Agendabundel

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

12 maart 2025 30206266

De verlaging van de normvergoeding in combinatie met de korte-termijn focus op de opvang maakt het steeds lastiger om sluitende businesscases te presenteren aan het rijk. Daar komt nog bij dat het ‘laaghangend fruit’ (makkelijk geschikt te maken locaties) al geplukt is en de schaarste aan ruimte in de stad verder toeneemt. Wij blijven ons samen met andere gemeenten (G4 en VNG) hard maken richting het Rijk voor een meerjarig financieel perspectief om locaties te kunnen realiseren, eventueel voor meerdere doelgroepen. Normvergoeding verlaagd Zoals in de vorige brief vermeld, heeft het rijk de normvergoeding die gemeenten voor de opvang van Oekraïense oorlogsvluchtelingen krijgen verlaagd van € 61 naar € 44 per dag per 1 januari 2025. Inmiddels heeft onderzoeksbureau AEF berekend dat de werkelijke kosten van 75% van de deelnemende gemeenten tussen de €55 en €60 ligt. Tweederde van de gemeenten komt niet uit met de verlaagde normvergoeding. De normvergoeding is ook in Utrecht ontoereikend. Daarom moeten we -net als veel andere gemeenten- een beroep doen op de hardheidsclausule om de werkelijk gemaakte kosten vergoed te krijgen. Dit stelt hoge administratieve eisen; we houden hiervoor een arbeidsintensieve urenadministratie bij. Dit voorkomt wel dat de gemeente op deze taak middelen moet toeleggen.

De verlaagde normvergoeding is vooral een probleem voor de haalbaarheid van nieuwe en vervangende opvanglocaties. De haalbaarheid en kwaliteit hiervan komt verder onder druk te staan. Leefgeld Sinds december is het mogelijk om gebruik te maken van inzage in de polisadministratie van het UWV om te kunnen vaststellen of vluchtelingen eigen inkomsten (uit arbeid of uitkering) hebben. Bij inkomsten is er geen recht op leefgeld. Uit een controle eind december is gebleken dat bij slechts 5% van de vluchtelingen die leefgeld ontvingen ook sprake was van eigen inkomsten. Voor deze vluchtelingen is alsnog het leefgeld beëindigd. Deze inkomstencontrole wordt nu maandelijks uitgevoerd. We zien een gestage daling van het aantal mensen dat een beroep doet op leefgeld. Februari 2024 ontvingen 545 personen leefgeld. Een jaar later waren dat er 392. Innen eigen bijdrage Per 1 januari 2025 zijn gemeenten wettelijk verplicht een eigen bijdrage te innen bij vluchtelingen die in de gemeentelijke opvang verblijven en eigen inkomsten hebben (uit arbeid of een uitkering). Afgelopen maanden zijn hiertoe de voorbereidingen getroffen en de eerste facturen zijn verstuurd. De regeling voor de eigen bijdrage is overhaast door het Rijk ingevoerd waardoor een aantal randvoorwaarden niet goed is geregeld.

Zo is er geen juridische grondslag in de regeling opgenomen om te kunnen invorderen bij dwangbevel en is dus de gang naar de rechter nodig bij aanhoudende niet-betaling. Dit is een onevenredige inspanning om betalingen te kunnen innen die niet in verhouding staat met de te innen bedragen. De knelpunten zijn via de VNG kenbaar gemaakt en we blijven het Rijk dan ook oproepen om de knelpunten voor het innen van de eigen bijdrage op te lossen en daarmee de uitvoerbaarheid te verbeteren. Stand van zaken opvanglocaties Oekraïners in Utrecht U kunt in de Oekraïnemonitor de lokale ontwikkelingen rondom de instroom en opvang van Oekraïense vluchtelingen volgen. Wij blijven ons inzetten voor de instandhouding van circa 1.200 gemeentelijke opvangplekken voor Oekraïense vluchtelingen. Wij zetten dan ook maximaal in op creativiteit bij het realiseren van opvanglocaties (voor deze en andere groepen) en denken in kansen over hoe een pand of terrein geschikt kan worden gemaakt voor opvang. In 2024 hebben we een nieuwe locatie geopend aan de Brandenburchdreef (Overvecht) en zijn opvanglocaties Indusdreef (Overvecht) en Ravellaan (West) opnieuw tijdelijk verlengd. Twee locaties zijn gesloten: Piramidedreef (Overvecht) en de Heivlinder (Leidsche Rijn). Het gebouw aan de Piramidedreef is gemeente-eigendom en inmiddels geschikt gemaakt voor onzelfstandige bewoning voor 37 personen.

De SSH zal de verhuur voor haar rekening nemen. De eigenaar van het pand aan de Heivlinder heeft andere plannen met het pand. Vanaf februari 2025 zijn we gestopt met opvang op het opvangschip Danubia aan de Keulsekade (West). Deze opvang was erg duur en bood onvoldoende kwaliteit. De mensen die op deze locaties verbleven zijn overgeplaatst naar andere locaties of hebben zelf een vervangende plek gevonden. We onderzoeken nog of de locatie

2/4

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

12 maart 2025 30206266

Keulsekade op termijn geschikt is voor kwalitatief goede en betaalbare opvang in de vorm van bijv. tijdelijke pontons. In februari 2025 zijn de volgende locaties opnieuw tijdelijk verlengd: Belcampostraat (Leidsche Rijn), Kanaalweg (West), Kanaalstraat (West), Gulperberg/Zijpenberg (De Meern). We zijn in gesprek met de eigenaar van opvanglocatie Herculesplein over een mogelijke verlenging. Ook de gesprekken met de Provincie bieden – ondanks de ophanden zijnde verduurzamingsplannen - perspectief op een nieuwe tijdelijke verlening. In het provinciehuis worden ook Oekraïense kinderen (en hun familie) opgevangen die worden behandeld in het Prinses Maximacentrum. Rond de zomer van 2025 openen we twee nieuwe locaties: de Vechtensteinlaan (Zuilen) en Eendrachtslaan (Zuidwest). In het najaar van 2025 stopt de opvang op de Koploperstraat vanwege de ontwikkeling van nieuwbouwwoningen op deze locatie. De mensen die hier verblijven kunnen overgeplaatst worden naar andere locaties in de stad. Met de recente en verwachte toekomstige verlengingen en de twee nieuw op te leveren opvanglocaties kunnen we in 2025 het totaal van circa 1.200 opvangplekken behouden. Naast de gemeentelijke opvang verblijven ook veel Oekraïense vluchtelingen particulier in Utrecht. Op 1 januari 2025 betrof het 540 personen. Zij verblijven bijvoorbeeld bij een gastgezin of huren zelfstandig een woonruimte.

Zorg en ondersteuning We ondersteunen verschillende initiatieven ter bevordering van de mentale weerbaarheid. We zien dat zorgvragen/ mentale klachten toenemen (zie ook het WODC-rapport Tijdelijk thuis?). Landelijk zijn we aangesloten bij overleggen rondom psychosociale zorg en overlast. Het handelingsperspectief bij ernstige overlast is beperkt. We sluiten dan ook aan bij het pleidooi voor meer regie van het rijk op complexe casuïstiek en overlast. In 2024 hebben verschillende partijen in de stad zich ingezet voor de Oekraïense vluchtelingen. Onder andere Welkom in Utrecht, Vital'nya en Vluchtelingewerk dragen hier elk vanuit eigen expertise aan bij. Het aanbod bestaat onder meer uit taallessen Nederlands en Engels, groepsactiviteiten voor kinderen en jongeren, culturele, creatieve en sportieve activiteiten en ondersteuning op het terrein van juridische en maatschappelijke vraagstukken. Het aanbod richt zich op het verbeteren van de mentale gezondheid, het beter wegwijs raken in Nederland en dus op het vergroten van de zelfredzaamheid en participatie. In 2025 zetten wij sterker in op participatie en zelfredzaamheid. Vital'nya en Welkom in Utrecht kunnen elkaar daarin aanvullen en versterken zodat kennis van de doelgroep hand in hand gaat met de verbinding maken met de stad en andere nieuwkomers.

Onderwijs De meeste Oekraïense kinderen in Utrecht zijn inmiddels doorgestroomd van de taalschool naar regulier PO, VO of vervolgonderwijs. Van de in totaal 1.100 leerlingen op ISK Ithaka (de Utrechtse VO taalschool voor nieuwkomers) hebben op dit moment nog 209 leerlingen de Oekraïense nationaliteit. Van de in totaal 350 leerlingen op Taalschool Utrecht (basisonderwijs nieuwkomers) hebben op dit moment 27 leerlingen de Oekraïense nationaliteit. Met de training nieuwkomersspecialisten versterken we de kwaliteit van het onderwijs en de ondersteuning aan nieuwkomers na doorstroom vanuit Taalschool Utrecht op school-, leerkracht- en leerling niveau. De training is ontwikkeld door het Stedelijk Expertiseteam Nieuwkomers (ISU en Taalschool Utrecht) en wordt mede gefinancierd door de gemeente Utrecht. Inmiddels zijn 40 nieuwkomersspecialisten opgeleid of bezig met hun opleiding. In 2025 worden de trainingen voortgezet en zullen de nieuwkomersspecialisten zich per wijk organiseren. Daarnaast gaan we in Utrecht aan de slag met de (door)ontwikkeling van een kwaliteitskader “leerlingen in een meertalige context". UNHCR-rapport Op 19 november bezocht de UNHCR twee opvanglocaties voor Oekraïense vluchtelingen in de gemeente Utrecht. Dit is onderdeel van een reeks bezoeken sinds 2022 om 'best practices' en verbeterpunten te identificeren.

UNHCR sprak met betrokken partijen en de vluchtelingen zelf om een

3/4

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

12 maart 2025 30206266

goed beeld te krijgen van de opvang. De rapporteurs zijn positief over de integrale Utrechtse benadering, waarbij inclusie, zorg en zelfredzaamheid met elkaar zijn verbonden. Ook het beleid om het belang van kinderen te prioriteren bij (ver)plaatsing in de opvang en keuze om de vluchtelingen in staat te stellen zelf te koken wordt gewaardeerd. Als aanbeveling schrijft het UNHCR: ’Bewoners ervaren meer rust wanneer zij hun kamer enkel met familieleden delen. Hoewel de opvangopdracht dat soms niet toelaat, is het om deze reden aan te bevelen om zo veel mogelijk te behouden dat gezinnen hun kamer niet hoeven te delen met anderen’. Dit herkennen wij als aandachtspunt, zeker nu de opvang situatie al lang duurt en waarschijnlijk nog zal voortduren. Echter moeten wij ook oog houden voor doelmatige en efficiënte inzet van opvangplekken. In de recent door ons vastgestelde beleidsregel over gemeentelijk opvang Oekraïners bieden wij locatiemanagement en vluchtelingen houvast in de omgang met die verschillende belangen. Tenslotte De onvoorspelbaarheid van onze beschermingsopdracht van Oekraïense vluchtelingen is verder toegenomen door de toegenomen internationale spanning. Onduidelijke en tegenstrijdige beleidsvoornemens op nationaal niveau veroorzaken ook veel onvoorspelbaarheid voor onze begeleiding voor andere groepen vluchtelingen en statushouders.

Wij informeren u daarover op korte termijn. Wij volgen de actuele ontwikkelingen goed en komen bij u terug zodra daar aanleiding voor is. Wij blijven solidair en als mensenrechtenstad ons inzetten voor alle vluchtelingen zo lang als dat nodig is. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

4/4

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

J. Braat

Datum

28 januari 2025

Doorkiesnummer

14030

Kenmerk

30116380

E-mail

j.braat@utrecht.nl

Onderwerp

Stand van zaken na beëindiging Landelijke Vreemdelingenvoorziening (LLV)

Bijlage(n)

-

Beleidsveld

Asiel & Integratie

Geachte leden van de raad, Met deze brief informeren wij u over de meest recente ontwikkelingen rond de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV). Op 11 juni 2024 informeerden wij u dat het Rijk voornemens is om de rijksbijdrage aan de LVV stop te zetten per 1 januari 2025. Minister Faber van Asiel en Migratie heeft in september 2024 besloten om daarnaast de convenanten met de gemeenten niet te verlengen en het mandaatbesluit en machtiging van de LVV-gemeenten te beëindigen. In deze brief gaan we in op vier onderwerpen: 1) juridische ontwikkelingen ronde de LVV (bij dit laatste onderwerp vullen we onze eerdere beantwoording schriftelijke vragen 2024/197 van 20 december jl. aan met een aantal updates), 2) de ontwikkeling van een nieuwe, lokale, werkwijze, 3) de aangenomen motie in de Provinciale Staten van Utrecht, 4) de initiatieven vanuit het maatschappelijk middenveld. In deze raadsbrief gaan we nog niet in op de lokale financiële impact van de (juridische) ontwikkelingen rond de beëindiging van de LVV, gezien de procedure nog in een vroeg stadium is. In de volgende raadsbrief zullen wij hier u nader over informeren en scenario's schetsen voor 2026.

Juridische ontwikkelingen rond de LVV Juridische procedure rond beëindiging LVV Naar aanleiding van de beslissing van het Rijk om de LVV stop te zetten heeft de gemeente Utrecht in november en december 2024 namens het Rijk alle deelnemers van de LVV Utrecht per brief geïnformeerd over de beëindiging van hun opvang en begeleiding binnen dit programma per 1 januari 2025. Onderstaande update over de juridische procedure die hierop volgde vormt tevens een update op onze eerdere antwoorden op schriftelijke vragen 10, 11, 12 en 14. De grote meerderheid van de deelnemers in Utrecht heeft bezwaar aangetekend tegen deze beslissing. Volgens de deelnemers heeft de minister de keuze om de LVV te stoppen niet goed gemotiveerd en zonder individuele belangenafweging gemaakt. Ook stellen zij dat de minister de LVV

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

28 januari 2025 30116380

dient te continueren in het kader van haar zorgplicht. De deelnemers die geen bezwaar hebben aangetekend hadden hier verschillende redenen voor (zij maakten bijvoorbeeld gebruik van begeleiding maar niet van een opvangplek, of zij hadden al een verblijfsvergunning maar nog geen vervolghuisvesting of zij wilden niet in de belangstelling staan). In afwachting van de beslissing op bezwaar hebben in december 2024 Voorlopige Voorziening zaken plaatsgevonden in de rechtbank Utrecht, rechtbank Rotterdam, rechtbank Den Bosch, rechtbank Utrecht en rechtbank Amsterdam. De eis van advocaat Fischer namens de Utrechtse LVVdeelnemers was om de beëindiging van LVV-opvang per 1 januari 2025 op te schorten. De voorzieningenrechter heeft op 23 december 2024 de Utrechtse LVV-deelnemers in het gelijk gesteld. De rechter heeft geoordeeld, op basis van artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, artikel 3 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (verbod op onmenselijke of vernederende behandelingen) en artikel 12 van de Europese Terugkeerrichtlijn in combinatie met arresten Hunde uit 2016 en Changu uit 2024, dat de Staat ongedocumenteerden niet actief rechten mag afnemen waardoor zij in een situatie van ‘materiële deprivatie’ terechtkomen.

De uitspraak luidt dat de Minister zorg moet dragen dat de verzoekers gebruik kunnen blijven maken van de LVV-opvang in Utrecht tot vier weken na bekendmaking van de beslissing op bezwaar. In Amsterdam en Rotterdam zijn de LVV-deelnemers ook in het gelijk gesteld, wat betekent dat ook in deze steden de Minister zorg moet blijven dragen voor de toegang tot opvang tot vier weken na beslissing op bezwaar. De Minister van Asiel en Migratie heeft per brief aan de gemeente Utrecht bevestigd dat dat het Rijk tot 4 weken na beslissing op bezwaar haar bijdrage zal continueren. De gemeente Utrecht zal de deelnemers die bezwaar hebben aangetekend in deze periode opvang blijven bieden. We verwachten dat het Rijk snel (afwijzend) zal beslissen op het bezwaar van de LVV-deelnemers en hooguit enkele maanden deels zal blijven bijdragen aan de opvang van ongedocumenteerde mensen in Utrecht. Hoewel de Rijksbijdrage tijdelijk is, verwachten we wel dat de juridische procedure langere tijd zou kunnen duren in verband met de beroepsmogelijkheden voor de verzoekers. We blijven de financiële gevolgen van de juridische procedure nauwgezet volgen in samenwerking met de andere “LVVgemeenten” en zullen u hier in een latere raadsbrief nader over informeren. Met de uitspraak heeft de voorzieningenrechter de humanitaire ondergrens en zorgplicht voor ongedocumenteerde mensen juridisch gedefinieerd.

Het bieden van opvang voor ongedocumenteerde mensen vormt sinds lange tijd een belangrijk onderdeel van ‘De Utrechtse Werkwijze’. Hoewel het buiten de scope van de Voorlopige Voorziening viel, zijn en blijven daarnaast (juridische) begeleiding richting bestendige oplossingen en activering belangrijke pijlers in ons beleid. Juridische procedure toegang tot GGZ-plekken Veldzicht Sinds 27 januari 2017 kunnen ongedocumenteerde mensen via de Medische Opvang Ongedocumenteerden in Amsterdam, waar we als Utrecht al 10 jaar mee samenwerken, in Centrum voor Transculturele Psychiatrie Veldzicht geplaatst worden. Het gaat om 10 bedden voor ongedocumenteerde mensen (op beveiligingsniveau 3, ook bij vrijwillige opname). Veldzicht helpt mensen met complexe psychiatrische problemen die een gevaar voor zichzelf of hun omgeving vormen. Op die datum is een convenant met Veldzicht en het Rijk inclusief COA getekend die dit mogelijk maken. Onderstaand delen we de meest recente ontwikkelingen rond toegang tot Veldzicht, wat tevens een update vormt op onze eerdere antwoorden op schriftelijke vragen 16 en 17.

2/5

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

28 januari 2025 30116380

In de loop van 2024 bleek dat aanscherpingen bij Veldzicht ertoe leidde dat in de praktijk plaatsing bij Veldzicht niet meer mogelijk was. Utrecht heeft vervolgens in samenwerking met Amsterdam, Groningen en Eindhoven de lobby gestart bij het Rijk dat veldzicht zich wel aan getekende convenant houden en weer mensen plaatst. Op 4 november 2024 is in de Tweede Kamer unaniem een motie aangenomen om de veiligheid van ongedocumenteerde mensen met psychiatrische problemen en hun omgeving te waarborgen. In de motie is de regering verzocht om Veldzicht voorlopig beschikbaar te houden voor de behandeling van ongedocumenteerde mensen met ernstige psychiatrische problematiek en dat geen onomkeerbare stappen genomen mogen worden die hen uitsluiten. Minister Faber en staatssecretaris Coenradie hebben in een kamerbrief bevestigd dat afspraken met Veldzicht niet veranderd zijn. In de praktijk is dit anders gebleken. Een gevaarlijke man met psychiatrische problemen die eerst in Groningen en vervolgens in Amsterdam onder een brug verbleef is de toegang tot Veldzicht geweigerd. Stichting ASKV, die de Medische Opvang Ongedocumenteerden organiseert, heeft in een kort geding van 11 december het Rijk gedaagd. De rechtbank heeft geoordeeld dat Veldzicht voor opname de aangewezen plek is. Sindsdien is de man opgenomen in Veldzicht.

De afgelopen twee maanden hebben er intensieve gesprekken plaatsgevonden tussen de gemeenten, maatschappelijke organisaties en verschillende ministeries om de afspraken uit het convenant (10 bedden voor ongedocumenteerde mensen op beveiligingsniveau 3, ook bij vrijwillige opname) weer in de praktijk mogelijk te maken. Tot beveiligingsniveau 2 is de Medische Opvang Ongedocumenteerden in Amsterdam in staat om ook Utrechtse ongedocumenteerde mensen op te vangen en te begeleiden naar stabilisatie zonder dat er gevaarlijke situaties ontstaan. Er wordt tevens onderzocht, aansluitend bij het onderzoek wat plaatsvindt voor de COA-populatie, wat er in meer algemene zin mogelijk is qua GGZ-opvang en behandeling voor ongedocumenteerde mensen. Herzien lokale werkwijze na beëindiging LVV Naast de beëindiging van de Rijksbijdrage heeft ook het wegvallen van de convenanten en de intrekking van het mandaatbesluit en machtiging van de gemeente een directe impact op de lokale aanpak in Utrecht. Momenteel wordt gezocht naar mogelijkheden om de opgebouwde ervaring, inzichten en lokale samenwerking te behouden, ook binnen de aangepaste vorm en werkwijze. In het eerste kwartaal van 2025 ontwikkelen we nieuwe samenwerkingsafspraken en werkwijzen met de NGO’s uit de Utrechtse keten om zo gestroomlijnd en effectief mogelijk samen te blijven werken.

Tijdens deze ‘bouwmaanden’ zal er onder andere naar de volgende onderwerpen worden gekeken: Criteria voor aanmelding en de rol van het Aanmeldloket Per 1 januari 2025 is het convenant van Rijkspartijen met de gemeente Utrecht niet langer geldig. In dit convenant waren afspraken opgenomen over o.a. de doelgroep en uitsluitingsgronden (waaronder Dublinclaimanten, EU-burgers, mensen met een zwaar inreisverbod en ongewenst verklaarden) van de LVV-voorzieningen. Binnen dit convenant had de gemeente de bevoegdheid om beslissingen te nemen over toelating tot en beëindiging van de opvang en begeleiding. Toetsing voor toegang tot de eerstelijnsopvang vond plaats bij het lokale aanmeldloket, een samenwerkingsverband van vier maatschappelijke organisaties in Utrecht. In de nieuwe werkwijze zal het aanmeldloket blijven toetsen op toelating. De nieuwe toelatingscriteria, die momenteel in ontwikkeling zijn, zullen naar verwachting in grote mate overeenkomen met de

3/5

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

28 januari 2025 30116380

voormalige LVV-criteria. Daarbinnen zal er ruimte blijven om in het geval van kwetsbaarheid uitzonderingen te maken op deze criteria. De impact van eventuele aanpassingen in de toelatingscriteria zullen we, in samenwerking met het aanmeldloket, nauwgezet volgen. Kennisdeling binnen het Lokale Samenwerkingsoverleg (LSO) Zoals we u eerder informeerden betekent de beëindiging van de LVV ook het einde van het Lokale Samenwerkingsoverleg (LSO) met Rijkspartijen en de maatschappelijke organisaties. Het LSO was gericht op het delen van visies, expertise en ervaring (van de NGO’s, Immigratie- en Naturalisatiedienst, Dienst Terugkeer & Vertrek en Vreemdelingepolitie) om tot bestendige oplossingen voor ongedocumenteerde mensen te komen. In de bouwmaanden onderzoeken we op welke manier de NGO’s op casuïstiekniveau expertise en ervaring met elkaar kunnen blijven uitwisselen. Monitoring van resultaten Vanaf 1 januari 2025 speelt het landelijk Programmabureau niet langer een rol in de monitoring van lokale resultaten en capaciteit. We zijn voornemens om onze lokale resultaten te blijven monitoren zodat zicht blijft bestaan op de samenstelling van deelnemers en resultaten. In het eerste kwartaal van 2025 wordt onderzocht of we, eventueel in samenwerking met de andere LVV-pilotsteden, de bestaande Monitor kunnen blijven uitvoeren en of deze verrijkt zou kunnen worden met nieuwe indicatoren.

Initiatieven met en door het maatschappelijk middenveld Gezamenlijke actie ‘Geef voor je stad’ In de laatste maanden van 2024 hebben we met een groot aantal organisaties uit het maatschappelijk middenveld (waaronder meerdere stichtingen, maatschappelijke organisaties, kerken en fondsen) een eindejaarsactie georganiseerd. In deze actieweek is aandacht gevraagd voor de nijpende situatie van de stichtingen die zich in Utrecht inzetten voor de opvang, zorg, begeleiding en activering van ongedocumenteerde mensen in Utrecht. Naast een collecte zijn tijdens deze actie ook andere manieren van helpen belicht (vrijwilligerswerk, delen expertise en netwerk, bieden van een logeerplek) waarop mensen hun steentje konden bijdragen. Ook hebben verschillende organisaties inloop en activiteiten georganiseerd voor geïnteresseerden. De collecte heeft tot nu toe ruim €40.000 opgebracht en we zijn momenteel in gesprek hoe dit initiatief en samenwerking duurzaam vorm te geven. Andere initiatieven Naast de eindejaarsactie worden ook op andere manieren contacten gelegd met het maatschappelijk middenveld. We staan in contact met een aantal kerken en fondsen, die zeer welwillend zijn om iets te betekenen voor de Utrechtse stichtingen die zich richten op ongedocumenteerde mensen. Wanneer er meer bekend is over de concrete uitvoering van deze initiatieven, informeren wij u nader.

Aangenomen motie ‘Menselijke maat voor alle mensen’ door de Provinciale Staten van Utrecht Naar aanleiding van de beëindiging van de LVV is op 13 november 2024 in de Provinciale Staten van Utrecht de motie ‘Menselijke maat voor alle mensen’ aangenomen. Het college van Gedeputeerde Staten is in deze motie verzocht om met Utrechtse gemeenten in overleg te gaan over de continuering van de LVV in Utrecht. Specifiek is verzocht om in te zetten op een krachtige lobby richting het Rijk en om in gesprek te gaan over manieren om de kosten voor deze voorziening te verdelen in het geval het

4/5

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

28 januari 2025 30116380

Rijk haar bijdrage niet levert. Wij zijn met gemeenten en de provincie in gesprek over de manieren waarop de provincie en andere gemeenten iets zouden kunnen betekenen voor de LVV in (regio) Utrecht. We hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

5/5

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE RAADSVRAGEN 2024, NUMMER 197 Datum Van Behandeld door Doorkiesnummer E-mailadres Kenmerk Beleidsveld

20 december College B&W J. Braat 62884 j.braat@utrecht.nl 30063822 Asiel en Integratie - Maatschappelijke ondersteuning

Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u de beantwoording van de schriftelijke raadsvragen jaargang 2024 nummer 197 van raadslid/ledenTabasum Westra – Rik van der Graaf (ChristenUnie), mede namens Oumar Barry – Gert Dijkstra (EenUtrecht), Lars van Rooij – Ruben Snijder (Student & Starter), Venita Dada-Anthonij (D66), Hester Assen (PvdA), Beau Nederhand – Ruud Maas (Volt) en Sjaak van Bemmel – Louise de Vries (Partij voor de Dieren) over Gevolgen en impact einde samenwerking LVV met Rijk. De gestelde vragen zijn onderaan bijgevoegd. Algemeen – wijze van beantwoording In de beantwoording van uw vragen maken wij een onderscheid qua wijze van beantwoording. We zien ons hiertoe genoodzaakt vanwege: • Beperkte ambtelijke capacitei t & prioritering: de beantwoording van deze vragen wordt gedaan door een zeer klein ambtelijk team dat alle thema’s rondom de LVV en EU-arbeidsmigranten inclusief opvang verzorgt (o.a de lokale versoberingsopgave, het lokale accounthouderschap, landelijke vertegenwoordiging om de impact van het Kabinetsbeleid te monitoren en pro-actief op te handelen). Al deze thema’s vragen momenteel de volste aandacht. Dit vraagt daarom scherpe prioritering qua inzet van de beschikbare capaciteit. • Omvang en soort vragen: We willen de gestelde schriftelijke vragen goed en zorgvuldig beantwoorden.

U heeft bij een aantal vraagnummers meerdere vragen opgenomen, waardoor er in totaal maar liefst 41 vragen zijn gesteld. Bovendien gaan de vragen over verschillende onderwerpen die nader onderzoek vereisen waar niet altijd capaciteit of middelen voorhanden zijn. Door de beperkte ambtelijke capaciteit, de tijd die beschikbaar is voor de beantwoording, de hoeveelheid en complexiteit van de vragen is het momenteel niet mogelijk om nu al uw vragen te beantwoorden. We hanteren daarom een drietal momenten voor de beantwoording naar uw raad: • Concrete beantwoording: dit is mogelijk voor een aantal van de gestelde vragen. De informatie hiertoe is bekend en beschikbaar. • Beantwoording via de raadsbrief in Q1 2025: van een aantal vragen is het niet mogelijk om deze binnen de gestelde termijn te beantwoorden. Hierop komen we terug in de toegezegde raadsbrief van Q1 in 2025.

•

Beantwoording later in 2025: Voor de beantwoording van een aantal vragen is het simpelweg nu niet te voorspellen hoe dit in 2025 zal ontwikkelen, mede ingegeven door de inhoudelijke, procesmatige en met name financiële onzekerheid op dit dossier. Uiteraard willen we u, zoals u gewend bent, hier wel passend over informeren. We komen er in een later stadium in 2025 op terug.

Vraag 1 Kan het college een totaaloverzicht geven van de kosten die gemaakt worden voor opvang en begeleiding van ongedocumenteerde cliënten? Graag ontvangen we een overzicht van kosten per beleidsveld waar deze maatregel impact op heeft. Antwoord 1 Ja. Over de afgelopen jaren bedroegen de kosten voor de uitvoering van de opvang en begeleiding van ongedocumenteerde cliënten 6 miljoen euro. Dit betrof de uitvoering binnen het LVV-programma. De totale begroting is opgebouwd uit € 2 miljoen uit het coalitieakkoord, € 1 miljoen Voorjaarsnota voor 2025 en € 2 miljoen via het gemeentefonds voor 2025. Laatstgenoemde bedrag is akkoord op gegeven door het VNG-bestuur. Vraag 2 Hoeveel ongedocumenteerden zouden in elk scenario (niet) geholpen c.q. (geen) onderdak gegeven worden? In hoeverre blijft de huidige opvangcapaciteit van 235 bedden behouden? Wat zijn de specifieke gevolgen van de toegang tot zorg en begeleiding voor deze groep? Wat zijn de gevolgen voor het aantal fte in de LVV-keten om de opvang en de ondersteuning te kunnen realiseren? Antwoord 2 Het is niet duidelijk hoeveel ongedocumenteerden in elk scenario wel/niet geholpen zouden worden, danwel toegang tot onderdak krijgen. Voor 2025 zetten we in om de behaalde resultaten van afgelopen jaren te continueren. In de afgelopen jaren was er een capaciteit van 235 opvangplekken.

Er zijn sinds de start van de LVV-pilot in 2019 in totaal meer dan 480 mensen geholpen. Het aantal ongedocumenteerde Utrechters dat zich in Utrecht bevindt ligt hoger en wordt geschat op 3.000. Voor komend jaar blijft het aantal opvangbedden op het niveau van de afgelopen jaren (conform motie 418) Het is onduidelijk wat de specifieke gevolgen zijn van de toegang tot zorg en begeleiding voor deze groep. Het is ook nog onduidelijk wat de gevolgen zijn voor het aantal fte in de LVV-keten om de opvang en ondersteuning te realiseren. We komen op deze impact uitgebreider terug in de raadsbrief van Q1 2025, mochten we daar dan al meer over kunnen zeggen. Vraag 3 De kosten voor continuering van de LVV-opvang in de huidige variant zijn 6 miljoen euro per jaar. Bij benadering, wat zijn de kosten voor de stad als er geen preventieve opvang is en hogere kosten ontstaan op relevante domeinen zoals zorg, veiligheid en welzijn? Wat is de verhouding tussen preventieve opvangkosten en handhavingskosten achteraf? Antwoord 3 Op deze vragen kunnen we voorlopig geen antwoord geven. Allereerst zullen we goed moeten monitoren wat de impact is van het nieuwe Rijksbeleid is. Dat is nog heel onzeker hoe dat uitpakt. Mogelijk dat we dit in de toekomst mee over kunnen zeggen en dat zullen we dan ook doen in latere communicatie.

Vraag 4 Is het college bereid een impactonderzoek te laten uitvoeren naar de effectieve inzet van publieke middelen voor maatschappelijke opvang te overwegen, specifiek met inbegrip van de LVV en de 2

bredere maatschappelijke gevolgen? Zo ja, kan dit onderzoek worden uitgevoerd in samenwerking met andere grote steden, het Rijk en onafhankelijke onderzoeksinstituten? Op welke termijn verwacht het college een dergelijk onderzoek te kunnen starten en resultaten te kunnen delen? Antwoord 4 Er zijn geen financiële middelen beschikbaar voor een dergelijk impactonderzoek. We hebben geen zicht op de mogelijke kosten hiervan, laat staan of dit mogelijk is bij de genoemde partijen. Er is simpelweg nog zeer veel onzeker rondom de LVV-thematieken. Passende opvolging hiervan belast het huidige ambtelijke team al in grote mate: dit geldt eveneens voor de lokale keten in hun drive om zoveel mogelijk mensen te kunnen blijven helpen in deze lastige tijden. We gaan vooralsnog goed monitoren wat de toekomstige lokale inrichting en het Rijksbeleid voor impact zal hebben in onze stad en zullen u het komende jaar, zoals u van ons gewend bent, tijdig informeren. Vraag 5 Klopt het dat naast de beëindiging van de financiering LVV ook de samenwerking en informatievoorziening in het Lokale Samenwerkingsoverleg (LSO), als onderdeel van de LVV met het Rijk en maatschappelijke organisaties, stopgezet wordt? Antwoord 5 Ja. Het Lokale Samenwerkingsoverleg (LSO), waarin Rijkspartners en maatschappelijke organisaties samenwerkten en informatie delen zal stoppen per 1 januari 2025.

Vraag 6 Kan er op een andere wijze alsnog worden samengewerkt naar een oplossing of werkbare afspraak met deze partijen? Wat betekent dit voor de opvang van ongedocumenteerden en hun perspectief? Antwoord 6 Dit is momenteel niet bekend. Het is onduidelijk in welke hoedanigheid kan worden samengewerkt in dit specifieke verband met de Rijkspartijen per 1 januari 2025. Gemeenten, Utrecht voorop, hebben in de afgelopen maanden evenals komende tijd, stevig ingezet om meer duidelijkheid hieromtrent te verkrijgen vanuit het Rijk. Deze duidelijkheid hebben we niet gekregen. Het is daarom vooralsnog niet te voorspellen welke impact dit zal gaan hebben op de opvang van ongedocumenteerde mensen, evenals hun perspectief. Vraag 7 Is er zonder deze samenwerking nog zicht op dossiers van ongedocumenteerden, wie zij zijn of welke zorg of begeleiding (juridisch, doormigratie of terugkeer) nodig is? Op welke wijze kan deze informatie alsnog verkregen worden? Antwoord 7 De NGO’s hebben zicht op de persoonlijk dossiers van ongedocumenteerde mensen. Dit blijft ook zo per 1 januari 2025. Echter, om dossiers te complementeren kunnen ook algemene informatieverzoeken dan wel aanvullende WOO-verzoeken ingediend worden om de dossiers van cliënten te verkrijgen bij de IND en DT&V. De ervaring leert dat dit vaak maanden kan duren voordat er gehoor wordt gegeven aan dergelijke verzoeken.

Vraag 8 Is bij het college bekend welk werkbaar alternatief de minister voorstelt? Zo ja, hoe ziet dat eruit? Past dit alternatief binnen de Utrechtse werkwijze? Zijn er voldoende financiële middelen beschikbaar gesteld en is er overleg gevoerd over de uitvoering? Antwoord 8 Nee, dit is niet bekend. De minister heeft alleen gesteld dat de financiering van het Rijk stopt, dat de mandatering van de gemeenten eindigt en dat het convenant per 1 januari 2025 wordt ingetrokken.

3

Vraag 9 Weet u in hoeverre ongedocumenteerden niet langer in Rotterdam en regio op andere wijze ondergebracht kunnen worden? Verwacht u dat Utrecht en regio hieraan bijdraagt door deze ongedocumenteerden van onderdak of andere ondersteuning te voorzien? Waarom wel of niet? Antwoord 9 Rotterdam had 40 LVV-plekken, die regio-breed werden ingezet. De stad gaat per 1 januari 2025 stoppen met deze dienstverlening. Mogelijkerwijs zullen andere steden inspringen op deze ontwikkeling (bijv. Den Haag), maar dit is nog volstrekt onduidelijk. Wat dat betekent voor Utrecht is ook onbekend. Vraag 10 Heeft Rotterdam met de minister maatwerk voor zeer zieke ongedocumenteerden overeengekomen en geldt deze afspraak dan ook voor andere LVV-steden? Antwoord 10 Rotterdam is samen met de andere LVV-gemeenten in gesprek met minister Faber. Een afspraak voor maatwerk voor zieke ongedocumenteerden in Rotterdam of elders is tot dusver nog niet overeengekomen. Over deze ontwikkeling komen we bij u terug in de raadsbrief van Q1 2025. Vraag 11 Hebben de pilotsteden onderling contact gehad over de implicaties van dit besluit? Is het college in overleg met andere LVV/BBB-steden? Zo ja, kunt u deze delen? Antwoord 11 De pilotsteden staan onderling – met name ambtelijk - zeer frequent met elkaar in contact over deze ontwikkelingen.

We voorzien dat er veel meer mensen op straat kunnen gaan komen, met alle implicaties op het gebied van openbare orde, veiligheid en publieke gezondheid. Zoals gebruikelijk houden we u goed op de hoogte over deze ontwikkeling(en) en informeren u direct indien de situatie daarom vraagt. Vraag 12 Is het college hiervan op de hoogte en hoe interpreteert zij deze uitspraak in relatie tot de zorgplicht van het Rijk dan wel de gemeente voor haar inwoners? Kan deze uitspraak betekenen dat kosten die de gemeente Utrecht nu moet maken met terugwerkende kracht verhaald kunnen worden op het Rijk? Antwoord 12 Wij zijn op de hoogte van deze implicaties en dit geeft reden tot zorg. Daarbij is binnen Utrecht het uitgangspunt om niet onder de humanitaire ondergrens te belanden, danwel het te bestendigen. Het baart ons zorgen dat het Rijk geen zorgende verantwoordelijkheid lijkt te willen nemen voor deze doelgroep. In hoeverre gemeenten kosten op het Rijk kan verhalen, hangt mede af van mogelijke juridische processen die gevoerd zouden kunnen worden, waarbij dit arrest een rol speelt. Uiteindelijk is de verwachting dat rechtbanken hier mogelijk uitspraken over gaan doen. Vraag 13 Is het college bereid in haar lobby middels VNG dan wel de Landelijke Regie Tafel op de consequenties van dit arrest te wijzen? Antwoord 13 Dit gebeurt al, met flinke regelmaat.

De wethouder asiel neemt onder andere hierom deel aan de Tijdelijke Commissie Asiel en Migratie van de VNG en heeft ook zitting in de LRT. De gemeenten proberen op gehele migratie terrein het kabinet veelvuldig te wijzen op de negatieve consequenties. We laten in onze gezamenlijke lobby geen middel onbetuigd - zoals dit arrest - om het Rijk haar verantwoordelijkheid inhoudelijk en financieel te laten nemen.

4

Vraag 14 Zijn er andere (juridische) mogelijkheden voor de gemeente Utrecht om de staat te wijzen op haar verantwoordelijkheid tot zorgplicht voor dakloze ongedocumenteerden en het hen in staat stellen grondrechten effectief in te kunnen roepen? Zo ja, overweegt het college een dergelijke route? Antwoord 14 We bestuderen in de huidige bijzondere situatie alle mogelijke routes om dakloosheid te voorkomen. Daarbij speelt ook de aangenomen Tweede Kamer motie Rajkowski, Boomsma een rol die de minister oproept om in gesprek met de gemeenten dakloosheid te voorkomen en terugkeer te stimuleren. Er lijkt een interdepartementale werkgroep onder coördinatie van de minister van Binnenlandse Zaken in 2025 van start te gaan om hier verder naar te kijken. Inmiddels heeft op 18 december jl een zitting in de Voorlopige Voorziening bij de Rechtbank Utrecht plaatsgevonden. Daar werd door advocaat Fischer namens meer dan 102 Utrechtse ongedocumenteerden aangevoerd dat de beëindiging per 1 januari 2025 van de LVV inclusief opvang door de Staat in de persoon van minister Faber, onrechtmatig is. De uitkomst is op moment van schrijven nog niet bekend omdat de uitspraak vlak voor kerstmis wordt verwacht. We gaan u over de uitkomst en de gevolgen in Q1 nader informeren. De uitkomst van de eerste rechtszaak over de beëindiging LVV in Rotterdam is ondertussen wel bekend.

Daar heeft de rechter in de Voorlopige Voorziening beslist dat de staat in samenspraak met de gemeente Rotterdam onvoorwaardelijk opvang moet bieden in de LVV inclusief opvang tot 4 weken na beslissing op bezwaar. Het is nog niet bekend hoe dat er uit gaat zien. De voortgang hierop nemen we ook mee in onze brief in Q1. Vraag 15 Welke concrete zorgen en verhoogde risico’s signaleert de burgemeester in Utrecht? Welke toename en risico’s ziet zij na sluiting of versobering van de LVV-opvang in Utrecht voor ongedocumenteerden? Welke meerwaarde ziet zij in de preventieve LVV-opvang in Utrecht toelichten in relatie tot genoemde risico’s? Antwoord 15 Het is te prematuur om hier nu al een uitspraak over te doen, maar zijn vanzelfsprekend voornemens het nauwkeurig te monitoren op basis van signalen uit de stad en ketenpartners. In een eerdere raadsbrief aan uw raad hebben we aangegeven te willen vermijden dat er opnieuw een “tunnel” gaat ontstaan zoals begin 2000 in Utrecht. Destijds bleek uit onderzoek dat in de ‘tunnel’ zo’n 30% ongedocumenteerde personen waren. Het is algemeen bekend wat voor enorme problematiek dit toentertijd in de stad met zich meebracht. Over de concrete, mogelijk nieuwe impact komen we terug een later stadium in 2025.

Vraag 16 In hoeverre is het college op de hoogte van dit besluit? Wat is de actuele stand van zaken van de zorg voor vreemdelingen met ernstige psychiatrische problematiek? Is er al een toename te zien op straat van deze kwetsbare personen die passende zorg nodig hebben? Hoe en met welke partijen kan geanticipeerd worden op verschillende scenario’s, inclusief de sluiting van Veldzicht? Welke afspraken kan het college hierover met het Rijk of andere LVV/BBB-steden maken? Antwoord 16 De situatie omtrent Veldzicht is nog volop gaande. We verwachten intensieve afstemming met diverse partijen, zowel gemeenten als het Rijk, in de komende periode om tot een oplossing te komen. We komen op deze kwestie concreter op terug in de raadsbrief van Q1 2025.

5

Vraag 17 Heeft het college reeds zicht op de uitkomsten van het onderzoek naar opvang door Veldzicht dat voor 1 december afgerond zou zijn? Zo ja, welke gevolgtrekking verbindt zij daaraan? Antwoord 17 De situatie omtrent Veldzicht is nog volop gaande. De Kamer had bijna unaniem een motie aangenomen om Veldzicht in lijn met staande afspraken met gemeenten open te houden voor deze doelgroep. Dit werd door de verantwoordelijke bewindspersonen bevestigd, maar in de praktijk bleek dat helaas niet zo te zijn. Dit leidde tot kamervragen en publiciteit en de wethouders van de gemeente Amsterdam, Utrecht, Groningen en Eindhoven hebben op 11 december jl. de Tweede Kamer hierover met een brief geïnformeerd. Dit leidde nog niet tot toegang tot Veldzicht. Daarom is een kort geding aangespannen door de Amsterdamse maatschappelijke organisatie ASKV die de Medische Opvang Ongedocumenteerden voor mensen met zware GGZ-problematiek organiseert. Het kort geding diende op 11 december jl en de uitkomst is dat een ongedocumenteerde man die eerder in Veldzicht verbleven had en op straat zwierf in Amsterdam, nu wel door Veldzicht opgenomen moet worden. Het kabinet stelt dat de staande afspraken nog steeds geldig zijn. We hebben nu intensieve gesprekken tussen gemeenten, maatschappelijke organisaties met het Rijk om nu wel deze staande afspraken met Veldzicht ook in de praktijk gestand te doen.

We houden u op de hoogte van de uitkomsten en komen erop terug in de raadsbrief van Q1 2025.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

6

Schriftelijke Vragen | Gevolgen en impact einde samenwerking LVV met Rijk 26 november 2024

Op 4 september heeft de Minister aangekondigd ‘de convenanten met de LVV-gemeenten per 1 januari 2025 op te zeggen en het bijbehorende mandaatbesluit per dezelfde datum in te trekken”.1 Dit houdt in dat de financiering voor de Landelijke Vreemdelingen Voorziening of bed-bad-broodregeling wordt stopgezet, maar ook dat samenwerking met de gemeenten eindigt. De uitvoerbaarheid om op de Utrechtse werkwijze te voorzien in menswaardige opvang komt hierdoor onder grote druk te staan. De gevolgen zijn groot voor het welzijn van (ongedocumenteerde) bewoners, zorg, de veiligheid en openbare orde in de stad en de daarbij behorende financiële consequenties. In de eerste meeting op 26 september met de minister heeft de VNG middels de Landelijke Regietafel Migratie en Asiel aangegeven op welke bezwaren deze maatregel stuit. Zo pleit zij voor zorgvuldigheid, uitvoerbaarheid en tijdig overleg op zaken die decentraal geregeld worden.2 De ChristenUnie, EenUtrecht, Student&Starter, D66, PvdA, Volt en PvdD zijn van mening dat deze disproportionele maatregelen de rechtszekerheid en de zorgplicht voor alle inwoners van Utrecht schaadt en tevens de samenwerking tussen partnerorganisaties, Rijk en gemeenten onderling ondermijnt.

Graag willen we een beter beeld krijgen van de gevolgen en impact op de stad en haar inwoners door de volgende vragen: Kosten LVV In de raadsbrief over de Gevolgen van het Hoofdlijnenakkoord zijn de scenario’s gedeeld over de financiering van de LVV3. Daarbij is ingezet op behoud van de huidige LVV-opvang. 1. Kan het college een totaaloverzicht geven van de kosten die gemaakt worden voor opvang en begeleiding van ongedocumenteerde cliënten? Graag ontvangen we een overzicht van kosten per beleidsveld waar deze maatregel impact op heeft. 2. Hoeveel ongedocumenteerden zouden in elk scenario (niet) geholpen c.q. (geen) onderdak gegeven worden? In hoeverre blijft de huidige opvangcapaciteit van 235 bedden behouden? Wat zijn de specifieke gevolgen van de toegang tot zorg en begeleiding voor deze groep? Wat zijn de gevolgen voor het aantal fte in de LVV-keten om de opvang en de ondersteuning te kunnen realiseren? De maatschappelijke kosten voor daklozen, waarvan 20% ongedocumenteerden, ten tijde van de mensonterende “Tunnel” zijn geschat op 80.000-100.000 EUR per persoon/per jaar. 1 2 3

https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/faber-pvv-stopt-volgend-jaar-bijdrage-aan-bed-bad-broodregeling https://vng.nl/sites/default/files/2024-10/20241001-ledenbrief-actuele-situatie-asiel-en-migratie.pdf Raadsbrief van 11 juni 2024, Kenmerk 12438071, “Gevolgen hoofdlijnenakkoord op Asiel & Migratie (LVV, EU-arbeidsmigranten, Spreidingswet en huisvesting

statushouders)

7

Voorkomen van dakloosheid is beter dan genezen. Kosten-batenanalyses tonen aan dat effectieve opvang een beroep op dure voorzieningen helpt voorkomen. Elke euro geïnvesteerd in preventieve maatschappelijke opvang levert 3 euro op.4 3. De kosten voor continuering van de LVV-opvang in de huidige variant zijn 6 miljoen euro per jaar. Bij benadering, wat zijn de kosten voor de stad als er geen preventieve opvang is en hogere kosten ontstaan op relevante domeinen zoals zorg, veiligheid en welzijn? Wat is de verhouding tussen preventieve opvangkosten en handhavingskosten achteraf? Impactonderzoek naar effectieve inzet publieke middelen opvang Er is weinig recent onderzoek voorhanden naar de werkelijke impact van LVV-opvang of -in bredere zin- maatschappelijke opvang in Utrecht. Uit onderzoek blijkt wel dat opvang goedkoper is dan op straat overleven en dat aanmerkelijk hogere kosten op andere domeinen zoals zorg en veiligheid worden vermeden.5 Om de impact van maatschappelijke opvang, waaronder LVV, in kaart te brengen is een uitvoeriger onderzoek wellicht een juist instrument, bijvoorbeeld een kosten-batenanalyse naar het (social) return on investment. 4.

Is het college bereid een impactonderzoek te laten uitvoeren naar de effectieve inzet van publieke middelen voor maatschappelijke opvang te overwegen, specifiek met inbegrip van de LVV en de bredere maatschappelijke gevolgen? Zo ja, kan dit onderzoek worden uitgevoerd in samenwerking met andere grote steden, het Rijk en onafhankelijke onderzoeksinstituten? Op welke termijn verwacht het college een dergelijk onderzoek te kunnen starten en resultaten te kunnen delen? Samenwerking Rijk – financiering en gegevens 5. Klopt het dat naast de beëindiging van de financiering LVV ook de samenwerking en informatievoorziening in het Lokale Samenwerkingsoverleg (LSO), als onderdeel van de LVV met het Rijk en maatschappelijke organisaties, stopgezet wordt?6 6. Kan er op een andere wijze alsnog worden samengewerkt naar een oplossing of werkbare afspraak met deze partijen? Wat betekent dit voor de opvang van ongedocumenteerden en hun perspectief? 7. Is er zonder deze samenwerking nog zicht op dossiers van ongedocumenteerden, wie zij zijn of welke zorg of begeleiding (juridisch, doormigratie of terugkeer) nodig is? Op welke wijze kan deze informatie alsnog verkregen worden? Werkbaar alternatief Voor gemeenten is het van groot belang om opvang en begeleiding te kunnen blijven bieden aan ongedocumenteerden om te voorkomen dat deze groep op straat belandt.

De beëindiging van de LVV kan pas opgeschort worden als er door het kabinet een werkbaar alternatief voor omgang van deze groep is geïmplementeerd, zodat het welzijn van alle inwoners gegarandeerd blijft. Daarbij lijkt de minister de achtergrond van de betrokken regeling te negeren: regelmatig lukt het niet om uitgeprocedeerden te laten terugkeren (o.a. staatlozen, medische of oudere migranten) en dat zij zonder opvang dakloos worden, gaan zwerven en buiten beeld van de overheid raken. In navolging van een recent aangenomen motie zou er met gemeenten gewerkt worden aan een plan om dakloosheid te voorkomen.7 8. Is bij het college bekend welk werkbaar alternatief de minister voorstelt? Zo ja, hoe ziet dat eruit? Past dit alternatief binnen de Utrechtse werkwijze? Zijn er voldoende financiële middelen beschikbaar gesteld en is er overleg gevoerd over de uitvoering? Impact bedbadbrood-regeling in andere LVV-steden Inmiddels is bekend dat Rotterdam stopt met de LVV opvang en er ook vanuit gaat dat andere LVV-steden de opvang van deze ongedocumenteerden voor hun rekening nemen.8 In reactie hierop besloot Den Haag een bedbadbrood-regeling juist te starten. 4 https://fd.nl/opinie/1532569/bed-bad-brood-straat?utm_term=Autofeed#Echobox=1728273691

https://www.cebeon.nl/wp-content/uploads/2015/05/5600-10-Kosten-en-baten-van-Maatschappelijke-opvang.-Bouwstenen-voor-effectieve-inzet-van-publieke-middelen.pdf https://www.dienstterugkeerenvertrek.nl/over-dtv/leidraad-terugkeer-en-vertrek/overlegvormen/lso-lvv https://vng.nl/sites/default/files/2024-10/20241029-brief-parlement-vng-position-paper-begrotingsbehandeling-asiel-migratie-2025.pdf 8 https://nos.nl/artikel/2539267-rotterdam-stopt-met-bed-bad-broodregeling-en-voorziet-problemen 5 6 7

8

9. Weet u in hoeverre ongedocumenteerden niet langer in Rotterdam en regio op andere wijze ondergebracht kunnen worden? Verwacht u dat Utrecht en regio hieraan bijdraagt door deze ongedocumenteerden van onderdak of andere ondersteuning te voorzien? Waarom wel of niet? 10. Heeft Rotterdam met de minister maatwerk voor zeer zieke ongedocumenteerden overeengekomen en geldt deze afspraak dan ook voor andere LVV-steden?9 11. Hebben de pilotsteden onderling contact gehad over de implicaties van dit besluit? Is het college in overleg met andere LVV/bbb-steden? Zo ja, kunt u deze delen? Zorgplicht Rijk en Gemeenten Ook Europese regelgeving verlangt een minimum aan sociale bescherming voor ongedocumenteerden. Bij het nemen van deze maatregel zijn niet alle relevante perspectieven en belangen doorzien, benoemd en gewogen. Ook zijn mogelijk Europeesrechtelijke grenzen genegeerd. Op 3 oktober heeft het Hof een nieuw baanbrekende uitspraak over de bedbadbrood-regeling gedaan in het Changu-arrest.10 Die oordeelde dat de menselijke waardigheid in gevaar komt als de overheid een illegaal verblijvende derdelander, die nog niet is uitgezet, op straat zet zonder hem of haar te helpen met basisbehoeften, onderdak (bed), wassen (bad) en eten (brood).

Deze uitspraak kan tot gevolg hebben dat het besluit tot beëindigen van de LVV-opvang uitgesteld dan wel teruggedraaid wordt en opvang voor ongedocumenteerden mogelijk blijft. 12. Is het college hiervan op de hoogte en hoe interpreteert zij deze uitspraak in relatie tot de zorgplicht van het Rijk dan wel de gemeente voor haar inwoners? Kan deze uitspraak betekenen dat kosten die de gemeente Utrecht nu moet maken met terugwerkende kracht verhaald kunnen worden op het Rijk? 13. Is het college bereid in haar lobby middels VNG dan wel de Landelijke Regie Tafel op de consequenties van dit arrest te wijzen? 14. Zijn er andere (juridische) mogelijkheden voor de gemeente Utrecht om de staat te wijzen op haar verantwoordelijkheid tot zorgplicht voor dakloze ongedocumenteerden en het hen in staat stellen grondrechten effectief in te kunnen roepen? Zo ja, overweegt het college een dergelijke route? Handhaving Ook de Politie heeft haar zorgen geuit over de gevolgen van sluiting LVV op verhoogd risico van kwetsbaarheid, criminaliteit en uitbuitingssituaties of mensenhandel.11 15.

Welke concrete zorgen en verhoogde risico’s signaleert de burgemeester in Utrecht? Welke toename en risico’s ziet zij na sluiting of versobering van de LVV-opvang in Utrecht voor ongedocumenteerden? Welke meerwaarde ziet zij in de preventieve LVV-opvang in Utrecht toelichten in relatie tot genoemde risico’s? Een andere recente maatregel betreft de sluiting van kliniek Veldzicht, de enige behandelkliniek waar asielzoekers kunnen verblijven met ernstige psychische problemen. LVV-partnerorganisaties hebben gewaarschuwd voor weigering van te zware gevallen in de opvang.12 De Gemeente Amsterdam uitte haar zorgen over de potentiele toename kwetsbare mensen met ernstige psychische problemen op straat.13 Daarnaast zijn samenwerkingsafspraken vastgelegd in een convenant tussen o.a. CTP Veldzicht, COA en andere belanghebbende partijen. Dit convenant loopt af op 1 december 2024.14

https://www.rijnmond.nl/nieuws/1911478/geen-tranen-en-minder-chaos-bij-debat-over-bed-bad-brood-maar-het-ongemak-blijft https://www.binnenlandsbestuur.nl/sociaal/uitspraak-hof-eu-mogelijk-gevolgen-voor-bed-badbrood#:~:text=Die%20oordeelde%20dat%20de%20menselijke,)%20en%20eten%20(brood) 9

10

https://nos.nl/artikel/2535987-ook-politie-bezorgd-over-stoppen-bed-bad-brood-opvang https://www.askv.nl/reactie-veldzicht/ https://www.parool.nl/amsterdam/wederom-harde-kritiek-van-wethouder-groot-wassink-op-asielbeleid-minister-faber-is-een-bedreiging-voor-alleamsterdammers~bd1d8942/?referrer=https://www.google.com/ 11 12 13

14

Reactie Lid Podt TK brief Actuele stand van zaken zorg vreemdelingen met ernstige psychiatrische problematiek, Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 24

587, nr. 974, https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2024D37198&did=2024D37198

9

16. In hoeverre is het college op de hoogte van dit besluit? Wat is de actuele stand van zaken van de zorg voor vreemdelingen met ernstige psychiatrische problematiek? Is er al een toename te zien op straat van deze kwetsbare personen die passende zorg nodig hebben? Hoe en met welke partijen kan geanticipeerd worden op verschillende scenario’s, inclusief de sluiting van Veldzicht? Welke afspraken kan het college hierover met het Rijk of andere LVV/bbb-steden maken? 17. Heeft het college reeds zicht op de uitkomsten van het onderzoek naar opvang door Veldzicht dat voor 1 december afgerond zou zijn? Zo ja, welke gevolgtrekking verbindt zij daaraan? Gesteld door: Rik van der Graaf – Tabasum Westra, ChristenUnie Gert Dijkstra – Oumar Barry, EenUtrecht Ruben Snijder – Lars van Rooij, Student&Starter Venita Dada-Anthonij, D66 Hester Assen, PvdA Ruud Maas – Beau Nederhand, Volt Louise de Vries – Sjaak van Bemmel, PvdD

10

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

L. Maats

Datum

23 december 2024

Doorkiesnummer

69955

Kenmerk

30083447

E-mail

l.maats@utrecht.nl

Onderwerp

verdeelbesluit Spreidingswet

Bijlage(n)

1

Beleidsveld

Asiel en integratie

Geachte leden van de raad, In het afgelopen jaar hebben we u op 17 april, 11 juni en 1 november 2024 geïnformeerd over de Spreidingswet en de uitwerking daarvan voor de gemeente Utrecht. Op vrijdagavond 20 december is het verdeelbesluit door de minister van Asiel en Migratie bekend gemaakt. De minister heeft het verdeelbesluit genomen op basis van het provinciaal verslag dat op 31 oktober j.l. door de commissaris van de Koning (cvdK) in zijn rol als Rijksorgaan is ingediend bij het rijk. Met het verdeelbesluit wordt het aantal te realiseren asielopvangplekken een wettelijke verplichting. In de bijlage van deze brief vindt u het verdeelbesluit voor de provincie Utrecht. Voor de gemeente Utrecht betekent dit verdeelbesluit een kleine verlaging ten opzichte van de eerdere indicatieve taakstelling. In plaats van 1.988 plekken moet de gemeente 1.946 plekken beschikbaar hebben op 1 juli 2025, waarvan 152 plekken voor alleenstaande minderjarige asielzoekers (AMV) in plaats van 169. In de brief van 1 november hebben we aangegeven hoe we deze taakstelling voor Utrecht invullen. Via de Provinciale Regietafel (PRT) Migratie en Integratie wordt het overleg over de resterende taak verder gevoerd. Wij houden u hiervan op de hoogte door middel van een raadsbrief in het eerste kwartaal van 2025.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

Ongedocumenteerden in Utrecht Merlijn Verstraeten (Vluchtelingenwerk) & Luuk Haagen (Weerdsingel/Tussenvoorziening)

Utrechts netwerk ngo’s ongedocumenteerden

Aanmeldloket e 1 lijns opvang (3 maanden)

2e lijns opvang (3+ maanden) Dagopvang en activering

Werken aan een duurzaam toekomstperspectief

Sociaal en juridische begeleiding Toekomstoriëntatie Medische begeleiding Activering

Gevolgen beëindiging LVV Vervallen casusbesprekingen meer met rijksdiensten.

Vervallen afspraken rondom bescherming LVVdeelnemers.

Geen (biometrie) check meer bij instroom deelnemers.

Verkrijgen clientdossiers duurt veel langer.

Bezwaarprocedure tegen beëindiging LVV opvang.

…..

Gevolgen en zorgen kabinetsbeleid Ø Strenger asielbeleid > meer mensen op straat. Ø Beleid opvolgende aanvragen > meer afwijzingen. Ø Lange procedures (beslistermijnen overschrijden). Ø Minder duurzame toekomstperspectieven. Ø Moeilijker om advocaten te vinden. Ø Meer mensen op straat. Ø… Ø…

Sinds tijden weer wachtlijsten voor mannen.

Signalen aanmeldloke t

Steeds meer jonge ongedocumenteerden op straat (net 18). Stijging aanmelding jongeren met asielachtergrond als jongeren uit de NA-landen (Meldpunt voor Perspectief) Aantal (jonge) aanmelders van Somalische afkomst en Eritrese afkomst stijgt Geen uitzetting en dus op straat

Casuïstiek voorbeelden

Kansen die wij zien

Intensievere samenwerking NGO’s onderling Intensievere samenwerking MO en opvang ongedocumenteerden Succesvolle gedeelde winteropvang met aanwezige begeleiding Korte lijntjes procesregie gemeente

Vragen?

Inleiding Raadsinformatiebijeenkomst

6 mei 2025 | 20:45 uur - 21:45 uur Asiel, migratie en inburgering

Overzicht maatregelen kabinet Afschaffen Landelijke Vreemdelingen Voorziening

Asielnoodmaatregelenwet en Tweestatusstelsel (wetsvoorstellen TK)

Schrappen voorrang huisvesting statushouders + schrappen taakstelling gemeenten (wetsvoorstel consultatie)

Rijkssubsidie VluchtelingenWerk gereduceerd

Bezuinigingen IND, COA en opvang Oekraïense ontheemden

Rijksfinanciering niet kostendekkend voor uitvoering Wet Inburgering

Afschaffen Spreidingswet (voornemen)

Ontbreken van maatregelen en financiering t.a.v. EU-arbeidsmigranten

Utrechts beleid en uitgangspunten voor deze doelgroepen onder druk

Inzicht doelgroepen 1719 ontheemden uit Oekraïne in Utrecht

Asielopgave van 1794 plekken 152 AMV

Inburgering: Instroom van ongeveer 900 mensen per jaar

Opvang 245 ongedocumenteerde mensen

Ondersteuning ~800 Europese burgers per jaar door Barka, opvang 45 bij kwetsbaarheid