Agendabundel

Bundel van de Raadsinformatiebijeenkomst van 5 januari 2021

1

Burgerinitiatief 1000 buurtbanen Tijd: 19.30 - 20.15 Beleidsterrein: Werk en Inkomen, portefeuille Linda Voortman Digitale raadsinformatiebijeenkomst: gesprek tussen raadsleden, initiatiefnemer en betrokken ambtenaren. Agenderenden: Gert Dijkstra/Een Utrecht en de ondertekenaars van het burgerinitiatief. Motivering De woordvoerders Werk en Inkomen gaan in de RIB over het burgerinitiatief 1.000 buurtbanen graag in gesprek met de indiener en de op het beleidsveld betrokken ambtenaren. Tijdens de RIB willen ze graag: 1. Verdiepende vragen aan de indiener stellen over het burgerinitiatief; 2. Op basis van de schriftelijke reactie van het college op het burgerinitiatief 1.000 buurtbanen (volgt in de week voor het kerstreces) vragen stellen over onder meer: * in hoeverre de plannen haalbaar en uitvoerbaar zijn * in hoeverre het burgerinitiatief past bij de plannen die het college ontwikkelt/in voorbereiding heeft. Toelichting op het Burgerinitiatief: Het burgerinitiatief stelt de gemeenteraad voor om 1.000 buurtbanen in Utrecht te creëren voor langdurig werkzoekenden. Door bij buurt- en burgerorganisaties betaalde banen te creëren, komen werkzoekenden aan een baan en uit de bijstand. 1000-buurtbanen-Concept-doc-Info-en-Bijdragen-deelnemers-WEB Pitch dhr Dijkstra, EenUtrecht RIB Buurtbanen 5 januari 2021.pdf

1.1

Raadsbrief Reactie op burgerinitiatief 1000 buurtbanen Raadsbrief Reactie op burgerinitiatief '1000 buurtbanen voor 1000 werkzoekenden' Memo Inboekbaarheid besparing bijstandsuitkering bij creatie maatschappelijke banen Burgervoorstel 1.000 Buurtbanen voor 1.000 werkzoekenden in de gemeente Utrecht

2

Toekomst parkeergarage Springweg Tijd: 19.30 - 20.45 uur Beleidsveld: Grondzaken, Mobiliteit en Ruimtelijke Ontwikkeling/ portefeuillehouders: resp. de wethouders: Kees Diepeveen, Lot van Hooijdonk en Klaas Verschuure Digitale raadsinformatiebijeenkomst: gesprek tussen raadsleden, ambtenaren. en het betrokken adviesbureau ( DHV). Agenderenden: Susanne Schilderman, Maarten Koning en Ellen Bijsterbosch (D66, Henk van Deun/David Bosch (PVV), Marijn de Pagter, Gertjan te Hoonte (VVD), Thijs Weistra (GroenLinks) en Bülent Isik (PvdA) Op 17 november en 20 november werden een raadsvoorstel, een raadsbrief en een intentiedocument over de toekomst van de Springweg garage de Visie Strosteeg aan de gemeenteraad toegestuurd. Eerder is door de wethouder aangegeven dat het parkeervrij en autoluw maken van de binnenstad en een actievere rol van de gemeente met betrekking tot parkeervoorzieningen de belangrijkste uitgangspunten zijn. Maar daarnaast is er nog een groot aantal aanvullende punten, zoals de kwaliteit van de openbare ruimte, vergroening, multifunctioneel gebruik van het gebouw, toegankelijkheid et cetera.

Het project Visie Strosteeg is inmiddels in vier deelonderwerp onder te verdelen, namelijk de rol van de parkeergarage in het toekomstige parkeerbeleid in de binnenstad van Utrecht, het besluit over de toekomst van parkeergarage Springweg inclusief de vaststellingsovereenkomst, het opstellen van een ruimtelijke Visie Strosteeg en het vaststellen van een Intentiedocument (IDOC) voor het bouwplan Strosteeg 18-36. Om zorgvuldig te kunnen besluiten over de toekomst van dit gebied, willen we deze stukken in samenhang bespreken. De voorstellen roepen in relatie tot de eerder genoemde uitgangspunten meerdere vragen op van de fracties die zij graag voor zouden willen leggen aan de ambtelijke organisatie en DHV consultants . Van DHV ontvangen de agendeerders graag een toelichting over de totstandkoming van hun rapport en hun expertise op de schriftelijk ingediende vragen. De fracties hebben verder specifieke vragen opgesteld welke eveneens schriftelijk gesteld zijn aan het college. Deze vragen betrekken ze graag in de RIB. Daarnaast hebben de fracties specifieke vragen over de financiële afwikkeling zoals opgenomen in de geheime delen en willen daarover in een geheime bijeenkomst worden geïnformeerd.

Toekomst-parkeergarage-Springweg-Concept-doc-Info-en-Bijdragen-deelnemers-WEB.docx Toekomst parkeergarage Springweg - reactie Fietsersbond op visie Strostreeg Presentatie-Rib-Springweg-GU.pptx Presentatie-Springweg.pptx

2.1

Raadsbrief Ruimtelijke ontwikkelingen Strosteeg Dossier 1539 voorblad

Raadsbrief Ruimtelijke ontwikkelingen Strosteeg.pdf Indicatieve hoofdlijnenplanning Visie Strosteeg.pdf 2.2

Toekomst parkeergarage Springweg Raadsvoorstel Toekomst van parkeergarage Springweg.docx Raadsbrief Ruimtelijke ontwikkelingen Strosteeg.docx Indicatieve hoofdlijnenplanning Visie Strosteeg.pdf RH-DHV Nut en noodzaak parkeergarage Springweg.pdf Eindrapport Economische Impactanalyse Springweggarage Utrecht.pdf Toekomst parkeergarage Springweg H1 t/m H7.pdf

2.3

Beantwoorden schriftelijke vragen parkeergarage Springweg Beantwoording SV277 over Toekomst Parkeergarage Springweg en Visie Strosteeg.pdf

3

Huisvesting scholen Tijd: 20.45 - 22.15 uur Beleidsveld: Onderwijs/ portefeuille wethouder Anke Klein Digitale raadsinformatiebijeenkomst: gesprek tussen raadsleden, ambtenaren, onderwijspartners uit de stad (onderwijshuisvesting) en overige experts. Agenderenden: Julia Kleinrensink (GroenLinks), Rachel Streefland (ChristenUnie), Hester Assen (PvdA), Mohammed Saiah (D66), Tess Meerding (VVD), Mahmut Sungur (DENK), Kenneth de Boer (SBU) De agenderende fracties willen in gesprek met ambtenaren, onderwijspartners uit de stad (onderwijshuisvesting) en overige betrokkenen om zo veel mogelijk van hun (technische) vragen ten aanzien van de nieuwe Verordening huisvesting scholen beantwoord te zien. Voor de meepraters denken zij aan: •vertegenwoordigers van Utrechtse schoolbesturen met specifiek kennis van onderwijshuisvesting •directie, leerlingen en leraren van verschillende scholen (waaronder de betrokken die ook zijn gesproken) De Rib bestaat uit 3 blokken (van elk 30 min.): Blok 1: toelichting van de gemeente Utrecht a.d.h.v. onderstaande vragen. Werkvorm is een gesprek, a.d.h.v. een korte en bondige presentatie. Onderwerp/vragen: •Een toelichting op de gekozen principes die ten grondslag liggen aan de nieuwe Verordening huisvesting scholen. •Uitleg van de afwegingen die zijn gemaakt om te komen tot de gemaakte keuzes.

Wat is daarbij dan wel en niet meegenomen? •Er wordt gesproken over de samenwerking tussen de gemeente en schoolbesturen vanuit partnerschap en samenwerking. Wat heeft de samenwerking met scholen en besturen in de totstandkoming van de verordening opgeleverd voor de toekomst? •Wat betekenen de wijzigingen op het gebied van duurzame en gezonde schoolgebouwen? •Op welke wijze kan de nieuwe huisvestingsverordening ook bijdragen aan kansengelijkheid in Utrecht? Blok 2: •Reflectie van schoolbesturen (zo breed mogelijke vertegenwoordiging van schoolbesturen) op de nieuwe Utrechtse Verordening huisvesting scholen.

Zij kunnen hun gedachten laten gaan over de ambities van de Utrechtse huisvestingsverordening (in hoeverre is deze anders/beter dan de vorige?), hoe zal de samenwerking verlopen en hoe zal de uitvoerbaarheid zijn? welke knelpunten kende de vorige verordening volgens hen en hoe worden deze in de nieuwe verordening opgepakt? Welke zorgpunten zijn er nog voor de toekomst? •Hoe kijkt de stad aan tegen de nieuwe verordening die voorligt? (meepraters; scholen, ouders, leerlingen) Blok 3: centraal laatste blok met daarbij de volgende thema’s: •Wat betekenen de wijzigingen voor de ontwikkeling van integrale kindcentra? •Hoe komt de stedelijke inzet op kansengelijkheid terug in de nieuwe onderwijshuisvesting? •Is het denkbaar dat scholen met de gemeente en schoolbesturen onderling afspraken maken over de omvang en groei van scholen? •Wat gaat het nieuwe aanmeldbeleid opleveren in relatie tot onderwijshuisvesting (gaat meer rust en overzicht door transparant aanmeldbeleid leiden tot inzichtelijkere en eerdere huisvestingsvragen en afspraken daarover?) •Andere thema’s die meepraters aandragen Presentatie RIB Huisvesting Scholen GU.pptx Huisvesting scholen-Info-en-Bijdragen-deelnemers WEB.docx

3.1

Raadsvoorstel Verordening huisvesting scholen

Raadsvoorstel Verordening huisvesting scholen.docx Verordening huisvesting scholen gemeente Utrecht (januari 2021).pdf Verordening huisvesting scholen gemeente Utrecht - toelichting.pdf

Raadsbrief Informatievoorziening verordening huisvesting scholen.docx Verslag op overeenstemming gericht overleg (OOGO).pdf Nadere regel vergoedingen schoolgebouwen.pdf Nadere regel speelplaatsen van scholen.pdf Nadere regel duurzame en gezonde schoolgebouwen.pdf Nadere regel schoolgebouwen volgens gemeentelijk beleid voor kinderen.pdf Nadere regel demarcatie bij bouw en exploitatie.pdf STREKT TER VERVANGING Verordening huisvesting scholen gemeente Utrecht.pdf 3.2

Raadsbrief Informatievoorziening verordening huisvesting scholen Raadsbrief Informatievoorziening verordening huisvesting scholen.pdf

4

LET OP: UITGESTELD Klantreis Utrechts Plan Proces LET OP DEZE BIJEENKOMST IS UITGESTELD Digitale informatiebijeenkomst georganiseerd door het College Agenderenden: Verzoek van wethouder Verschuure en inmiddels ondersteund door de fracties van D66, VVD, SBU, CDA en GroenLinks. Tijdens de commissievergadering van 7 november 2019 heeft wethouder Verschuure de raad toegezegd om een college-informatiebijeenkomst (tegenwoordig RIB) te beleggen waarin met de raad een ‘klantreis’ door het Utrechts planproces (UPP) wordt gemaakt. Doel van de bijeenkomst is om de raad meer inzicht te geven in het UPP en in de keuzes die gedurende het proces worden gemaakt Naleving van de bijeenkomst heeft even op zich laten wachten, omdat oorspronkelijk een fysieke bijeenkomst werd voorgestaan en onze maatregelen in verband met de Covid-19 pandemie een dergelijke bijeenkomst in de weg zat. Ook speelde enkele woordvoerders een tijdje met het idee van deze bijeenkomst een verdere uitbouw te maken naar een eigen RIB en is hier even op gewacht. Dit is echter niet meer het geval en van de oorspronkelijk bedachte fysieke bijeenkomst is een digitale bijeenkomst gemaakt

1 Burgerinitiatief 1000 buurtbanen 1 1000-buurtbanen-Concept-doc-Info-en-Bijdragen-deelnemers-WEB

1000 buurtbanen Basisinformatie Datum Gespreksleider Tijd Zaal Soort bijeenkomst Werkvorm

5 januari 2021 Tessa Sturkenboom 19:30-20:15 Digitaal Burgerinitiatief Gesprek tussen raadsleden, indiener en ambtenaren Voortman 2 ambtenaren Gemeente Utrecht Indiener Eveline Hamelink en Frank van der Lecq De gemeenteraad debatteert over dit onderwerp tijdens de vergadering van de commissie: Mens & Samenleving van 14 januari 2021. Website gemeente en facebook

Portefeuillehouder Bertrokken ambtenaren/presentatoren Griffiemedewerker Vervolg

Links naar

Programma Opening Korte toelichting door initiatiefnemer van het voorstel Vragen raadsleden aan initiatiefnemer Vragen raadsleden aan betrokken ambtenaren naar aanleiding van de schriftelijke reactie van het college Reflectieronde

Motivatie Indiener en de ondertekenaars van het burgerinitiatief. De woordvoerders Werk en Inkomen gaan in de RIB over het burgerinitiatief 1.000 buurtbanen graag in gesprek met de indiener en de op het beleidsveld betrokken ambtenaren. Tijdens de RIB willen ze graag: 1) Verdiepende vragen aan de indiener stellen over het burgerinitiatief; 2) Op basis van de schriftelijke reactie van het college op het burgerinitiatief 1.000 buurtbanen (volgt in de week voor het kerstreces) vragen stellen over onder meer: - in hoeverre de plannen haalbaar en uitvoerbaar zijn - in hoeverre het burgerinitiatief past bij de plannen die het college ontwikkelt/in voorbereiding heeft.

1

Toelichting op het Burgerinitiatief: Het burgerinitiatief stelt de gemeenteraad voor om 1.000 buurtbanen in Utrecht te creëren voor langdurig werkzoekenden. Door bij buurt- en burgerorganisaties betaalde banen te creëren, komen werkzoekenden aan een baan en uit de bijstand.

2

1 Pitch dhr Dijkstra, EenUtrecht RIB Buurtbanen 5 januari 2021.pdf

Pitch 1.000 Buurtbanen Utrecht Gemeenteraad Utrecht – Raadsinformatie Bijeenkomst – 5 januari 2021

00:00

Geachte voorzitter en leden van de gemeenteraad van Utrecht. Mijn naam is Gert Dijkstra en ik spreek hier vandaag namens EenUtrecht. Op 26 november 2020 hebben we hier in uw raad en aan uw voorzitter ons voorstel voor 1.000 Buurtbanen overhandigd. Vandaag lichten we u het voorstel graag toe. 00:18

1. Waarom zouden we dit willen? Ik zal u vier goede redenen geven. (i) Omdat we willen dat mensen niet langer dan een jaar naar betaald werk moeten zoeken. (ii) Omdat we vinden dat als iemand voor meer dan acht uur per week onbetaald vrijwilligerswerk doet met bijstand, dat hij of zij dan ten onrechte niet wordt betaald voor dat zinvolle werk. (iii) Omdat we weten dat mensen die langdurig vastzitten in de bijstand ‘moeilijk vindbaar’ zijn en vooral baat hebben bij een betaalde baan ‘om de hoek’; vooral behoefte hebben aan een vertrouwd en veilig contact in de eigen buurt of stad en graag met mensen willen werken die ze ook buiten het werk nog kunnen zien. (iv) Omdat we zien dat de ongelijkheid tussen aan de ene kant ‘de hoog betaalde – voor een deel ook nog zinloze – banen’ en aan de andere kant ‘de vele laag betaalde of niet betaalde – vaak veel zinvollere – banen’ – dat die ongelijkheid – (a) steeds zichtbaarder wordt; (b) niet is uit te leggen aan burgers; (c) mensen terecht boos of verdrietig maakt; (d) steeds meer mensen ook aanzet om de overheid te wantrouwen, te vermijden of zelfs te gaan bestrijden. Dat ontwricht onze samenleving. Daarom zou de Utrechtse gemeenteraad deze ‘richting voor 1.000 Buurtbanen’ moeten steunen en als dit voorstel binnenkort in uw raad ter stemming wordt gebracht ook ‘vóór moeten stemmen’.

Kortom, help de langdurige bijstandsuitkeringen de wereld uit, om te beginnen uit Utrecht. Dat is de ambitie en niets minder. Een jaar of langer geen betaald werk vinden past absoluut niet in een samenleving waar voldoende zinvol werk is voor iedereen die wil en kan werken. 1

01:49

2. Waarom zou u nog tegen zijn? De Buurtbaan is namelijk de enige ‘basisbaan’ waar iedereen voordeel bij heeft. Voor de langdurig werkzoekende is het voordeel evident: (i) geen stress meer, (ii) verlost van vernederende verplichtingen, (iii) je doet mee en voelt je wél gewaardeerd, (iv) je wordt trots op wie je bent en wat je kunt, (v) waarbij je ook weer kunt werken aan je eigen talenten en ontwikkeling, (vi) je bouwt wél extra pensioen op, (vii) misschien ga je er financieel ook nog iets op vooruit en (viii) je verbeterd je positie op de arbeidsmarkt. Voor de Buurt- en Burgerorganisaties – afgekort BBO – idem: (i) ze worden sterker want het verbreed en vergroot de inzet met extra mensen (ii) en de BBO’s kunnen veel meer uren maken en meer en beter werk doen. Daarmee levert het ook voordelen op voor de gemeenschappen in de buurten: die worden prettiger, mooier en vaak ook nog veiliger. En het biedt voordelen voor ambtenaren: je werkt wordt er leuker op, want in plaats van vooral te controleren of iemand wel voldoet aan de verplichtingen voor het ontvangen van de bijstand ga je mensen stimuleren en helpen bij het vinden van een passende Buurtbaan.

Ten slotte, het voordeel voor de gemeente, de wethouder en uzelf als raadsleden: (i) je kunt laten zien dat je het ‘verschil’ kunt maken, kunt zorgen voor een positieve trendbreuk, dat je er toe doet, (ii) zonder dat het echt extra geld kost en dus ten koste gaat van iets anders. 03:08

3. Dus iets om te willen – met vele voordelen – maar, hoe werkt het dan? Om te beginnen nodigt de gemeente de ca. 200 tot 300 BBO’s actief uit om zich te melden met Buurtbanen. Werk dat nu blijft liggen of waar soms een vrijwilliger - met behoud van bijstand - enkele uren per week onbetaald werk doet, soms met een vrijwilligersvergoeding van maximaal € 1.800 per jaar. Iedere Utrechter die langer dan 1 jaar een bijstandsuitkering ontvangt en werkzoekende is – en dat zijn ca. minimaal 6.000 mensen – wordt door de gemeente uitgenodigd om te reageren op het aanbod van de BBO’s. Ze krijgen allen de bewuste keus actief voorgelegd: ‘de bijstand houden of gaan werken in een Buurtbaan’.

2

Stel iemand is alleenstaande, werkzoekend en langer dan drie jaar in de bijstand, en hij of zij wil 24 uur per week gaan werken in een Buurtbaan, dan gaat deze persoon er financieel al iets op vooruit, namelijk ca. € 150. De gemeente is net zo veel kwijt als voorheen, want de subsidie is € 18.500 ofwel 90% van de loonkosten en dat is net zoveel als de bijstand en de huidige werk- en reintegratiekosten samen. De BBO betaald de overige 10% ofwel € 2.050 en dat is net een beetje meer dan de huidige vrijwilligersvergoeding. De betrokkene zelf komt op de loonlijst van de BBO – of bij een tussenorganisatie in het geval de BBO dit niet goed zelf kan organiseren – en heeft dus een betaalde baan, doet mee, telt mee. Dat hebben wij uitgewerkt voor alle denkbare situaties en alles bij elkaar opgeteld blijkt dan dat het kostenneutraal kan worden uitgevoerd; het hoeft de gemeente dus geen extra geld te kosten. 04:46

4. Welnu, wat is dan het verschil met andere voorstellen voor basisbanen of maatschappelijke banen – in Utrecht maar ook elders in het land? De 4 belangrijkste verschillen op een rij: (i) Ons voorstel gaat wél uit van blijvende banen, omdat veel mensen met bijstand ook langdurig zonder betaald werk zitten, vaak ook langer dan 3 jaar en de kans op betaald werk is dan minimaal. De Buurtbaan kan dan de enige optie op betaald werk zijn. (ii) Ons voorstel zoekt de banen binnen de gemeenschap zelf, bij BBO’s; met als voordeel dat de betrokkene in een bestaand vangnet en team kan komen werken. Dus juist niet in dienst als ambtenaar bij de gemeente, met voor veel mensen – langdurig in de bijstand – te formele lijnen en teams op te grote afstand van de eigen belevingswereld. Naast de BBO’s – zoals buurthuizen, buurtwerkkamers, lokale zorgen welzijnsgroepen, sportverenigingen en culturele bewonersgroepen – zouden ook scholen en instanties in de buurtzorg goede plekken voor Buurtbanen kunnen zijn. (iii) We gaan dus uit van ervaringsdeskundige begeleiding en jobcoaching bij de BBO’s zelf en maak daar dan een wat extra geld voor vrij. Dit in plaats van het optuigen van vaak weer relatief veel te dure nieuwe kantoor- of opleidingsdeskundige structuren met jobcoaches en werkbegeleiders, vaak ook zelfs van buiten de eigen stad.

(iv) Ten slotte, ons voorstel is véél ambitieuzer: het gaat uit van het principe dat uiteindelijk in Utrecht niemand meer langer dan 1 jaar een bijstandsuitkering heeft – tenzij iemand daar heel bewust voor kiest. 06:32

3

In een reactie van de wethouder op ons voorstel (brief d.d. 17 december 2020) laat zij weten ons voorstel wel sympathiek te vinden maar ze ziet 6 beren op de weg; met als advies om daarom ons voorstel voor de 1.000 Buurtbanen bij BBO’s niet te steunen. Alle door de wethouder genoemde ‘beren op de weg’ – één deels uitgezonderd – kunnen we direct weerleggen. Als u wilt weten hoe, lichten we dat graag toe. In het bijzonder als het gaat over de financiële haalbaarheid. Het is wel degelijk financieel haalbaar, dat kunnen we aantonen. 07:07

5. Mijn vraag aan u is: gaan we nu weer maanden praten tot aan de volgende verkiezingen in 2022? Als het aan u ligt blijkbaar wel. Uw wethouder en uzelf zitten hier al bijna drie jaar en al die tijd bent u samen nog niet tot een voorstel gekomen. Blijkbaar is deze zaak van langdurig naar betaald werk zoeken voor u geen urgente zaak? Maar dat is het wel! Het is zeer urgent. Net als corona. Net als het ongekende onrecht van de toeslagen. Daarom moeten we nú beginnen! 07:38

6. Maar zult u denken, hoe kunnen we dit snel en toch goed starten? Mijn antwoord zou zijn: begin direct, direct nadat u deze richting van Buurtbanen heeft vastgesteld – als startpunt en ambitie voor de toekomst. Die 1.000 gaan we niet in 1 jaar halen, maar beginnen is nu veel belangrijker. Gewoon door te starten gaan we al doende leren hoe het nog beter kan en forceren we ook waar dat nodig is zogenoemde ‘stelselwijzigingen’ – waar ook de wethouder over spreekt. Begin dus met een kopgroep van al sterkere BBO’s die mee willen doen en begin met de eerste 100 werkzoekenden die de stap kunnen en willen zetten. Dan laten we zien in Utrecht hoe het wél kan! 08:15

Ik dank u voor de gelegenheid om dit te kunnen toelichten, mede namens alle indieners van dit burgervoorstel voor ‘1.000 Buurtbanen in Utrecht’ en zij die zich hebben verzameld in EenUtrecht, een nieuw politiek podium voor en van Utrechters. Dank voor uw aandacht. 08:33

4

Reactie op bezwaren wethouder Brief wethouder Linda Voortman d.d. 17 december 2020 (kenmerk 8273387)

1. Het BUIG (bijstandsbudget) maakt het ‘nu niet mogelijk deze besparing op de uitkering te gebruiken als dekking’. Tot mijn grote verbazing deelt de wethouder deze opvatting ook al direct in de media (AD UN 18/12/2020), twee dagen na een gesprek met mij, met als titel ‘het leek zo’n mooi plan, maar het is niet haalbaar’. Voortman in het AD: ‘het plan is vooral financieel niet haalbaar en zijn er ook andere minpunten’. Spijtig genoeg belde het AD UN ons niet direct voor een repliek. Dat was wel zo netjes geweest, want wat de wethouder in haar brief en in de krant beweert is niet juist. Sterker nog, het geeft echt een verkeerd beeld van de werkelijkheid en wekt de suggestie alsof een paar burgers in haar stad wel een leuk plannetje hadden maar helaas, het kan allemaal niet want er is niet nagedacht over hoe het te betalen? Wat is de werkelijkheid? Die is dat in de ‘Verdeelsystematiek gebundelde uitkering Participatiewet (Pw)’ – ofwel het verdeelmodel BUIG – grotere gemeenten (met meer dan 40.000 inwoners) een bijstandsbudget krijgen toebedeeld op basis van een objectieve grondslag. Alleen kleinere gemeenten (minder dan 15.000 inwoners) ontvangen een budget op basis van historische werkelijk betaalde kosten op bijstand (en tussen 15.000 en 40.000 is het een combinatie van beide grondslagen).

Utrecht heeft echt meer dan 40.000 inwoners en in directe zin is ons bijstandsbudget dus volstrekt niet gerelateerd aan het aantal mensen bij ons in de bijstand, maar heeft het meer van doen met de zogenoemde ‘kansen op bijstand’ en de ‘voorspelde fracties van normbedragen’. Weliswaar wordt bij de landelijke verdeling voor het uiteindelijk bepalen van het Utrechtse ‘budgetaandeel’ nog wel de verhouding tussen gemeenten meegewogen en kan het resultaat van kleinere gemeenten enige invloed hebben op ons totale bijstandsbudget. Maar, die invloed is gering. Kortom, ik daag de wethouder uit om technisch onderbouwd aan te tonen hoe veel geld wij zouden verliezen (uit de BUIG) als wij als gemeente bijvoorbeeld 10% minder mensen in de bijstand zouden hebben.

Dan de overige ‘vijf beren op de weg’, volgens de wethouder!

5

2. ‘Er wordt (dus) gekozen voor een (deels) relatief kansrijke doelgroep’, omdat van de mensen die langer dan 1 jaar in de bijstand zitten velen ook nog kansrijk zijn, nog goed aan een reguliere baan kunnen komen (arrangement 1). Zo zal het niet werken. Er zit namelijk een slimme prikkel in het plan voor ‘1.000 Buurtbanen’. Pas als je drie jaar of langer in de bijstand zit ontvangt de BBO een subsidie van 90% op de bruto loonkosten. Bij iemand die langer dan 1 jaar maar nog korter dan 3 jaar in de bijstand zit is dat 65%. Dus dat zal betekenen dat er vooral langdurig werkzoekenden worden bemiddeld en dat zijn echt niet meer mensen die kansrijk zijn, want dan zouden ze al een reguliere baan hebben kunnen vinden. Je zou ons plan kunnen verfijnen door af te spreken dat voor mensen die ‘kansrijk’ zijn er wel een eindigheid zit op de Buurtbaan, bijvoorbeeld van maximaal drie jaar. Overigens blijkt uit ervaring dat het plakken van ‘arrangementen’ op mensen zeer betwistbaar is. Ik ken veel gevallen waar het alsnog zo anders uitpakt! 3. ‘In het plan zien we deze begeleiding (training) onvoldoende terugkomen’. Ervaren sterkere BBO’s zijn prima in staat mensen te begeleiden: maak gebruik van wat mensen al willen en kunnen, van bestaande teams en structuren bij ook BBO’s.

Om meerdere BBO’s deel te kunnen laten nemen met Buurtbanen is het wel verstandig een aanvullend budget voor coaching op te nemen. Vooral de kleinere – nog startende - BBO’s zal dat echt nodig zijn. 4. De ‘grote schaal’ met de Buurtbanen betekent een ‘gevaar op verdringing’. Dat (1) kansrijke mensen kansarmen verdringen en dat (2) Buurtbanen vrijwilligerswerk gaat verdringen. Dat eerste is al weerlegd, dat tweede ‘het verdringen van vrijwilligerswerk’ is deels nu juist ook de bedoeling. Het verdringen van vrijwilligerswerk dat mensen doen op basis van enkele uurtjes per week zal niet aan de orde zijn. Wat hier vooral gebeurt is dat veel Utrechters nu meer dan een dag per week, soms meerdere dagen per week, vrijwilligerswerk doen en daarmee feitelijk onbedoeld onbetaald zinvol werk aan het doen zijn, waar we allemaal van zouden moeten vinden dat het thuis hoort in een reguliere baan of Buurbaan. Feitelijk is het nu dus anders om: ‘onbetaalde banen – zogenaamd vrijwilligerswerk (> 8 uur/week) – verdringen de betaalde Buurt)banen’. En dat zit ook in ons plan: het gaat om Buurtbanen voor minimaal 24 uur per week. Ongelijkheid zal er niet zijn, scheve ogen evenmin, want als je enkele uren per week vrijwilligerswerk doet is het onbetaald; wordt het aanzienlijk meer (> 24 uur/week) dan heb je inderdaad recht op een Buurtbaan.

6

5. ‘Het is de vraag of de buurtorganisaties het werkgeversrisico kunnen dragen’. Het antwoord is: niet altijd. En als ze dat niet kunnen zou de gemeente hen daar prima in kunnen ondersteunen met bijvoorbeeld een ‘shared service center’ waar sommige gemeenten (bijv. Arnhem) al mee experimenteren en/of werken. Dat kost wel iets, maar levert ook veel op, want hiermee worden BBO’s sterker en groter en kunnen ze een betere bijdrage leveren aan de welvaart en het welzijn in de stad. Dat – uiteindelijk – levert ons allen ook weer geld op. 6. Het plan zou niet goed werken voor ‘alleenstaande ouders en gezinnen’, want die houden met een werkverband van 24 uur (per week) recht op aanvullende bijstand. Dit is inderdaad de enige ‘beer’ waar de wethouder deels een punt heeft. Maar ook hier is een oplossing goed denkbaar. In ons voorstel voor 1.000 Buurtbanen ontvangt iemand bij een Buurtbaan van 24 uur per week 110% WML en bij 36 uur per week 100% WML. In deze opzet gaat een alleenstaande er financieel altijd iets op vooruit en voor gehuwden/samenwonenden is dat alleen het geval als ze ook echt fulltime gaan werken. Voor de gemeente geldt dat ze bijna altijd iets over houden, van een paar honderd euro tot soms zelfs meer dan naar schatting 10.000 euro. Alleen als een alleenstaande fulltime gaat werken en langer dan drie jaar in de bijstand zat kost het de gemeente circa 6.700 op jaarbasis.

En dus in die gevallen waarbij iemand in de bijstand kinderen heeft en parttime in een Buurtbaan gaat werken, dit vanwege het recht op aanvullende bijstand. Hoe al deze situaties optellen kan de gemeente goed zelf het beste uitrekenen. Onze inschatting is dat het redelijk kostenneutraal uitkomt. Mocht dat niet zo zijn dan zijn er nog genoeg knoppen waar je aan kunt draaien om het voorstel alsnog kostenneutraal in te kunnen voeren.

7

1.1 Raadsbrief Reactie op burgerinitiatief 1000 buurtbanen 1 Raadsbrief Reactie op burgerinitiatief '1000 buurtbanen voor 1000 werkzoekenden'

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

A.R. Boelens

Datum

17 december 2020

Doorkiesnummer

030 - 28 61783

Kenmerk

8273387

E-mail

a.boelens@utrecht.nl

Onderwerp

Reactie op burgerinitiatief '1000 buurtbanen voor 1000 werkzoekenden in de gemeente Utrecht'

Bijlage(n)

1

Beleidsveld

Werk en Inkomen

Geachte leden van de raad, Met belangstelling hebben wij kennis genomen van het burgerinitiatief ‘1000 buurtbanen voor 1000 werkzoekenden in de gemeente Utrecht’ van EenUtrecht. Dat een dergelijk burgerinitiatief wordt genomen toont aan dat ook Utrechters zich betrokken voelen bij het onderwerp maatschappelijke banen. Het is goed om te constateren dat onze ambitie om voor alle Utrechters een plek op de arbeidsmarkt te vinden, in de stad wordt gedeeld. Op 6 oktober jongstleden organiseerde uw raad een raadsinformatiebijeenkomst over dit onderwerp, waar de initiatiefnemer van dit burgerinitiatief één van de sprekers was. Vervolgens zijn we in de commissie Mens en Samenleving van 29 oktober in gesprek gegaan over hoe maatschappelijke banen in Utrecht vorm gegeven kunnen worden. Wij hebben naar aanleiding van deze discussie toegezegd om samen met partners in de stad te onderzoeken of er een businesscase gemaakt kan worden voor het duurzaam organiseren van maatschappelijke banen voor Utrechters met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Voor het zomerreces 2021 informeren wij u hierover met een raadsbrief. We gaan hier de komende maanden mee aan de slag door samen met partners uit de stad te onderzoeken of we maatschappelijke banen kunnen creëren die een bijdrage leveren aan de Utrechtse samenleving en waar private partijen duurzaam aan willen bijdragen.

Door de met dit burgerinitiatief getoonde betrokkenheid van Utrechters voelen wij ons gesterkt om dit onderzoek met energie voort te zetten. In deze brief geven wij onze mening en advies over het burgerinitiatief, ter ondersteuning van de besluitvorming door uw raad. Ambitie Het burgerinitiatief bevat een uitgesproken ambitie om voor werkzoekende Utrechters een plek op de arbeidsmarkt te creëren. Deze ambitie delen wij. Ook wij vinden dat er nu een groep werkzoekenden is die onnodig aan de kant staat, dit moet anders. Wij willen een duurzame plek creëren op de arbeidsmarkt voor die Utrechters die op dit moment op de reguliere arbeidsmarkt niet aan de slag komen. In de businesscase gaan we op zoek naar manieren om, samen met partners in de private en publieke sector, duurzame banen te creëren voor deze doelgroep en daarmee het huidige systeem te

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

17 december 2020 8273387

doorbreken. In de ambitie het systeem te doorbreken voor mensen vinden we elkaar dus. Waar we in van mening verschillen is de doelgroep, de inschatting van risico op verdringing en het belang van begeleiding. Ook kan in het huidige stelsel dit burgerinitiatief niet budgetneutraal worden uitgevoerd. Doelgroep In het plan is gekozen voor de doelgroep werkzoekenden die langer dan één jaar in de bijstand zit. Meer dan 80% van ons uitkeringsbestand zit langer dan een jaar in de bijstand. Voor deze brede doelgroep is het lang niet altijd zo dat zij geen kans maken op een reguliere baan, want ook een groot deel van onze bijstandsgerechtigden die wij zien als kansrijk (arrangement 1) zit langer dan een jaar in de bijstand. Er wordt dus gekozen voor een (deels) relatief kansrijke doelgroep, waar hoge kosten voor worden gemaakt. Omdat er niet geïnvesteerd wordt in doorstroom naar regulier werk en deze mensen dus jarenlang in deze baan kunnen blijven, kunnen deze kosten veel hoger uitvallen dan wanneer iemand was uitgestroomd naar regulier werk. In de raadsinformatiebijeenkomst van 6 oktober werd onder andere door de heer Wilthagen aangegeven dat maatschappelijke banen niet gericht zouden moeten zijn op doorstroom naar regulier werk, maar een duurzame werkplek moeten bieden voor die werkzoekenden die niet regulier aan het werk kunnen. Wij onderschrijven dit standpunt.

Training begeleiding en opleiding Werkzoekenden in de bijstand die al langdurig werkeloos zijn hebben vaak te maken met verschillende (meervoudige) problematieken, zoals lichamelijke en psychische belemmeringen, taalachterstand, schulden en sociale problematiek. Dit betekent dat zij goede begeleiding nodig hebben wanneer zij zo’n grote stap naar werk gaan maken. In het plan zien we deze begeleiding onvoldoende terugkomen. Dit roept de vraag op of de werkzoekenden wel adequaat begeleid gaan worden. In het plan is daarnaast niets opgenomen over extra opleiding, training, begeleiding naar regulier werk, taaltraining et cetera. Buiten het bieden van een werkplek en de begeleiding vanuit het buurtteam, wordt er dus niet geïnvesteerd in de ontwikkeling van de werkzoekenden. Dit terwijl gekozen wordt voor een relatief kansrijke doelgroep, waarvoor de kans groot is dat zij de stap naar regulier werk kunnen maken als zij goed begeleid worden. De kans dat werkzoekenden vanuit een buurtbaan doorstromen is daarom klein, waardoor de gemeente langdurig moet bijdragen aan kosten en er weinig plekken vrijkomen voor toekomstige nieuwe instroom. Er zullen buurtorganisaties zijn die deze begeleiding zelf kunnen bieden maar het is de vraag of alle buurtorganisaties dit kunnen.

In de businesscase willen we ook kijken of er partijen zijn die weten wat er komt kijken bij begeleiding en bereid en in staat zijn deze volledig op zich te nemen. Verdringing In het plan wordt gesteld dat er geen sprake is van verdringing. Maar, er wordt gekozen voor een relatief kansrijke doelgroep, die zeker op de langere termijn helemaal geen belemmering hoeft te hebben om regulier aan het werk te gaan. Wanneer deze doelgroep langdurig en op grote schaal gesubsidieerd aan het werk wordt gehouden, dan is er mogelijk wel sprake van verdringing. Er zal dus heel goed naar de werkzaamheden die met de buurtbanen worden uitgevoerd moeten worden gekeken. Zeker met de grote schaal waarop de buurtbanen in het plan worden ingezet, bestaat er naar ons idee toch gevaar op verdringing. Ook verdringing van vrijwilligerswerk is goed mogelijk, want mensen die de werkzaamheden nu als vrijwilliger uitvoeren hebben mogelijk helemaal geen recht op een buurtbaan (omdat zij niet onder de bijstand vallen). Zij verliezen dan mogelijk hun vrijwilligersbaan.

2/3

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

17 december 2020 8273387

Werkgeverschap Het is de vraag of de buurtorganisaties het werkgeversrisico kunnen dragen, bijvoorbeeld het risico op uitval bij ziekte. Dit brengt veel kosten en verantwoordelijkheden met zich mee. Dit werkgeverschap zou wellicht gefaciliteerd kunnen worden door de gemeente. In de businesscase zullen we ook kijken naar voorbeelden in andere gemeentes om een reële inschatting van deze kosten te kunnen maken, maar op deze grote schaal zal dit een aanzienlijke extra kostenpost en financieel risico betekenen. Financiën In het voorstel worden de volledige uitkeringslasten opgevoerd als dekking voor de kosten van de buurtbanen. Zoals we hebben aangegeven in de raadsbrief en in het gesprek met uw raad is hier een stelselwijziging voor nodig en wij pleiten hier landelijk ook voor. Door de wijze waarop BUIG (het bijstandsbudget) wordt vastgesteld is het nu niet mogelijk deze besparing op de uitkering te gebruiken als dekking voor grootschalige en structurele invulling van maatschappelijke banen. In de bijgevoegde memo die we voor de raadsinformatiebijeenkomst aan uw raad gestuurd hebben, staat dit uitgebreider toegelicht. Hiermee vervalt de belangrijkste dekkingsbron voor de buurtbanen uit dit plan. Bij de financiële doorrekeningen in het plan wordt er vanuit gegaan dat iemand uitstroomt uit de bijstand met een werkverband van 24 uur tegen wettelijk minimumloon.

Dit is in ieder geval niet zo bij alleenstaande ouders en gezinnen. Dit zou betekenen dat zij recht houden op aanvullende bijstand, met de bijbehorende (uitvoerings)kosten voor de gemeente. Ook liggen in sommige varianten de kosten voor de gemeente nog veel hoger dan alleen de besparing op de uitkering. In het plan staat dat deze kosten kunnen worden weggestreept tegen andere varianten waarin de kosten lager liggen. Maar dit is allerminst zeker en heel erg afhankelijk van wie er uiteindelijk op de buurtbanen geplaatst worden. Dit betekent dus een extra financieel risico voor de gemeente, waar geen dekking voor is op de begroting. Advies Ondanks dat wij het een positief ingestoken burgerinitiatief vinden, dat getuigt van grote ambitie en betrokkenheid bij de Utrechtse werkzoekenden, adviseren wij uw raad om het initiatief niet te aanvaarden. Wij delen de ambitie van het burgerinitiatief, maar de gekozen constructie en schaal vinden wij om verschillende redenen niet uitvoerbaar. De belangrijkste hiervan is dat de voorgestelde manier van bekostigen niet mogelijk is, waardoor er een groot gat in de financiële onderbouwing van het plan ontstaat.

Om maatschappelijke banen structureel te kunnen invullen voor Utrechters met een grote afstand met de arbeidsmarkt, is een duurzame en structurele bijdrage nodig vanuit private partijen, zoals wij ook besproken hebben in de commissie Mens en Samenleving van 28 oktober jongstleden. We gaan daarom verder met het onderzoeken of wij met private partners uit de stad een businesscase kunnen maken. Hiervoor gaan wij met verschillende partijen in gesprek. Ook met EenUtrecht blijven wij graag in gesprek.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

3/3

1 Memo Inboekbaarheid besparing bijstandsuitkering bij creatie maatschappelijke banen

Memo Aan

Deelnemers

Datum

1 oktober 2020

Raadsinformatiebijeenkomst

Van

A.R. Boelens

Doorkiesnummer

030 - 28 61783

E-mail

a.boelens@utrecht.nl

maatschappelijke banen 6 oktober 2020 Onderwerp

Inboekbaarheid besparing bijstandsuitkeringen bij creatie van maatschappelijke banen

Kopie

-

Bijlagen

Geachte heer, mevrouw, De uitstroom van een persoon uit de bijstand naar een maatschappelijk baan is op het eerste gezicht financieel gunstig voor de gemeente. Er hoeft immers een uitkering minder betaald te worden. Deze uitstroom heeft echter ook invloed op de inkomsten van de gemeente uit de gebundelde uitkering BUIG. De inboekbaarheid van besparingen op bijstandsuitkeringen is vanwege het objectieve verdeelmodel BUIG moeilijk om te bepalen. Het budget van de gemeente Utrecht hangt namelijk ook af van de realisaties van de andere gemeenten. Als andere gemeenten beter gaan presteren zal Utrecht per saldo minder budget ontvangen, waardoor weer grotere tekorten ontstaan. Kleinere businesscases kunnen daardoor wegvallen in het grotere geheel van het bijstandsbudget. Sinds de invoering van het nieuwe verdeelmodel BUIG is Utrecht meerdere jaren geconfronteerd met grote tekorten. Uitgangspunt bij een tekort op de bijstandsverstrekking was dat we geen voordelen op specifieke business cases inboekten. Op een budget waar je al een tekort op hebt, kan je immers geen budget weghalen. Inmiddels gaat het wel de goede kant op met ons BUIG-budget. Belangrijke toets op een business case is of de aanpak tot een hogere uitstroom leidt dan in de uitgangsituatie zonder de nieuwe aanpak. In het geval van maatschappelijke banen is dat bijna vanzelfsprekend het geval.

De betreffende persoon stroomt immers door het aannemen van de maatschappelijke baan (bij minimaal 25,5 uur) per definitie uit. Omdat het waarschijnlijk gaat om personen met een wat grotere afstand tot de arbeidsmarkt is de kans op uitstroom in de uitgangssituatie niet groot. Door de coronacrisis is de ontwikkeling van het bijstandsbestand en bijbehorend budget weer onzekerder geworden. Hierdoor neemt ook de onzekerheid over de inboekbaarheid van besparingen verder toe. Daarnaast speelt de onzekerheid over het nieuwe verdeelmodel voor LKS (onderdeel van BUIG). Bij invoering leidt dit mogelijk voor Utrecht tot een groot financieel nadeel op BUIG. Gezien de werking van het objectieve verdeelmodel en de onzekerheid over de ontwikkeling van het BUIG budget blijft het advies van kracht om in het kader van maatschappelijke banen de besparing op de bijstandsuitkeringen op dit moment niet in te boeken of in ieder geval heel terughoudend te zijn.

1 Burgervoorstel 1.000 Buurtbanen voor 1.000 werkzoekenden in de gemeente Utrecht

BURGERVOORSTEL 1.000 Buurtbanen voor 1.000 werkzoekenden in de gemeente Utrecht Help de bijstandsuitkeringen de wereld uit; om te beginnen uit Utrecht. Daarom willen we dat 1.000 langdurig werkzoekenden kunnen starten in een buurtbaan. Bijvoorbeeld bij een buurtorganisatie. Zo kunnen 1.000 Utrechters betaald aan het werk, worden buurtorganisaties sterker en buurten prettiger. Wij kiesgerechtigde Utrechters die wonen in de gemeente Utrecht constateren ✓ dat Utrecht meer dan 20.000 werkzoekenden telt, waarvan zeker 6.000 al langer dan 1 jaar betaald werk zoeken en door corona worden dit er nog veel meer; ✓ dat veel van deze werkzoekenden vaak al enkele uren per week zinvol onbetaald (vrijwilligers)werk doen bij een maatschappelijke (buurt)organisatie; ✓ dat deze organisaties nog veel meer zinvol werk kunnen aanbieden, maar te weinig geld hebben om de werkzoekenden betaald in dienst te nemen. en verzoeken de gemeenteraad van Utrecht (letterlijk tekst van de petitie op petitie.nl) ✓ deze petitie te behandelen als een burgeragendering (*); ✓ het College van B&W te verzoeken min. 1.000 buurtbanen te realiseren voor langdurig werkzoekenden (1 jaar of langer); ✓ waarbij de door de gemeente erkende organisaties voor elke buurtbaan (met min.

24 uur/week) aanvullend 65 tot 90% subsidie op de loonkosten ontvangen ✓ en de gemeente werkzoekenden stimuleert in een buurtbaan bij buurtorganisaties te gaan werken. (*) Inmiddels is duidelijk dat het een burgerinitiatief kan zijn, zoals vastgesteld door de gemeente met de ‘Verordening Burgeragendering en Burgerinitiatief, nummer 270341 d.d. 18 december 2018’; dit omdat er meer dan 250 correcte handtekeningen zijn verzameld (d.d. 12 november 2020). Initiatiefnemer/contactpersoon: Gert Dijkstra namens EenUtrecht, www.eenutrecht.nl – info@eenutrecht.nl – 06 1437 61116

BUURTBANEN Hoe werkt het en waarom er voor kiezen? Langdurig zoeken naar zinvol betaald werk is zenuwslopend. Dat wil niemand. Toch zitten 20.000 Utrechters hier in vast, waarvan velen al jarenlang. Door corona wordt dat erger en nog urgenter. De gemeente probeert regelmatig wel iets te doen. Maar het werkt onvoldoende. Vandaar ons burgerinitiatief voor Buurtbanen, een betaalde baan voor een langdurig werkzoekende bij een buurt- of burgerorganisatie. Dat alles zonder extra kosten en direct in te voeren. Hoe werkt een Buurtbaan? Het voorstel is simpel. Iedere Utrechter met een bijstandsuitkering die al langer dan een jaar werkzoekend is kan in aanmerking komen voor een Buurtbaan. Dat is een betaalde baan bij een buurt- of burgerorganisatie (afgekort BBO), bijvoorbeeld bij een buurthuis of buurtwerkkamer in de buurt, bij een sportvereniging of jongerencentrum, of een lokale buurtorganisatie voor opvang, scholing, welzijn of buurtzorg. Als je kiest voor een Buurtbaan stopt de bijstandsuitkering en kom je in dienst bij de BBO. Dan bespaart de gemeente geld op de uitkeringskosten en ook op de kosten voor re-integratie omdat bij de meeste BBO’s er buurt- en lotgenoten zijn die deze coaching kunnen overnemen. Het contract bij de BBO is minimaal 1 tot 3 jaar, mogelijk langer als dat nodig is, bijvoorbeeld omdat de betrokkene niet goed elders werk kan vinden.

De BBO kan dat betalen omdat de investering van de gemeente nagenoeg 65 tot 90% van alle kosten voor de Buurtbaan afdekt. Het resterende deel zal de BBO dan nog moeten organiseren uit subsidies, fondsen of eigen inkomsten. Zo zal de BBO niet veel meer kwijt zijn dan wat ze nu iemand betalen met een vrijwilligersvergoeding. Alleen maar voordelen? Dat gaan we dus morgen doen, want iedereen heeft er voordeel van, zou je zeggen. De langdurig werkzoekende heeft eindelijk zinvol betaald werk, voelt zich weer echt gezien en doet mee, bouwt een pensioen op, is verlost van het stigma ‘werkloos’ en ervaart geen stress meer van het vruchteloos zoeken naar betaald werk en de vaak belastende en weinig effectieve verplichtingen van de uitkeringsinstantie. De BBO kan meer werk verzetten en zo wordt ook de buurt prettiger en veiliger. Voor de gemeente is het kostenneutraal: het kost geen euro meer dan nu. Tegelijkertijd investeert de gemeente zo belastinggeld in het sterker maken van de BBO’s en de buurten. Als samenleving helpen we zo de bijstandsuitkeringen de wereld uit: iedereen die wil en kan heeft betaald werk. Maar waarom doen we het dan nog niet?

12 november 2020

Toelichting Burgervoorstel 1.000 Buurtbanen

pagina 2

Zijn er ook nadelen? Is het over 5 jaar nog steeds te betalen, met elk jaar weer nieuwe Utrechters in de bijstand (instroom) die wellicht ook willen kiezen voor een Buurtbaan? Jawel, want met een Buurtbaan wordt de kans op een reguliere vervolgbaan groter (uitstroom) en de zeer langdurig werkzoekende zou over 5 jaar in veel gevallen ook nog een bijstandsuitkering ontvangen. Dus met een goede sturing op het aantal Buurtbanen kost het blijvend net zo veel als doorgaan met alleen bijstandsuitkeringen. Maar verdringt de Buurtbaan niet een reguliere baan? Nee, dat is niet geval want het gaat hier om zinvol werk bij BBO’s waar nu geen geld voor is en dat nu veelal blijft liggen. Of verdringt de Buurtbaan dan het vrijwilligerswerk? Dat is zeker niet zo, omdat als je onbetaald als vrijwilliger (bijna) fulltime zinvol werk doet (en tussen 18 en 68 jaar oud bent) je recht hebt op een betaalde functie; anders verdringt het vrijwilligerswerk het betaalde (reguliere) werk, niet andersom. Maar kunnen BBO’s wel zo maar mensen in loondienst nemen gelet op de financiële risico’s (bij ziekte of uitval en zodra iemand in vaste dienst komt)? Dat kan zeker wel, omdat sommige BBO’s dat al doen en als de risico’s inderdaad te groot zijn voor een BBO de gemeente hierin kan ondersteunen door samen met de BBO’s een goede collectieve afspraak te organiseren.

Gaat de gemeenteraad hier vóór stemmen? Dat is inderdaad nu de vraag. Karen is meer dan tien jaar werkzoekend en vanwege een aangetast zenuwstelsel durven werkgevers het niet aan met haar. Ahmed is nu twee jaar werkzoekend en bij hem speelt mee dat zijn gebrekkige Nederlands maakt dat werkgevers niet thuis geven. Beiden zijn actief bij een BBO in Utrecht en zouden niets liever willen dan starten in een Buurtbaan. Zij stemmen vóór. Wethouder Linda Voortman tast op dit moment heel voorzichtig af of zij een experiment kan starten met ‘maatschappelijke banen’. Dan gaat het – anders dan bij de Buurtbanen - om enkele tijdelijke banen, minder laagdrempelig en in dienst bij de gemeente zelf. Sommige gemeenten in het land durven iets verder te gaan en experimenteren wel met vaste ‘basisbanen’ (meerjarig), zoals Den Haag, Oude IJsselstreek, Amsterdam en Groningen, maar ook nog steeds alleen in dienst bij de gemeente of een overheidsbedrijf. Nergens nog durft een gemeente het aan om een coalitie te sluiten over Buurtbanen met de buurt- en burgerorganisaties (BBO) in de eigen gemeente. Utrecht kan de eerste zijn. Door anders te kijken naar de arbeidsmarkt en de waarde van werk kunnen we in Utrecht laten zien dat we zonder extra (belasting)geld mensen uit een bijstandsuitkering in een volwaardige Buurtbaan aan betaald werk kunnen krijgen.

Om er voor te zorgen dat de gemeenteraad van Utrecht hier over gaat stemmen is EenUtrecht een petitie gestart (formeel: een burgerinitiatief) op www.petitie.nl. Nieuwsgierig? Lees dan meer over het burgerinitiatief voor de Buurtbanen op www.eenutrecht.nl.

12 november 2020

Toelichting Burgervoorstel 1.000 Buurtbanen

pagina 3

TOELICHTING Kansen voor werkzoekenden en kostenneutraal voor gemeente Samen aan het werk voor werkzoekenden Buurtorganisaties die langdurig werkzoekenden (langer dan één jaar werkloos) in dienst nemen (voor minimaal 24 uur per week) op een 'buurtbaan' ontvangen van de gemeente 65 tot 90% subsidie op de loonkosten (op niveau WML) voor (minimaal) de eerste drie jaar (zo mogelijk langer). De eerste drie maanden kan worden gewerkt met behoud van de bijstandsuitkering (als proefperiode). De buurtorganisatie moet wel aantoonbaar een meerwaarde leveren in buurtwerk, buurtzorg, welzijn, beheren van buurtruimtes, sport en cultuur. De gemeente beoordeelt welke buurtorganisaties deze meerwaarde leveren en zodoende erkend kunnen worden als een werkplek voor deze buurtbanen. De gemeente stimuleert actief langdurig werkzoekenden - vaak op een negatieve manier 'werklozen' genoemd - om aan de slag te gaan bij de buurtorganisaties die erkend zijn. Vaak zal het ook gaan om Utrechters die al enige tijd als vrijwilliger onbetaald werkzaam zijn bij een buurtorganisatie. Op deze manier moeten zeker 1.000 Utrechters aan betaald werk kunnen komen op een buurtbaan bij een buurtorganisatie. Het gaat dan om ongeveer 200 organisaties met gemiddeld 5 medewerkers op een buurtbaan per organisatie.

Bovendien kan de gemeente aanvullend - op vergelijkbare wijze - nog eens 1.000 extra banen creëren bij de eigen organisatie of bij onderwijs- en zorginstellingen, als ook bij nutsbedrijven, met steeds als selectiecriterium 'aantoonbare meerwaarde voor buurt of stad'. Wie hebben baat bij een buurtbaan? Iedereen! Om te beginnen de werkzoekende zelf. Betaald werk betekent namelijk ook meedoen in de samenleving. Het geeft zelfvertrouwen en maakt trots. Zonder werk thuis zitten - terwijl je kunt en wilt werken - is geen pretje, het maakt ziek en je raakt geïsoleerd. Zinvol betaald werk maakt dat we deel kunnen zijn van een groep, anderen kunnen helpen, onze talenten kunnen inzetten en ons kunnen ontwikkelen. Veel van de werkzoekenden doen vaak al vele uren per week zinvol werk, dat vreemd genoeg niet wordt betaald; het zogenoemde onbetaalde vrijwilligerswerk. Als iemand dat een enkel uur per week doet is dat niet vreemd, want dan is er meestal sprake van een prettige vrijetijdsbesteding. Maar zodra de werkzoekende bijvoorbeeld meer dan 8 uur per week onbetaald vrijwilligerswerk doet en tegelijkertijd een bijstanduitkering heeft is het wel vreemd, want dan is er feitelijk sprake van het onvoldoende erkennen en waarderen van zinvol werk, waar een betaling tegenover hoort te staan; zeker als de betrokkene een werkzoekende is (met een bijstandsuitkering).

Bovendien, met betaald werk bouw je wél een pensioen op; anders niet.

12 november 2020

Toelichting Burgervoorstel 1.000 Buurtbanen

pagina 4

Ook de buurtorganisaties en andere maatschappelijke organisaties in bijvoorbeeld zorg en onderwijs (en mogelijk ook bij een gemeentelijke organisatie) hebben baat bij een buurtbaan. Het kan er voor zorgen dat iemand die nu nog niet of beperkt actief is bij de organisatie, bijvoorbeeld voor 8 uur in de week, bereid is en ook beter in staat is om meerdere uren in de week betaald actief te worden. Daar worden deze (buurt)organisaties sterker van en buurten prettiger. Ten slotte heeft de gemeente ook baat bij een buurtbaan, omdat de kans groter is dat de werkzoekende zo eerder in een reguliere betaalde baan terecht kan, het veel werk en begeleidingskosten in de werk re-integratie bespaart en ambtenaren bij de gemeente leuker en effectiever werk kunnen gaan doen. Een werkzoekende aan een buurtbaan helpen is vele malen leuker en effectiever dan voortdurend vervelende terug kerend gesprekken moeten voeren met iemand die al enige jaren moeite heeft om werk te vinden. Oud wijn in nieuwe zakken of toch nieuwe wijn? De buurtbaan doet denken aan de ID-banen (Instroom Doorstroom banen), beter bekend onder de naam Melkertbanen (1994-2004). Grootste verschillen zijn dat het bij de buurtbanen nu gaat om reguliere banen bij maatschappelijke organisaties actief in en voor de buurt, de eigen stad. Wel vaker zijn er voorstellen voor 'basisbanen' zoals recent nog van het CDA (2019).

Aspect Werkgever

Buurtbaan Utrecht 2020 Buurtorganisatie

Basisbaan CDA 2019 Marktbedrijven

Soort banen

Met meerwaarde voor de buurt (en de stad) Ja 100% of 110% WML 3 jaar, mogelijk langer Gekoppeld aan persoon 65 of 90% loonkosten Langer dan 1 jaar zonder betaald werk

Alles in de private sector

Reguliere baan Salaris Contract Op werkplek of persoon Hoogte vergoeding Doelgroep: altijd met een uitkering

Om welke werkzoekenden gaat het dan? De doelgroep betreft (schatting) minimaal 6.300 Utrechters langer dan 1 jaar werkzoekend (cijfers d.d. 2019; nog voor corona). In het schema is deze doelgroep in beeld gebracht. Op de volgende pagina is dat nader toegelicht in een tabel.

12 november 2020

Ja Min. 100% WML ? ? 50, 70 of 90% bruto loon Langdurig 'werklozen'?

Melkert- of id-baan 1994 Overheid/gemeente of 'gesubsidieerde' instelling Bijv. toezichthouder OV, schoolassistent en conciërge Nee, mag niet concurreren Max. 120% WML 2 jaar, mogelijk langer Gekoppeld aan werkplek 100% loonkosten Langdurig 'werklozen'

Utrecht, 2019 Bevolking: 352.866 Beroepsgeschikte bevolking van 16 tot 65/pensioen: 256.282 Uitkeringen: 29.060 Uitkeringen (CBS, 2019)

Beschikbaar voor werk

WW

4.330

4.330

Bijstand PW

10.590

10.590

Bijstand IOAW, IOAZ, Bbz, WWIK

1.280

1.280

Bijstand vanaf AOW

1.480

?

AO WAO < 85% LW

4.300

?

AO WIA/WGA < 65% LW

3.900

3.900

AO Wajong (vanaf 2015 100% AO, 0% LW)

3.320

?

AO WAZ, WIA/IVA

1.750

?

Totaal

29.060

> 20.100

Waarvan langer dan 1 jaar zonder werk

9.300

> 6.300

Toelichting Burgervoorstel 1.000 Buurtbanen

pagina 5

Uitkeringen Gemeente Utrecht Bevolking: Totaal aantal Beroepsgeschikte bevolking: Totaal aantal 16 t/m 65 Type uitkering Werkloosheidswet (WW) Bijstand (gerelateerd) Bijstand tot AOW-leeftijd: Participatiewet (PW) Bijstand gerelateerd tot AOW: IOAW, IOAZ, Bbz, WWIK Bijstand + Bijstand gerelateerd tot AOW-leeftijd Bijstand + Bijstand gerelateerd vanaf AOW-leeftijd Arbeidsongeschikt Arbeidsongeschikt: WAO (tot 2005) - max. 85% LW Arbeidsongeschikt: WIA deel WGA - max. 65% LW (dus zonder WIA deel IVA = 0% LW) Wajong (vanaf 2015 alleen volledig arbeidsongeschikt) WAZ (deels arbeidsgeschikt) + WIA/IVA Arbeidsongeschikt: Totaal (WAO, WIA, Wajong, WAZ) Uitkeringen totaal: WW + Bijstand + AO tot AOW-leeftijd Beschikbaar voor werk (tot AOW-leeftijd) Minimaal: WW + Bijstand (gerelateerd) + WIA/WGA (= Utrechters die werk willen en/of moeten zoeken) Maximaal: + (deel) WAO + (deel) Wajong Werkzoekenden Werkzoekenden (volgens WistUdata) Langdurig 'werklozen' (langer dan 1 jaar zonder werk) = langdurig werkzoekenden (CBS 2007/14/17/19 Q1) Langdurig werklozen (langer dan 1 jaar zonder werk) = langdurig werkzoekenden

Aantal Utrechters met uitkering [% van potentiële beroeps(geschikte)bevolking] Januari 2007 Januari 2014 Januari 2017 Juni 2019 288.401 328.164 343.038 352.866 211.728 237.900 248.697 256.282 3.730

7.390

6.230

4.330

9.040 860 9.900 1.190

9.980 1.000 10.980 1.660

11.370 1.290 12.660 1.390

10.590 1.280 11.870 1.480

10.520 310

6.480 2.980

5.070 3.700

4.300 3.900

2.340 300 13.470 26.250

3.560 710 13.730 31.490

3.570 1.200 13.540 31.910

3.320 1.750 13.270 29.060

13.940 [6,6%] 27.100

21.350 [9,0%] 32.100

22.590 [9,1%] 32.430

20.100 [7,8%] 29.470

10.815 (2012: 7.411) 133/408 = 33% 33% x 13.940 = ca. 4.500 [2,1%]

17.616

20.688

?

233/721 = 32% 32% x 21.350 = ca. 6.900 [2,9%]

182/500 = 36% 36% x 22.590 = ca. 8.200 [3,3%]

108/343 = 32% 32% x 20.100 = ca. 6.300 [2,5%]

Toelichting: Opmerkelijk is dat er minder werkzoekenden zijn volgens WistUdata (databron: UWV) dan WW/Bijstand/WIA-WGA volgens CBS (die toch allemaal werk horen te zoeken!). Bbz = Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen (2004).

12 november 2020

Toelichting Burgervoorstel 1.000 Buurtbanen

pagina 6

Zijn buurtbanen wel betaalbaar? Dat zijn ze zeker! Het realiseren van 1.000 buurtbanen hoeft de gemeente geen extra geld te kosten; het levert ook geen besparing op. Ofwel het kan kostenneutraal worden ingevoerd. In de volgende tabel is dat uitgewerkt (schattingen) voor de situatie van iemand (A) met een bijstandsuitkering, voor zowel een alleenstaande (ouder) als ook voor iemand die gehuwd is of samenwonend, vergeleken met de situatie waarin de betrokkene (B) werkzaam is in een buurtbaan, respectievelijk fulltime (36 uur/week) en parttime (voor 24 uur/week). De gemeente betaalt een loonkostensubsidie uit aan de buurtorganisatie afhankelijk van de duur van de uitkering van de werkzoekende. Bij korter dan 1 jaar is er geen enkele subsidie, bij langer dan 1 maar korter dan 3 jaar is dat 65% van de loonkosten en bij langer dan 3 jaar 90%. Naarmate iemand langer werkzoekende is nemen namelijk ook de kansen op betaald werk af en neemt de behoefte aan een buurtbaan met loonkostensubsidie toe. Vergelijking Uitkering versus buurtbaan op WML (wettelijk minimumloon) voor 21 tot 65-jarigen Werkweek Bruto per jaar excl. vakantietoeslag Vakantietoeslag Bruto per jaar incl. vakantietoeslag Werkgeverspremies/heffingen Pensioen aanvullend Bruto loonkosten per jaar Werk- en re-integratiekosten Totaal (loon)kosten per jaar Bruto per maand incl. vakantietoeslag Netto per maand incl.

vakantietoeslag Vergoeding gemeente op de buurtbaan is afhankelijk van duur uitkering werkzoekende Tussen 1 en 3 jaar werkzoekend: 65% vergoed Kosten Besparing: subsidie loonkosten gemeente en vrijwilligersvergoeding ad € 1.700 per jaar Saldo kosten minus besparing Langer dan 3 jaar werkzoekend: 90% vergoed Kosten Besparing: subsidie loonkosten gemeente en vrijwilligersvergoeding ad € 1.700 per jaar Saldo kosten minus besparing

Uitkering Alleenstaande (ouder) = 70% WML Beschikbaar 36 uur/week € 13.894 5% € 14.589 6,95% 0% € 15.603 € 2.883 € 18.486 € 1.216 € 1.050 Kosten/besparing gemeente

Uitkering Gehuwd of samenwonend = 100% WML Beschikbaar 36 uur/week € 19.848 5% € 20.841 6,95% 0% € 22.289 € 2.883 € 25.172 € 1.737 € 1.505 Kosten/besparing gemeente

Buurtbaan Salaris exact op minimumloon = 100% WML Fulltime werken 36 uur/week € 19.848 8% € 21.436 17,88% 12,8% € 28.013 €0 € 28.013 € 1.786 € 1.642 Kosten/besparing buurtorganisatie

Buurtbaan Salaris 10% extra op minimumloon = 110% WML Parttime werken 24 uur/week € 14.555 8% € 15.720 17,88% 12,8% € 20.543 €0 € 20.543 € 1.310 € 1.204 Kosten/besparing buurtorganisatie

- € 18.208 (36 u) - € 13.353 (24 u) + € 18.486

- € 18.208 (36 u) - € 13.353 (24 u) + € 25.172

- € 28.013 (36u)

- € 20.543 (24u)

+ € 278 (36u) + € 5.133 (24u)

+ € 6.964 (36u) + € 11.819 (24u)

65% = € 18.208 + € 1.700 - € 8.105

65% = € 13.353 + € 1.700 - € 5.490

- € 25.212 (36u) - € 18.489 (24u) + € 18.486

- € 25.212 (36u) - € 18.489 (24u) + € 25.172

- € 28.013

- € 20.543

- € 6.726 (36u) - € 3 (24u)

- € 40 (36u) + € 6.683 (24u)

90% = € 25.212 + € 1.700 - € 1.101

90% = € 18.489 + € 1.700 - € 354

Noot: Raming werk- en re-integratiekosten bij de gemeente. Een bijstandsuitkering – gemiddeld 14.000 euro per jaar – kost gemeenten bijna 2.900 euro in de uitvoering. Dat heeft bureau Berenschot becijferd op basis van een steekproef onder dertig gemeenten. ‘De belangrijkste kostenposten hierbij zijn de ambtenaren belast zijn met inkomensondersteuning en het bevorderen van re-integratie,’ zegt Paul Schenderling, projectleider bij Berenschot. Hij benadrukt dat de hoogte van de uitvoeringskosten per uitkering niet alles zegt. ‘Een gemeente die bijvoorbeeld investeert in onderwijs en begeleiding naar werk, heeft hoge kosten. Op de langere termijn kan dat zich uitbetalen in minder bijstandsuitkeringen, en dus een besparing opleveren.’ Berenschot keek niet alleen naar de inzet van uitvoeringsambtenaren, maar ook naar de kosten van het beleid, inkoop- en contractmanagement en overhead zoals management en bedrijfsvoering. Het totaal daarvan komt op 2.883 euro, oftewel een vijfde van de kosten van de uitkering zelf. ‘Dit percentage is al jaren stabiel,’ zegt Schenderling. Bron: Richard Sandee, 29/8/2018; https://www.gemeente.nu/sociaal/uitvoering-bijstand-kost-bijna-2900-euro-per-uitkering/ Noot: Toelichting vrijwilligersvergoedingen In 2020 maximaal € 1.700 per jaar met maximaal € 5 per uur.

Dus als je 1700/5= 340 uur per jaar werkt als vrijwilliger kun je die maximale vergoeding belastingvrij naast je bijstandsuitkering ontvangen; ofwel 340/12 = 28,33 uur per maand ofwel 340/52 = gemiddeld 6,5 uur per week.

12 november 2020

Toelichting Burgervoorstel 1.000 Buurtbanen

pagina 7

De buurtbaan vergeleken met de bijstandsuitkering Alvorens te kunnen starten met het invoeren van de buurtbanen (mogelijk eerst als experiment op kleinere schaal) is een goede analyse nodig van de kosten en opbrengsten voor alle betrokkenen, namelijk voor de werkzoekende zelf, voor de (buurt)organisatie waar de werkzoekende komt te werken in een buurtbaan en voor de gemeente (en financier van de bijstandsuitkeringen). Een eerste schatting van die analyse is beschikbaar, waarin we de situatie van een werkzoekende steeds hebben vergeleken voorafgaand (met een bijstandsuitkering) en nadat is begonnen met het werken in een buurtbaan. Er zijn dan grofweg 8 situaties denkbaar, omdat er minimaal drie zaken kunnen variëren, namelijk: (i) hoe lang iemand in de bijstand zit (langer dan 1 jaar maar korter dan 3 jaar of langer dan 3 jaar met respectievelijk 65% en 90% subsidie op de loonkosten); (ii) of iemand parttime (24 uur per week) of fulltime (36 uur per week) kan en wil gaan werken; (iii) of iemand alleenstaand (ouder) is of gehuwd/samenwonend. In de volgende 8 overzichten zijn voor alle betrokkenen (werkzoekende, buurtorganisatie en gemeente) schattingen opgesteld voor ieders kosten en opbrengsten.