nov 2022'

Aantal 2 13 57 2

NB Alle zienswijzen hebben vanwege privacy redenen een eigen geanonimiseerd nummer toegewezen gekregen. Indieners We hebben bij herkomst van de zienswijzen een onderscheid gemaakt tussen drie groepen: individuen, lokale partijen (organisaties in de directe nabijheid van het plangebied) en overige organisaties (dat zijn

Natuurgebied Zuilen | Rapportage zienswijzen conceptvisie september ’23

partijen die niet persé in de directe nabijheid van het plangebied zitten maar om een andere reden betrokken zijn bij het gebied en project). In totaal hebben 278 individuele burgers een zienswijze ingediend. Daarnaast hebben 9 lokale partijen en 2 organisaties een zienswijze ingediend. De 9 lokale partijen die een zienswijze hebben ingediend zijn: - Atletiekbaan Overvecht - Dorpscommissie Oud Zuilen - Fort aan de Klop - Groep bewoners - Melkveebedrijf - Ondernemersvereniging Nieuw Overvecht - Slot Zuylen - Stadstuin Zuilen - Wijkplatform Overvecht De 2 organisaties die een zienswijze hebben ingediend zijn: - Stadswijngaard Utrecht - SportUtrecht Omvang De zienswijzen verschillen in omvang. Sommige zienswijzen bestaan uit slechts één zin en sommige zienswijzen zijn zeer uitgebreid. In totaal zijn 160 korte zienswijzen ingediend – dat wil zeggen bestaande uit maximaal één alinea en hebben vaak een algemeen karakter of zijn gericht op één of enkele specifieke punten. Daarnaast zijn 42 middelgrote zienswijzen ingediend – tot enkele alinea’s en vaak over meerdere thema’s. Tot slot zijn er 87 uitgebreide zienswijzen ingediend – vaak bestaande uit meerdere pagina’s en over een groot aantal thema’s uit de visie.

Onder deze 87 uitgebreide zienswijzen vallen ook de steunbetuigingen (alle vier de gesteunde zienswijzen zijn uitgebreid) – alle steunbetuigingen zijn dus als uitgebreide zienswijze geteld. Tot slot hierover: de indeling ‘kort’, ‘middelgroot’ en ‘uitgebreid’ is tot op zekere hoogte arbitrair. Belangrijker zijn de thema’s en de zorgen, vragen, suggesties en waarderingen waar we hieronder verder op focussen. Oordeel Alle zienswijzen zijn ingedeeld in een (globale) houding ten opzichte van de visie. In totaal waren 15 zienswijzen uitgesproken positief over de plannen, 43 zienswijzen waren overwegend positief met één of meerdere kanttekeningen, 6 reacties waren niet uitgesproken voor of tegen de plannen, 81 reacties waren overwegend negatief maar boden wel enige ruimte voor bepaalde elementen ui de visie, en tenslotte waren 187 reacties uitgesproken negatief over de plannen.

Natuurgebied Zuilen | Rapportage zienswijzen conceptvisie september ’23

3.2

Thema’s

Onderstaande ranglijst van thema’s waarover de indieners van een zienswijze zich hebben uitgesproken staan op volgorde van vaakst genoemd thema. Voor de volledigheid zijn in de laatste kolom van tabel 3 ook de aantallen weergegeven van uitsluitend de unieke reacties. Dit overzicht laat dus zien in hoeveel reacties een bepaald thema voorkomt (veel reacties gaan over meerdere thema’s). Het laat nog niet zien hoeveel specifieke vragen, zorgen, suggesties en waarderingen zijn gedaan (daarover meer in het volgende hoofdstuk) en ook niet welke specifieke onderwerpen vaak zijn genoemd en wat gezegd is . Tabel 3: in hoeveel zienswijzen is een bepaald thema genoemd

Thema Natuur Algemeen Gebruik en rust Toegankelijk en bereikbaar Sporten en bewegen Proces Recreatie Natuurinclusieve landbouw Evenementen Horeca Cultuurhistorie Water Landschap Visie Overig

Aantal zienswijzen genoemd Aantal zienswijzen genoemd (Incl. steunbetuigingen) (alleen unieke reacties) 206 134 196 124 173 101 162 90 126 54 124 52 115 43 112 42 93 23 92 22 91 21 86 16 34 21 13 13 5 5

Uit dit overzicht ontstaat dus een beeld welke thema’s het meest leven bij de indieners. Dit kan zowel in positieve als negatieve zin zijn, dat laat dit overzicht niet zien. Het laat wel zien welke thema’s van belang worden gevonden. Hier zie je dus dat de thema’s natuur, gebruik en rust, toegankelijk en bereikbaar, sporten en bewegen, recreatie en landbouw belangrijk worden gevonden. Evenementen, horeca, water en landschap minder. Daarnaast worden vaak algemene punten aangestipt en gaat het in veel zienswijzen ook over het proces.

Natuurgebied Zuilen | Rapportage zienswijzen conceptvisie september ’23

4 Zorgen, vragen, suggesties, waardering 4.1

Issues

Je kunt de issues die in de zienwijzen genoemd worden indelen in een aantal categorieën, namelijk: - Zorgen: dit zijn gevallen waarbij een kritische noot wordt gezet bij de inhoud van de visie of een bepaald specifiek onderwerp. Dit gaat dus altijd over zaken waarmee de indiener het oneens is of waarvan men vindt dat dit niet of anders zou moeten - Vragen: bepaalde vragen die over de visie of een onderwerp zijn gesteld - Suggesties: dit zijn aanvullingen op de visie of een suggestie tot aanpassing van een onderdeel - Waardering: dit zijn positieve punten uit de visie die worden benoemd In totaal zijn 11.853 issues geteld. Dit is inclusief het aantal keer dat een issue is herhaald in de vorm van een steunbetuiging: als een issue bijvoorbeeld in de brief B132 ‘De drek is geen heilige’ voorkomt, is dit issue daarnaast dus automatisch ook in de 13 steunbetuigingen aan deze brief genoemd. Daarom is het issue in de rapportage in totaal 14 keer geteld. Veel van de issues zijn vergelijkbaar of identiek; daarover in dit hoofdstuk meer. Eerst kijken we naar alle zorgen, vragen, suggesties en waardering (tabel 4). Tabel 4: aantal vragen, zorgen, suggesties en waardering