Agendabundel

13

1 Raadsbrief Toelichting besluitvorming Merwedekanaalzone.docx

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

Margo Meijer, Marcel Haak, Jurjen van Keulen

Datum

10 maart 2021

Doorkiesnummer

06-22422661, 06-24862584, 06-51406475

Kenmerk

7103312/raadsbrief

E-mail

margo.meijer@utrecht.nl, m.haak@utrecht.nl j.van.keulen@utrecht.nl

Onderwerp

Toelichting besluitvorming Merwedekanaalzone

Bijlage(n)

Schematisch overzicht besluitvormingstraject MWKZ

Beleidsveld

Merwedekanaalzone

Geachte leden van de raad, De Merwedekanaalzone transformeert de komende jaren naar een gezonde, levendige stadswijk en is de belangrijkste plek om binnenstedelijk de groei van de stad op te vangen. We zijn dan ook verheugd u te kunnen melden dat we een belangrijke mijlpaal bereikt hebben in de planvorming met een akkoord met de marktpartijen op de Samenwerkingsovereenkomst (kort: SOK) en het Stedenbouwkundig Plan Merwede. Nu is het moment gekomen om het samenhangende pakket aan stukken ter besluitvorming aan u aan te bieden. In deze brief informeren we u over het totaal aan stukken en het voorziene besluitvormingsproces. Hoge kwaliteit Om de gewenste woningbouw in Merwede te kunnen realiseren, gaan we anders om met mobiliteit, ruimtegebruik en openbare ruimte. Om deze verdichting nu, maar ook over enkele decennia, goed te borgen en te zorgen voor een prettige woonomgeving is het essentieel om de kwaliteit van de wijk hoogwaardig in te vullen. We zetten we in op een diversiteit in de gebouwen; in grootte en hoogte en in architectonische vormgeving. De openbare ruimte is autovrij en van hoge kwaliteit met als uitgangspunt: ‘groen tenzij’. Voorzieningen, zoals pakketdiensten, fietsparkeren en afvalcontainers worden zo veel mogelijk inpandig opgelost.

Opgave In 2016 heeft u de Ruimtelijke Strategie Utrecht (kort: RSU) 2030 vastgesteld met als opdracht om te onderzoeken of de Merwedekanaalzone (de deelgebieden 4, 5 en 6) ruimte kan bieden aan totaal 6.000 – 10.000 woningen en ander programma. In het Coalitieakkoord 2018 ‘Utrecht voor iedereen’ is verdere richting gegeven aan de Merwedekanaalzone met de volgende zinsnede: ‘het mogelijk maken van maximaal 10.000 woningen in de Merwedekanaalzone, waarbij de realisatie daarvan is

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

10 maart 2021

verbonden met planvorming en investeringen in mobiliteit’. Deze zinsnede bouwt voort op het Mobiliteitsplan ‘Slimme Routes, Slim Regelen en Slim Bestemmen’ (kort: SRSRSB), waarin Utrecht kiest voor lopen, fietsen en openbaar vervoer. Recent hebben we de Ruimtelijke Strategie Utrecht (RSU) 2040 in de inspraak gebracht. De RSU 2040 beschrijft hoe we de groei van onze stad in goede banen willen leiden en hoe we kwaliteit aan de stad kunnen toevoegen. In de RSU 2040 wordt in eerste instantie ingezet op verdichting binnen de stad. De transformatie van de Merwedekanaalzone van een extensief bedrijventerrein naar een nieuwe stadswijk met wonen, werken en alle voorzingen zoals groen; gezondheidszorg, onderwijs en cultuur is een stap in deze strategie. Voor u ligt de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone deel 2 ‘Uitwerking van de ruimtelijke agenda’ en het Stedenbouwkundig Plan Merwede (deelgebied 5). In deze plannen wordt uitgelegd op welke wijze we invulling geven aan de gestelde opgave en binnenstedelijke groei. Woningbouwbehoefte Utrecht is een aantrekkelijke stad, de druk op de Utrechtse woningmarkt is hoog. Hierdoor lopen vraag en aanbod van woningen uiteen, en is het voor een aantal groepen lastig om in onze stad een (betaalbare)woning te vinden die past bij hun woonbehoefte.

Met de realisatie van de Merwedekanaalzone wordt een grote bijdrage geleverd aan het verminderen van de woningnood: 



Deelgebied 4 is met de Wilhelminawerf en De Nieuwe Defensie reeds in uitvoering en is gebaseerd op de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone, deel 1 ’de Ruimtelijke agenda’. Op dit moment wordt onderzocht of door verdichting, aan de 600 geplande woningen in De Nieuwe Defensie, 350 betaalbare woningen kunnen worden toegevoegd (200 sociale en middeldure huur + ca. 150 betaalbare koopwoningen aanvullend op het vastgesteld programma van 600). Via het MPR wordt u hierover geïnformeerd. Voor deelgebied 5 (tussen de Koningin Wilhelminalaan en de Beneluxlaan) ‘Merwede’, is samen met de marktpartijen het Stedenbouwkundig Plan Merwede uitgewerkt. Hierbij zijn afspraken gemaakt over het woningbouwprogramma. Er is gekozen om te bouwen in hoge dichtheid van 6.000 woningen op 24 hectare. Van de 6000 woningen wordt (naast Pax, Max et Lux) 30% sociale woningbouw en 25 % middeldure huur en -koop gerealiseerd. Hiermee maken we wonen in Merwede bereikbaar voor een grote groep mensen.

Investeren in Utrecht Zuid-West De transformatie van de Merwedekanaalzone naar een nieuwe stadswijk heeft vanzelfsprekend ook invloed op de omgeving. Zo wordt de nieuwe stadswijk verbonden met de omliggende buurten met nieuwe langzaam verkeersroutes en wandel- en fietsbruggen en stellen we u voor betaald parkeren in de omliggende buurten in te voeren. Hierbij kijken we direct naar kansen in vergroening en verbeteringen van de kwaliteit van de openbare ruimte in deze omliggende buurten zoals de Rivierenwijk en Transwijk. Met de aanleg met de nieuwe langzaam verkeersroutes worden wijken in Utrecht Zuidwest beter met elkaar verbonden en zijn maatschappelijke voorzieningen en commerciële voorzieningen zoals bijvoorbeeld winkelcentrum NOVA en de winkels aan de Rijnlaan makkelijker bereikbaar. Ook worden recreatieve verbindingen gelegd waarmee bijvoorbeeld het Merwedeplantsoen en Merwedepark met elkaar worden verbonden. De investeringen in de Merwedekanaalzone beperken zich dus niet alleen tot het gebied zelf, maar betekenen flinke investeringen in bovenwijkse maatregelen, zoals dus betere

2/7

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

10 maart 2021

verbindingen, vergroening, kwaliteitsslag Park Transwijk en herinrichting van het noordelijke deel van de Europlaan. Plan in Balans Om te komen tot een zo goed mogelijk plan is een zorgvuldig proces doorlopen. De intenties en doelstellingen uit de Omgevingsvisie deel 2 zijn in het Stedenbouwkundig Plan Merwede voor deelgebied 5 geconcretiseerd. Daarbij is gezocht naar het best mogelijk evenwicht tussen de beleidsdoelstellingen uit de Omgevingsvisie en de kansen die het huidige bedrijventerrein zelf biedt. Beide plannen zijn gelijktijdig tot stand gekomen. Hierbij hebben de gemeente en de betrokken marktpartijen veel kennis uitgewisseld om tot vernieuwende concepten te komen (zoals op het gebied van mobiliteit en energie) die aansluiten op een hoog stedelijke stadswijk. De inzet van Utrecht op het gebied van betaalbare woningen en duurzaamheid in Merwede en de investeringen in bovenwijkse maatregelen, is met de 21 miljoen subsidie Woningbouwimpuls van het Rijk verder haalbaar gemaakt. Inspraak De Omgevingsvisie deel 2 en Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan Merwede en bijbehorende plandocumenten hebben ter inzage gelegen van 30 januari tot en met 11 maart 2020. De 467 ontvangen reacties op de plannen hebben wij verwerkt. In de reactienota kunt u lezen hoe wij zijn omgegaan met de reacties.

Tot slot maakt het voorstel voor het Parkeerregime Merwede en omgeving (invoeren betaald parkeren) onderdeel uit van de plannen. We hebben de tijd hiervoor nodig gehad om dit goed uit te werken. We begrijpen dat u ook de tijd nodig heeft om de plannen tot u te nemen. Op 23 maart aanstaande organiseren we een technische sessie waarin we het besluitvormingstraject aan u willen toelichten en hoe de plannen met elkaar samenhangen. In bijgevoegd document ‘Schematisch overzicht besluitvormingstraject Merwedekanaalzone’ doen we tevens een voorstel van een mogelijke planning van de besluitvormingsprocedure.

Toelichting wettelijk rol van de raad in deze besluitvorming Naast de reguliere behandeling en het inhoudelijke debat door de raad over de Omgevingsvisie deel 2 en het Stedenbouwkundig Plan Merwede en alle bijbehorende bijlagen zijn er een aantal bijzondere (wettelijke) procedures waarin de raad een bijzondere rol heeft. Deze worden hieronder verder toegelicht. Voorhangprocedure Samenwerkingsovereenkomst. Voor Merwede (deelgebied 5) is het afgelopen jaar samen met de betrokken marktpartijen een SOK uitgewerkt. Hierin staan de privaatrechtelijke afspraken (met randvoorwaarden en procesafspraken) die horen bij de realisatie van het Stedenbouwkundig Plan Merwede. Basis hiervoor is de Termsheet met daarin de afspraken met de marktpartijen op hoofdlijnen. De Termsheet heeft u ontvangen bij onze brief van 9 januari 2020. Wij zijn voornemens om de SOK te bekrachtigen. Gezien de impact van deze randvoorwaarden en afspraken voor de beoogde transformatie van Merwede leggen wij, vooruitlopend op het bekrachtigen van de overeenkomst, de SOK voor wensen en bedenkingen aan u voor (voorhangprocedure), zoals ook wordt beschreven in artikel 169 lid 4 van de Gemeentewet. Voorhangprocedure mobiliteit en WKO

3/7

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

10 maart 2021

Onderdeel van de SOK vormt de principe bereidheid van partijen (zowel gemeente als private partijen) om deel te nemen in een op te richten en nader te structureren BV voor het mobiliteitsbedrijf alsmede een BV voor WKO (Warmte Koude Opslag). Overeenkomstig artikel 160, tweede lid Gemeentewet, willen wij u in de gelegenheid stellen wensen en bedenkingen kenbaar te maken op de oprichting van beide entiteiten. Instemmingsbesluit Nota Verbonden Partijen Zoals bij de vaststelling van de Nota Verbonden Partijen op 17 september 2015 is besloten, is het uitgangspunt dat verbinding dat strekt tot deelneming in een verbonden partij (in dit geval het mobiliteitsbedrijf en WKO-bedrijf als verbonden partijen), altijd een (instemmings)besluit van uw raad vraagt. Daarom zijn in het raadsvoorstel hiervoor 2 beslispunten opgenomen over een op te richten Mobiliteitsbedrijf en WKO-bedrijf. Deze zijn hieronder aangeven. Voor meer informatie verwijzen wij u naar de memo’s over de Business Case mobiliteitsbedrijf en WKO-bedrijf. Op te richten mobiliteitsbedrijf Voor Merwede is een innovatief en integraal mobiliteitsconcept ontwikkeld. Met de realisatie van 6.000 woningen in een voor Utrecht nieuwe en zeer hoge dichtheid op deze plek in de stad wordt ingezet op een andere mobiliteitsoplossing gericht op het stimuleren van lopen, fietsen, gebruik OV en deelmobiliteit.

Hiermee blijft de verkeersdruk op het omliggend wegennet beheersbaar. Het mobiliteitsbedrijf zorgt voor voldoende aanbod voor deelmobiliteit (zoals deelauto’s als deelfietsen) en servicediensten (zoals pakketdiensten, klantenservice deelmobiliteit). Op te richten WKO-bedrijf Om de duurzaamheidsambities te kunnen waarmaken is het noodzakelijk dat er een collectief warmtekoude-net wordt aangelegd in Merwede. Alleen met een collectieve energievoorziening is het haalbaar om de ambities waar te maken. De gemeente en de private partijen hebben in nauwe samenwerking laten onderzoeken op welke wijze dit warmtekoude-net het beste kan worden gestructureerd. Een en ander is in de Samenwerkingsovereenkomst nader uitgewerkt en geëxpliciteerd. Een op te richten WKO-bedrijf is in eerste instantie nodig om de opstalrechten ten behoeve van de ondergrondse infrastructuur (leidingen en bronnen) juridisch te kunnen vestigen en om tijdig een collectief net te kunnen realiseren. Toezichtsarrangement en statuten voor mobiliteitsbedrijf en WKO-bedrijf Bij de besluitvorming wordt normaliter ook de toezichtsarrangementen voor het mobiliteitsbedrijf en WKO-bedrijf voorgelegd. Op dit moment zijn de toezichtarrangementen nog niet beschikbaar. De reden hiervoor is dat de feitelijk uitwerking van de governance en aansturing voor beide entiteiten de volgende stap in de planuitwerking betreft.

We hebben wel aangegeven hoe het op hoofdlijnen gaat werken en welke afwegingen daaraan ten grondslag liggen, nog niet hoe we het exact gaan organiseren binnen de beoogde organisatie. Hiermee wordt afgeweken van de reguliere gang van zaken, waarbij conform de Nota Verbonden Partijen u gelijktijdig met het afwegingskader het toezichtsarrangement ter goedkeuring krijgt voorgelegd. Uiterlijk voor vaststelling van het onherroepelijke bestemmingsplan dienen de oprichtingsstatuten en andere bijbehorende aspecten m.b.t. het toezicht en de organisatie te zijn uitgewerkt, zodat u er kennis van kan nemen en wij deze kunnen vaststellen. Raadsinformatie bijeenkomst: toelichting samenhang plandocumenten en besluitvormingsproces (inclusief de voorhangprocedure).

4/7

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

10 maart 2021

Op 23 maart 2021 willen we u graag de (samenhang van de) plannen en het besluitvormingsproces toelichten in een Raadsinformatiebijeenkomst. De SOK lichten wij graag aan u toe in het besloten deel van de commissievergadering op 1 april 2021. In het openbare deel komen de entiteiten voor WKO en Mobiliteit aan de orde. Daarna zal op 2 april de termijn van de voorhangprocedure starten waarin u uw wensen en bedenkingen kenbaar kunt maken (p/a stafbureau gemeentesecretaris). Deze termijn eindigt op 1 juni 2021. We hanteren een langere termijn voor de wensen en bedenkingen om u voldoende ruimte te geven om bijvoorbeeld met inwoners en (zelfgekozen) deskundigen een beeld te vormen over de plannen voor de Merwedekanaalzone, die samenhangen met de SOK en de WKO- en mobiliteitsbedrijven. Aangezien het Stedenbouwkundig Plan Merwede en de SOK samen met de marktpartijen is opgesteld en afgewogen, zullen wij uw wensen en bedenkingen zowel intern als met de betrokken marktpartijen bespreken. Vervolgens zullen we u met een brief informeren hoe we omgaan willen gaan met uw wensen en bedenkingen. Deze brief is onderdeel van het inhoudelijke debat over alle plandocumenten in de raadscommissie Stad van Ruimte. Hierna volgt de raadsbehandeling. In het document ‘Schematisch overzicht besluitvormingstraject’ doen we een voorstel voor de planning van dit besluitvormingstraject.

Over eventuele inhoudelijke planaanpassingen (en daarmee ook aanpassingen in de SOK) na de besluitvorming in de raad zal het college met de marktpartijen het gesprek voeren. Er zal dan worden bekeken wat de aanpassingen voor consequenties hebben voor de SOK. Pas na consensus hierover zal het college de SOK aangaan.

Overzicht plandocumenten en bijlagen per raadsvoorstel Hieronder leest u een overzicht van de plandocumenten per raadsvoorstel. Raadsvoorstel Omgevingsvisie Merwedekanaalzone, deel 2: - Omgevingsvisie, deel 2, met bijlagen: o Overzicht van de participatie o Nul-meting 2020 Leefbaarheid in Rivierenwijk/Transwijk/Dichterswijk (Gemeente Utrecht, mei 2020) o Mobiliteit Merwedekanaalzone (Goudappel Coffeng, april 2020) o Rapport Verkeersonderzoek Merwedekanaalzone (Gemeente Utrecht, 11 oktober 2019) o Variantenstudie loop- en fietsbruggen Merwedekanaalzone (Goudappel Coffeng, december 2019) o Actualisatie cijfers en reactie op inspraak Variantenstudie loop- en fietsbruggen Merwedekanaalzone (Goudappel Coffeng september 2020) o Vervangende locatie woonboten Merwedekanaalzone – Locatieonderzoek (Gemeente Utrecht, oktober 2020) - Aanvulling planMER (ter vaststelling) - Financieel kader MWKZ (Geheim) Raadsvoorstel Stedenbouwkundig Plan Merwede - Stedenbouwkundig Plan Merwede - Beeldkwaliteitsplan Merwede

5/7

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

-

-

10 maart 2021

Samenwerkingsovereenkomst (voorhangprocedure ogv 169 lid 4 Gemeentewet) (geheim) o bijlagen bij de SOK (geheim) Financieel kader MWKZ (Geheim) Toelichting Grondexploitatie OPG + Busstalling terrein (Geheim) Afwegingskader verbonden partijen WKO (voorhangprocedure ogv 160 lid 2 Gemeentewet en instemming ogv nota verbonden partijen) o Toelichting bij afwegingskader WKO (geheim) o memo businesscase Merwede WKO (geheim) Afwegingskader verbonden partijen mobiliteitsbedrijf (voorhangprocedure ogv 160 lid 2 Gemeentewet en instemming ogv nota verbonden partijen) o Toelichting bij afwegingskader mobiliteitsbedrijf (geheim) o memo businesscase mobiliteitsbedrijf Merwede (geheim)

Ter informatie voor de raad wordt tevens bijgevoegd: - Inrichtingsplan Openbare Ruimte, plantoelichting (ook bijlage voor de raad) - Inrichtingsplan Openbare Ruimte, plankaart (ook bijlage voor de raad) - Reactienota - Aanpak monitoring - Buurtaanpak Rivierenwijk Transwijk - Buurtagenda Dichterswijk - Notitie Rechtmatigheidstoets Samenwerkingsovereenkomst Merwede (geheim) - Collegereactie rechtmatigheidstoets Samenwerkingsovereenkomst Merwede (geheim) Raadsvoorstel Parkeerregime Merwede en omgeving, met bijlagen: - Parkeerregulering in de omgeving Merwedekanaalzone - Figuur 1: Loop isochronen Merwede dg incl. nieuwe bruggen - Figuur 2: Gebieden invoeren betaald parkeren Merwede en omgeving - Figuur 3: Eindbeeld parkeerregime Merwede en omgeving Context plannen Merwedekanaalzone In de notitie ‘Uitgebreide context plannen Merwedekanaalzone’ schetsen we de planvorming van de Merwedekanaalzone. We gaan in op de opgave voor het gebied, de verschillende plandocumenten en wat de onderlinge samenhang van deze documenten is. Daarnaast leest u in deze bijlage hoe het bestuurlijk traject tot nu toe is verlopen en hoe we u op een aantal momenten in de afgelopen periode hebben meegenomen.

Parallelle besluitvorming Parkeerregime Merwede en omgeving (invoering betaald parkeren Merwede en omliggende buurten) Tegelijkertijd met de besluitvorming van de Omgevingsvisie deel 2 en het Stedenbouwkundig Plan Merwede zal het voorstel voor het parkeerregime Merwede en omgeving ter besluitvorming worden voorgelegd. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan een belangrijke randvoorwaarde voor het ambitieuze mobiliteitsconcept en daarmee de mogelijkheid om Merwede met het voorgestelde bouwprogramma te ontwikkelen. Concept ontwerpbestemmingsplan fase 1 Merwede In het concept ontwerpbestemmingsplan fase 1 Merwede zijn afspraken met de marktpartijen verwerkt die publiekrechtelijk vastgelegd kunnen worden. Deze afspraken zijn onderdeel van het integrale pakket aan afspraken met de marktpartijen. Vanwege de sterke relatie met de SOK en het

6/7

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

10 maart 2021

Stedenbouwkundig Plan Merwede is het concept ontwerpbestemmingsplan fase1 Merwede als bijlage bij de SOK gevoegd. Dit bestemmingsplan vormt straks na bestuurlijke vaststelling de juridische vertaling van het Stedenbouwkundig Plan Merwede en heeft tot doel de eerste fase van dit deelgebied juridisch en planologisch mogelijk te maken. De eerste stap in de vaststelling van het bestemmingsplan is het vooroverleg met partijen zoals Rijkswaterstaat en Provincie, waarna de zienswijzenperiode volgt. Het bestemmingsplan zal u op een later moment, volgtijdelijk na de behandeling van de kaderdocumenten (Omgevingsvisie deel 2 en Stedenbouwkundig Plan), ter besluitvorming worden aangeboden. Mochten naar aanleiding van zienswijzen of de besluitvorming in de raad over het bestemmingsplan zaken worden gewijzigd, die consequenties hebben voor de SOK, dan zal het college hierover met de marktpartijen in overleg treden.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

7/7

1 Bijlage raadsbrief - Schematisch overzicht besluitvormingstraject Merwedekanaalzone 2021.pptx

Schematisch overzicht besluitvormingstraject Merwedekanaalzone 2021 (Uiteraard door de raad nader in te vullen)

Jan-feb

mrt-juni

College Omgevingsvisie dl 2

oktober

oktober

College

Cie S&R

Raad

College

Omgevingsvisie deel 2

buurtaanpak (principebesluit)

Aanvulling PlanMER

def besluit buurtaanpak

3 wandel- fietsbruggen middelen bovenwijkse investeringen

def besluit buurtagenda def besluit havenatlas aanpassen

monitoring MWKZ

RIB’s op verzoek college voor toelichting plannen (deels besloten)

inrichtingsplan OR (ovb raadsbesluit)

beeldvorming raad

instellen kwaliteitsteam gebiedsmanagement verkennen

Indienen wensen en bedenkingen door raad

principebesluit SOK principebesluit WKO entiteit principebesluit Mobiliteit entiteit concept ontwerp BP vooroverleg

Parkeerregime Merwede en omgeving

september

reactienota vaststellen

buurtagenda (principebesluit)

SP Merwede & SOK

Juli

College behandeling

Inhoudelijke debat op alle onderdelen: College reactie op wensen en bedenkingen Stedenbouwkundig Plan en alle plandocumenten Beeldkwaliteitsplan

def besluit inrichtingsplan

Alternatief inzamelen raadsbrief: collegereactie ingediende wensen en bedenkingen

verwerven 5 garages grex openen instemmingsbesluit WKO instemmingsbesluit mobiliteit Raadsbesluit

aangaan SOK

1 Uitgebreide context plannen Merwedekanaalzone.docx

Uitgebreide context plannen Merwedekanaalzone Bijlage bij bestuursadviezen Omgevingsvisie deel 2 Merwedekanaalzone en Stedenbouwkundig Plan Merwede Leeswijzer In deze bijlage wordt de algemene context geschetst van de planvorming in de Merwedekanaalzone. We gaan in op de verschillende plandocumenten en wat de onderlinge samenhang van deze documenten is. Daarnaast schetsen we het bestuurlijk traject tot nu toe, de afstemming met de raad, de participatie en de financiële kaders. Inhoudsopgave: 1. Aanleiding/context 2. Inspraak en reactienota 3. Plandocumenten (zoals de Omgevingsvisie deel 2, Stedenbouwkundig Plan Merwede en SOK) 4. Financieel kader en borging plannen 5. Participatie, buurtaanpak en buurtagenda 6. Locatieonderzoek woonboten 7. Aanpak monitoring 8. Parkeerregime Merwede en omgeving 9. Beoogd effect besluitvorming 10. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening aan de raad 1. Aanleiding De Merwedekanaalzone is in de Ruimtelijke Strategie Utrecht (2016) aangewezen om een deel van de groei van de stad Utrecht binnenstedelijk op te vangen. Vooruitlopend op de Ruimtelijke Strategie is (in lijn met de visie Merwedekanaalzone uit 2005 en de lopende initiatieven in deelgebied 4) in deelgebied 5 in 2012 het initiatief Meer Merwede gestart.

Dit particuliere initiatief heeft samen met toen zittende eigenaren gezocht naar mogelijkheden om dit deelgebied van de Merwedekanaalzone tot een aantrekkelijk verblijfsgebied te transformeren. Vanaf het moment dat de gemeenteraad met de vaststelling van de Ruimtelijke Strategie Utrecht de uitspraak heeft gedaan dat de Merwedekanaalzone moet worden getransformeerd naar een gemengd woon- en werkgebied zijn posities in het gebied steeds meer ingenomen door professionele marktpartijen. De gemeente Utrecht heeft zelf met het voormalig OPG-terrein en de busstalling ruim 37 % van de tot ontwikkeling te brengen gronden in eigendom. De Merwedekanaalzone (deelgebied 4, 5 en 6) zal de komende 15 a 25 jaar transformeren van een gesloten gebied met overwegend bedrijven en kantoren naar een levendige stadswijk om te wonen, werken en recreëren. Inzet is een gebied met in totaal zo’n 10.000 woningen, gecombineerd met diverse andere stedelijke functies, zoals scholen, (kleine) bedrijven en kantoren, winkels en een hoogwaardige openbare ruimte. Hiermee kiest Utrecht voor gezonde en duurzame binnenstedelijke verdichting. We maken ruimte voor groei door de in de stad beschikbare ruimte beter te benutten en onderzoeken daarbij hoe we de werkgelegenheid naar rato mee kunnen laten groeien. 1.1.

Merwedekanaalzone al volop in ontwikkeling De transformatie van Merwedekanaalzone naar een gemengd stedelijk gebied is al gaande. In de drie deelgebieden van de Merwedekanaalzone zijn al diverse projecten opgeleverd. Dit zijn onder anderen City Campus Max (2009), Pax et Lux (2016) en het Van der Valk-hotel (2016). De Wilhelminawerf is in aanbouw en de eerste woningen worden eind 2020 opgeleverd. Het voormalige Defensieterrein is bouwrijp gemaakt en de bouw start deze winter met de planning dat hier eind 2022 de eerste bewoners kunnen intrekken. Aan de zuidzijde van het gebied verrijst het nieuwe Holland Casino, dat medio 2021 opgeleverd wordt en de planontwikkeling van het appartementencomplex aan de Eendrachtlaan 10 is volop gaande.

1.2. Relatie Omgevingsvisie deel 2 en Stedenbouwkundig Plan ‘Merwede’ 1

Er is sprake van een onlosmakelijke samenhang tussen de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone (deel 2), het Stedenbouwkundig Plan Merwede (SP) met bijbehorend Beeldkwaliteitsplan, het concept Bestemmingsplan Merwede en de tussen gemeente en private partijen te sluiten Samenwerkingsovereenkomst voor deelgebied 5. Deze samenhang vraagt om een integrale benadering en daarom schetsen we de context van de Merwedekanaalzone en Merwede in het bijzonder in deze bijlage als hulpmiddel bij de besluitvorming. In de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone deel 2 worden de kaders geschetst waarbinnen de deelgebieden 4, 5 en 6 van de Merwedekanaalzone tot ontwikkeling kunnen worden gebracht. De gemeenteraad geeft hiermee aan welke kant ze met dit deel van de stad op wil. De intenties en doelstellingen uit de Omgevingsvisie zijn in het SP ‘Merwede’ integraal afgewogen en geconcretiseerd. Daarbij is gezocht naar het best mogelijk evenwicht tussen de beleidsdoelstellingen uit de Omgevingsvisie en de kansen die het huidige bedrijventerrein zelf biedt. Beide plannen zijn gelijktijdig tot stand gekomen. Hierbij hebben de gemeente en de betrokken marktpartijen veel kennis uitgewisseld om tot vernieuwende concepten te komen (zoals op het gebied van mobiliteit en energie) waarmee de transformatie naar een hoogstedelijk gebied mogelijk wordt gemaakt.

Samen vertellen de plannen het verhaal hoe dit deel van Utrecht zich de komende jaren zal ontwikkelen.

2. Inspraak en reactienota Vanwege de parallelle uitwerking van de Omgevingsvisie deel 2 en het SP Merwede en de sterke inhoudelijke samenhang tussen beide producten is ervoor gekozen beide in hetzelfde inspraaktraject ter inzage te leggen en de reacties in één reactienota te bundelen. Van 30 januari tot en met 11 maart 2020 liep de formele inspraakperiode, waarin we reacties hebben opgehaald op beide documenten en bijbehorende stukken, zoals de aanvulling op de milieueffectrapportage, het beeldkwaliteitsplan ‘Merwede’ en de variantenstudie loop- en fietsbruggen. Tijdens de inspraakperiode zijn er twee grote en drie kleinere informatiemomenten georganiseerd, waar gelegenheid was voor een breed publiek om informatie over de plannen te horen en vragen te stellen aan inhoudelijke adviseurs. Daarnaast zijn er buurtbijeenkomsten georganiseerd, was er elke vrijdag telefonisch spreekuur en kon men via de mail vragen stellen en inspraakreacties achterlaten bij het projectteam Merwedekanaalzone. In totaal zijn er 467 inspraakreacties (waarvan veel gelijksoortige en soms ondersteund met een petitie of handtekeningenlijst), 3 vooroverleg-reacties en een aanvullend advies van de Cie MER ingediend. Het gaat om reacties van bewoners, belangenorganisaties en organisaties en bedrijven uit het plangebied en aangrenzende wijken. De reacties en de beantwoording zijn opgenomen in de reactienota.

In deze nota is tevens een overzicht opgenomen van de wijzigingen n.a.v. de inspraak en een overzicht van ambtshalve verbeteringen. Dit betreft bijvoorbeeld aanpassingen op het kaartmateriaal (waar het Heycopplantsoen en het Hamersplantsoen nu duidelijk zijn benoemd). Ook is aanvullende informatie uit het memo bij de variantenstudie wandel- en fietsbruggen opgenomen. (wijziging dubbele brug over Jutfasepunt).

3. Plandocumenten 3.1. Omgevingsvisie deel 2 ‘Uitwerking van de Ruimtelijke Agenda’ In de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone deel 2 worden de kaders geschetst waarbinnen de deelgebieden 4, 5 en 6 van de Merwedekanaalzone tot ontwikkeling kunnen worden gebracht. Hierbij zijn de onderzoeksvragen op het gebied van o.a. mobiliteit, duurzaamheid en openbare ruimte uit de Omgevingsvisie deel 1, ‘De Ruimtelijke Agenda’ en de amendementen en moties van de raad (bij de vaststelling van de omgevingsvisie op 8 februari 2018) meegenomen. Ook het coalitieakkoord 2018 heeft sturing gegeven aan de uitwerking van de visie, zoals bijvoorbeeld de doorgroei tot 10.000 woningen.

2

De gemeente Utrecht laat met de Omgevingsvisie deel 2 zien welke kant ze met dit deel van de stad op wil en onder welke condities dit mogelijk gemaakt kan worden. De kaders en beleidsuitgangspunten uit de Omgevingsvisie deel 2 geven richting bij de verdere groei en verdichtingsopgave in de Merwedekanaalzone en zijn voor deelgebied 5 verder geconcretiseerd in het Stedenbouwkundige Plan Merwede. 3.1.1. Innovatieve mobiliteitsaanpak: verfijning fietsnetwerk (met nieuwe bruggen) Randvoorwaardelijk onderdeel van de verdere ontwikkeling van de Merwedekanaalzone is de innovatieve mobiliteitsstrategie. Hierbij leggen we de focus op wandelen, fietsen, gebruik van het OV en deelmobiliteit en voorzieningen op loopafstand. De auto doet een stapje terug. Om de groei van het wandel- en fietsverkeer goed op te vangen, is verfijning van het huidige netwerk noodzakelijk. Naast het verbeteren van de hoofdfietsroutes (zoals de op- en afritten van bestaande bruggen) zijn nieuwe fietsroutes met bijbehorende wandel- en fietsbruggen nodig om het verkeer meer te spreiden en te stimuleren. In de Omgevingsvisie deel 2 zijn 5 nieuwe wandel- en fietsbruggen gepland. Het voorstel van het college aan de raad is om er nu de 3 van de 5 wandel- en fietsbruggen aan te leggen die onderdeel zijn van de concrete bouwplannen in de Merwedekanaalzone.

Dit is de brug tussen de Heycopstraat in Dichterswijk en deelgebied 4, waar de Wilhelminawerf al flink is gevorderd en de bouw van de nieuwe wijk op het voormalige Defensieterrein start deze winter. Daarnaast worden er in Dichterswijk en omgeving ook nieuwe woningen gerealiseerd (zoals bij de Heycopstraat en langs de Kruisvaart). Het volgende omvangrijke bouwproject zal plaatsvinden in deelgebied 5 met de 1e fase van Merwede. Hierbij zijn de bruggen richting de Waalstraat en Zijldiepstraat randvoorwaardelijk. Voor de andere twee wandel- en fietsbruggen (bij de omgeving Jutfasepunt en Overijssellaan) geldt dat deze pas over een aantal jaren noodzakelijk zijn bij de transformatie van deelgebied 6 en in het bredere perspectief van de ontwikkelingen in Utrecht Zuid West. 3.1.2. Kantorenstrook deelgebied 4 en deelgebied 6 Voor deelgebied 6 en de kantorenstrook aan de Wilhelminalaan in deelgebied 4 wordt nader onderzocht wat de meest wenselijke ontwikkelstrategie is binnen de kaders en ambities uit de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone deel 2. Voor deze nog te ontwikkelen locaties in de deelgebieden 4 en 6 zijn de uitkomsten van het onderzoek naar de stedelijke maatregelen voor het mobiliteitsnetwerk van belang, waarvan nu de eerste koers is bepaald in integrale mobiliteitskoers Utrecht Zuidwest, onderdeel van de actualisatie van het mobiliteitsplan SRSRSB 2040.

Gekoppeld aan het verder onderzoek naar de mobiliteitsmaatregelen kijken we naar de gewenste groei van de werkgelegenheid, rekening houdend met de groei van de (beroeps)bevolking in de stad Utrecht en de regio. Om te voorzien in de enorme werkgelegenheidsopgave die we als stad hebben (+70.000 banen erbij tot 2040) zetten we in op het mengen van functies in wijken, zoals in de Merwedekanaalzone. Daarnaast willen we leren van de ervaringen die we nu opdoen in de deelgebieden 4 en 5 (zie ook paragraaf 7 ‘monitoring’). Uit deze analyses moet blijken op welke wijze en op welke termijn een geleidelijke transformatie van deze gebieden mogelijk is binnen de kaders en ambities van de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone deel 2. 3.2. Aanvulling milieueffectrapportage Parallel aan de uitwerking van Omgevingsvisie deel 2 is de milieueffectrapportage (PlanMER) aangevuld op basis van de nieuwe uitgangspunten en het geactualiseerde verkeersmodel ‘VRU 3.4’. De PlanMER is een hulpmiddel/instrument bij het maken van de juiste afwegingen. In deze aanvulling PlanMER zijn onderzoeken die ten grondslag liggen aan de kaders en beleidsuitgangspunten van de Omgevingsvisie deel 2 getoetst. De rapportage is een aanvulling op de (op 8 februari 2018 vastgestelde) PlanMER. De aanvulling is zelfstandig leesbaar, en bouwt voort op de al gepresenteerde informatie in het oude PlanMER.

Daar waar nodig voor de leesbaarheid zijn enkele onderdelen uit het PlanMER herhaald. In deze aanvulling ligt de focus op de thema’s energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit in brede zin en gezondheid/leefbaarheid. Daarbij wordt aangegeven in hoeverre en onder welke condities en voorwaarden, de groei richting 10.000 woningen en bijbehorend voorzieningenprogramma mogelijk is.

3

3.3. Stedenbouwkundig Plan Merwede De gemeente heeft als eigenaar van het voormalig OPG-terrein en de busstalling samen met tien andere grondeigenaren (op zes grondposities) in het gebied, adviseurs en de inbreng van vele belanghebbenden en belangstellenden het voorliggende SP gemaakt. Uitgangspunt hierbij is: we maken het beste plan, ongeacht eigendomsgrenzen. Alleen door samen te werken aan het beste plan kunnen de ambities van de stad met optimale dichtheid gerealiseerd worden. Het plan is samen met de ontwikkelende marktpartijen AM, Synchroon, BPD, Janssen-De Jong, Lingotto, 3T, Greystar, Boelens-De Gruyter, G&S en Round Hill Capital tot stand gekomen. In het SP zijn de kaders en ambities uit de omgevingsvisie verder aangescherpt en afgewogen op basis van de inspraakreacties, nadere onderzoeksresultaten en afspraken tussen de marktpartijen en de gemeente. 3.3.1.Specifieke kenmerken Merwede De keuze voor een hoge(re) dichtheid met een toevoeging van 6.000 woningen in Merwede, een rijk aanbod aan stedelijke voorzieningen, de intrinsieke duurzaamheid, een autovrije en hoogwaardig ingerichte openbare ruimte (met als uitgangspunt ‘groen tenzij’) en een innovatieve mobiliteitsstrategie maakt het plan Merwede uniek.

In het SP wordt Merwede een wijk waar de buitenruimtes voor spelende kinderen zijn in plaats van voor geparkeerde auto’s en waar dichtheid synoniem is met levendigheid. Merwede staat internationaal op de kaart als voorbeeldproject voor innovatieve mobiliteit, autoloze en groene openbare ruimte, binnenstedelijke herontwikkeling en samenwerking tussen gemeente en marktpartijen. SP Belangrijk onderdeel van de innovatieve mobiliteitsstrategie is de lage parkeernorm (0,3 parkeerplaats per woning), inzet op langzaam verkeer en alle dagelijkse voorzieningen op loopafstand, hoogwaardig openbaar vervoer, flankerend parkeerbeleid (betaald parkeren -zie het raadsvoorstel parkeerregime Merwede en omgeving- en faciliteiten voor parkeren op afstand) en deelmobiliteit. 3.4. Inrichtingsplan Openbare Ruimte Merwede Voor de openbare ruimte is als onderdeel van het SP een Inrichtingsplan uitgewerkt. Het Inrichtingsplan zet in op een hoog kwaliteitsniveau voor de inrichting en het beheer van de openbare ruimte dat aansluit bij het hoogstedelijk karakter van Merwede. Het thema van de openbare ruimte is “groen tenzij” wat goed mogelijk is door de autovrije opzet. Auto’s kunnen enkel via de inprikkers vanaf de grote weg een garage inrijden.

Voor logistiek is een afgewogen systeem bedacht waarbij de meeste logistieke bewegingen aan parkeerhavens aan de Europalaan en in de twee logistieke hoven wordt opgelost en ingezet wordt op klein elektrisch vervoer. Door zowel logistiek, het parkeren voor auto’s en fietsen als de ruimtes voor afval en nuts in de gebouwen op te nemen maken we in de openbare ruimte plek voor ontmoeten, bewegen, spelen en heel veel groen. 3.5. Samenwerkingsovereenkomst Merwede De gemeente Utrecht en de markpartijen hebben begin 2020 de Termsheet (of Akkoord op Hoofdlijnen) ondertekend als onderlegger van het Voorlopig Ontwerp Stedenbouwkundig Plan (VOSP). In deze Termsheet zijn de belangrijkste uitgangspunten en ambities bij verdere ontwikkeling van deelgebied 5 vastgelegd. Niet alleen over het verder brengen van het SP, maar ook over de differentiatie in woningbouw, de mix van maatschappelijke en commerciële voorzieningen, het mobiliteitsconcept, een zo duurzaam mogelijke wijk met een collectief Warmte-Koude-Net en afspraken over de (financiële) bijdragen van partijen. Daarnaast waren al richtinggevende afspraken vastgelegd over de kosten van het bouw- en woonrijp maken, een bijdrage in de bovenwijkse investeringen en het collectief dragen van plankosten, voorinvesteringen in het ondergrondse deel van het warmtekoude-net en in de kosten van het mobiliteitsconcept.

Daarover in paragraaf 4 wat meer achtergronden. De Termsheet is parallel aan de inspraakperiode verder uitgewerkt in een Samenwerkingsovereenkomst. In deze overeenkomst zijn inhoudelijk- en financiële kaders en de organisatie (governance), behorend bij het SP geborgd. We hebben in de onderhandelingen met de private grondeigenaren geprobeerd om de complexiteit hanteerbaar te maken door het beste plan – onafhankelijk van huidige grondposities – als uitgangspunt te nemen, gecombineerd met het uitganspunt ‘samen wat moet, zelfstandig wat kan’. 4

De Samenwerkingsovereenkomst heeft betrekking op geheel deelgebied 5 waar (gefaseerd) in totaal 6.000 woningen (waarvan 30 % sociaal, minimaal 15 % middenhuur aangevuld met 10 % middenkoop tot de NHG-grens) en circa 100.000 m2 voorzieningen worden gerealiseerd waaronder een aanzienlijk aandeel maatschappelijke voorzieningen. 3.6. Ontwerp-bestemmingsplan Merwede Voor het projectgebied Merwede is een concept ontwerpbestemmingsplan opgesteld. Dit bestemmingsplan vormt de juridische vertaling van het SP en heeft tot doel de eerste fase van dit deelgebied (bestaand uit maximaal 4.250 woningen en voorzieningen voor maximaal 100.000 m² BVO) juridisch en planologisch mogelijk te maken. Onderdeel van het bestemmingsplan is de herinrichting van de Europalaan Noord. Ook worden de eigendommen van derden in het plangebied Merwede voorzien van een passende bestemming. Voor een 2e fase, gericht op de ontwikkeling en realisatie van de resterende 1.750 woningen wordt later in de ontwikkeling een herziening van het bestemmingsplan in procedure gebracht. Deze keuze hangt samen met de afhankelijkheid van de wijze waarop de mobiliteitsstrategie gaat functioneren en de benodigde investeringen in infrastructuur ten behoeve van geheel Utrecht Zuid West.

Hiervoor is nu de eerste koers bepaald in het onderzoek ‘Integrale mobiliteitskoers Utrecht Zuidwest’ wat onderdeel is van de actualisatie van het mobiliteitsplan SRSRSB 2040.

4. Financieel kader en borging plannen Merwedekanaalzone 4.1. Overall financieel kader Merwedekanaalzone De ontwikkeling van de Merwedekanaalzone is complex en kent meerdere geldstromen. Deze geldstromen zijn samengebracht in het Financieel kader Merwedekanaalzone. Het Financieel kader maakt onderdeel uit van de besluitvorming over de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone deel 2: Uitwerking van de Ruimtelijke Agenda én het SP Merwede en is een geheim document. In het Meerjaren Perspectief Ruimte (MPR) en de Peilstok is in 2020 het hoofdstuk Financieel beeld Merwedekanaalzone toegevoegd. Hierin rapporteren we per geldstroom over de actuele stand en lichten we de mutaties toe. Ook de risico’s zijn onderdeel van dit hoofdstuk. Vanaf 2020 rapporteren we twee keer per jaar, bij het MPR en bij de Peilstok, over de actuele stand van en de mutaties op de verschillende geldstromen en de risico’s. Het Financieel kader wordt jaarlijks geactualiseerd en als daar aanleiding toe is bij het MPR aan de gemeenteraad voorgelegd. De deelgebieden 4, 5 en 6 kennen elk een eigen financiële dynamiek. Daarnaast zijn er overkoepelende financiële stromen voor investeringen die op het niveau van de Merwedekanaalzone totaal gedaan moeten worden ten behoeve van de deelgebieden: de bovenwijkse investeringen (zie geheime bijlage Notitie Bovenwijkse Voorzieningen).

Deze bovenwijkse investeringen hebben met name betrekking op mobiliteitsmaatregelen, maar ook op groenstructuren en het wegnemen van belemmeringen. Binnen de Merwedekanaalzone en de deelgebieden 4, 5 en 6 zijn verschillende financiële stromen te onderscheiden. Zo is er voor deelgebied 4 bij het Defensieterrein (ontwikkeling ‘De Nieuwe Defensie’) een vastgestelde grondexploitatie. Voor de Wilhelminawerf heeft de gemeente een anterieure overeenkomst gesloten met de ontwikkelaar. In deelgebied 5 (Merwede) worden de financiële afspraken geborgd in een Samenwerkingsovereenkomst (SOK) en financieel doorvertaald op basis van het gemeentelijk aandeel naar een grondexploitatie OPG-terrein en Busstalling (gronden die in eigendom zijn van de gemeente). Voor Merwede fase 1 is bij het Rijk in het kader van de Woningbouwimpuls een subsidie verkregen van circa € 21 miljoen. Deze subsidie is randvoorwaardelijk voor de financiële haalbaarheid van de businesscase voor Merwede alsmede voor aanvullende dekking van bovenwijkse voorzieningen. Belangrijke voorwaarden bij deze subsidie zijn de realisatie van het beloofde aandeel betaalbare woningbouw en een start bouw binnen drie jaar nadat de beschikking is verleend (15 september 2020). 5

In deelgebied 6 zijn enkele kavelontwikkelingen met anterieure afspraken, zoals Holland Casino en Eendrachtlaan 10. In het financiële kader worden deze stromen geduid, zonder dat deze administratief worden samengevoegd. De groei van de Merwedekanaalzone is mede afhankelijk van investeringen in bovenwijkse voorzieningen, zoals aanpassingen aan het profiel van de Europalaan-noord en de aanleg van wandel- en fietsbruggen. Deze maatregelen en de bijbehorende investeringen zijn gefaseerd in de tijd nodig, vooruitlopend op - of afhankelijk van de uitvoering van de deelgebieden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt in een 1e ontwikkelfase (t/m 2025) en een 2e ontwikkelfase (vanaf 2026). De bekostiging van de maatregelen bij deze fasen moet komen uit diverse dekkingsbronnen. 4.1.1.Investeringen Merwedekanaalzone in 2 fasen De financiële haalbaarheid van de Omgevingsvisie deel 2 wordt beschreven in het bijgevoegde geheime overall financiële kader, waarbij 2 ontwikkelfasen zijn te onderscheiden voor de Merwedekanaalzone. Ontwikkelfase 1 De dekking voor bovenwijkse voorzieningen behorende bij de 1e ontwikkelfasefase bestaande uit deelgebied 4 Defensieterrein en deelgebied 5, Merwede fase 1, is geborgd. Er zijn met de private grondeigenaren binnen het eigenarencollectief Merwede financiële afspraken gemaakt in de SOK.

Daarnaast heeft de gemeenteraad bij de programmabegroting 2021 het besluit genomen om, gekoppeld aan de besluitvorming over de Omgevingsvisie deel 2, reeds bestaande middelen en toekomstige resultaten in te zetten voor de Merwedekanaalzone ter dekking van bovenwijkse voorzieningen. Daarnaast heeft het Rijk bijgedragen vanuit de Woningbouwimpuls. Ontwikkelfase 2 Voor de 2e ontwikkelfase Merwedekanaalzone (deelgebied 5, Merwede fase 2) en verdere groei naar 10.000 woningen (in deelgebied 4 en 6) is het volgende van belang. Merwede fase 2 is mede afhankelijk van de werking van het mobiliteitsconcept. Op basis van de verkeersberekeningen is de verwachting dat er voldoende perspectief is om ook Merwede fase 2 (met maximaal 1750 woningen) te kunnen ontwikkelen binnen 10 jaar. Op grond van de aanvullende PlanMER ligt hier een bewijslast voor bij de gemeente. Om die reden gaan we de komende jaren monitoren. Op het moment dat deze fase doorgang kan vinden zullen de nodige financiële middelen vanuit Merwede beschikbaar komen (waaronder de overeengekomen bijdrage voor bovenwijkse investeringen uit de grondexploitatie). Die middelen worden ingezet voor dekking van bovenwijkse maatregelen die op dat moment nodig zijn binnen Merwedekanaalzone.

De exacte maatregelen gaan we de komende jaren scherper in beeld brengen, maar voorzien wordt dat er nadere investeringen nodig zijn in Park Transwijk, verdere aanpassing van het wegennet, zoals aanpassing van de Beneluxlaan tussen deelgebied 5 en 6 en de Koningin Wilhelminalaan tussen deelgebied 4 en 5. Dit zullen maatregelen zijn die specifiek nodig zijn als gevolg van de groei. Ten tweede is het voor deze ontwikkelfase van belang dat voor verdere groei naar 10.000 woningen in deelgebied 4 en 6 gekeken wordt naar mobiliteitsmaatregelen op het schaalniveau van Utrecht Zuidwest. De ontwikkeling van de Merwedekanaalzone is onderdeel van de woningbouwopgave van 28.000 woningen in Zuidwest. Om deze volledige groei te faciliteren zijn aanvullende mobiliteitsmaatregelen nodig. Deze zijn in beeld gebracht in de studie Zuidwest, inclusief een investeringsstrategie, verdeeld in een need to have pakket (tot 2025, voor zover het Merwedekanaalzone betreft is dit onderdeel van de 1e ontwikkelfase) en een pakket tot 2030. Voor dit laatste pakket wordt in het voorjaar 2021 een verfijningslag gemaakt die moet leiden tot een uitvoeringsstrategie die inzichtelijk maakt welke maatregel wanneer nodig is. De studie Zuidwest is onderdeel van het mobiliteitsplan 2040. Hier vindt in het voorjaar 2021 besluitvorming over plaats.

Na deze besluitvorming en de verfijning van de studie Zuidwest vindt programmering plaats binnen de totale investeringsstrategie Ruimte.

6

Het beeld van de monitoring, de benodigde maatregelen en de bekostiging van de 2e ontwikkelfase en de relatie met de mobiliteitsmaatregelen in Utrecht Zuidwest is beschreven in de Aanpak Monitoring en zal de komende jaren scherper worden en zal te zijner tijd bij de actualisatie van het financieel kader of een daartoe bestemd tussenmoment ter besluitvorming voor worden gelegd.

4.2. Financieel kader Merwede (deelgebied 5) en borging SP Merwede 4.2.1.Inleiding Businesscase Binnen Merwede heeft de Gemeente op dit moment ruim 37 % van de tot ontwikkeling te brengen gronden in eigendom. In Merwede, fase 1 wordt het vastgoed voornamelijk ontwikkeld door de private partijen. Een deel van het maatschappelijk vastgoed (twee scholen voor primair onderwijs, school voor middelbaar onderwijs en sporthal) wordt door de gemeente zelf ontwikkeld. Door ruiling van grond- en eigendomsposities op basis van het SP en SOK hebben gemeente en private partijen geborgd dat de private partijen zoveel mogelijk in staat worden gesteld om hun gemiddelde aandeel in het totale programma in de eerste fase te realiseren. De gemeente zal in de tweede fase het merendeel van haar totale ontwikkelclaim tot ontwikkeling brengen, hierop is een eerste recht van koop van de partijen van de Samenwerkingsovereenkomst op van toepassing. Dit is de uitkomst van het onderhandelingsresultaat waarbij de gemeente onder meer een forse bijdrage in de bovenwijkse voorzieningen krijgt en 55% gereguleerd programma is afgesproken. Daarbij is door uitruil met de marktpartijen de gemeentelijke positie in fase 2 deels in Merwede-midden en deels in Merwede-noord gesitueerd. Hierdoor kan de gemeente -indien gewenstop twee locaties in het plan bijsturen bij de ontwikkeling van fase 2.

Dat eerste recht van koop is gekoppeld aan de nakoming van verplichtingen (met name de overeengekomen anterieure bijdragen en de hoogte daarvan) en komt toe aan het collectief van eigenaren. Marktconformiteit is daarbij gegarandeerd. Een percentage van de eigendomspositie van de gemeente blijft buiten beschouwing bij de toepassing van het eerste recht van koop. Dit biedt de gemeente flexibiliteit ten behoeve van toekomstige wensen zoals bijvoorbeeld extra maatschappelijk programma en bijzondere initiatieven. De ambities in Merwede zijn ongekend hoog. Dat betekent dat de totale businesscase stevig onder druk staat. In de onderhandelingen tussen de gemeente en de private partijen is gestreefd naar evenwicht in de afspraken. Dat evenwicht is nodig omdat een ontwikkeling als Merwede alleen slaagt als zowel publieke – als private partijen langdurig gecommitteerd zijn om samen te werken. Het bereikte evenwicht en het daaraan gekoppelde commitment is vastgelegd in de Samenwerkingsovereenkomst. In deze paragraaf zullen we wat breder duiden hoe de context van Merwede in elkaar zit door steeds kort op een specifiek element in de planontwikkeling en borging in te gaan.

Tot slot moet opgemerkt worden dat we nog niet alles weten en nog niet over alle aspecten een uitgewerkte regeling hebben opgenomen in de Samenwerkingsovereenkomst maar dat er wel – en dat is een kenmerk van Merwede – een collectief bewustzijn is dat zowel de gebiedsontwikkeling Merwede als de Stadswijk Merwede alleen succesvol gaan functioneren als er een zekere mate van collectiviteit duurzaam wordt ingericht. De borging daarvan is deels financieel en deels procesmatig verankerd in de wijze waarop de gemeente en de private partijen hebben afgesproken te gaan samenwerken. 4.2.2. Gemeentelijke grondexploitatie voor eigen positie De gemeente opent – met het oog op de ontwikkeling van haar eigen grondposities een grondexploitatie (grondexploitatie Merwede: OPG-terrein en busstalling). De toelichting op deze grondexploitatie vormt een geheime bijlage bij de stukken die ter besluitvorming worden aangeboden. Hierin zijn ook de risico’s in de grondexploitatie en de bijbehorende beheersmaatregelen beschreven. 4.2.3. Bouw- en woonrijp maken In de Samenwerkingsovereenkomst zijn een aantal principes vastgelegd voor het voorbereiden van de huidige gronden naar ontwikkeling en realisatie. Belangrijk uitgangspunt is dat elke grondeigenaar zelf verantwoordelijk is voor het bouw gereed maken van gronden. Dat wil zeggen dat de sloop van 7

bestaande opstallen, de eventuele sanering van bodem en grondwater en het verantwoord omgaan met archeologische vondsten de verantwoordelijkheid is van iedere individuele grondeigenaar. De gemeente zal zorgdragen voor het bouw- en woonrijp maken. De kosten hiervan (inclusief de daartoe behorende plankosten) zijn geraamd en daarover is in de Samenwerkingsovereenkomst een afspraak gemaakt. De private partijen dragen naar rato bij aan de kosten van het bouw- en woonrijp maken en er zijn ook afspraken vastgelegd over het stellen van zekerheden. Ook is een jaarlijkse indexering overeengekomen. De gemeente kan zelf sturen op het beheersen van de kosten – in relatie tot de in het SP en het Beeldkwaliteitsplan vastgelegde kwaliteit – en heeft dekking voor de kosten uit de bijdragen. 4.2.4. Bovenwijkse investeringen De gemeente zal ook zorg dragen voor de benodigde bovenwijkse investeringen. Deze zijn net als de kosten voor het bouw- en woonrijp maken geraamd (inclusief de daartoe behorende plankosten) en ook hierover is in de Samenwerkingsovereenkomst een afspraak gemaakt. De private partijen dragen naar rato bij aan de kosten van de bovenwijkse investeringen en ook deze kosten worden jaarlijks geïndexeerd.

Bij de bovenwijkse investeringen is ook sprake van investeringen waarvoor elders dekking moet worden georganiseerd, omdat deze investeringen niet alleen aan Merwede zijn toe te rekenen. Daartoe heeft de gemeente subsidie aangevraagd en verkregen in het kader van de Woningbouwimpuls (€ 21 miljoen). Deze subsidie zorgt voor een deel van de benodigde dekking en mede daardoor zijn de voor Merwede fase 1 noodzakelijke bovenwijkse ingrepen financieel verzekerd. De onderbouwing van de kosten en dekking hiervan is onderdeel van het geheime financiële kader. Ook voor de bijdragen die private partijen doen aan de bovenwijkse investeringen worden op in de Samenwerkingsovereenkomst vastgelegde momenten zekerheden gesteld door de private partijen. 4.2.5. Plankosten Partijen zijn overeengekomen om een vast bedrag aan plankosten (onder meer voor kwaliteitstoetsing en controle op nakoming afspraken Samenwerkingsovereenkomst) gezamenlijk te dragen. Daarvoor is een budget geraamd voor een periode van 10 jaar. Als zou blijken dat het budget niet toereikend is dan zullen partijen daar in de loop van de planontwikkeling aanvullende afspraken over maken op basis van hetzelfde uitgangspunt. Dit zijn plankosten die naast de planontwikkelingskosten worden gemaakt door de eigen organisatie. In het geval van de gemeente landen beide kostenposten in de grondexploitatie. 4.2.6.

Maatschappelijk Vastgoed In een plan als Merwede is het van wezenlijk belang dat er een gezonde mix ontstaat tussen wonen en voorzieningen. Maatschappelijke voorzieningen als scholen, gezondheidscentra, buurthuis, cultuurhuis e.a. vormen daarbij een belangrijk onderdeel. Dat belang wordt ook door de private partijen onderschreven. De locaties en bouwblokken waar toekomstige maatschappelijke voorzieningen staan geprojecteerd zijn vastgelegd en geborgd. Deels door in het bestemmingsplan kaders vast te leggen en deels door in de Samenwerkingsovereenkomst ook privaatrechtelijk zo goed mogelijk te borgen dat de maatschappelijke voorzieningen er komen. Er zijn afspraken vastgelegd over het ontwikkelproces, de wijze waarop koop- en huurprijzen worden berekend en over de noodzakelijke demarcatie. In de planvorming is erop gestuurd om een deel van de maatschappelijke voorzieningen door de gemeente zelf te laten ontwikkelen in separate bouwblokken. Het gaat daarbij om de 2 scholen voor primair onderwijs, de school voor voortgezet onderwijs en de bijbehorende sporthal. De andere maatschappelijke voorzieningen maken onderdeel uit van meeromvattende bouwblokken die door de private partijen worden ontwikkeld en gerealiseerd.

De maatschappelijke voorzieningen die door de gemeente in de Merwedekanaalzone worden gerealiseerd (scholen, cultuur- en sportvoorziening), komen ten laste van het groeikader. Jaarlijks besluit de raad bij de Voorjaarsnota over de toedeling van de groeiruimte. De maatschappelijke voorzieningen voor Merwede maken deel uit van Maatschappelijk Voorzieningenprogramma RSU en zijn voor het laatst geactualiseerd bij de vaststelling van de Programmabegroting 2021. Op basis van de groeiprognose zijn deze voorzieningen tijdig inpasbaar. 8

4.2.7. Parkeervastgoed In het kader van de haalbaarheid van de totale businesscase is in de onderhandelingen over de Samenwerkingsovereenkomst gezocht naar een werkwijze waarbij het mobiliteitsconcept Merwede optimaal tot zijn recht kan komen. Resultaat van deze zoektocht is dat de gemeente Utrecht de bereidheid heeft uitgesproken om onder voorwaarden de gebouwde parkeervoorzieningen in deelgebied 5 in eigendom te nemen. Daar is de verplichting aan gekoppeld voor alle private partijen om voor de eerste 10 jaar na de ingebruikname van de eerste gebouwde parkeervoorziening een huurgarantie af te geven voor de te realiseren (en door de gemeente in eigendom te nemen) parkeervoorzieningen. De combinatie van afspraken maakt dat er sprake is van een haalbaar project. De bereidheid van de gemeente hangt nauw samen met de wens van de gemeente om het mobiliteitsconcept zoals dat voor Merwede is uitgedacht succesvol in de markt te kunnen zetten – samen met de private partijen – en ervoor te zorgen dat Merwede vanuit dat perspectief gaat functioneren als een stadswijk van de toekomst. 4.2.8. Mobiliteitsbedrijf Onderdeel van de SOK is dat partijen (zowel gemeente als private partijen) deel gaan nemen in een op te richten en nader te structureren mobiliteitsbedrijf.

Dat mobiliteitsbedrijf krijgt als taak om een mobiliteitsregisseur aan te stellen die het mobiliteitsconcept gaat uitvoeren en bewaken, om de aanbieding van deelmobiliteit te organiseren en om te zorgen dat er mobiliteitshubs gaan functioneren om de verschillende vervoersmodaliteiten op een transparante wijze te kunnen aanbieden aan bewoners en gebruikers die in het gebied actief gaan zijn. De exacte wijze waarop het mobiliteitsbedrijf wordt gestructureerd (statuten, e.d.) moet nog nader worden vormgegeven. Voorstel aan de gemeenteraad om te besluiten om te zijner tijd als gemeente te gaan participeren in de BV van het mobiliteitsbedrijf. Het mobiliteitsbedrijf vormt een cruciaal onderdeel van de mobiliteitsstrategie, maar wordt eerst relevant als er in Merwede daadwerkelijk woningen en voorzieningen zijn gerealiseerd en in gebruik genomen. 4.2.9. WKO-bedrijf Om de duurzaamheidsambities te kunnen waarmaken is het nodig dat er een collectief warmtekoudenet (WKO: warmte koude opslag) wordt aangelegd in Merwede. Alleen met een collectieve energievoorziening is het haalbaar om de ambities waar te maken. De gemeente en de private partijen hebben in nauwe samenwerking laten onderzoeken op welke wijze dit warmtekoude-net het beste kan worden gestructureerd. Een en ander is in de Samenwerkingsovereenkomst nader uitgewerkt en geëxpliciteerd.

Een op te richten WKO-bedrijf is in eerste instantie nodig om de opstalrechten ten behoeve van de ondergrondse infrastructuur (leidingen en bronnen) juridisch te kunnen vestigen en om tijdig een collectief net te kunnen realiseren. Partijen hebben uitgesproken dat zij het daarvoor benodigde onderzoek en de investeringen in de daarvoor benodigde ondergrondse infrastructuur gezamenlijk – naar rato van hun aandeel in het totale grondgebied binnen Merwede – zullen voorfinancieren. Daaraan gekoppeld worden gebouweigenaren verplicht om aan te sluiten op het te realiseren Warmtekoude-net en worden toekomstige bewoners en gebruikers verplicht om aan te sluiten. De voorfinanciering wordt te zijner tijd gedekt door een bijdrage in de aansluitkosten die iedere bewoner/gebruiker gaat betalen en waarmee zorg wordt gedragen voor het beheersen van het risico dat de voorfinanciering met zich meebrengt. Uitgangspunt van partijen is om zo snel mogelijk via een Europese aanbestedingsprocedure een derde marktpartij te contracteren die het ondergrondse deel van het Warmtekoude-net gaat exploiteren en die vanuit die rol en hoedanigheid ook de voorfinanciering voor zijn/haar rekening neemt, respectievelijk die de al door de WKO bv gemaakte kosten in het kader van de voorfinanciering vergoedt.

Gezien het feit dat de gemeente in het kader van de nieuwe Warmtewet op termijn een grotere rol krijgt bij de coördinatie van warmtenetten heeft de gemeente de bereidheid om de aandelen van de WKO BV op termijn over te nemen. Dat is in de Samenwerkingsovereenkomst als uitgangspunt opgenomen. De risico’s worden gedeeld met de private partijen waarbij de risico’s op basis van de uitgevoerde onderzoeken als minimaal worden gekwalificeerd omdat er sprake is van een rendabele 9

voorinvestering die op termijn kan worden terugverdiend. Voor de WKO BV geldt dat deze op korte termijn na vaststelling van het bestemmingsplan operationeel dient te zijn, vandaar dat voor de WKO BV wordt gevraagd aan de gemeenteraad om in te stemmen met participatie in de WKO BV. Daartoe is een separate notitie opgesteld waarbij wordt ingegaan op de kaders en randvoorwaarden die daarbij op basis van de Nota verbonden partijen in acht moeten worden genomen. 4.2.10. Kwaliteitstoetsing In Merwede is een SP gemaakt in gezamenlijke opdracht van de gemeente Utrecht en de private partijen die mede de Samenwerkingsovereenkomst ondertekenen. Er is voor gekozen om de kwaliteitstoetsing speciaal voor dit project te laten invullen, waarbij het Kwaliteitsteam door het college van B&W wordt aangesteld. Het Kwaliteitsteam zal – ondersteund door een stedenbouwkundig supervisor – de bouwplannen van de diverse partijen toetsen in de verschillende fasen van de bouwplanontwikkeling, tot en met een definitief ontwerp Bouwplan. De Omgevingsvergunning zal ter toetsing worden voorgelegd aan de Commissie Welstand. Naast het Kwaliteitsteam stellen partijen een Checkteam in. Het Check-team (C-team) is ingesteld door de private partijen en de gemeente als toetser en controleur van de kwantitatieve afspraken in de SOK.

Het C-team draagt zorg voor de check op afspraken rond programma en financiën per partij alsook voor het geheel van de gebiedsontwikkeling. Het C-team rapporteert daarnaast periodiek inzake de voortgang. Alle eigenaren blijven zelf te allen tijde verantwoordelijk voor uitvoering van de afspraken uit de SOK. In hoofdlijnen zijn de taken als controleur/monitor en bewaker gericht op de volgende onderdelen:  Controle van bouwplannen (per fase) gedurende het ontwikkeltraject;  Voortgang programma en randvoorwaarden cf. uitgangspunten SOK;  Voortgang per eigenaar/ontwikkelaar;  Afdrachten bouw- en woonrijp maken en bovenwijkse voorzieningen;  Verrekeningen parkeren, collectieve fietsparkeerplaatsen en logistieke hoven;  Bijhouden van wijzigingen in afspraken en up-to-date houden van kwantitatieve afsprakenkaders;  Rapporteren over voortgang gebiedsontwikkeling ten behoeve van monitoring door de gemeente, waaronder (na oplevering) inzicht in de wijze van gebruik van de parkeervoorzieningen (auto/fiets) en het functioneren van de deelmobiliteit. 4.2.11.