Agendabundel

INGEBEDDE IMPACT VAN BOUWMATERIALEN

3. Zorgsector

HOOFDSTUK 02

In de afgelopen jaren is er veel aandacht voor het verminderen van (fossiele) energieconsumptie in gebouwen. De gebruiksfase van een gebouw is nu nog verantwoordelijk voor de grootste deel van de CO2-impact. Naarmate in de komende jaren de energiemix verschoont, verschuift het evenwicht. Daarom wordt de keuze voor duurzame, lage impact materialen toenemend belangrijker.

2. Bouwsector

HOOFDSTUK 01

1 Afvalketens

2. Bouwsector

3. Zorgsector

HOOFDSTUK 01

1 Afvalketens

CIRCULAIRE KANSEN

HOOFDSTUK 02

Voor de komende jaren zijn de woningbouwplannen in Utrecht gedetailleerd in kaart gebracht, evenals de bijbehorende materiaalvraag en de verbonden CO2-impact. Deze grootschalige bouwactiviteiten hebben echter ook een hoge milieubelasting, zowel in termen van materiaalgebruik als CO2impact, en maken het belang van de bouwsector bij het tegengaan van milieueffecten duidelijk.

HOOFDSTUK 03

Bovendien vergt de bouw- en sloopketen veel ruimte, zowel fysiek als logistiek. In Utrecht, waar de beschikbare ruimte beperkt is, is dit een belangrijk aandachtspunt. De bouwsector is een sector met een grote vraag naar materialen en een aanzienlijke milieu-impact, en de meeste materiaalstromen, ruimtebehoefte en economische activiteiten zijn lokaal geconcentreerd in Utrecht en de omliggende regio. Dit biedt dan ook tal van kansen voor het bevorderen van een circulaire economie in de bouwsector.

31

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

HOOFDSTUK 05

Consulting

HOOFDSTUK 04

Door middel van beleidsmaatregelen, samenwerking en innovatie kan er worden gestreefd naar een bouwsector die bijdraagt aan het verminderen van milieueffecten, het efficiënt gebruik van materialen en grondstoffen, en het realiseren van een toekomstbestendige en leefbare stad.

HOOFDSTUK 01

1 Afvalketens

3. Zorgsector

van mensen. De zorgsector heeft ook zelf invloed op het milieu en het klimaat. De zorg is namelijk verantwoordelijk voor 4-8% van de totale jaarlijkse Nederlandse CO2-uitstoot4. In de gemeente Utrecht consumeert de zorgsector met ruim 60 kton ongeveer een derde van de materialen van de sector Publieke instanties, zorg en onderwijs (zie figuur 13 voor inzicht in welke materialen door de zorgsector in welke hoeveelheden worden gebruikt). De urgentie voor het verlagen van de impact van de zorg wordt gevoeld en dit heeft geleid tot de Green Deal Duurzame Zorg8 waarin onder andere wordt ingezet op verminderen van emissies en circulair werken.

de circulaire economie onder zorgprofessionals en andere belanghebbenden. Om circulariteit succesvol te implementeren, is het belangrijk dat alle partijen in de sector begrijpen wat de circulaire economie inhoudt en welke voordelen het biedt voor de gezondheidssector en het milieu. Dit geldt van zorgverlener tot inkoper, tot op management niveau. Circulaire innovaties en producten vereisen namelijk soms ook extra financiering.

Circulaire zorgsector DE ZORGSECTOR IN UTRECHT

Consulting

Hier schuilt ook een andere uitdaging; het verhogen van het bewustzijn en de kennis van 32

14,6 9,8

2,1

3,8 0,7

3,2

Materialen Bouwmaterialen Chemische producten, kunststof en rubber Dierlijke en plantaardige producten Fossiele energiedragers, cokes en aardolieproducten Metaalproducten, machines, apparaten en vervoermiddelen Meubelen, houtwaren, textiel, kleding en lederproducten Papier, papierwaren en drukwerk Figuur

13

Materiaalconsumptie in de zorgsector

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

HOOFDSTUK 05

De gezondheidszorg wordt geconfronteerd met de effecten van klimaatverandering op de gezondheid

26,8

HOOFDSTUK 04

DE CIRCULAIRE UITDAGINGEN VAN DE ZORGSECTOR

Vaak wordt gedacht aan circulair vastgoed en de impact van bijvoorbeeld medische apparatuur. Een belangrijke uitdaging is echter circulaire bedrijfsvoering. Dit gaat bijvoorbeeld om verminderen van afval, afval scheiden en hergebruik. In de zorgsector is een hoge mate van single-use apparatuur en medische producten. Soms moeten producten steriel zijn, maar vaak worden ook (steriele) wegwerp producten gebruikt uit gewoonte en omdat het ingekocht is. Dit leidt tot veel afval. Het meeste van dit afval is momenteel niet herbruikbaar of recyclebaar en wordt verbrand. Voor sommige producten zijn duurzame alternatieven beschikbaar, maar deze worden nog niet ingekocht, of dit vereist een omschakeling naar herbruikbare producten die duurder kunnen zijn.

Materiaalgebruik in de gezondheidszorg in Utrecht (totaal: 61,16 kton)

HOOFDSTUK 03

Utrecht is de belangrijkste speler in de Nederlandse gezondheidszorg, met tal van toonaangevende instellingen en organisaties die bijdragen aan de ontwikkeling van de sector, en met een sterke focus op onderzoek, onderwijs en praktijk. De stad is de thuisbasis van de Universiteit Utrecht, een toonaangevende onderzoeksinstelling op het gebied van de gezondheidswetenschappen. De Universiteit Utrecht en verschillende hogescholen bieden MBO-, bachelor- en masteropleidingen aan op het gebied van de gezondheidswetenschappen en -zorg. Daarnaast zijn er ook verschillende onderzoeksinstituten gevestigd in Utrecht, zoals het Hubrecht Instituut en het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu). Deze instellingen dragen bij aan de ontwikkeling van toekomstige professionals in de gezondheidszorg. Utrecht is ook een belangrijk centrum voor de gezondheidszorg in de praktijk. Er zijn verschillende grote ziekenhuizen gevestigd in Utrecht, zoals het UMC Utrecht en het St. Antonius Ziekenhuis. Utrecht is een centrum voor partijen direct gerelateerd aan de zorg, zoals verzekeraars, brancheverenigingen en start-ups. In Utrecht zijn ook toonaangevende circulaire zorgbedrijven gevestigd zoals Van Straten Medical en Greencycle. Utrecht speelt zo een belangrijke rol in de gezondheidszorg.

HOOFDSTUK 02

2. Bouwsector

DE RUIMTELIJK ECONOMISCHE IMPACT VAN DE TRANSITIE

In 2019 werden 2839 patiënten opgenomen op de Intensive Care Unit van het Erasmus MC7. Per patiënt leidt dit tot 17 kg materiaal, 12 kg CO2 eq, 300 liter waterverbruik en 4 m2 landgebruik per dag. Vijf hotspots werden geïdentificeerd:

Nitril handschoenen (108 per patient)

Er worden veel wegwerp nitril handschoenen gebruikt. Deze hebben een hoge milieu-impact en maken meer dan 12% uit van het totale gewicht van wegwerp medische hulpmiddelen.

Isolatiejassen (16 per patient)

Kunststoffen maken 51% uit van het totale materiaalgebruik op de ICU, waarvan het grootste deel afkomstig is van wegwerp isolatiejassen.

Bed liners (8 per patient)

Bedliners zijn vaak gemaakt van plantaardige vezels pulp, wat bijdraagt aan het gebruik van landbouwgrond.

Chirurgische maskers (9 per patient)

Het gebruik van chirurgische maskers is sterk toegenomen door COVID-19.

Spuiten (inclusief verpakking) (24 per patient)

Spuiten en hun verpakkingen zijn een hotspot voor materiaal; de gelamineerde kunststoffen dragen aanzienlijk bij aan de CO2-voetafdruk van de verpakking. Het complexe materiaal van spuiten en verpakkingen maakt scheiding lastig.

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

HOOFDSTUK 05

33

HOOFDSTUK 04

Consulting

Case study: Erasmus MC

HOOFDSTUK 03

In een circulaire economie worden grondstoffen en producten op een efficiënte en duurzame manier gebruikt. Allereerst moet er worden ingezet op verminderen van gebruik (volgens het eerste principe van de R-ladder). Dit leidt tot minder behoefte aan import van materialen en tot een meer evenwichtige ruimtelijke spreiding van productie en consumptie activiteiten. Dit kan op zijn beurt de druk op stedelijke gebieden verminderen en kan een positieve invloed hebben op het milieu en de lokale economie. Door een verschuiving naar lokale productie en distributie kan de behoefte aan transport en opslag van producten worden verminderd.

3. Zorgsector

HOOFDSTUK 02

Een transitie naar circulariteit in de gezondheidssector kan een grote invloed hebben op de ruimtelijke spreiding van productie en consumptie activiteiten. Op dit moment wordt een aanzienlijk deel van de materialen die in de gezondheidssector worden gebruikt, geïmporteerd uit andere landen. Dit leidt tot meer transporten opslagbehoeften, wat zorgt voor extra broeikasgasemissies en bovendien extra druk legt op het stedelijke gebied en de infrastructuur.

2. Bouwsector

HOOFDSTUK 01

1 Afvalketens

2. Bouwsector

3. Zorgsector

HOOFDSTUK 01

1 Afvalketens

CIRCULAIRE KANSEN: PRODUCTKEUZES EN INNOVATIES

HOOFDSTUK 02

Allereerst gaat het erom producten slimmer te gebruiken en te maken. Daarnaast zijn er strategieën om de levensduur van producten en onderdelen te verlengen. In de derde categorie van ontwerpprincipes gaat het om het nuttige toepassen van materialen. Voorbeelden van circulaire innovaties die gebruik maken van deze ontwerpprincipes zijn: 1. Dienst voor herbruikbare medische jassen in plaats van wegwerpjassen 2. Onderhoud en reparatie van instrumenten 3. Kleinere verpakkingen van handschoenen met makkelijk uithaal-mechanisme

HOOFDSTUK 03

4. Vervangen van wegwerp materialen door materialen die langer mee gaan; kritisch kijken naar gebruik van huidige materialen en of er duurzame opties zijn op basis van levenscyclusanalyses

CIRCULAIRE KANSEN: ORGANISATIE

34

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

HOOFDSTUK 05

Consulting

HOOFDSTUK 04

Om de consumptie en het afvalbeheer van verpakkingen en medische producten te verminderen kunnen protocollen worden herzien en aangepast. Door informatie over afvalstromen te verzamelen, kunnen zorginstanties strategieën ontwikkelen om de afvalproductie te verminderen en het afvalbeheer te verbeteren. Informatievoorziening over de mogelijke impact van afval op het milieu en op de gezondheid van patiënten en werknemers kan bewustwording creëren. Circulariteit in de inkoop houdt in dat het ziekenhuis bij het nemen van beslissingen prioriteit geeft aan producten die herbruikbaar, recyclebaar en/of biologisch afbreekbaar zijn. Zorginstellingen kunnen een circulair inkoopbeleid ontwikkelen en de leveranciers aansporen om producten te leveren die voldoen aan deze criteria. Samenwerking langs de waardeketen kan leiden tot het ontwerp van veilige en circulaire medische hulpmiddelen en beschermingsmiddelen en het hoogwaardig hergebruik hiervan. Als laatste geldt ook bij de zorgsector dat het verminderen van de noodzaak voor zorg leidt tot een kleinere impact van de sector. Het bevorderen van gezond leven een het creeren van een gezond leefklimaat is daarom van essentieel belang.

HOOFDSTUK 02

HOOFDSTUK 03

HOOFDSTUK 04

HOOFDSTUK 05

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT 35 Consulting

HOOFDSTUK 01

05 Conclusie

HOOFDSTUK 01

Conclusie UTRECHT CIRCULAIR

MATERIAALSTROMEN

Ongeveer 40% van het afval wordt hergebruikt of gerecycled. Hierbij gaat het voor het grootste gedeelte om laagwaardig hergebruik. Het gebruik van materialen in de gemeente is bijna 40% van de materialen die in de hele provincie worden gebruikt. De gemeente produceert bijna 20% van de producten in de provincie en genereert bijna 50% van het afval. Het sluiten van kringlopen is nog niet op schaal van de gemeente of provincie mogelijk omdat er vele malen meer material benodigd wordt dan wat er aan afval vrij komt in materiaal.

36

De gemeente biedt relatief meer banen in bovengenoemde sectoren dan de provincie. In de overige sectoren (Handel en Vervoer; Nijverheid en Energie; en Landbouw, Bosbouw en Visserij; Horeca, Recreatie en Overige Diensten) zijn er relatief meer banen in de provincie aanwezig. Deze clusters zijn ook in de ruimtelijke verdeling van werkgelegenheid duidelijk zichtbaar. De ruimtelijke verdeling van werkgelegenheid kan van invloed zijn op de huisvesting van circulaire bedrijvigheid. Het is belangrijk om rekening te houden met deze ruimtelijke aspecten bij het vormgeven van circulair beleid en het faciliteren van circulaire bedrijvigheid in de regio Utrecht.

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

HOOFDSTUK 05

Consulting

De grootste groep van geproduceerde producten zijn Dierlijke en Plantaardige Producten en de grootste afvalstroom zijn Mineralen, zoals puin.

Sectoren met een lager materiaalgebruik en een lagere massa aan geproduceerde producten en afval bieden de meeste werkgelegenheid in zowel de gemeente en de provincie, namelijk Commerciële Dienstverlening en Overheid en Zorg.

HOOFDSTUK 04

In dit project is middels een materiaalstroomanalyse inzichtelijk gemaakt wat de grootste materiaalstromen zijn binnen gemeente en provincie Utrecht. Dit vormt de basis voor het verkrijgen van sturingsinformatie voor prioritering binnen de transitie richting een circulaire stad Utrecht in 2050.

Een kwart van de ingaande materialen zijn nog steeds Fossiele Energiedragers.

De inzichten uit de materiaalstroomanalyse zijn gekoppeld aan een analyse van de lokale bedrijvigheid met focus op werkgelegenheid en de ruimtelijke verdeling hiervan.

HOOFDSTUK 03

De transitie tot een circulaire economie zal leiden tot een veranderende vraag naar ruimte in de stad en haar regio. Daarmee is het beschikbaar maken van de nu al schaarse ruimte voor circulaire bedrijvigheid een kritieke factor voor het realiseren van de circulaire ambities.

De industrie, huishoudens en de bouw zijn de grootste gebruikers van materialen.

ESSENTIËLE BEDRIJVIGHEID EN DE CIRCULAIRE ECONOMIE

HOOFDSTUK 02

De gemeente Utrecht heeft de ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn. Om richting te geven aan de transitie naar een circulaire economie, is het belangrijk om te weten hoe het economisch systeem momenteel functioneert. Het inzichtelijk maken van grondstofstromen en geassocieerde bedrijvigheid geeft zowel richting aan nieuw beleid en evalueert de impact van bestaand beleid.

De gemeente verbruikte in 2021 3.875 kton aan materiaal. Een derde van het materiaal werd toegepast in de gebouwde omgeving.

HOOFDSTUK 01

Conclusie belangrijke eerste stap om inzicht te krijgen in de huidige verwerkingswijzen en locaties. Dit kan helpen bij het identificeren van kansen om de transitie naar een circulaire economie te bevorderen.

Circulaire bouwsector

De gemeente Utrecht heeft een grote bouwopgave. Alleen in 2024 worden 10.000 woningen gebouwd.

Indicator 2

Op dit moment zijn maar een tiende van de materialen die in de gebouwde omgeving worden toegepast secundair of hernieuwbaar.

Indicator 3

De materiaalvraag voor de bouwopgave is voornamelijk Gewapend Beton.

CIRCULAIRE KANSEN

De grootste CO2 impact van de bouwopgave is gelinkt aan Gewapend Beton, Baksteen, Keramiek en Steen en Installaties.

Score op de R-ladder

Materiaal met grote kwantiteit of impact

Lokale schaal of relevantie

Afvalketens

Overslaglocaties zijn over het algemeen gevestigd binnen de provincie Utrecht. Verwerking van afvalstoffen vindt plaats door heel Nederland.

Consulting

De zorgsector verbruikt een derde van het materiaal binnen de sector Publieke Instanties, Zorg en Onderwijs. De grootste materiaalstroom in de zorgsector zijn Chemische Producten, Kunststof en Rubber.

VOORUITBLIK

Deze circulaire nulmeting heeft de materiaalstromen voor de gemeente en provincie Utrecht in kaart kunnen brengen. Om de “hotspots” voor interventies nog beter te kunnen bepalen zou het waardevol zijn om ook de impacts van de verschillende materiaalstromen inzichtelijk te maken, zoals het 37

Aan de hand van deze rapportage kan de gemeente Utrecht bepalen welke circulaire bedrijven strategisch essentieel zijn om te huisvesten voor het functioneren van de stad en regio. De rapportage laat duidelijk zien dat de gemeente Utrecht voor het grootste deel nog niet volgens circulaire principes werkt en dat er tegelijkertijd veel circulaire kansen liggen. Om te komen tot een transitie tot de circulaire economie is het van belang om een circulaire visie op te stellen. Op basis van deze rapportage kunnen drie essentiële sectoren worden bepaald, namelijk bouw,zorg en voedsel. De informatie over deze sectoren uit deze rapportage kan de gemeente Utrecht gebruiken om de circulaire visie verder uitwerken. CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

HOOFDSTUK 05

Restproducten van de verwerking worden vaak internationaal vervoerd. Dit geldt niet voor alle restproducten, bijvoorbeeld papier en karton wordt in Renkum gerecycled en weer verkocht in Nederland. Het in kaart brengen van de afvalketens en de beschikbare afvalinfrastructuur in Utrecht is een

Circulaire zorgsector

HOOFDSTUK 04

Om de ruimtelijk economische implicaties van circulaire toekomstige ontwikkelingen te schetsen zijn deze drie essentiële thema’s/sectoren belicht met oog op de circulaire kansen, namelijk afvalketens, de bouwsector en de zorgsector.

Het onderzoek dient als waardevolle opzet om in de komende periode bewust en doelgericht te gaan inzetten op de transitie naar een circulaire economie in Utrecht. Het is een uitnodiging om gezamenlijk, vanuit verschillende afdelingen, verder te reflecteren op de rol die ieders werkzaamheden in deze transitie spelen. Specifiek kunnen de inzichten uit de gemeentelijke en provinciale analyses worden gebruikt om samen te werken aan het verwerken van grondstoffen in de circulaire economie.

HOOFDSTUK 03

Indicator 1

hier alleen voor de bouwmaterialen gedaan is. Daarnaast zijn de afvalketens ruimtelijk in kaart gebracht. Voor een circulaire economie zijn niet alleen de uitgaande materialen van belang voor het sluiten van kringlopen, maar ook de herkomst van de ingaande materialen. Ruimtelijk inzicht in de gehele waardeketen kan helpen om circulaire kansen in kaart te brengen.

HOOFDSTUK 02

Om het gesprek over essentiële bedrijvigheid in het kader van de circulaire economie te faciliteren, zijn indicatoren vastgesteld. Deze indicatoren kunnen helpen bij het bepalen van welke bedrijvigheid als essentieel wordt beschouwd binnen de circulaire economie.

Bronnen

BRONNEN

Consulting

38

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

Bronnen 1 Metabolic (2010). Mapping total resources consumed for the global economy. 2 PBL (n.d.). Circulaire economie. 3 Planbureau voor de Leefomgeving (2019). Achtergrondrapport bij circulaire economie kaart. 4 Hunfeld et al (2023). Circular material flow in the intensive care unit environmental effects and identification of hotspots. 5 Gemeente Utrecht (2022). Arbeidsmarkt. 7 Heart of Health Utrecht. 8 Steenmeijer et al (2022). The environmental impact of the Dutch health-care sector beyond climate change: an input-output analysis. 8 Green Deal (2018). Duurzame zorg voor gezonde toekomst.

BRONNEN

Consulting

39

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

Annex

ANNEX

Consulting

40

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

Annex 1: Werksessie essentiële bedrijvigheid In week 11 werd de eerste werksessie gehouden met als thema “Essentiële bedrijvigheid in het kader van circulaire economie”. Het hoofddoel van deze sessie was het vaststellen van indicatoren voor het bepalen van essentiële bedrijvigheid in het kader van de circulaire economie.

Daarna is op basis van de huidige indicatoren voor het bepalen van essentiële bedrijvigheid een voorstel gepresenteerd hoe de indicatoren voor circulaire economie kunnen worden meegenomen en is een eerste opzet voor de indicatoren zelf gepresenteerd.

De materiaalstroomanalyse dient als basis voor het bepalen van welke stromen als essentieel kunnen worden gezien binnen de circulaire economie en hoe deze stromen zullen veranderen met de transitie naar de circulaire economie. Daarom zijn aan het begin van deze sessie de uitkomsten van de materiaalstroomanalyse gepresenteerd.

De indicatoren zijn aan de hand van verschillende cases getest en mogelijke aanpassingen op de indicatoren zijn besproken.

Ook werden inzichten gedeelt over het sluiten van kringlopen in de circulaire economie en wat de optimale schaal is om kringlopen te sluiten.

In week 13 werd de tweede werksessie gehouden met als thema “Grondstofverwerkende bedrijven”. Het doel van deze sessie was primair het vergroten van de urgentie om samen te werken aan circulaire huisvesting voor bedrijven.

Er kwam een bewust gemengde groep van verschillende afdelingen en organisatieonderdelen betrokken bij de circulaire economie en/of afvalbeheer en -verwerking samen om elkaar te versterken en gezamenlijk de circulaire potentie te verkennen. Dit werd gedaan op basis van een aantal voorbeelden, namelijk GFE/GFT afval, papier/karton afval en betonafval. Voor deze afvalstromen werd de circulaire potentie en het ruimtelijk/economisch perspectief voor Utrecht besproken.

Als eerste zijn de inzichten uit de eerste werksessie kort gepresenteerd. Daarna zijn de uitkomsten van de materiaalstroomanalyse gepresenteerd met als focus de aanleiding, de methode, de achterliggende data en het gedeelte met betrekking tot afvalstromen en verwerking. Het doel van het laatste onderdeel was het genereren van inzicht in de afvalketens onder andere voor bedrijfsvoering van de Stadsbedrijven.

Consulting

41

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

ANNEX

Annex 2: Werksessie grondstofverwerkende bedrijven

Annex 3: Methode materiaalstroomanalyse METHODE VAN DE MATERIAALSTROOMANALYSE

In de volgende annexen leggen we uit welke data en methodieken zijn gebruikt voor de eerste nulmeting van materiaalstromen in Utrecht (zie figuur 3). De resultaten van de nulmeting en inzichten die hieruit komen worden hierna gepresenteerd.

Materialenconsumptie en grondstofgebruik van industrie en huishoudens

Uit het Landelijk Informatie Systeem Arbeidsplaatsen (LISA) kan er inzicht worden afgeleid over de werkgelegenheid in de stad door landelijke data naar beneden te schalen aan de hand van lokale werkgelegenheidsdata. Voor de materiaalstromen die betrekking hebben op inwoners van de gemeente Utrecht schalen we op basis van bevolkingsstatistieken van het CBS. De Basisadministratie Adressen en Gebouwen (BAG) en Metabolic’s Urban Mining Model wordt gebruikt

Consulting

In dit stadium en met de huidige data kan slechts beperkt inzichtelijk worden gemaakt wat het aandeel secundair en primair gebruikt en geproduceerd materiaal is. Dit is alleen voor de bouwsector in kaart gebracht. Voor de andere sectoren is verder, bottom-up onderzoek nodig. De MSA geeft daarnaast geen inzicht in de voorraden aan grondstoffen die worden opgeslagen, zoals bouwmaterialen die voor lange tijd vastliggen in gebouwen.

Afvalstoffen en -verwerking

Om de afvalstromen weer te geven, gebruiken we primair data van het Landelijk Meldpunt Afvalstoffen (LMA). Aangezien niet alle data van alle afvalstromen hierin terecht komt, verrijken we deze data met afvaldata van het CBS, geschaald op LISA-data. Voor het huishoudelijke afval wordt gebruik gemaakt van data die is aangeleverd door Stadsbedrijven en de Afvalverwijdering Utrecht.

We maken een aanname dat de totale massa aan materialen dat de gemeente verlaat als afval geldt als een goede indicator voor de partij geconsumeerde materialen binnen Utrecht. Daarnaast geeft afvaldata een beschouwing van de hoeveelheid afval en de verwerkingsmethoden.

Inzicht in bedrijven per materiaalstroom

Voor deze analyse (zie Annex 5) hebben we de data van de materiaalmonitor geschaald naar individuele bedrijven op basis van sbi2 codes en het aantal werknemers. Vervolgens hebben we per materiaalcategorie de bedrijven geselecteerd die verantwoordelijk waren voor de grootste hoeveelheden voor die specifieke stroom. Het schalen naar individuele bedrijven brengt echter enkele uitdagingen met zich mee, aangezien we sectorbrede informatie op nationaal niveau terugbrengen naar individuele bedrijven. Hoewel deze methode niet geschikt is voor het inschatten van absolute hoeveelheden, geeft dit wel een voorzichtige indicatie van welke bedrijven vermoedelijk de grootste verbruikers zijn van bepaalde materialen.

Deze afval data kan een indicatie geven van wat er verloren gaat in het economisch systeem, en wat er juist een tweede leven krijgt door bijvoorbeeld recycling of andere manieren van hoogwaardige verwerking.

42

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

ANNEX

Om de materiaalstromen van de gemeente en de provincie Utrecht te berekenen zijn er verschillende databronnen gebruikt. Voor de producten, materialen, en grondstoffen gebruiken we data van de Materiaalmonitor van het CBS.

voor de stromen die de gebouwde omgeving inen uitgaan. Dit is gebaseerd op kengetallen voor verschillende gebouwtypologieën in Nederland.

Annex 4: Methode werkgelegenheidsscan METHODIEK VAN DE WERKGELEGENHEID SCAN

Net zoals bij de MSA is er uit het Landelijk Informatie Systeem Arbeidsplaatsen (LISA) data gebruikt om alle bedrijven die in Utrecht aanwezig zijn te analyseren en op basis van hun respectievelijke SBI-code in een bepaalde categorie te delen. Deze classificatie is uitgevoerd volgens de Standaard Bedrijfsindeling. De volgende categorieën zijn daaruit opgemaakt • Landbouw, Bosbouw en Visserij • Nijverheid en Energie ANNEX

• Handel en Vervoer • Commerciele Dienstverlening • Overheid en Zorg • Cultuur, Horeca, Recreatie en Overige Diensten Vervolgens is er voor elke sector de som van alle banen binnen de specifieke sectoren berekend. Dit traject is apart uitgevoerd voor de bedrijven binnen de gemeente Utrecht en de bedrijven binnen de provincie. Zo konden we een visuele vergelijking maken van alle banen per sector tussen provincie en gemeente. Ten slotte zijn, in combinatie met bevolkingsgegevens van Statline CBS, de banen totalen genormaliseerd en vergeleken met hun overeenkomstige geografische classificaties (provincie vs. gemeente).

Consulting

43

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

Annex 5: Bedrijven per materiaalstroom Papier, papierwaren en drukwerk

Overige delfstoffen

Metaalproducten, machines, apparaten en vervoermiddelen

0

Huishoudens

Huishoudens

VolkerRail Nederland B.V.

Huishoudens Rutges B.V.

KWS Infra Utrecht

Nedal Aluminium B.V.

Stork Technical Services

Huishoudens

Huishoudens

Nedal Aluminium B.V.

Nedal Aluminium B.V.

Stedin Netbeheer B.V. Huishoudens

BASF Nederland B.V. vestiging De Meern

VolkerRail Nederland B.V.

Afval en recycled

14

BASF Nederland B.V. vestiging De Meern

Universitair Medisch Centrum Utrecht

NS Reizigers B.V.

Saltro B.V.

Chemische producten, kunststof en rubber

Strukton Prefab B.V.

VodafoneZiggo B.V.

NedTrain Utrecht

Fossiele energiedragers, cokes en aardolieproducten

JDE NL B.V. (26721)

AM Vastgoedontwikkeling Nieuwegein

D. van der Steen B.V.

Veolia Papier & Plastics Recycling Nederland B.V.

ANNEX

Strukton Civiel Projecten B.V.

ALT Technologies B.V.

Huishoudens

Bart`s Retail B.V.

United Soft Drinks B.V.

Bouwmaterialen

Figuur

BASF Nederland B.V. vestiging De Meern

Matex Bedrijfsdeuren B.V. / Matex Deuren B.V. Intertaste Supply Point Utrecht

Dierlijke en plantaardige producten

BlauwOranje Assuradeuren B.V.

BouwDeck B.V. De Heus Voeders vestiging Utrecht

Meubelen, houtwaren, textiel, kleding en lederproducten

Autajon Labels Nederland B.V.

DPG Media B.V.

Nedal Aluminium B.V.

CTU Containerterminal Utrecht B.V.

0,2

Stedin Netbeheer B.V.

0,4

0,6

Stedin Netbeheer B.V.

PreZero 0,8

1

De vijf grootste verbruikers (bedrijven en huishoudens) van de verschillende materiaalstromen

Consulting

44

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

Annex 6: Toelichting materiaalcategorieën Beschrijving

Afval en recycled

AfvalChem, AfvalGlas, AfvalPapier, AfvalRubber, AfvalPlastic, AfvalHout, AfvalTextiel, AfvalOverigNietMetaal, AfvalAfgedanktMateriaal, AfvalPlantDiet, AfvalGemengd, AfvalSlib, AfvalMineraal, AfvalIJzer/NietIJzer/Metaal, RecycleChem, RecycleGlas, RecyclePapier, RecycleRubber, RecyclePlastic, RecycleHout, RecycleTextiel, RecycleAfgedanktMateriaal, RecyclePlantDiet, RecycleSlib, RecycleMineraal, RecycleIJzer/NietIJzer/Metaal

Dierlijke en plantaardige producten

Tarwe, Maïs, Gerst, Overige graansoorten, Peulvruchten, Sojabonen, Grondnoten(pinda's), Ov.oliehoud.zaden, Koolsoorten, Paprika's, Komkommers, Tomaten, Uien, Pootaardappelen, Cons.aardappelen, Zetmeelaardappelen, Ov.eetb.wortel&knol, Zaaizaden, Suikerbieten, Champignons, Overige groenten, Tabak, Ov.plantaardig mater, Voedergewassen, Bloemen, Citrusfruit, Appels, Overig fruit, NootBanaanOlijf ed, Koffie ongebrand, Cacaobonen, Gewassen neg, Inv.eb.plantopstand., Bloembollen, Boom/plant/stek/ ent, Runderen, Rauwe melk, Kalveren, Overige diersoorten, Varkens, Biggen, Pluimvee, Eieren, Ov.dierlijke product, Wol/Huid,ruw, Bosbouwproducten, Verse VisWaterd(-pr), Kalfs-/rundvlees, Varkensvlees, Ov.vleessoorten, Ov.slachtproducten, Pluimveevlees, Bewerkt vlees/worst, BewerkVisWaterd(-pr), Aardappelprod., Vruchten-/groentesap, Bewerk.&diepvr.grnte , Bew.fruit&-conserven, Olie/Vet/Veekoek, Margar.ea.spijsvett., Ondermelk, Consumptiemelk, Consumptieroom, Melkpoeder, Boter en kaas, Gecondens.

melk, Yoghurt/GistZuurpr., Wei(-producten), Zuivelproducten neg., Consumptie-ijs, Rijst, Meel&deeg v.graan, Ov.graanprod, Zetmeel, Ov.zetmeelproducten, Brood, Gebak, Ov.bakkerijproducten, Deegwaren, Suiker en bijproducten, Chocoladeprod., Suikerwerk e.d., Cacaoproducten, Koffie en thee, Specerijen/saus, Bereide maaltijden, Kinder-/dieetvoeding, Soepen, Ov.bakkerijgrondst., Voedingsmiddelen neg, Veevoeders, Kunstkalvermelk, Huisdierenvoer, Gedistil.alcoh.drank, Wijn,cider e.d., Mineraal-/bronwater, Ov.niet-alcoh.drank, Bier en mout, Rookwaar

Fossiele energiedragers, cokes en aardolieproducten

Steen-/bruinkool, Aardolie ruw, Aardgascondensaat, Aardgas, Cokesovenproducten, Benzine, Nafta's, Jetfuel, Diesel en stookolie, Smeerolie, Autogas (lpg), Overige gassen, Briket&ov.aardoliepr, Hoogovengas

Overige delftstoffen

IJzererts, Non-Ferro ertsen, Natuursteen, Zand, Grind, Klei, Mineral.v.chem.ind., Turf, Ov. Delfstoffen

Meubelen, houtwaren, textiel, kleding en lederproducten

Garens/Vezels, Weefsels, Beddengoed, Woningtextiel, Tapijten, Textielvlies, Ov.textielwaren, Kleding, Leer/lederwaren, Schoenen ed.&onderd., Hout primair, Triplex e.d.van hout, Fineer/plaat v.hout, Raam/kozijn v.hout, Deuren v.hout, Ov.timmerwerk, Emballage v.hout, Houtprod. Neg, Zitmeubelen, Meubeldelen, Bedrijfsmeubelen, Keukenmeubelen, Matrassen, Slaapkamermeubel., Overige meubelen, Sieraden/munten, Sportartik.&-mater., Medische instrum/app, Teken-/schrijfartik., Artikel neg, Naslagwerk/Kalender, Overige boeken, Gedrukte krant/dagbl, Gedrukte alg.tydschr, Reclamedrukwerk, Overig drukwerk, Softw.drager/online, Muziek op drager/pap

Consulting

45

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

ANNEX

Materiaal categorie

Annex 6: Toelichting materiaalcategorieën Beschrijving

Papier, papierwaren en drukwerk

Pulp/cellulose, Pap. Karton neg, Pap./Kart.v.verpakk., Emballage v.pap/kart, Ov. verband, Kantoorbenod.v.pap., Ov. p/k waren, Zetten/ graf.afwerk.

Chemische producten, kunststof en rubber

Industriële gassen, Kleurstoffen, Splijt-/kweekstof, Zuren, Overige zouten, Anorgan.grondst.e.d., OvAcycl.koolwat.stof, Ov.Cycl. koolwat.stof, Halogenen/Fenolen, Alcoholen, Carbon-/aminozuren, Ethers caprolactam ed, Aromaten, Ov. organ gst ed, Kunstmest ed., Polyacetaten, Polypropyleen, Overige polymeren, Polyamide, Polyurethaan, Ov. ksthrs. rubr. Ed., Bestrijdingsmid., Verf/ vernis, Drukinkten, Ov.verfproducten, rein. mid. Ed, Huid-/haarverz.mid., Ov.kosmetische prod., Lijmen/gelatine, Etherische oliën, Fotochemische prod., Vaste biomassa (hout, houtafval en overig) voor energie, Vloeibare biomassa voor energie, Biogas voor energie, Ov. Chem. Pr., Farm grnst. Verb., Geneesmiddelen, Ov. Farm. Pr. ed, Rub. Prod. Band, Staaf/slang v.kunst, Plat.ongecel.v.kunst, Ov.platen v.kunst, Verpakking v.kunst., Bouwart.v.kunst., Ov.product.v.kunst.

Bouwmaterialen

Vlakglasproducten, Glaz.FlesPotVaas ed., Ov.bewerkte glasprod, Ov. Keramische prod., Keram.Bouwmat/Tegels, Stenen van beton, Overige betonwaren, Bouwelem.v.beton, Beton/mortel, Bewerkte natuursteen, Ov. bouwmat

Metaalproducten, machines, apparaten en vervoermiddelen

IJzer en staal, Aluminium ed, Koper ed, Non ferro neg, Metal.constructiewerk, Metal.deuren/ramen, CV-ketels/radiatoren, Metal. tanks/reserv., Wapens&munitie, Hang-&sluitwerk, Onderd.v.gereedschap, Metalen vaten, Spijker/veer/draad, Bout/schroef/moer ed, Metal.huish.sanit., Metaalpr. Neg, Elec. Comp. neg, ComputRandapp&onderd, Zend app. Ed, Radio TV Audio ed, Med. Meet/regelapp, Optische artik.&ond., Elek.mot/trafo&ond., Schakel/verdeel&ond., Geïsoleerde kabel, Verlichtingsart/-ond, El. App. Hh/ond neg, El. App. Ed. neg, Onderd.v.machines, Turbine/motor, Pomp/compressor, KraanKlepAfsluiter, Ov.mach.v.alg.gebr., Takel/lier/Lift e.d., Kantoormachines, Machine koel/klimaat, Filtertoestel, Mach.rein./verp.fles, Mach.v.landbouw, Gereedschapswerktuig, Mach.v.ov.bedr. takk., Mach. Tst. neg, Personenauto's, Vrachtauto's e.d., BusOpleggerContainer, Autocarrosseriën, Caravans e.d., Auto ond. Neg, Schepen neg, Ov.drijv.materieel, Plezierboten, Trein Vliegtuig ond, Motorfietsen&onderd., Fietsen&ond(nt-mot.), Ov.wagens/transp.mid

Consulting

46

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

ANNEX

Materiaal categorie

Annex 7: Toelichting sectorcategorieën Beschrijving

Landbouw, bosbouw en visserij

Landbouw, bosbouw en visserij

Overige dienstverlening

Winning van delfstoffen, Vervoer en opslag, Horeca, cultuur, sport en recreatie

Industrie

Industrie

Productie en distributie van energie

Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht

Winning en distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering

Winning en distributie van water; afval- en afvalwaterbeheer en sanering

Groot- en detailhandel; reparatie van auto’s

Groot- en detailhandel; reparatie van auto’s

Zakelijke dienstverlening

Informatie en communicatie, Financiële instellingen, Verhuur van en handel in onroerend goed, Advisering, onderzoek en overige specialistische zakelijke dienstverlening, Verhuur van roerende goederen en overige zakelijke dienstverlening

Publieke instanties. zorg en onderwijs

Openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte sociale verzekeringen, Onderwijs. Gezondheids- en welzijnszorg,

Bouwnijverheid

Bouwnijverheid

Consulting

47

CIRCULAIRE NULMETING UTRECHT

ANNEX

Sector categorie