Agendabundel

Bundel - Raadsinformatiebijeenkomst van 21 maart 2023

1

Digitale Stad Tijd: 19.30 - 20.30 uur Locatie: Stadhuis, grote trouwzaal Beleidsterrein: Personeel en organisatie / wethouder Rachel Streefland Raadsinformatiebijeenkomst: de raad gaat in gesprek met ambtenaren, experts en andere overige belangstellenden. Agenderenden: Dirk-Jan van Vliet (D66), Mahaar Fattal (GroenLinks), Ilse Raaijmakers (PvdA), Bert van Steeg (CDA), Bina Chirino (ChristenUnie), Margreet Ramaker (VVD), Louise de Vries (PvdD), Ruud Maas (Volt) en Esma Kendir (Student & Starter). Met de raadsbrief ‘Digitale Stad’ van 18 oktober 2022 is de gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang van het uitvoeren van de actieagenda ‘Digitale Stad 2021’ (welke doorliep in 2022). Doel van de RIB: De uitvoering van de ‘Digitale Stad’ omvat een groot aantal projecten en programma’s zoals: ethische vraagstukken bij de inzet van technologie (niet alleen bij camera’s, maar ook bijvoorbeeld bij slimme zebrapaden), digitaal inclusief Utrecht, het gebruik van (grote hoeveelheden) data om bijvoorbeeld te voorspellen wanneer het druk wordt in de stad, digitale vaardigheden, enzovoorts. Om een beeld te krijgen van wat er precies allemaal gebeurt in onze gemeente als het gaat om de ‘Digitale Stad’, wil de raad graag met ambtenaren en experts in gesprek.

Van ambtenaren hoort de gemeenteraad graag welke projecten en ontwikkelingen er allemaal lopen en van de experts horen we graag hoe zij naar die projecten en ontwikkelingen kijken vanuit hun eigen vakgebied. Uiteindelijk kunnen we hiermee dan als raad politiek sturing geven bij de inzet van technologie ervoor zorgen dat alle bewoners profiteren van die inzet van technologie. •Welke digitaliseringsprojecten lopen er momenteel allemaal in de gemeente? oZijn hierbij nog projecten die bijzondere aandacht verdienen? •Hoe zorgen we ervoor dat zowel gemeente als gemeenteraad grip houden op al die projecten en ontwikkelingen? •Hoe zorgen we ervoor dat technologie ook daadwerkelijk wordt ingezet om onze gemeente voor alle bewoners beter te maken? Welke plek heeft ethiek hierin? oHoe kunnen we ervoor zorgen dat technologie helpt om de overheid responsiever en transparanter te laten functioneren? •Hoe goed zijn Utrechters digitaal aangehaakt bij alle digitale ontwikkelingen? oWelke digitale vaardigheden kunnen beter ontwikkeld worden en wat kunnen we ervoor doen om dit te organiseren? •Wat gebeurt er momenteel in onze gemeente als het gaat om de inzet van algoritmes en AI en waar liggen gevaren en waar liggen kansen? •Hoe staat het met de digitale veiligheid en privacy van Utrechters en met de veiligheid van de digitale systemen van de gemeente? Digitale

Stad-Info-en-Bijdragen-deelnemers-WEB.docx Presentatie-RIB-Digitale-stad-GU.pptx Presentatie-RIB-Digitale-Stad-Impakt.pdf Presentatie-RIB-Digitale-Stad-Rathenau-Instituut.pptx Link-filmpje-RIB-Digitale-stad-COSBO.docx Bijdrage-RIB-Digitale-Stad-COSBO-ACO.docx

1.1

Raadsbrief Digitale Stad Dossier 3199 voorblad Raadsbrief Digitale Stad.pdf

2

Netwerken voor groen

Tijd:19.30 - 21.00 uur Locatie: Stadhuis, hal Beleidsterrein: Groen / wethouder Linda Voortman Raadsinformatiebijeenkomst: raadsleden gaan in gesprek met maatschappelijke organisaties, zelfbeheerders en gemeente. Agenderenden: Rachel Heijne (GroenLinks), Charlotte Passier (Volt), Anne Sasbrink (PvdD), Joachim Cornielje (PvdA), Kirsten Alblas (CU), Nadia Stylianou (D66), Jantine Zwinkels (CDA), Marijn de Pagter (VVD) en Wilma Duitscher (EenUtrecht) Motivatie: Utrecht heeft grote ambities als het gaat om groen en klimaatadaptatie in de stad. Groen maakt de stad mooier en leefbaarder, is goed voor de biodiversiteit en is nodig om in te spelen op de gevolgen van klimaatverandering. Zowel het college, als de raad, als bewoners en diverse maatschappelijke initiatieven zetten zich hiervoor in. Het is mooi dat er breed draagvlak is, en goed om te zien dat veel bewoners zich willen inzetten voor groen en groenbeheer. Voor de uitvoering van de visie Klimaatadaptatie en versterking van biodiversiteit in de stad, heeft de gemeente veel organisaties en mensen uit de stad nodig. Met deze RIB willen de agenderende fracties graag zicht krijgen op welke initiatieven en organisaties er zijn.

Wat doen ze en hoe werken die met elkaar samen en met de gemeente? Wat kan het beste door de gemeente gedaan worden en wat door zelfbeheerders en welke rol kunnen verschillende maatschappelijke organisaties hierin spelen? (BV in de beantwoording van SV van CDA en PvdD lezen de agenderende fracties dat er geen geld is voor een groen conciërge, maar moet die rol door de gemeente ingevuld worden, of kunnen maatschappelijke organisaties hier een rol in spelen? Wat hebben zij dan nodig van de gemeente?) Vanuit verschillende beleidsterreinen is sprake van een loket voor actieve bewoners, tegelijk hebben we ook Buurtnatuur030, wat als loket kan functioneren.

Hoe gaan die loketten zich tot elkaar verhouden? En welke middelen zijn hiervoor nodig? Biedt het initiatievenfonds uitkomst? Zien de initiatiefnemers verbetering in de laagdrempeligheid en contacten met de gemeente, via vaste contactpersonen, wijkbureau en de diverse loketten? En merken initiatiefnemers effect van motie 2019/ 438, worden er buurtbijeenkomsten georganiseerd en hoe werkt dit? Wat is er volgens de verschillende partijen (gemeente, maatschappelijke organisaties, zelfbeheerders) nodig om optimaal gebruik te maken van elkaars kennis, expertise en netwerk om groen en biodiversiteit in Utrecht te versterken en werk te maken van klimaatadaptatie? Welke middelen zijn nodig en hoe kunnen middelen het meest efficiënt ingezet worden? Ook gaan de agenderende fracties in de RIB in op extra inzet in de groenarme wijken, hoe het uitgangspunt ongelijk investeren voor gelijke kansen wordt toegepast en hoe wordt omgegaan met wijken waar zelfbeheer niet van de grond komt. In deze RIB laten de agenderende fracties maatschappelijke organisaties, zelfbeheerders en gemeente aan het woord om hun visie te geven op bovenstaande vragen.

Presentatie-gemeente-Utrecht Infoblad-Info-en-Bijdragen-deelnemer-AVG-versie Bijdrage-Groen Oost-pitch-Groenconciërge-AVG-versie Bijdrage-zusterpark-Voordorp-AVG-versie Bijdrage-Groen-moet-je-doen Bijdrage-Groen-Utrecht-Natuurlijk Bijdrage-Stichting-Vergroening-Singel030 Bijdrage-Natuur-en-Milieufederatie-Utrecht Bijdrage-BuurtNatuur030 Bijdrage-Milieucentrum Utrecht-AVG-versie

1 Digitale Stad 1 Digitale Stad-Info-en-Bijdragen-deelnemers-WEB.docx

Digitale Stad Basisinformatie Datum Gespreksleider Tijd Zaal Soort bijeenkomst Werkvorm

21 maart 2023 Fred Dekkers 19.30 – 20.30 uur Stadhuis Bespreken raadsbrief Digitale Stad Gesprek tussen raadsleden, experts, ambtenaren en belangstellenden Wethouder Rachel Streefland ambtenaar Dit onderwerp is nog niet geagendeerd voor een debat in de gemeenteraad. Wilt u nog informatie delen met raadsleden, stuur dit naar raadsinformatiebijeenkomst@utrecht.nl Website gemeente en facebook deelnemer, SOLGU 2 deelnemers, COSBO-ACO, Senioren coalitie (video) deelnemer, Rathenau Instituut deelnemer, Uthiek/ Woo ( Wet open overheid) deelnemer, Impakt 2 deelnemer

Portefeuillehouder Betrokken ambtenaren/presentatoren Vervolg

Links naar Deelnemers

Programma Welkom & Opening Toelichting Uthiek en GU Toelichting Rathenau Toelichting Impakt Toelichting Solgu Toelichting 2 deelnemers COSBO-ACO Vagen raadsleden en discussie Reflectieronde & afsluiting

Motivatie Agenderenden Dirk-Jan van Vliet (D66), Mahaar Fattal (GroenLinks), Ilse Raaijmakers (PvdA), Bert van Steeg (CDA), Bina Chirino (ChristenUnie), Margreet Ramaker (VVD), Louise de Vries (PvdD), Ruud Maas (Volt) en Esma Kendir (Student & Starter). Met de raadsbrief ‘Digitale Stad’ van 18 oktober 2022 is de gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang van het uitvoeren van de actieagenda ‘Digitale Stad 2021’ (welke doorliep in 2022).

1

Doel van de RIB: De uitvoering van de ‘Digitale Stad’ omvat een groot aantal projecten en programma’s zoals: ethische vraagstukken bij de inzet van technologie (niet alleen bij camera’s, maar ook bijvoorbeeld bij slimme zebrapaden), digitaal inclusief Utrecht, het gebruik van (grote hoeveelheden) data om bijvoorbeeld te voorspellen wanneer het druk wordt in de stad, digitale vaardigheden, enzovoorts. Om een beeld te krijgen van wat er precies allemaal gebeurt in onze gemeente als het gaat om de ‘Digitale Stad’, wil de raad graag met ambtenaren en experts in gesprek. Van ambtenaren hoort de gemeenteraad graag welke projecten en ontwikkelingen er allemaal lopen en van de experts horen we graag hoe zij naar die projecten en ontwikkelingen kijken vanuit hun eigen vakgebied. Uiteindelijk kunnen we hiermee dan als raad politiek sturing geven bij de inzet van technologie ervoor zorgen dat alle bewoners profiteren van die inzet van technologie. • • •

•

• •

Welke digitaliseringsprojecten lopen er momenteel allemaal in de gemeente? o Zijn hierbij nog projecten die bijzondere aandacht verdienen? Hoe zorgen we ervoor dat zowel gemeente als gemeenteraad grip houden op al die projecten en ontwikkelingen? Hoe zorgen we ervoor dat technologie ook daadwerkelijk wordt ingezet om onze gemeente voor alle bewoners beter te maken? Welke plek heeft ethiek hierin? o Hoe kunnen we ervoor zorgen dat technologie helpt om de overheid responsiever en transparanter te laten functioneren? Hoe goed zijn Utrechters digitaal aangehaakt bij alle digitale ontwikkelingen? o Welke digitale vaardigheden kunnen beter ontwikkeld worden en wat kunnen we ervoor doen om dit te organiseren? Wat gebeurt er momenteel in onze gemeente als het gaat om de inzet van algoritmes en AI en waar liggen gevaren en waar liggen kansen? Hoe staat het met de digitale veiligheid en privacy van Utrechters en met de veiligheid van de digitale systemen van de gemeente?

Bijdrage(n) Directeur SOLGU 1. We besteden komende jaren extra energie aan het verbeteren van de digitale diensten van de gemeente. De acties hebben we opgenomen in de Utrecht Agenda; Digitale Stad, voor iedereen toegankelijk. Afgelopen jaren hebben we hier al actief op ingezet op www.utrecht.nl. 2. We breiden dit ook uit naar alle andere deelsites in bezit van de gemeente Utrecht. Wij werken nog harder om aan de wetgeving te voldoen. 3. N.B. wetgeving: • Op 23 september 2019 voor websites die zijn gepubliceerd vanaf 23 september 2018; • Op 23 september 2020 voor websites die zijn gepubliceerd vóór 23 september 2018; • Op 23 juni 2021 voor mobiele applicaties. Wet- en regelgeving - WCAG.nl 4. Wij onderzoeken de mogelijkheid om de dienstverlening virtueel dichter bij de bewoners te brengen door middel van videobellen. Met videobellen willen we een digitale variant op onze baliedienstverlening realiseren. Dit zou ook mogelijke voordelen kunnen bieden voor bewoners met een fysieke beperking die 2

moeite hebben om naar het Stadskantoor te komen. In ‘De digitale Stad (gemeente Utrecht, 2021) , is één van de onderwerpen “Digitale Inclusie”, met de volgende speerpunten: • Speerpunt 1: We stimuleren iedereen om mee te doen. • Speerpunt 2: We streven ernaar dat voor iedereen middelen beschikbaar zijn om mee te doen. • Speerpunt 3: We werken aan digitale basisvaardigheden voor iedereen. • Speerpunt 4: We zorgen voor digitale systemen die voor iedereen te gebruiken zijn. Hoe staat het met deze ambities? En preciezer voor onze achterban: • Kunnen mensen met een beperking nu doen wat nodig is, ook digitaal? • Zo nee, is er zicht op waarom niet? • Is er een alternatief in dat geval? • Is er ondersteuning telefonisch? • Hoe wordt rekening gehouden met mensen die niet digitaal vaardig zijn, of die vastlopen • Is er een overzicht van de info (ook mobiel) die al toegankelijk is, • Hoe is dat getest? • En kunnen we dat met onze achterban (steekproef) testen? COSBO-ACO Als COSBO-ACO willen we graag vertellen over hoe senioren door het gemeentelijk beleid worden bereikt. We willen daarvoor graag twee sprekers aan het woord laten. De eerste is zeer deskundig op het gebied van digitale ontwikkelingen en of je daarmee wel mensen bereikt. Hij wil daar graag ook een kort videootje bij laten zien. Hij is actief in de wijk Overvecht.

Daarnaast willen we graag 2e deelnemer het woord laten voeren. Zij is lid van het bestuur van COSBO-ACO. Onlangs heeft zij onderzoek gedaan naar de financiële veiligheid van ouderen. Dat is een onderwerp van de Lokale Alliantie Utrecht. Onlangs hebben de vier grote banken aangegeven dat er veel misgaat bij digitaal bankieren. Dus ook bij financiële transacties van burgers met de gemeente. Dit probleem betreft de algehele laaggeletterde bevolking van Utrecht en de senioren in het bijzonder. DeeInemer Met verwijzinig naar de bespreking met de gespreksleider heden op het stadhuis zend ik u bijgaand nog de link naar document met enkele additionele vragen van de leden Ime, Judith en Peter van de Werkgroep Inhoud van de Datavakbond (datavakbond.nl) met opmerking dat helaas het volledige bestuur (cc vz) van de Datavakbond via Levien te kennen heeft gegeven vandaag helaas niet in de gelegenheid te zijn om aanwezig te zijn bij deze RIB. Inbreng Datavakbind RIB Digitale Stad 21 maart 2023 https://docs.google.com/document/d/1m9g_p3ZQ6FAI_ec32_X-6W_1LsKDogLf2kFma02Gfzo/edit .

3

1 Presentatie-RIB-Digitale-stad-GU.pptx

Digitale stad 2021 – 2025 stand van zaken

Goed dat we in gesprek zijn • De digitale wereld evolueert snel • Digitalisering biedt mogelijkheden! • En vraagt afwegingen en toezicht, wetgeving loopt vaak nog achter. • Het vraag voortdurend leren en aanpassen • En dus met regelmaat met elkaar in gesprek zijn hierover

Agenda

Aanname: Op de hoogte van inhoud: - Visie Digitale stad - Raadsbrief d.d. 18 oktober 2022 - Raadsbrief actieagenda Digitale stad 2023

Een update aan de hand van uw vragen: • Welke digitaliseringsprojecten lopen er momenteel allemaal in de gemeente? Zijn hierbij nog projecten die bijzondere aandacht verdienen? • Hoe zorgen we ervoor dat zowel gemeente als gemeenteraad grip houden op al die projecten en ontwikkelingen? • Hoe zorgen we ervoor dat technologie ook daadwerkelijk wordt ingezet om onze gemeente voor alle bewoners beter te maken? Welke plek heeft ethiek hierin? • Hoe kunnen we ervoor zorgen dat technologie helpt om de overheid responsiever en transparanter te laten functioneren? • Hoe goed zijn Utrechters digitaal aangehaakt bij alle digitale ontwikkelingen? • Welke digitale vaardigheden kunnen beter ontwikkeld worden en wat kunnen we ervoor doen om dit te organiseren? • Wat gebeurt er momenteel in onze gemeente als het gaat om de inzet van algoritmes en AI en waar liggen gevaren en waar liggen kansen? • Hoe staat het met de digitale veiligheid en privacy van Utrechters en met de veiligheid van de digitale systemen van de gemeente?

Het IT-portfolio • Gemiddeld 60 projecten tegelijk • 90% van IT activiteiten is continuïteit of vernieuwing van bestaande (bijvoorbeeld nieuwe versie van financieel systeem) • 10% is innovatie Belangrijkste onderwerpen in het kader van Digitale stad:

- Informatiebeheer en Open Utrecht: betrouwbare en transparante overheid - Common Ground: inwoner centraal en regie over data - Data en visualisatie: beter onderbouwde besluiten nemen Voorbeeld: barcode voor ruimtelijke ontwikkeling.

Welke digitaliseringsprojec ten lopen er momenteel allemaal in de gemeente?

Aandachtspunten Digitale stad

Wat vraagt bijzondere aandacht van de raad?

Zorgpunten: • Capaciteit in het primair proces, informatiebeheer en gegevensbescherming moeten prioriteit gaan krijgen. • Richting geven aan digitalisering en innovatie vanuit primair proces. Stap van innovatie naar implementatie wordt niet altijd gemaakt. • Veel wordt in communities ontwikkeld via VNG en het rijk. Moeilijk opschalen en borgen. • Veel externe inhuur nodig i.v.m. ontbrekende deskundigheid. Ontwikkeling Digitale vaardigheden vraagt aandacht. • Capaciteit op Uthiek (borging)

Wat vraagt bijzondere aandacht van de raad? Ons advies: • Toezicht op toepassing van algoritmen en AI. • Bij behandelen van begroting: digitalisering biedt kans om het beter te doen voor de stad, dus niet alleen zien als kostenpost. • In de diverse opgaven: worden de kansen die digitalisering biedt voldoende benut? Sturen op innovatie.

Hoe zorgen we ervoor dat zowel gemeente als gemeenteraad grip houden op al die projecten en ontwikkelingen?

Hoe kan de raad grip houden Richting geven:

• Visie Digitale stad en vervolg daarop (2025) • Veiligheidsagenda 2023 – 2026 (Digitale veiligheid en online weerbaarheid) • Voorjaarsnota: investeringen in digitalisering Achteraf controleren:

• • • • • •

Jaarlijkse raadsbrief en actieagenda Digitale stad Jaarverslag gegevensbescherming (privacy en security)

Ambtelijk: •

IT beheersprocessen ingericht voorbeeld portfoliomanagement

•

Financiele cyclus bijvoorbeeld lifecyclemanagement.

•

Beleidskaders op o.a. gegevensbescherming, architectuur, privacy, uthiek

P&C Cyclus (financieel en KPI’s bedrijfsvoering) Jaarverslag Uthiek en Open Utrecht Rapportage programma Open Utrecht en informatiebeheer Veiligheidsagenda 2023 – 2026 (Digitale veiligheid en online weerbaarheid)

En wij nodigen de raad bij deze uit om regelmatig dit gesprek te voeren.

Waardegedreven digitalisering staat centraal • Uthiek: Bij alle digitaliseringstrajecten maken we een ethische afweging. • Panel van deskundigen kijkt mee. • Volgende stap: • uitbreiden met stadspanel Uthiek • Open Uthiek assessments

Hoe zorgen we ervoor dat technologie ook daadwerkelijk wordt ingezet om onze gemeente voor alle bewoners beter te maken? Welke plek heeft ethiek hierin?

De inwoner • Dienstverlening: de menselijke maat • Inwoner in regie over communicatiekanaal en gegevens; Common Ground • Stadskamer: op basis van data en signalen sturen op de beleving van inwoners. • Altijd niet-digitaal alternatief • Toegankelijkheid • Digitale inclusie en digitale vaardigheden • ICT en de arbeidsmarkt. Ecosysteem rondom U-tech community. • Subsidies voor trainingen basisvaardigheden en IT-middelen. Pilot sociaal internetabonnement. Gratis Wifi in buurthuizen en bibliotheken. • Digitale veiligheid en online weerbaarheid kinderen, jongeren, MKB en ouderen.

•

•

•

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat technologie helpt om de overheid responsiever en transparanter te laten functioneren? Hoe goed zijn Utrechters digitaal aangehaakt bij alle digitale ontwikkelingen? Welke digitale vaardigheden kunnen beter ontwikkeld worden en wat kunnen we ervoor doen om dit te organiseren?

Algoritmes en AI • Risico: verschuiving van macht van mensen naar data en algoritmen • Dat vraagt: • Menselijke maat • Transparantie • Traceerbaarheid • Stap 1 openbaar algoritmeregister - 2020. • Stap 2 vaststellen algoritmebeleid – Q2 2023 • Stap 3 opstellen AI beleid (net gestart) • Landelijke en Europese wetgeving volgt – zie volgende dia • Aankondiging: binnenkort verschijnt rapport van RVO over Computervision (herbruikbaarheid van camerabeelden voor beheer openbare ruimte), waar wij samen met Amsterdam aan hebben gewerkt. • Juridische, ethische en technologische verkenning

Wat gebeurt er momenteel in onze gemeente als het gaat om de inzet van algoritmes en AI en waar liggen gevaren en waar liggen kansen?

Komende wetgeving • Accessibility Act: regels voor Digitale toegangkelijkheid • Digital Services Act: goede werking van de interne digitale markt van de Europese Unie. • Digital Markets Act: economische machtspositie van poortwachters (google, facebook etc.) beteugelen • Data Act: Makkelijker en veilig data delen en tegelijkertijd de controle over deze data behouden. • eIDAS-verordening: landen geven elkaars E-ID toegang • Herziening GDPR: nieuwe versie Europese Privacywetgeving • AI Act: Regels voor AI-ontwikkelaars. Þ Dit gaat verdere investeringen vragen om aan nieuwe toezichteisen te voldoen en nieuwe wetgeving te implementeren Þ Biedt mogelijkheden voor economische datagedreven ontwikkeling

Privacy en security • Focus op: • Voldoen aan alle wettelijke eisen. Aandachtspunt: mogelijk maken als het de inwoner helpt. • Risicogebaseerde aanpak security Vraagt verdere professionalisering en bewustwording • Security van operationele technologie in de buitenruimte onder de aandacht • Licht dalende cijfers cybercrime: • Maar: 1 op de 7 doet aangifte

Hoe staat het met de digitale veiligheid en privacy van Utrechters en met de veiligheid van de digitale systemen van de gemeente?

Einde

1 Presentatie-RIB-Digitale-Stad-Impakt.pdf

CODE, digitale burgerrechten

[Centrum voor Mediacultuur] Arjon Dunnewind

Het project CODE, Reclaiming Digital Agency is een samenwerking tussen kunstorganisaties in Nederland, België en Duitsland. Het is in 2021 geïnitieerd als reactie op de groeiende vrees dat we de zeggenschap verliezen over de digitale instrumenten en platforms die we dagelijks gebruiken. We zijn ervan overtuigd dat betere wetten en regels nodig zijn om ons als digitale consumenten en burgers te beschermen. Ons doel is met creatieve en artistieke interventies de beleidsvorming op nationaal en internationaal niveau te beïnvloeden en het bewustzijn van de relevante kwesties te verhogen. We willen inspiratie en gesprekstof bieden en kunstenaars, politici, beleidsmakers en bezorgde burgers met elkaar in gesprek brengen.

“Ik denk dat het slim is nu eigenlijk gewoon te zeggen: leg alle algoritmische besluitvorming binnen de overheid, zowel landelijk als lokaal, stil.”

"Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum."

Communicatie burgers en overheid 1)In wiens belang is de keuze voor digitale oplossingen? Wat als het makkelijker wordt voor de overheid maar moeilijker voor de burger? 2)Wie sluiten we uit? Of voor wie maken we het moeilijker als we kiezen voor digitale oplossingen? 3)Blijft de overheid bereikbaar langs niet digitale wegen? 4)Krijgen burgers die de niet-digitale weg bewandelen dezelfde kansen? 5)Is het niet vreemd dat de overheid steeds vaker het gesprek met de burgers aangaat op de platforms van commerciële buitenlandse partijen, zoals Facebook.

Fraudebestrijding 1) Worden er goede afwegingen gemaakt tussen privacy en efficiency? Zijn deze transparant? De vragen die altijd al speelden (welke gegevens zijn inzichtelijk? wie moet er toegang hebben? Wie mag geen toegang hebben?) zijn onverminderd relevant. Maar in het proces van digitalisering zijn er ook nieuwe vragen 2) Welke technologieën worden gebruikt. Worden er algoritmes gebruikt? Worden deze ook op ethische normen beoordeeld? 3) De toeslagenaffaire heeft ons geleerd wat er mis kan gaan als onvoldoende kritisch wordt gekeken naar de manier waarop de overheid technologie inzet. 4) Moeten er wel algoritmes gebruikt worden? Wie levert de algoritmes? Wie controleert hun werking? Waar en hoe worden ze ingezet?

Veiligheid in de publieke ruimte 1)Hoe wordt technologie ingezet tbv handhaving en veiligheid in de publieke ruimte? 2)Welke regels gelden er voor het gebruik van bewakingscamera's door de overheid? 3)Wat is anno 2023 het beleid van de Gemeente Utrecht? 4)Wat is het beleid mbt burgers met deurbellen met videocamera? En het gebruik daarvan door overheid, bijvoorbeeld de politie?

Veiligheid in de publieke ruimte 2) Welke regels gelden er voor het gebruik van bewakingscamera's door de overheid? Te veel camera’s ? In 2018 verscheen er een kritisch artikel over Utrecht en andere Nederlandse steden in de Engelse krant, The Guardian. "Utrecht has become a tangle of individual pilots and projects, with no central overview of how many cameras and sensors exist, nor what they do" (1 March 2018) https://www.theguardian.com/cities/2018/mar/01/smart-cities-data-privacy-eindhoven-utrecht Te weinig camera’s? De nabestaanden van een van de slachtoffers van de tramaanslag in Utrecht van 2019 stellen vervoersbedrijf Qbuzz en de provincie Utrecht mede-aansprakelijk voor zijn dood. De monitor van de bewakingscamera was kapot waardoor de bestuurder van de tram niet kon zien wat er aan de hand was in het tweede tramstel

Veiligheid in de publieke ruimte 4) Wat is het beleid mbt burgers met deurbellen met videocamera? En het gebruik daarvan door overheid, bijvoorbeeld de politie? Bedrijven, burgers en de overheid hebben samen ruim 314.000 beveiligingscamera's aangemeld in de politiedatabank Camera in Beeld. Daarvan zijn er 236.000 van bedrijven, 55.000 van burgers, en 23.000 van de overheid. Vooral deurbellen met videocamera zijn "een grote succesfactor", zegt landelijk projectleider.

Samenwerking met commerciële partijen. 1) Hoe werkt de overheid samen met commerciële bedrijven. Welke gegevens kunnen hierbij in handen komen van deze partijen? Voldoen deze bedrijven aan dezelfde ethische normen die de overheid zelf hanteert? 2) De data van burgers, die in beheer zijn van de overheid en de bedrijven waar de overheid mee werkt, moeten voldoende beschermd zijn. 3) Als de Gemeente bijdraagt aan het beschikbaar stellen van computers aan kansarme gezinnen, welke software staat er dan op deze computer? 4) Waarom staat er altijd WhatsApp op buurtpreventie borden, en niet het privacy vriendelijkere Signal? 5) De makkelijkste of goedkoopste oplossing is niet altijd de beste. Hoe zorgen we dat bij de keuzes de belangen van de burgers voorop staan?

Reacties op Visie Digitale Stad 2021 2025 1. Optimistisch - of naïef optimistisch? 2. “De bewoner heeft bijvoorbeeld recht erop dat de overheid goed omgaat met haar data; het is tenslotte naast mensen en geld haar belangrijkste organisatiemiddel.” Maar … zijn de data van de overheid of van de burger? 3. Het Utrechtse waardenmodel is een mooi model. Maar hoe wordt het in de praktijk gebracht? Wie zit er in Team Uthiek (Utrechtse Ethiek)? De pandemie is onder controle en daarom is de Druktemonitor al lang geen issue meer. Op welke projecten is team Uthiek nu actief? 4. Mbt “Het fundament Digitale Stad met de bijbehorende sporen”: De economische focus lijkt het meest belangrijk gezien de 4 sporen waar het fundament mee opent. 5. Mbt hoofdstuk “Grondrechten en ethiek in de digitale tijd”: d link naar het Utrechtse algoritmeregister doet het niet. Als ik google kom ik op een pagina waar ik een RDF bestand kan downloaden, waar voor mij althans niets bruikbaars in staat. Als je transparant wil zijn zorg er dan ook voor dat je dat op een toegankelijke en goed functionerende manier doet.

CODE, digitale burgerrechten

[Centrum voor Mediacultuur] Lange Nieuwstraat 4, Utrecht

1 Presentatie-RIB-Digitale-Stad-Rathenau-Instituut.pptx

Waarom is digitalisering een politiek zaak?

Digitalisering en de lokale politiek

Waarom is er soms nog te weinig debat over?

v Het is een kwestie van uitvoering v ‘Ik ben geen expert op IT-gebied’, algoritme-angst v Onvoldoende bewustzijn van de impact die digitalisering heeft v Afwegingskader van ‘publieke waarden’ en ‘ethiek’ is te abstract

Digitalisering en de lokale politiek

Publieke waarden voorop

Digitalisering en de lokale politiek

Inmiddels kabinetsbeleid

Digitalisering en de lokale politiek

Maar al langer bekend in Utrecht

Digitalisering en de lokale politiek

Publieke waarden concreet maken Waarden  normen  ontwerpeisen Instrument om kwesties in het vizier te krijgen: meer of minder keuzevrijheid, versterkt een algoritme discriminatie of niet? Etc. Stappenplannen en afwegingskaders volgen (bijv. Bolt, Verweij, Van Delden, Ethiek in praktijk)

Digitalisering en de lokale politiek

Denkraam Rathenau Instituut

Digitalisering en de lokale politiek

Hulpmiddelen Handvest voor de slimme stad GL (2019)

VNG: principes digitale samenleving (2019)

VNG: Handreiking digitale ethiek (2022)

Digitalisering en de lokale politiek

Digitale Raadgever (UU) en DataWijzer

Digitalisering en de lokale politiek

Ethiek als versneller

Digitalisering en de lokale politiek

Samenvattend 1. Digitalisering is geen neutraal instrument, het is een politieke zaak. 2. Een raadslid kan meepraten –en meebeslissen ook bij gebrek aan technische kennis. 3. Diverse handvatten zijn ontwikkeld om daarbij te helpen. 4. Ethiek is geen blokkade, juist niet tijdig nadenken over waarden remt digitale innovatie.

Digitalisering en de lokale politiek

Digitalisering en de lokale politiek

Hoe richt je de organisatie in? Opties ü Wethouder voor digitalisering ü Raadscommissie voor digitalisering ü Ethische commissies/burgerpanels: intern en/of extern ü Algoritmeregisters aanleggen en openbaar maken (transparantie) ü Samenwerking zoeken met partners (‘ecosysteem’), bijvoorbeeld tussen gemeenten (Drechtsteden, Brabantstad) ü Nieuwe specialisten bij ambtelijke uitvoering: juristen, intermediairs ü Maak de organisatie lerend: bij living labs, moresprudentie

Digitalisering en de lokale politiek

1 Link-filmpje-RIB-Digitale-stad-COSBO.docx

Link filmpje vertoond door COSBO-ACO voor de RIB digitale stad op 21 maart 2023 https://www.youtube.com/watch?v=J8Dunp2j5vI&feature=youtu.be

1 Bijdrage-RIB-Digitale-Stad-COSBO-ACO.docx

Bijdrage COSBO-ACO, RIB Digitale Stad, 21 maart 2023 Belangrijk speerpunt in de visie Digitale Stad is: We stimuleren iedereen om mee te doen. Tegelijk wordt gesteld: “inzicht in de digitale achterstanden van inwoners is echter lastig te verkrijgen. Het is niet bekend om hoeveel mensen het gaat”. Dit leidde tot de volgende missie:

De vraag is nu. Hoe staat het met de uitvoering, weten we meer over de doelgroep en sluit het aanbod aan bij de wensen van de ouderen? We weten inmiddels veel meer over de omvang van de groep: DNB meldde 30 januari j.l. : 2,6 miljoen Nederlanders (1 op de 6) zijn niet in staat om alle betaaldiensten en andere bankdiensten te doen. Het ministerie van BZK gaat uit van 4 miljoen, Nederlanders die niet zelfstandig hun overheidszaken digitaal kunnen regelen. CBS meldt dat bijna 4% van de Nederlanders heeft nog geen internettoegang thuis en 17% geen toegang heeft tot een eigen digitaal apparaat omdat het niet betaalbaar is. 4% van de Nederlanders heeft geen internettoegang thuis en 17% geen heeft geen eigen digitaal apparaat (niet betaalbaar). Een groot deel van deze mensen zijn vooral 75+ ouderen en laaggeletterden. De volgende rapporten zijn sinds 23 januari 2023 verschenen: • AFM: Drempels bij het online regelen van geldzaken • DNB: Een uitkomst voor de één, een uitdaging voor de ander • DNB: Contant betalen bij sommige winkelbranches te vaak niet mogelijk • SCP: Eigentijdse ongelijkheid | Publicatie | Sociaal en Cultureel Planbureau (scp.nl) Dat zijn dus ook heel wat Utrechters en vooral ouderen. (De Utrechtse bevolking bestaat voor 11% uit 65-plussers). Het gaat ook niet om een groep die kleiner wordt, maar om een groep die ook in Utrecht steeds sneller lijkt te groeien.

Een groep die vaak onzichtbaar blijft omdat ze geen onderdeel zijn van online enquêtes. Binnen deze groep zijn ouderen die laaggeletterd en digibeet (+ arm) zijn, zoals migrantenouderen, oververtegenwoordigd. Deze groep groeit ook nog eens veel sneller dan die van hun van origine Nederlandse leeftijdsgenoten. Tegelijkertijd gaat de digitalisering steeds verder. In winkels, gezondheidszorg, OV, overheden, banken, communicatie, etc. Een digitalisering die door veel mensen wordt omarmt (vooral jongeren), maar een probleem vormt voor steeds meer mensen, met als gevolg een groeiende digitale tweedeling. Het is fijn dat mensen inmiddels op verschillende plekken geholpen kunnen worden. Er zijn vrijwilligersinitiatieven in de buurten. Er is een start gemaakt met de Informatie Punten Digitale Overheid (IDO) in sommige bibliotheekvestigingen en mensen kunnen naar wijkbureaus en Stadskantoor. Maar het Stadskantoor is niet voor iedereen makkelijk bereikbaar, bibliotheken zijn niet voor iedereen een vanzelfsprekende plek om heen te gaan (en worden binnenkort mogelijk wegbezuinigd) en er zijn overal problemen met AVG en privacy. Het is allemaal nog te veel hap snap, 1

er lijkt weinig afstemming op stedelijk en wijkniveau. Dit leidt tot de vraag: Is er bij de gemeente een domein overstijgend overzicht van de effecten van de digitalisering? Om ouderen en andere groepen te faciliteren/ondersteunen gebeurt van alles. Maar is het ook voldoende? Sluit het aan bij de vragen en wensen van de ouderen? Weten we wel met welke problemen mensen te maken hebben? Is het aanbod niet te fragmentarisch en voldoende bij de ouderen bekend? Werkt de aanpak ook? Welke AVG problemen zijn erbij de hulpverlening? Weten we wat er mis gaat? En misschien wel de belangrijkste vraag: Wordt er met de ouderen zelf gesproken over hun problemen en wensen? COSBO-ACO en de ouderen organisaties krijgen steeds meer signalen van ouderen die door de “digitale bomen het bos niet meer zien”. Ouderen hebben het gevoel dat alles veel te snel gaat en dat ouderen als remmende factor worden gezien en niet meer als vol worden aangezien. Er is steeds minder persoonlijk contact, ze worden verwezen naar websites of telefoonlijnen. Telefoonnummers zijn niet te vinden en/of geautomatiseerd en hebben vaak lange wachttijden. Veel ouderen geven het op en zeggen LAAT MAAR ZITTEN DAN! Ik laat het wel door mijn kinderen of de buurvrouw doen! Gevolgen voor ouderen? Vergroting van eenzaamheid, armoede, verlies van zelfstandigheid, vergroting van kwetsbaarheid. Dit moeten we dus niet willen.

Laat de mensen zelf aan het woord. Maak onzichtbare groepen zichtbaar! Zorg voor de menselijke maat, normale telefoonlijnen en fysieke informatiepunten op plekken in de stad en in wijken en buurten waar ouderen komen en zich welkom en vertrouwd voelen. Overleg met de ouderen zelf hoe informatie online en offline beter toegankelijk kan worden gemaakt. COSBO-ACO kan daar bij helpen! Kennen en gekend worden – het is in z’n algemeenheid iets dat moet worden bewaakt en gekoesterd. Maar het is helemáál van belang als het gaat om het digitaliseren van basisvoorzieningen als : • Bankzaken • Reizen (de OV-chipkaart) • Wonen (huursubsidie aanvragen • Boodschappen doen (pinnen of de flappentap) • Maar denk ook aan de digitale dienstverlening van de overheid: Zihni Özdil: De Nederlandse digitale transitie mislukt als die niet inclusief is - EW (ewmagazine.nl) Onderwerpen die niet alleen direct gerelateerd zijn aan: armoede, behouden van zelfstandigheid, eenzaamheid, meedoen, gezondheid, mobiliteit. Maar ook versterkend op elkaar kunnen inwerken: Voorbeeld:

2

Positief bericht voor Digitale Stad Utrecht? Klinkt misschien logisch en positief kijkend vanuit het perspectief van de relatief jongeen hoogopgeleide bevolking. Maar wat betekent een verminderd aantal geldautomaten voor ouderen en mensen die minder mobiel zijn? https://www.raisin.nl/sparen/nederlandeen-cashloze-samenleving/

Probleem van de geldautomaat in Leidsche Rijn 16 februari kregen COBO-ACO en NOOM een email van een oudere Parkwijkbewoner. Die wees op het probleem van de sedert november 2022 niet meer functionerende Geldmaat pinautomaat in winkelcentrum Parkwijk. Dat is een groot gemis en voor ouderen in Parkwijk een handicap en ergernis. Mensen belden, zonder resultaat, om de storing door te geven bij het nummer aangegeven op de Geldmaat pinautomaat. Redenen van de storing wordt veroorzaakt door waterschade, aan het pinapparaat. Met het wegvallen van de Geldmaat in Parkwijk zijn er nog 3 geldautomaten (2 locaties) over voor 45.000 inwoners. Dat dwingt mensen tot pinnen of andere oplossingen. (Parkwijk Zuid staat op plaats 71 van de inkomens ranglijst van Utrechtse buurten (totaal 107). Parkwijk wijkt qua bevolkingssamenstelling en huizenaanbod volledig af van de rest van Leidsche Rijn en Vleuten de Meern. Een groot deel, vooral de ouderen en de mensen met een beperking, behoren tot de groepen in een kwetsbare positie.) Bij verdere navraag bij Geldmaat kregen we de volgende toelichting: “De situatie in Parkwijk is ontstaan na vertrek van de Bruna (en een aantal andere winkels) naar het naburige Leidsche Rijn Centrum. De locatie is overgenomen door een supermarkt en daar is afgelopen maanden een lekkage ontstaan waardoor de geldautomaat is beschadigd.

Met de supermarkt bespreken we de mogelijkheden van herstel en herplaatsing, maar de gesprekken verlopen moeizaam. Dit is vervelend voor de mensen in de omgeving die veel gebruik maakten van de automaat, maar de voorzieningen in de omgeving en de bereikbaarheid daarvan per openbaar vervoer zijn goed. Daarom vinden wij het acceptabel om deze locatie te laten vervallen als de situatie daar aanleiding voor blijft geven. Zoals al door de collega's is aangegeven zijn er andere geldautomaten op een afstand van 1-2 kilometer van deze locatie.” COSBO-ACO heeft het wijkbureau vervolgens gevraagd om te bemiddelen tussen Geldmaat en de supermarkt. Daarop kwam het volgende antwoord: “Helaas moet ik u meedelen dat het wijkbureau niet gaat bemiddelen tussen Geldmaat en de supermarkt. Ik begrijp dat dit niet het gewenste antwoord is, maar dat is niet een rol van het wijkbureau.” COSBO-ACO heeft in Parkwijk bij ouderen nagevraagd of zij van het OV gebruik maken om elders te gaan pinnen. Daar kwamen de volgende antwoorden uit naar voren: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Ik pin het liefst kleine bedragen om mijn dagelijkse inkopen in de buurt te doen. Als ik eerst de bus moet nemen om geld te pinnen om daarna in mijn eigen buurt inkopen te doen dan ben ik telkens minimaal twee uur bezig om heen en weer te gaan. Ik heb een rollator dat is niet handig in de bus. Het OV is voor mij geen optie want de bushalte is te ver lopen en ook de afstand in Winkelcentrum Leidsche Rijn van bushalte naar Geldmaat is te ver. Ik heb geen OV kaart. In de bus kan ik geen kaartje kopen. Het OV is te duur. Het kost me 6 Euro om heen en weer te gaan om 20 Euro te pinnen. Ik heb een bewindvoerder die wekelijks 40 Euro per week aan leefgeld overmaakt. Daarvan pin ik telkens een klein bedrag. De reiskosten kan ik niet opbrengen.

3

7.

Ik heb geen OV kaart want die kost 7,5 Euro en die moet ik steeds opladen. Ik vind dit veel te duur, ik doe niet aan internet bankieren en er is trouwens ook geen OV Oplaadpunt meer in ons winkelcentrum.

Oplossingen van ouderen om toch contant geld te hebben waren onder meer: 1. 2. 3.

Ik pin incidenteel als ik een keer in de buurt ben van een Geldmaat. Ik pin dan veel meer zodat ik altijd geld in huis heb voor boodschappen. Ik vind dat niet prettig want ik voel me veel onveiliger dan voorheen. Zeker als ik de TV programma’s zoals “Opsporing verzocht” zie en verhalen om mij heen hoor. Ik betaal in de winkel nu meer met mijn pinkaart. Dat vind ik niet prettig want ik ben nogal vergeetachtig en moet daardoor soms mijn pincode opnieuw invoeren. Andere klanten moeten dan op mij wachten. Ik heb het gevoel dat ik door te pinnen ook minder controle heb op mijn uitgeven. Ik vraag mijn kinderen om voor mij geld te pinnen in een ander winkelcentrum omdat ik niet mobiel genoeg ben om daar zelf heen te gaan. Dit maakt me wel veel afhankelijker van hen. Ik hoor van andere ouderen om mij heen dat dit ook wel eens fout kan gaan en dat kinderen volledig zeggenschap over hun rekening hebben overgenomen.

Wie zijn de ouderen, wat willen ze en waar lopen ze tegen aan? Ouderen vertellen in onderstaande video’s hun eigen verhalen!

VIDEO • • • • •

Video presentatie ouderen digitale stad MAX Meldpunt: Afscheid van de Acceptgiro Video DNB: interview met laaggeletterde senior Kassa: Wat te doen tegen de digitale kloof? Alles op de computer maar niet iedereen kan dat | Digitalisering | MAX Meldpunt

In de bijlage een overzicht van opmerkingen die ouderen hebben gemaakt in groepsbijeenkomsten in de verschillende Utrechtse wijken. Voorstellen COSBO-ACO • Een stedelijk netwerk van wijk/buurt gerichte Informatiepunten voor mensen die problemen hebben met aspecten van de digitalisering. Overheid, bedrijfsleven en andere instellingen moeten hierin samenwerken. Die punten moeten komen op plekken waar ouderen (doelgroepen) komen en zich vertrouwd voelen en persoonlijk worden geholpen (met koffie 😊) • Veel meer contact met en betrokkenheid van doelgroepen en ervaringsdeskundigen bij vormgeving en uitvoering van het beleid. COSBO-ACO kan helpen bij ophalen van vragen bij de ouderen • Een duidelijke “domeinoverstijgende” regie vanuit de gemeente, gekoppeld aan betere onderlinge samenwerking tussen beleidsvelden. • Structurele projectgroep met het veld • Regie en aansturing op wijkniveau en uitgaande van wat er per wijk kan met de bestaande instituties en mensen. Wijkbureau’s, buurtteams en de sociaal makelaars moeten op dit punt een taakuitbreiding krijgen • Jaarlijkse monitoring Sluit als gemeente aan bij lopende initiatieven rondom digitale inclusie en neem een regisserende en faciliterende rol. • De gemeente kan zich aansluiten bij “het Manifest Samen dichten we de digitale kloof” van de Alliantie Digitaal Samenleven en de VNG.

Utrecht is al onderdeel van een van de landelijke proeftuinen: https://digitaalsamenleven.nl/proeftuin-utrecht/. Sluit daar als gemeente bij aan en neemt de regie! 4

•

•

•

Sluit als gemeente aan bij de proeftuin Bankinformatiepunten die door de banken in samenwerking met ouderenorganisaties, bibliotheek en wijkorganisaties wordt uitgevoerd. https://www.betaalvereniging.nl/actueel/nieuws/pilot-lokale-inloopspreekurenbanken/https://www.betaalvereniging.nl/wp-content/uploads/commitment-banken-betertoegankelijk-betalingsverkeer.pdf De gemeente is vanaf 1 januari 2023 verantwoordelijk voor de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO) en heeft daar een wettelijke regierol in: https://ibestuur.nl/nieuws/gemeentevanaf-1-januari-verantwoordelijk-voor-informatiepunt-digitale-overheid De VNG biedt ondersteuning aan gemeenten: https://vng.nl/nieuws/nieuwe-instrumenten-voor-digitale-inclusiebeschikbaarhttps://vng.nl/nieuws/nieuw-vng-forum-over-digitale-inclusie-en-idos

Voorbeelden van digitale knelpunten de door ouderen tijdens bijeenkomsten in verschillende Utrechtse wijken naar voren zijn gebracht! • • • • • • • • • • •

• • •

•

Een groep ouderen heeft thuis geen beschikking over internet, tablet/laptop/computer, up to date GSM telefoon. Veranderingen gaan te snel Er is geen gecoördineerd netwerk van steunpunten met directe hulp bij technische- gebruiks- en installatie problemen met internet/Wifi en de spullen die daarbij nodig zijn…. AVG hindert hulpverlening bij installeren- en updaten van bankapps, etc. Door sluiting van bankfilialen en fysieke spreekuren van instanties in de directe omgeving is het directe klant contact verdwenen. Overheden, banken, gezondheidscentra, etc. schakelen steeds meer over op digitale dienstverlening en communicatie. Pakketbezorgers (Post.nl, DHL. etc.) schakelen over naar digitale communicatie over pakket bezorging. Bedrijven, overheden en andere organisaties schakelen steeds meer over op digitaal online betalingen: IDEAL, QR-Code, Creditcard. Acceptgirokaart verdwijnt. Informatievoorziening is vanwege het wegvallen huis aan huisbladen volledig digitaal: digitale nieuwsbrieven via email en sociale media. Vanwege beperkte mobiliteit, kosten en de digitalisering van het OV, is reizen naar het stadskantoor om persoonlijk te worden geholpen voor veel ouderen niet haalbaar. Veel hulpverlening wordt/is overgenomen door vrijwilligersinitiatieven in de buurten. Hierbij problemen met AVG en privacy. Hulpverlening is toegestaan tot het invoeren van de inlogcode / paswoord.

Daarnaast is er hulp vanuit het sociale- en/of familienetwerk. Dit laatste gaat niet altijd goed. Telefonische hulplijnen onbereikbaar of te gecompliceerd. Telefoonlijnen verwijzen meestal voor meer informatie naar websites. Telefoonnummers vaak niet vindbaar op de websites. Websites vaak nog steeds ontoegankelijk voor mensen met weinig digitale- en taal vaardigheden en mensen met een visuele beperking. Brieven van instanties zoals woningbouwcorporaties zijn onleesbaar en vol verwijzingen naar de website. Websites zijn vervolgens ontoegankelijk en telefoonlijnen worden niet opgenomen vanwege het ontbreken van een telefonische helpdesk. Communicatie loop vrijwel volledig via online communicatie: DGID

Email

App

Internet bankieren

Website

Telefoon

Aanvullend probleem: PIN-Only / verdwijnen van contant geld • Veel geldautomaten in de directe omgeving zijn verdwenen of verplaatst.

5

Chatbot

Beeldbellen

• •

Self-scan, pin kassa’s en geen pin automaten in meeste supermarkten (behalve AH). Mensen worden “gedwongen” met pin of contactloos te betalen. Dit is in veel gevallen niet mogelijk. Veel ouderen willen ook contact blijven betalen. PIN Only restaurants, bestellen met QR scannen van menu’s via telefoon in restaurants, bestellen en betalen via beeldschermen in Mac Donalds, KFC, etc. Contactloos betalen “om een kroket uit de muur te trekken”.

Extra veiligheidsmaatregelen (witwassen) • Dubbelverificatie via GSM en/of email. • Blokkering van bankrekening bij onduidelijke betaling •

•

Angst en wantrouwen tegen digitalisering door nepnieuws, programma’s zoals Opsporing verzocht en Bureau Hengeveld Angst om fouten te maken bij digitaal aanvragen van toeslagen, mede vanwege toeslagenaffaire

6

1.1 Raadsbrief Digitale Stad 1 Dossier 3199 voorblad.pdf

Raadsinformatiebijeenkomst Dossiernummer

3199

Vertrouwelijk

Nee

Vergaderdatum

21 maart 2023

Agendapunt

1.1

Titel

Raadsbrief Digitale Stad

ID

3392

Behandelend ambtenaar

yannick.god@utrecht.nl

Telefoon

14030

E-mail

s.arts@utrecht.nl

Datum collegebesluit

18 oktober 2022

Thema Portefeuillehouder

Wethouder Streefland

Beleidsveld

Personeel en Organisatie

Referendabel Raadsadviseur (lijst)

Jochim Schueler/Cie Veiligheid, Bestuur en Financiën/06-42238564

Behandelvoorstel Resultaat commissiebehandeling Resultaat raadsbehandeling Geagendeerd

Vergaderdatum

Raadsinformatiebijeenkomst

21 maart 2023

Voorgesteld besluit

1 Raadsbrief Digitale Stad.pdf

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

Y.J.H. God

Datum

18 oktober 2022

Doorkiesnummer

14030

Kenmerk

10555801

E-mail

yannick.god@utrecht.nl

Onderwerp

Voortgang Digitale Stad 2022

Bijlage(n)

-

Beleidsveld

Personeel en Organisatie

Geachte leden van de raad, In juni 2021 heeft uw Raad de Visie Digitale Stad vastgesteld op basis waarvan de Actieagenda 2021 is vormgegeven. Met deze brief informeren wij u over de voortgang van de actieagenda Digitale Stad 2021; welke doorliep in 2022. De uitwerking van het coalitieakkoord in de actieagenda 2023 zullen we eind 2022 aan u voorleggen. Visie Digitale Stad In de Visie Digitale Stad is het doel gesteld de kansen die digitalisering biedt in Utrecht maximaal te benutten voor de opgaven in de stad en zo bij te dragen aan een gezonde leefomgeving voor iedereen. Digitalisering biedt namelijk enorme kansen. Voor een deel van de samenleving levert digitalisering ook hoofdbrekens. Daarom is het de taak van de overheid om te zorgen voor vertrouwen in de digitale wereld. Met het Utrechts waardenmodel brengen wij digitale ethiek in de praktijk door middel van Uthiek (Utrechtse digitale ethiek). Het waardenmodel met toelichting op de Uthiek aanpak staat beschreven in de Visie Digitale Stad en houdt in het kort in dat bij projecten met een digitaliseringscomponent een ethisch impact assessment wordt gehouden, met het oog op uitlegbaarheid. Digitaal inclusief Utrecht In Utrecht is meedoen in een snel digitaliserende samenleving van uiterst belang.

Wij willen niet dat mensen hierdoor buiten de boot vallen, maar wij weten dat nog steeds veel mensen moeite hebben met digitaal meedoen. Inzicht in de digitale achterstanden van inwoners is echter lastig te verkrijgen. Het is niet bekend om hoe veel mensen het gaat. Dit ontslaat ons niet van de verplichting hard aan digitale inclusie te werken. Daarom is afgelopen jaar mogelijk gemaakt dat mensen via de U-pas toegang kunnen krijgen tot digitale middelen of hulp. Vanuit het samenwerkingsverband Digitaalhuis bieden onze partners Digiwijs en Geluksbv met hun project Digibuddies en Prago mogelijkheden om basisvaardigheden te leren. Schoolgaande kinderen uit kwetsbare gezinnen kregen laptops via de Upas en gesubsidieerde initiatieven zoals Stichting Leergeld. Middelbare scholieren leerden omgaan met nepnieuws. Ook is gewerkt aan bewustwording en kennisontwikkeling op het gebied van digitale inclusie. Wat buiten kijf staat is dat het mogelijk blijft om per telefoon of via het Stadskantoor en de buurtkantoren fysiek in contact te treden met de gemeente.

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

18 oktober 2022 volgt

Voordelen van Digitale Stad worden duidelijk Afgelopen jaar kenmerkt zich door het bewijs dat innovatie in Utrecht zijn vruchten afwerpt. Zo wordt de finalist voor de beste overheidsinnovatie van de Overheidsawards -het Huishoudboekje dat afgelopen jaren in Utrecht is ontwikkeld- nu landelijk opgeschaald samen met de VNG, zodat ook andere gemeenten gebruik hiervan kunnen maken. Daarnaast is in Kanaleneiland binnen het IRIS-project een slim zebrapad ontwikkeld, waarbij het zebrapad oplicht als inwoners willen oversteken. Deze innovatie wordt Europees gedeeld met Nice en Göteborg. Eind juni stond op het VNG-congres Ureka - de zoekmachine voor Raadsinformatie - in de finale van gemeentedelers. Bovendien kijken op het moment van schrijven 31 mensen naar de digitale visdeurbel die wij hebben geplaatst, zodat de sluiswachter de Weerdsluis kan openen wanneer er veel vissen zijn die de Gracht door willen. Ook is de havenmeester door middel van een app bestendig voor de toekomst doordat passanten hun liggeld afrekenen door gebruik te maken van de GPS-locatie van de telefoon. Hierdoor wordt automatisch de ligtermijn berekend. Een ander voorbeeld is dat we een onderzoek zijn gestart naar de digitale veiligheid van onze assets in de buitenruimte, denk aan bruggen en rioolgemalen. En tenslotte kregen we afgelopen jaar innovatiebudget van het ministerie van Binnenlandse Zaken toegekend.

Hiermee onderzoeken we samen met de gemeente Amsterdam of we tot een goede, wettelijke toegestane en ethische basis kunnen komen om camerabeelden meervoudig te kunnen gebruiken voor het onderhoud van de buitenruimte (wegen, trottoirs, groen).

Ethisch baken Als gemeente is het in deze tijd onze morele verplichting de rol als ethisch baken voor de hele stad, te pakken. Wij ondertekenden daarom de Cities Coalition for Digital Rights, waarbinnen wij samen met andere steden werken aan het inbedden van mensenrechten in stedelijke digitalisering. Daarnaast hebben wij intern en extern een scherp oog voor digitale inclusie, hebben een externe klankbordgroep ingericht voor Uthiek en zowel landelijk als internationaal, wordt Utrecht als leidende organisatie en best practice gezien op het gebied van digitale ethiek. De digitale stad realiseren wij namelijk volgens ons Utrechts waardenmodel uit de visie Digitale Stad. Waarden als privacy, autonomie, maar ook rechtvaardigheid en menselijke waardigheid komen veel naar voren in onze Uthiek assessments. Uw raad vroeg afgelopen jaar bijvoorbeeld het verslag op van bodycams bij BOA’s. Door middel van deze assessments brengen wij aan de voorkant de impact in beeld die digitalisering heeft op de stad en de organisatie. Zo worden ook alle algoritmen uit ons algoritmeregister - als eerste stad een compleet inzicht in al onze algoritmen - met terugwerkende kracht aan een assessment onderhevig gemaakt, zodat ook dezen een uitlegbaar verhaal hebben.

Bovendien werken wij samen met het Kadaster aan de ontwikkeling van een landelijk sensorregister zodat iedereen die dat wil inzicht heeft in welke sensoren in de buitenruimte aanwezig zijn.

Data inzetten voor de Utrechtse opgaven Wij zetten data in voor de Utrechtse opgaven. Daar zijn meerdere goede voorbeelden van. Zo wordt door middel van druktesensoren drukte in de binnenstad continu gemonitord. Dit biedt de mogelijkheid om betere voorspellingen te doen in mobiliteitsontwikkelingen en bij evenementen de bezoekersstromen proactief te begeleiden. Ook binnen het programma wervengebied brengen we onze gegevens beter in kaart voor het duurzame behoud van de binnenstad. Dit doen we tevens in 3D. Dat geeft ons nieuwe mogelijkheden voor weergave bijvoorbeeld door de inzet van augmented reality waarbij we gegevens digitaal projecteren in de bestaande omgeving. Bovendien biedt linked data een technologie om administraties van verschillende organisatie te verbinden. Data - bijvoorbeeld gegevens

2/3

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

18 oktober 2022 volgt

van het kadaster - blijft in de bron (er hoeven geen bestanden uitgewisseld te worden) waardoor gegevens altijd actueel zijn. In de toekomst willen we data meer structureel en gestandaardiseerd inzetten voor planning en monitoring van ons beleid. Weerbarstige realiteit intern Kijkend naar de grote interne informatie- en proces-veranderprogramma’s, leren we dat een olietanker in beweging brengen een weerbarstige realiteit blijkt. Het beheren van informatie is, net als het openbaren, het beveiligen, het beschermen, maar ook het archiveren niet de directe prioriteit van elke medewerker. De drukte op de werkvloer door de groei van de stad, crises en reguliere opgaven krijgen prioriteit boven de bedrijfsvoeringverantwoordelijkheden. Als organisatie staan wij ervoor aan de lat om te zorgen dat dit probleem zowel aan de proces-, mens- als technologiekant wordt aangepakt. Wij zijn ons ervan bewust dat informatie naast onze belangrijkste output ook de gemeente als lokale democratie legitimeert. Daarom heeft het vanuit Digitale Stad de hoogste prioriteit en zorg tegelijk. Door integraal samen te werken tussen de verschillende grote interne informatie- en proces-veranderprogramma’s proberen wij met de huidige beperkte middelen meer slagkracht en realisatiekracht te krijgen, die niet binnen een jaar realiteit is.

Te denken valt aan gezamenlijke bewustwording, opleiding en behapbare termijnplanning. Het vergt onze meerjarige, constante aandacht. Deze thematiek zal samen met data in de actieagenda’s van komende jaren een prominente plaats krijgen. Vaardigheden en weerbaarheid van de stad In de digitaliserende samenleving werken wij tenslotte aan digitale vaardigheden in de stad. Zo zijn bij techgrounds acht deelnemers in elf weken opgeleid tot junior Cloud Engineer en hebben zij een baan bemachtigd bij partners in de stad. Daarnaast kunnen inwoners via FutureLab030 door middel van een escaperoom ervaring opdoen in digitale vaardigheden die in de huidige arbeidsmarkt nodig zijn en wordt via de vorige jaar opgerichte U-tech community de mismatch op de ICT-arbeidsmarkt verkleind door een loket voor MKB’ers om hun personeel digitaal bij te scholen. Tegelijkertijd is het weerbaar maken van de eigen organisatie, de inwoners en bedrijven essentieel om bijvoorbeeld cyberaanvallen of uitval van digitale middelen te kunnen opvangen. Zo werken wij aan het digitaal weerbaar maken van jeugd (Hackshield), jongvolwassenen (Cyber24), het MKB, ZZP’ers ( www.cybernetwerkutrecht.nl) en senioren. Op stedelijk niveau is met partners zoals grote banken en verzekeraars, maar ook provincie, politie en VRU een cybercrisisoefening geweest en worden nu ketenafhankelijkheden in kaart gebracht.

Op die manier maken wij Utrecht digitaal klaar voor de toekomst. Tot slot Deze Voortgang Digitale Stad behelst een grote verscheidenheid aan projecten en programma’s. Dit kan verdiepende vragen oproepen. Wij nodigen uw Raad graag uit om hiervoor een Raadsinformatiebijeenkomst te organiseren. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

3/3

2 Netwerken voor groen 1 Presentatie-gemeente-Utrecht

Samenwerken aan een groen Utrecht

21 maart 2023 Jeroen Schenkels sr. Beleidsadviseur, Ontwikkelorganisatie Ruimte gemeente Utrecht,

Utrecht: Gezonde groene stad • Gezonde groei voor iedereen • Groen tenzij, 440 ha groen erbij • Klimaatbestendig in 2050 • Minimaal 40% van de buurt groen • Meer biodiversiteit, Big 30

-

World green city award -> nomination living green for health and wellbeing

-

World green capital

-

European green week

-

100 climate neutral cities

-

Vakbeurs openbare ruimte

-

Most Inspiring Global Goals City 2017

Samen stad een gezonder ecosysteem maken Utrecht telt honderden initiatieven Groen Platform om samen te werken www.buurtnatuur030.nl

Platform Buurtnatuur030 krachten bundelen gemeenschap bouwen die elkaar helpt gemeentelijk beleid dat groen netwerk versterkt vice versa olievlekwerking

Samenwerken in omgevingsvisies en andere plannen

Initiatievenfonds Subsidieregelingen

Prioriteit in groenarme en aandachtswijken vergroening Rivierwijk groene ommetjes omgevingsvisies KeT & Overvecht

Magie, groene Web en biodiversiteit

JAARKALENDER WATERPROOF 030 - 2022 Jan Feb Mrt Nov Dec

Apr

Mei

Jun

Juli

Aug

Sept

Okt

Campagne Je huis waterproof

Treevember

1000 geveltuinen Stenen ophaal service - tegeltaxi Geveltuin toolkit –bakfiets en aanhangwagen

Start platform 1e Geveltuin Maand van de Maand van het Open tuinen Duurzame Week Buurtnatuur 030 dag Burendag watervriendelijk groenedak Velt opentuinen e tuin

route Afkoppelen bedrijventerrein: Jouw bedrijf klimaat klaar

NK - Tegelwippen Jouw huis en tuin klimaat klaar Promotie subsidieregelingen

Tuin-label

2e Geveltuin Burendag

Verdere ondersteuning van groene initiatieven Actieplan zelfbeheer openbaar groen (2021)

• Buurtnatuur030 ontmoetingsplek voor groene doeners groeit gestaag (nu > 300 leden); • Een wijkaanspreekpunt voor zelfbeheer ingesteld (raadsbrief van 12 oktober 2020); • Bezig met de actualisatie van de zelfbeheerovereenkomsten met focus op inzicht in veranderende wensen en behoeften; • Nieuwe interne werkafspraken om dienstverlening zelfbeheer te verbeteren (helderheid over spelregels en bij wie je waarvoor moet zijn). Communicatie over en loketfunctie voor groene doelen

• Aanpak voor eenduidige communicatie op de thema’s groen, water en klimaatadaptatie • We werken aan een concreet plan om onze serviceverlening op groen nog beter te maken Raad informeren we in Q2

1 Infoblad-Info-en-Bijdragen-deelnemer-AVG-versie

Netwerken voor groen Basisinformatie Datum Gespreksleider Tijd Zaal Doel bijeenkomst Werkvorm Portefeuillehouder Betrokken ambtenaren/presentatoren Vervolg

Links naar

21 maart 2023 Has Bakker 19.30 – 21.00 uur Hal, Stadhuis Zicht krijgen op welke initiatieven en organisaties er zijn. Wat doen ze en hoe werken die met elkaar samen en met de gemeente? Gesprek tussen raadsleden, maatschappelijke organisaties, zelfbeheerders en ambtenaren Wethouder Susanne Schilderman Ambtenaar gemeente Utrecht Dit onderwerp is nog niet geagendeerd voor een debat in de gemeenteraad. Wilt u nog informatie delen met raadsleden, stuur dit naar raadsinformatiebijeenkomst@utrecht.nl Website gemeente en facebook

Deelnemers Deelnemer Zusterpark Voordorp (bijdrage in iBabs) Deelnemer Groen moet je doen (afwezig) (bijdrage in iBabs Deelnemer Utrecht Natuurlijk (bijdrage in iBabs) Deelnemer BuurtNatuur030 (bijdrage in iBabs) Deelnemer Milieufederatie Utrecht (bijdrage in iBabs) Deelnemer Struikroven 2 deelnemers St. Vergroening Singel030 (bijdrage in iBabs )

Deelnemer Zusterparken Deelnemer Burgerinitiatief vergroening Deelnemer Milieucentrum Utrecht (bijdrage in iBabs) Deelnemer Actiegroep groene straten Deelnemer BuurtNatuur030 6 Deelnemers

Programma 19:30 - 19:45 uur 19:45 - 20:00 uur 20:00 - 20:05 uur 20:05 - 20:15 uur 20:15 - 20:55 uur 20:55 – 21:00 uur

Opening en voorstellen Presentatie Gemeente Utrecht Vragen van raadsleden Pitches van aanwezige organisaties (1 minuut per pitch) Gesprek tussen organisaties, raadsleden en gemeente Afronding en conclusie

1

Motivatie Agendeerders Rachel Heijne (GroenLinks), Charlotte Passier (Volt), Anne Sasbrink (PvdD), Joachim Cornielje (PvdA), Kirsten Alblas (CU), Nadia Stylianou (D66), Jantine Zwinkels (CDA), Marijn de Pagter (VVD) en Wilma Duitscher (EenUtrecht) Utrecht heeft grote ambities als het gaat om groen en klimaatadaptatie in de stad. Groen maakt de stad mooier en leefbaarder, is goed voor de biodiversiteit en is nodig om in te spelen op de gevolgen van klimaatverandering. Zowel het college, als de raad, als bewoners en diverse maatschappelijke initiatieven zetten zich hiervoor in. Het is mooi dat er breed draagvlak is, en goed om te zien dat veel bewoners zich willen inzetten voor groen en groenbeheer. Voor de uitvoering van de visie Klimaatadaptatie en versterking van biodiversiteit in de stad, heeft de gemeente veel organisaties en mensen uit de stad nodig. Met deze RIB willen we graag zicht krijgen op welke initiatieven en organisaties er zijn.