Advies van de Taskforce Maatschappelijke Effecten Corona (mei 2021).pdf
Tekst van het document
thuis en verplaatsen zich minder. Van alle vervoersvormen, geven leden van
bevolkingsprognose uit 2020 passeert Utrecht in 2027 de grens van
het Bewonerspanel aan de hoogste drempel te ervaren bij het gebruik van
400.000 inwoners. Echter vanwege de coronapandemie is de groei van de
het openbaar vervoer.
stad de eerstkomende jaren onzeker. Het CBS verwacht dat Nederland ook in 2021 een lagere groei zal meemaken. In de jaren 2022 en 2023 groeien de
Gewenste veranderingen op het gebied van mobiliteit zijn vertraagd.
prognosecijfers dan weer naar het oude niveau. Voor Utrecht zou dit kunnen
Maar naar aanleiding van corona zijn wel versneld afspraken gemaakt met
betekenen dat de grens van 400.000 inwoners een jaar later wordt bereikt.
werkgevers en onderwijsinstellingen over het mijden van de spits en de
De groei op lange termijn blijft naar verwachting hetzelfde, wat betekent dat
spreiding van mobiliteit.
Utrecht in 2040 de 450.000 inwoners bereikt. Het effect van corona op de bevolkingsgroei laat zich echter moeilijk voorspellen.
De gevolgen van corona voor Utrechters en de stad
Gemeente Utrecht
32
Koopwoningen 9,4% duurder; doorstroming huurmarkt stagneert
Uit het Utrechtse Bewonerspanel blijkt dat een jaar corona een grote invloed
De druk op de koopmarkt blijft hoog en lijkt vooralsnog niet geraakt door
lijkt te hebben op het gedrag van mensen nadat de beperkende maatregelen
corona. Koopprijzen blijven stijgen (2020: +9,4%), mede door een lagere
zijn opgeheven. Zo geven veel respondenten aan na corona vaker thuis te
hypotheekrente. Huurprijzen blijven gelijk, maar de doorstroming stagneert
gaan werken, vaker te gaan wandelen in de buurt en vaker familie te bezoeken.
en de wachtlijsten voor sociale huurwoningen lopen op. Er is een toename
Ook lijkt er bijvoorbeeld op vervoermiddelkeuze het een en ander te gaan
van het aantal daklozen (met name onder arbeidsmigranten).
veranderen volgens de huidige inschatting van panelleden (zie figuur 11).
Aantal duurzaamheidsleningen 77% hoger dan in 2019; meer zonnepanelen
8,8%
10,2%
8,1%
10,1% 7,5%
8,9%
6,6%
8,1%
6,2%
7,7%
6,3%
zonnepanelen steeg van 13% naar 17% (Smartdodo’s).
8,5%
2019. Er is in 2020 meer duurzame energie opgewekt: het aantal daken met
7,2%
hebben. Het aantal duurzaamheidsleningen is in 2020 77% hoger dan in
7,9%
besparing. Dat geldt zeker voor Utrechters die door corona meer spaargeld
11,2%
Meer thuis zijn betekent meer aandacht voor woningkwaliteit en energie
9,7%
FIGUUR 11. Prijsindex bestaande koopwoningen, per kwartaal Ontwikkeling t.o.v. voorgaand jaar
Toename gebruik en herwaardering van openbare ruimte en groen in de buurt Utrechters gaan vaker naar buiten voor een ommetje. Twee derde van hen vindt dat de coronacrisis duidelijk heeft gemaakt dat er in Nederland meer behoefte is aan groen en natuur in de eigen buurt (Motivaction). Meer ommetjes betekent meer drukte in de openbare ruimte. De behoefte en waardering voor openbare ruimte en groen is toegenomen, al pakt dit per wijk verschillend uit. Het is niet alleen druk met mensen, maar het heeft ook
Q1
Q2
2019 Utrecht
Q3
Q4
Q1
Q2
Q3
Q4
2020 Nederland
effect op de kwaliteit voor beleving en ontspanning, op de biodiversiteit en de recreatieve en beweegmogelijkheden. Door minder verkeersbewegingen is de luchtkwaliteit verbeterd en is er minder geluidsoverlast.
De gevolgen van corona voor Utrechters en de stad
Deze figuur laat zien dat de huizenprijzen van bestaande koopwoningen in Utrecht de afgelopen 2 jaar elk kwartaal harder stegen dan gemiddeld in Nederland. Sinds corona stijgen de huizenprijzen harder. Bron: NVM
Gemeente Utrecht
33
FIGUUR 12. Verwacht u in het jaar nadat de coronamaatregelen zijn opgeheven het volgende vaker, even vaak of minder vaak te doen dan voor corona (dus vóór 12 maart 2020)? 0%
10%
20%
30%
40%
50%
thuiswerken wandelen in de buurt van mijn huis bezoek aan familie, vrienden, kennissen wandelen en ontspannen in groengebieden aan de rand van de stad dagje uit of vakantie in eigen land bezoek aan restaurant of café wandelen en ontspannen in de stadsparken geven van huisfeestjes, familiefeestjes bezoek aan een festival of cultuur evenement winkelen in de binnenstad gebruik fiets online winkelen gebruik openbaar vervoer gebruik eigen auto reizen met het vliegtuig (voor werk of vakantie) mezelf vrijwillig inzetten voor anderen gebruik deelauto vaker
minder vaak
Uit deze tabel blijkt dat een jaar corona een grote invloed lijkt te hebben op het gedrag van mensen nadat de beperkende maatregelen zijn opgeheven. Bron: Bewonerspanel februari 2021, gemeente Utrecht
De gevolgen van corona voor Utrechters en de stad
Gemeente Utrecht
34
Uit voorgaande analyse komt het volgende samenvattende beeld naar voren:
Utrecht is een veerkrachtige stad, want kent een hoge brede welvaart en is sociaaleconomisch sterk. Utrecht kent een gunstige economische structuur met een grote vertegenwoordiging van de
R
UU
H TE
groeisectoren zorg, life sciences, overheid en techniek. De bevolking is relatief jong en hoog opgeleid.
Door corona vindt de al eerder ingezette omvormingen van centrumgebieden nu versneld plaats. De versnelde veranderingen in de binnenstad kunnen een risico vormen voor leefbaarheid van de
De effecten op de arbeidsmarkt door corona zijn vooralsnog beperkt.
binnenstad en het vestigingsklimaat van de stad in algemene zin,
Het beroep op WW en bijstand nam aanvankelijk fors toe, maar sinds
waarbij een aantrekkelijke binnenstad een belangrijke rol speelt.
de zomer van 2020 blijft dit redelijk constant. De getroffen groepen
Winkeliers, ondernemers in de horeca, de evenementensector en
zijn de bekende groepen met een onzekere arbeidspositie, en nieuwe
culturele en maatschappelijke voorzieningen zijn hard getroffen.
groepen als jongeren, zzp’ers en een deel van de mkb-ondernemers.
Deze ontwikkelingen tellen bij elkaar op in de binnenstad.
De problematiek speelt met name in sectoren horeca, retail, cultuur, persoonlijke dienstverlening, schoonmaakbranche en evenementen. Een aantal groepen is hard geraakt door de crisis en heeft niet de veerkracht om zelf uit deze situatie te komen door een stapeling van De saamhorigheid in de samenleving is toegenomen sinds de crisis,
effecten (inkomen en armoede, leervertraging, arbeidsmarkt,
maar het aandeel mensen dat meer saamhorigheid en vertrouwen
(psychische) gezondheid). Die toename geldt specifiek voor de
ervaart neemt nu af. Tegelijkertijd is een verscherping van de
volgende groepen: jongeren, kleine ondernemers en kinderen
scheidslijnen in de stad zichtbaar. Er zijn signalen dat de polarisatie in
(waarbij het vooral gaat om de langetermijneffecten).
de samenleving toeneemt, wat zichtbaar wordt in het aantal rellen en demonstraties. Het risico op een toename van ondermijning neemt toe door polarisatie, economische kwetsbaarheid van groepen en
De stad blijft de komende jaren groeien. Door de crisis is er een toename
leegstaand vastgoed.
in het gebruik en de herwaardering van de openbare ruimte en groen.
De gevolgen van corona voor Utrechters en de stad
Gemeente Utrecht
35
3
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Hoe gaat Utrecht nu verder? In dit hoofdstuk staan de uitgewerkte adviezen van de Taskforce om de veerkracht van Utrecht te benutten om te werken aan herstel en om specifieke groepen en voorzieningen te ondersteunen.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
36
3.1 Bieden van perspectief: investeren in langjarige veranderingen
Gezond stedelijk leven voor iedereen Utrechtse ambitie dat iedereen gezond en prettig kan wonen en werken in de groeiende stad:
Vanuit de koers Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen investeert de
• De groei van de stad grijpen we aan om te zorgen voor
gemeente in de gezonde ontwikkeling van de stad. Dat is een stad waarin
een gezonde en prettige leefomgeving voor iedereen.
woningen betaalbaar en bereikbaar zijn, voldoende voorzieningen zijn, werk
• Utrecht wil een stad zijn waarin iedereen zich thuis voelt,
voor iedereen, versneld vernieuwen in de zorg en een prettige leefomgeving. Met de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 wordt daaraan gewerkt. Het college heeft bij de begroting 2021 middelen vrijgemaakt om hierin te blijven
mee kan doen en zichzelf kan zijn. • We werken samen aan die gezonde en prettige stad: Utrecht is van ons allemaal.
investeren als onderdeel van het herstel uit de crisis. In de tegenslagen en veranderingen die de crisis heeft veroorzaakt, ziet de
Ruimtelijke Strategie Utrecht
Taskforce ook kansen om door te veren naar meer kwaliteit, waarbij alertheid
De Ruimtelijke Strategie Utrecht zet in op de versterking van de groei
nodig is dat iedereen in de stad hierin meegaat. Het thuiswerken en
van de stad en Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen. De groei van het
thuis-studeren hebben de stad geleerd hoe we het mijden van de spitsuren
aantal inwoners en woningen blijft in balans met een toename van
kunnen aanpakken. De dagelijkse ommetjes maken duidelijk hoe belangrijk
groen in de stad, een groei van banen en voorzieningen, en passende
en waardevol vergroening van de stad is. Dit zijn ook voorbeelden om
en duurzame infrastructuur voor verkeer en vervoer en met de
versneld te werken aan Gezond Stedelijk Werken voor Iedereen en de
ambities op basis van de omschakeling naar duurzame energie.
omvorming naar een groene stad. Om bij de groei de specifieke kwaliteiten van de stad te behouden kiest Utrecht voor een stad waarin alle belangrijke functies voor dagelijks gebruik dichtbij de woon- en werkomgeving te vinden zijn: Utrecht dichtbij, de tien-minutenstad.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
37
Verstedelijking: gezonde groei De stad blijft groeien, ondanks economische problemen in enkele sectoren als gevolg van de coronamaatregelen. In een sterk groeiende stad is het daarom nog belangrijker om hier extra alert op te zijn en te blijven sturen op het ‘voor iedereen’. Dat vraagt om gerichte sturing en wellicht ook tegensturing in de ontwikkeling van de stad.
Het uitgangspunt van de groei voor een gezonde en inclusieve stad blijft overeind staan, omdat het een weg uit de crisis biedt én hard geraakte groepen kansen biedt.
Het uitgangspunt van de groei voor een gezonde en inclusieve stad blijft
De gemeente heeft in 2020 ingezet op een programma om versneld te
overeind staan, omdat het een weg uit de crisis biedt én hard geraakte
investeren in de belangrijke veranderopgaven: energie, klimaat, groen,
groepen kansen geeft. De Taskforce adviseert om te blijven investeren in het
mobiliteit, wonen, onderwijs en arbeidsmarkt. De Taskforce adviseert om
faciliteren van die groei op zo’n manier dat iedereen een plek heeft en mee
deze koers te blijven volgen. Daarmee worden de negatieve effecten van de
kan blijven doen. In paragraaf 3.2 doet de Taskforce concrete aanbevelingen
coronacrisis bestreden. Ook levert deze koers een bijdrage aan de opgaven
voor deze groepen.
in een groeiende stad. Er zijn geplande investeringen naar voren gehaald en extra investeringen toegevoegd om een bijdrage te leveren aan de economische groei, toekomst bestendige werkgelegenheid en de leefbaarheid in wijken en buurten. Door gericht investeringen naar voren te halen en deze te combineren met externe geldbronnen kunnen de gewenste effecten versterkt worden. Door een langer aanhoudende crisis is op een aantal punten de situatie nu anders dan vorig jaar, blijkt uit een aantal onderdelen uit hoofdstuk 2. De Taskforce adviseert daarom om een aantal accenten sterker te leggen in de herstelaanpak.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
38
1. Investeer in een toekomstbestendige binnenstad
2. Versterk de openbare ruimte
De leegstand in de binnenstad groeit. Afgelopen zomer bestond de leegstand
De openbare ruimte en de groene gebieden worden door corona veel
van winkels voornamelijk uit tijdelijke leegstand door wisselingen van
intensiever gebruikt dan voorheen. Door de groei van de stad is al rekening
gebruikers, nu is de leegstand 9% gemiddeld. De leegstand neemt bovendien
gehouden met een intensiever gebruik van deze gebieden, omdat er meer
snel toe en is op sommige plekken bijna 20%. Dat is een gevaar voor de
mensen bij komen. De coronamaatregelen hebben dit versneld, onder meer
leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de stad. Bovendien zijn leegstaande
omdat een toenemend aantal mensen buiten beweegt en sport. Door het
panden ideale plaatsen en dekmantels voor crimineel gebruik.
veranderende gedragspatroon en de toenemende bevolking verwacht de Taskforce dat ook in de nabije toekomst mensen veel gebruik blijven maken
Zet leegstand en andere veranderingen in de binnenstad in voor een versnelde omvorming van het centrum naar een ontmoetingsplek voor iedereen.
van de directe omgeving. Dat maakt het urgent om de vergroening van de stad te versnellen. Gezien de versneld toegenomen druk(te) adviseert de Taskforce daarom om voorrang te geven aan verbetering van de openbare ruimte voor ontspanning, ontmoeting, bewegen en sport en biodiversiteit. Dit is ook de kans om de vergroening aan te grijpen voor aanpassingen met het oog op klimaatveranderingen.
De Taskforce adviseert om in de binnenstad niet vast te houden aan ‘hoe het was’. Zet leegstand en andere veranderingen in de binnenstad in voor een versnelde omvorming van het centrum naar een ontmoetingsplek voor iedereen. Creëer een gebied met meerdere, verschillende functies, zoals bezoeken, kopen en wonen. Zo blijft de binnenstad een trekpleister voor de stad en wordt het vestigingsklimaat verbeterd. Dat is in lijn met de recent gepubliceerde omgevingsvisie Binnenstad om de binnenstad gevarieerder en robuuster te maken. Benut ook de kansen op de korte termijn, zoals de
Ook in de nabije toekomst zullen mensen veel gebruik blijven maken van de directe omgeving. Dit is een kans om de vergroening van de stad te versnellen.
tijdelijke invulling van leegstaande panden. De Taskforce adviseert om meer geld vrij te maken voor specifiek dit gebied, in lijn met de interventies die net van start zijn gegaan. Onderzoek daarbij of een instrument als de Wijkontwikkelingsmaatschappij (VOM) behulpzaam kan zijn.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
39
3. Zet in op vitaal voorzieningenniveau De gemeente heeft in 2020 ingezet op behoud van de essentiële maatschap pelijke voorzieningen, onder andere voor sport en cultuur. Nu de crisis langer voortduurt, is het voor een vitaal voorzieningenniveau in de stad belangrijk om de omslag te maken van noodsteun naar steun om deze voorzieningen sterker uit de crisis te laten komen. Veel voorzieningen hebben fors ingeteerd op hun reserves en hebben daarom geen vlees meer op de botten zitten.
Veel voorzieningen hebben fors ingeteerd op hun reserves en daarom geen vlees meer op de botten. De huidige gemeentelijke middelen dienen gerichter ingezet te worden voor ondersteuning op maat. Deze steun moet essentiële voorzieningen helpen
De viering van Utrecht 900 kan als feest van verbinding hierin een vliegwiel
om op de langere termijn levensvatbaar te blijven. Verbreed daarnaast deze
zijn. Het feest markeert een nieuwe start en biedt nieuw perspectief voor de
ondersteuning met enkele essentiële voorzieningen die de afgelopen periode
toekomst. De viering laat zien dat Utrecht in de afgelopen 900 jaar voor hete
tussen wal en schip vielen bij het toekennen van steun, zoals de bibliotheek
vuren heeft gestaan, maar altijd veerkracht getoond heeft. Concreet: gebruik
en kerken met een openstelling voor publiek.
het gemeentelijk budget voor het feest zo veel mogelijk om cultuurmakers en aanverwante dienstverlening aan werk en/of opdrachten te helpen.
De Taskforce adviseert ook om ruimte te geven aan initiatieven die de stad helpen floreren zodra dat weer kan. Evenementen, beurzen en congressen leveren een belangrijke economische bijdrage om veerkrachtig uit de crisis te komen. De Taskforce adviseert om deze activiteiten te stimuleren. Vanuit het reguliere evenementenfonds kunnen bijvoorbeeld evenementen ondersteund worden.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
De viering van Utrecht 900 laat zien dat Utrecht in de afgelopen 900 jaar voor hete vuren heeft gestaan, maar altijd veerkracht heeft getoond.
Gemeente Utrecht
40
In de cultuursector is het wenselijk om enkele voorzieningen met een
Om dit mogelijk te maken zal met de partners van de ROM de regionale
winstoogmerk te ondersteunen, zoals galerieën en culturele nachtinstellingen.
cofinanciering georganiseerd moeten worden. De Taskforce adviseert
De Taskforce stelt voor om hiervoor het vrijgekomen geld van het ministerie
daarom om de fondsbijdrage te verhogen. Dat kan door de risicoreservering
van OC&W in te zetten. Dit past bij de opdracht van het Rijk om het geld -
op de door Utrecht ingebrachte inleg voor de ROM te verlagen.
naast noodsteun - ook in te zetten voor innovatie en het weer op gang brengen van de sector. Zet ook andere extra rijksmiddelen daarvoor gericht in.
4. Help de vernieuwende ondernemer De toekomstige economie zal andere businessmodellen kennen dan die we
5. Benut de kantoorleegstand De kantorenmarkt laat na corona een gemengd beeld zien. Op sommige plekken is de druk nog altijd zeer hoog, zoals in het Stationsgebied. Op andere plekken begint de markt te ontspannen, zoals bij kantoren op bedrijfsterreinen.
nu kennen, meer gericht op duurzaamheid, inclusiviteit, circulair gebruik van materialen, digitale vaardigheden, slimme vervoersoplossingen, gezondheid
De stad blijft in algemene zin populair als centraal in het land gelegen
en veiligheid. De Regionale Ontwikkel Maatschappij (ROM), waarbij de
vestigingsplek en als locatie om anderen te ontmoeten. Omdat er – in
gemeente één van de partners is, biedt ondersteuning aan ondernemers die
tegenstelling tot de financiële crisis – flink wat investeringsgeld beschikbaar
dit nastreven, juist op deze thema’s. Daarmee draagt de ROM bij aan de
is bij ondernemingen, wordt voor deze regio geen structurele dip in de vraag
70.000 toekomstbestendige banen die er in de stad bij moeten komen.
naar kantoren voorzien.
Nog voor zijn oprichting heeft de ROM meer dan 90 ondernemingen geholpen door een Corona Overbruggings Lening (COL) te verstrekken. In totaal ging dit om meer dan 18 miljoen euro. Meer dan 65% van de ondersteunde bedrijven is gehuisvest in de stad Utrecht. De COL is een regeling in de vorm van een lening, die geheel door het Rijk bekostigd wordt. Ter opvolging van de COL heeft het Rijk besloten het
Geef ruimte aan nieuwe kantoorvormen voor startende en doorgroeiende ondernemingen die behoefte hebben aan ontmoetingen en creatieve dwarsverbanden.
fondsvermogen van de ROM’s te willen versterken. Dat geldt ook voor de ROM Regio Utrecht. Het Rijk vraagt de regionale ROM-aandeelhouders het
De Taskforce ziet wel een transformatie naar kantoren als ontmoetings
beschikbare bedrag (16 miljoen) mee te financieren. Dit geld wordt dan
plekken. Op plekken waar kantoren beschikbaar komen, adviseert de
geïnvesteerd in toekomstbestendige sectoren en een duurzame economie.
Taskforce om nieuwe gebruikers aan te trekken. Er kan bemiddeld worden
Investeringen door de ROM worden altijd minimaal voor 50% aangevuld door
voor andere – minder kapitaalkrachtige – gebruikers, die de kwaliteit van
private investeerders, zoals fondsen.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
41
leven voor Utrechters bevorderen en daarmee precies passen bij de strategie
onderwijs en op de arbeidsmarkt. De Taskforce adviseert hier een stevige
van Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen.
lobby op in te zetten.
Ook is het interessant om juist die sectoren aan te trekken die veelbelovend
Hervorming onderwijs
zijn voor de toekomstige werkgelegenheid, namelijk zorg, ICT, bouw en
Het Rijk (ministerie van OCW) heeft via het Nationaal Programma Onderwijs
onderwijs. De gemeente kan actief inspelen op de komst van nieuwe laag
landelijk 8,5 miljard euro beschikbaar gesteld om de komende 2,5 jaar de
drempelige kantoorvormen voor startende en doorgroeiende ondernemingen,
opgelopen leervertragingen aan te pakken. Dit geld gaat grotendeels
die behoefte hebben aan ontmoetingen en innovatieve dwarsverbanden.
rechtstreeks naar de scholen om deze leervertraging in te lopen.
6. Zet in op hervormingen op het gebied van onderwijs en arbeidsmarkt
De Taskforce adviseert om deze middelen niet alleen te gebruiken voor het
De Taskforce ziet kansen om het onderwijs en de arbeidsmarkt aan te
herstel van leervertragingen, maar ook om de kansenongelijkheid op de
passen. De coronacrisis heeft de knelpunten pijnlijk blootgelegd. Er zijn
lange termijn terug te dringen. Dat betekent dat de gemeente hierover in
systeemveranderingen nodig voor duurzaam gelijkere kansen in het
gesprek gaat met de schoolbesturen en het Rijk. Alle betrokkenen hebben een gezamenlijk belang om gelijke kansen te bieden aan ieder kind. Ze delen ook de verantwoordelijkheid om hierin samen op te trekken. Dat vraagt om te kijken naar systeemkeuzes, zoals toegang tot een pedagogische voorziening voor alle jonge kinderen en het verbeteren van doorstroom en overgangen in het onderwijs. Dat geldt ook voor de begeleiding naar kansrijke beroepen.
Gebruik de financiële steun van het Rijk niet alleen voor herstel van leervertragingen, maar ook om duurzame doorbraken tot stand te brengen voor gelijke kansen in het onderwijs.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
42
Hervorming arbeidsmarkt
Tenslotte blijken zzp’ers en kleine ondernemers kwetsbaar te zijn op deze
De coronacrisis versterkt het beeld dat werknemers met flexcontracten harder
arbeidsmarkt. Daarom is het van belang om maatwerk te kunnen leveren
geraakt worden dan andere werkenden. Dit vraagt juist nu om een sterke
(met partners) waarbij de ondernemer en zijn toekomstperspectief centraal
lobby voor de hervorming van de arbeidsmarkt, aansluitend bij de adviezen
staat. Daarbij helpt het om structurele (rijks-)middelen te verwerven voor
vanuit de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en de
bijvoorbeeld de regionale mobiliteitsteams, opleidingsbudgetten en de
commissie Borstlap over de hervorming van de arbeidsmarkt. Het vernieuwen
dienstverlening aan ondernemers die afhankelijk waren van de Tozo-regeling.
van het arbeidsmarktbeleid kan leiden tot een meer toekomstbestendig systeem. Daarin wordt bijvoorbeeld ook ‘leven lang leren’ vormgegeven in samenwerking met partnerorganisaties. De Utrechtse aanpak ‘Werk voor iedereen’ richt de focus op toekomst bestendige sectoren, zoals techniek, overheid, onderwijs, ICT en zorg. In deze toekomstgerichte sectoren zijn op korte en lange termijn veel medewerkers nodig. Het advies is om extra op deze aanpak in te zetten en daarmee duurzaam werk te bevorderen. De Taskforce adviseert ook om actief en gericht mensen te blijven ondersteunen die als gevolg van de crisis (acuut) van werk naar werk begeleid moeten worden. Dat geldt eveneens voor mensen die al langer een uitkering krijgen.
De Taskforce adviseert om actief en gericht mensen te ondersteunen die als gevolg van de crisis (acuut) van werk naar werk begeleid moeten worden. 3.2 Bieden van perspectief: versterking van veerkracht De coronacrisis heeft veel groepen hard geraakt. In dit advies kijkt de
Ook rijksmiddelen voor herstel bieden kansen om hier tot een doorbraak te
Taskforce specifiek naar de groepen die niet voldoende herstelvermogen
komen. Voorbeelden van een dergelijke actieve aanpak zijn de Ontdekhal
hebben. Dit leidt tot drie groepen die extra aandacht nodig hebben om hun
Utrecht, waarbij kinderen en jongeren hun talent kunnen ontdekken en
veerkracht te versterken.
ontwikkelen op het gebied van techniek en innovatie. Ook kunnen ter plekke lessen worden verzorgd. Op het gebied van de zorg is de ‘Ik-zorgshop’ een
1. Jongeren en jongvolwassenen
voorbeeld waarbij onder andere zij-instromers en mensen met een uitkering
De coronacrisis heeft op jongeren en jongvolwassenen een groter effect dan
naar banen in de zorg worden (be-)geleid. ‘Techgrounds’ is een initiatief,
eerder verwacht. Dat geldt specifiek voor het deel van deze groep dat over
waarbij mensen vanuit de arbeidsmarkt worden begeleid naar digitale
minder herstelvermogen beschikt, omdat zij op verschillende vlakken al
beroepen voor een succesvolle carrière in de IT.
achterstanden of problemen hadden (gezondheid, onderwijs, werk, schulden, etc). Vooral bij deze groep zal het effect hardnekkiger en langduriger zijn.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
43
Het kost meer tijd en energie om deze jongeren weer op de rit te krijgen.
Dat vraagt om extra inspanningen voor herstel en om de weerbaarheid te
Het is belangrijk om met jongeren in gesprek te blijven en daar waar nodig
vergroten. Dat kan de gemeente samen uitvoeren met andere zorg- en
vanuit meerdere disciplines te steunen en perspectief te bieden.
hulpinstanties in het Zorg- en Veiligheidshuis Regio Utrecht. Op die manier gaat de gemeente actief aan de slag met de vroege signalering van deze
De Taskforce adviseert voortzetting van de maatregelen om bestaanszekerheid
groepen, zodat er ook sneller aan preventie gewerkt kan worden. Dat vraagt
te versterken en te investeren in opleiden en de begeleiding naar duurzaam
om het bieden van nieuw perspectief en om een specialistische en persoons
werk. Daarnaast kunnen de beschikbare rijksmiddelen optimaal ingezet worden,
gebonden aanpak.
bijvoorbeeld door een deel van het extra geld voor welzijn in coronatijd in te vooral gericht te zijn op begeleiding naar stage en werk, mentale
2. Zelfstandig ondernemers (zzp’ers en kleine ondernemers) in getroffen branches
ondersteuning, jongerenwerk en aandacht voor leefstijl en ontmoeting.
Vooral kleine ondernemers zijn hard geraakt door de crisis waardoor zij
zetten om initiatieven voor de jeugd uit te breiden. Deze activiteiten dienen
onvoldoende inkomen hebben en schulden opgebouwd hebben. De Taskforce
Er is een risico dat juist jongeren en jongvolwassenen die hard geraakt zijn door de crisis gevoelig zijn voor toenadering vanuit het criminele circuit.
adviseert deze groep meer te ondersteunen, in nauwe samenwerking met andere betrokken partners (banken, dienstverleners, accountants). Dat gaat
De Taskforce adviseert ook op de korte termijn extra inspanningen te doen om te voorkomen dat jongeren en jongvolwassenen zich laten verleiden door toenadering vanuit het criminele circuit. Er is een risico dat juist jongeren en jongvolwassenen die hard geraakt zijn door de crisis hier gevoelig voor zijn. De georganiseerde criminaliteit maakt daar misbruik van, bijvoorbeeld door jongeren in te zetten voor hand- en spandiensten. De zorgelijke toename van deze groep kan leiden tot een lang na-ijleffect.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
44
om versterking van hun onderneming, de overstap naar werk in loondienst of
De Taskforce adviseert om (door)startende ondernemers kansen te bieden,
om- en bijscholing en bij het voorkomen en oplossen van schulden. Het doel is
zeker in toekomstbestendige sectoren. De gemeente kan dit ondersteunen
om te voorkomen dat zij een beroep moeten doen op de bijstand voor
door het verstrekken van vergunningen. Ook kan de gemeente de veiligheid
zelfstandigen (bbz-regeling). De Taskforce adviseert ook om specifieke
bevorderen door integriteitsonderzoeken te laten uitvoeren op basis van de
regelingen beter onder de aandacht te brengen bij deze nieuwe groep,
wet Bibob. Hiermee werkt de gemeente aan een gezond ondernemersklimaat
bijvoorbeeld regelingen op het gebied van armoedebestrijding.
voor de middellange termijn.
De overheid is de laatste waar de mkb-ondernemers komen voor hulp. Schakel daarom het netwerk rondom deze ondernemers in om deze groep (beter) te bereiken. Op het midden- en kleinbedrijf heeft de gemeente minder zicht. Deze groep meldt zich niet snel bij de gemeente. De Taskforce adviseert om daarom eerst de groep mkb’ers met financiële problemen beter in beeld te brengen. Gebruik deze verdiepingsslag om gerichte dienstverlening te bieden. De overheid is de laatste waar deze ondernemers komen voor hulp. Schakel daarom het netwerk
3. Mensen met een stapeling van problemen Bij de groep mensen die al achterstanden heeft op verschillende vlakken, komen de gevolgen van de coronacrisis boven op de problemen die er al waren. Daarbij gaat het onder meer om de verslechterde positie op de arbeidsmarkt, gezondheidsproblemen of schulden. Juist voor deze groep is het belangrijk om de eerdere maatregelen voor bestaanszekerheid te versterken. Dat betekent investeren in opleidingen en de voortzetting van de begeleiding naar duurzaam werk.
Door een uitgestelde zorgvraag tijdens de lockdown-periode ontstaat een grotere instroom in de zorg.
rondom deze ondernemers in om deze groep (beter) te bereiken. Door een uitgestelde zorgvraag tijdens de lockdown-periode ontstaat een Ondernemers die door de crisis in de schulden zijn geraakt, zijn net als de
grotere instroom in de zorg. Ook is er een verzwaring van de problematiek
hierboven genoemde groepen mogelijk gevoelig voor toenadering vanuit het
zichtbaar, die naar verwachting verder toeneemt. Het blijft belangrijk om
criminele circuit. Het is van groot belang om een criminele carrière en
voldoende aanvullende zorg te leveren. Ook moet verergering van de proble
investering van crimineel geld in ondernemingen te voorkomen. Deze
matiek voorkomen worden, zodat zorgorganisaties goede zorg kunnen blijven
ondernemers hebben directe ondersteuning nodig, dus het is belangrijk
bieden en de druk op hun eigen medewerkers kunnen beperken.
hiervoor middelen beschikbaar te stellen
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
45
De Taskforce adviseert daarnaast om een deel van de extra financiële middelen vanuit het Rijk voor welzijn in coronatijd beschikbaar te stellen aan initiatieven voor kwetsbare groepen in de stad. Dat betekent extra ondersteuning voor mensen die psychisch kwetsbaar zijn, voor mensen die begeleiding nodig hebben op het gebied van leefstijl en voor mensen met een verstandelijke beperking. De toename van de vraag naar zorg in combinatie met de tekorten in de jeugdzorg en wmo (wet maatschappelijke ondersteuning) vragen om een onverminderde lobby naar Den Haag voor voldoende financiële middelen. Daarnaast werkt de gemeente aan het beheersbaar houden van de zorgkosten op de (middel-)lange termijn.
4. Versterken van de veilige en leefbare stad De toenemende signalen over polarisatie bij bepaalde groepen en personen door gebrek aan perspectief en (gevoel van) ervaren onrecht (anti-overheids
Ook de verontrustende stijgende trend van cybercrime moet op korte termijn
sentimenten) zijn zorgelijk. Het gaat om problematiek die versterkt is door
worden tegengegaan. Cybercrime en fraude zijn met een opmars bezig.
corona en ook langdurig zal doorwerken.
Deze vormen van criminaliteit hebben in de coronatijd een extra grote groei doorgemaakt, omdat criminele organisaties misbruik maken van de
Er zijn op de korte termijn extra maatregelen nodig om de polarisatie verder
kwetsbaarheid van de digitalisering van de samenleving. Met name bij
tegen te gaan. Die vormen een aanvulling op eerder genomen maatregelen
afhankelijke groepen als ouderen slaan zij hard toe, maar ook bedrijven en
om bestaanszekerheid te versterken en daarmee het perspectief te
kleine ondernemers zijn slachtoffers.
verbeteren. De Taskforce adviseert om vanuit de gemeente hier extra op in te zetten. Daarbij zijn ook betrokkenheid en geld vanuit het Rijk nodig.
Met trainingen en voorlichting op het gebied van digitale weerbaarheid kan deze negatieve ontwikkeling gekeerd worden. Er zijn al extra stappen genomen, maar de versterking van de digitale weerbaarheid dient nu extra aandacht te krijgen. De technologie en digitale afhankelijkheid ontwikkelen zich snel en criminelen liften daarop mee.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
46
3.3 Samen werken aan een krachtige stad De coronacrisis zet de gemeentelijke organisatie onder druk. Maar de
De stad is deel van de oplossing om uit de crisis te komen.
organisatie is ook tot veel goede dingen in staat. De samenwerking tussen de gemeentelijke organisatie en partners in de stad is intensiever geworden.
De crisis zal nog een lange schaduw over de stad werpen, wat betekent dat
Het werken vanuit opgaven in de stad heeft een impuls gekregen, zowel
de effecten ook de komende jaren op allerlei terreinen nog merkbaar zullen
intern als met partnerorganisaties.
zijn. Het is belangrijk om bij alle stappen steeds te kijken door de bril van herstel: hoe draagt een initiatief of activiteit daar het meest aan bij? Als daar
De Taskforce vindt het waardevol om die intensievere samenwerking door te
geen overtuigend antwoord op is, kan een initiatief ook een langzamer tempo
zetten en de opgedane leerervaringen vast te houden. Hetzelfde geldt voor
worden uitgevoerd.
de vele initiatieven die vanuit de stad genomen zijn. Ook die energie wil de Taskforce vasthouden en versterken. De gemeente kan daaraan bijdragen
Als er radicale keuzes nodig zijn, dan is dit het moment om door te pakken.
door die initiatieven te erkennen en extra te waarderen.
Dat geldt voor maatregelen die sterk bijdragen aan de weg uit de crisis. Uitstel van deze ingrepen leidt tot afname van het benodigde draagvlak.
Deze samenwerkingsverbanden bieden daarnaast een goed uitgangspunt om samen ook vorm te geven aan het herstel: de stad is deel van de oplossing
Het is van belang dat de gemeentelijke organisatie voldoende toegerust is
om uit de crisis te komen. De veerkracht van de stad wordt het beste benut
om de groei van de stad goed te begeleiden, juist ook na de crisis. De inzet
als er ook breed gedeeld eigenaarschap is in de stad.
van medewerkers is daarbij hard nodig. Zorg daarbij ook voor mensen die in staat zijn om tot goede samenwerking te komen met partners in de stad en
Tegelijkertijd wordt in een crisis meer gekeken naar het leiderschap van de
bruggen kunnen slaan. Er zijn mensen nodig die strategische doorbraken
overheid. Dit vraagt van bestuur en organisatie om actiever aan tafels in de
kunnen ontwerpen en begeleiden. Bovendien heeft de crisis veel gevraagd
stad deel te nemen, ook daar waar de verantwoordelijkheid niet in de eerste
van de organisatie. Het is voor de organisatie van wezenlijk belang dat er
plaats bij de gemeente ligt. De kwaliteit van de herstelaanpak wordt sterk
focus komt op het herstel.
bepaald door het vermogen om snel te kunnen handelen. Dit vraagt duidelijke aanwezigheid in de stad, kort samen te vatten als: ‘eropaf’.
Bij diverse gewenste veranderingen kan de gemeentelijke organisatie ook zelf het goede voorbeeld geven. Denk hierbij aan het stimuleren van thuiswerken en het gebruik van slimme digitale oplossingen om de mobiliteit terug te dringen.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
47
3.4 Investeringen in herstel en veerkracht
Het is belangrijk om de bestaande middelen gericht in te zetten en
Naar aanleiding van de coronacrisis heeft de gemeenteraad bij de begroting
programma’s als die van partners in de stad.
aansluiting te zoeken bij bestaande programma’s, zowel de gemeentelijke
2021 vier herstelmaatregelen voorgesteld. Deze maatregelen zijn gericht op het behoud van essentiële voorzieningen, de versterking van bestaans
De Taskforce adviseert een begrotingsstrategie te kiezen waarbij men blijft
zekerheid, investeringen in opleiding en begeleiding naar werk van mensen
investeren in herstel en veerkracht en daarbij enig risico te nemen. Daarnaast
die werkloos zijn geworden. Als vierde onderdeel gaat het om (extra)
adviseert de Taskforce om op dit moment niet structureel fors te bezuinigen
investeringen in projecten die de leefbaarheid in de stad vergroten en
op zaken die het herstel van de stad bevorderen. Bezuinigen in crisistijd
werkgelegenheid opleveren.
werkt herstel tegen, terwijl het juist nu belangrijk is om de bestaande veerkracht te benutten. Blijf ook investeren in de grote veranderopgaven
De Taskforce adviseert om deze herstelmaatregelen te behouden en volop
(energie, mobiliteit, wonen, werk), juist daar waar dit ook bijdraagt aan de
door te zetten én gericht te kijken waar de flexibiliteit benut kan worden
leefbaarheid en kansengelijkheid in de stad.
om de specifiek genoemde groepen in dit adviesrapport te ondersteunen. De stad kan dit niet alleen. Daarom zijn herstelmiddelen van het Rijk nood zakelijk. De Taskforce geeft het nadrukkelijke advies om op korte termijn concrete voorstellen te doen voor het aantrekken van extra middelen vanuit (herstel-)fondsen van Rijk, provincie en EU. De investeringsstrategie van de Ruimtelijke Strategie Utrecht biedt hiervoor een belangrijke basis. Kijk ook naar de bredere thema’s die in die fondsen worden benoemd, zoals werk gelegenheid, betaalbare woningbouw en zorg. Benut hierbij de samenwerking op regionaal niveau (provincie, ROM, EBU etc.) en netwerken (G4, VNG, IPO, Randstad) om gezamenlijk op te trekken richting het Rijk, maar durf ook nieuwe samenwerkingsverbanden aan te gaan om gerichte doelen te bereiken.
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
48
Perspectief voor de stad
Investeer in gezonde groei en langjarige veranderingen
Versterk de veerkracht van specifieke groepen
1. Investeer in een toekomstbestendige binnenstad
1. Meer aandacht voor jongeren en jongvolwassenen
2. Versterk de openbare ruimte
2. Ondersteun zzp’ers en kleine ondernemers in getroffen branches
3. Zet in op een vitaal voorzieningenniveau
3. Richt de focus op mensen met een stapeling van problemen
4. Ondersteun de vernieuwende ondernemer
4. Versterk de veilige en leefbare stad
5. Benut de kantoorleegstand 6. Zet in op hervormingen op het gebied van onderwijs en arbeidsmarkt
Advies: samenwerken aan herstel en veerkracht
Gemeente Utrecht
49
Bijlagen
Bijlagen
Gemeente Utrecht
50
Gebruikte bronnen
I&O Research 2020, Maastricht UMC+, 2020
Palaces for the people, Eric Klinenberg, 2020
ResearchNED, 2021
A daily diary study on adolescents’ mood, empathy, and prosocial behaviour during the covid-19 pandemic, Eveline Crone, 2020
The impact of COVID-19 on the mental health of adolescents and youth, Unicef, 2020 Literatuuronderzoek VG, Resultaten impact corona op gezondheid, januari 2021 Commissie Actuele Nederlandse Suïcideregistratie; februari 2021 Landelijk onderzoek van de Kindertelefoon; januari 2020 Onderzoek Nederlandse Verenigingen voor Anesthesiologie en Heelkunde, 2020
Meer informatie over de recente ontwikkelingen in Utrecht en achterliggende cijfers zijn te vinden in de Utrecht Monitor en Utrecht in Cijfers.
Bijlagen
Prinstein, et al., 2016; Seyle et al., 2013; Olteanu et al., 2011 Coping After Disaster (psychiatry.org), Mariëtte Boon & Liesbeth van Rossum, LUMC, 2020 https://www.psychiatry.org/patientsfamilies/coping-after-disaster-trauma Behavioral Health - Healthy, Resilient, and Sustainable Communities After Disasters (nih.gov): https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ books/NBK316541/
RIVM Impact van de eerste COVID-19 golf op de reguliere zorg en gezondheid: https://www.rivm.nl/nieuws/ eerste-covid-19-golf-heeft-grote-impactop-reguliere-zorg-en-gezondheid
Wegvallen eindtoets in het basisonderwijs, DUO
Covid-19 and the social determants of health, Rollston en Galea; juni 2020
The Economic Impacts of Learning Losses, Oxford University
Roeline G. Kuijer & Jessica A. Boyce (2012) Emotional eating and its effect on eating behaviour after a natural disaster. In: ScienceDirect: https://www. sciencedirect.com/science/article/abs/ pii/S0195666312000888?via%3Dihub
Kindermishandeling tijdens de eerste lockdown, Universiteit Leiden
Learning inequality during the COVID-19 pandemic, Oxford University
Lessen uit de lockdown, Didactief Huishoudens brengen exceptioneel veel geld onder bij banken in 2020, De Nederlandse Bank; 29 januari 2021
COVID-19 en schuldenproblematiek in Nederland, Deloitte en SchuldenlabNL; 16 juni 2020 Derde coronapeiling: Weinig mogelijk heden om inkomensterugval op te vangen, Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Een vijfde van de Nederlanders ervaart inkomensterugval, Nibud; 3 april 2020 https://www.nibud.nl/beroepsmatig/ nibud-een-vijfde-van-de-nederlanderservaart-inkomensterugval Kwetsbaarheid én veerkracht bij aanvragen van een Tozo-uitkering, Kromhout, M. et al., HU; januari 2021. COVID-19 actieplan Mkb, Deloitte en SchuldenlabNL; januari 2021 Derde impactmeting corona ondernemers regio Utrecht, I&O Research; januari 2021 Kwetsbare groepen lopen grootste risico op werkverlies en armoede, Sociaal en Cultureel Planbureau; juli 2020 Corona en de betekenis van het Culturele leven, Sociaal en Cultureel Planbureau; november 2020 SCP Coronakompas over kwaliteit van leven en samenleving tijdens de coronacrisis, Sociaal en Cultureel Planbureau; oktober 2020
Gemeente Utrecht
51
Onze samenleving in tijden van corona, Sociaal en Cultureel Planbureau; december 2020 Ruim 3 procent meer bijstandsontvangers in 2020, Centraal Bureau voor de Statistiek Het effect van het wegvallen van het zelfstandigeninkomen, Centraal Bureau voor de Statistiek Locatus, UWV, SBB, CBS/EBB, PAR, CPB, BCG, Provincie Utrecht, GU (W&I, EZ, Interne COVID-19-monitor) Kleine ondernemers en hun ondersteuningsbehoeften. Hogeschool Utrecht; januari 2021 Onzekerheid en hoop: Bedrijvendynamiek in 2020. J van Dijk & E. Stam, Universiteit Utrecht; maart 2021 Perspectief op herstel, Advies Denktank Coronacrisis, SER; januari 2021 Retail: Ontwikkeling leegstand: Ondanks corona stijgt winkelleegstand in Nederland nauwelijks, Locatus Veerkracht op de proef gesteld, Planbureau voor de Leefomgeving Kapitaal: Innovatie in tijden van corona, Nyenrode.nl
Monitor Creatieve Industrie 2019, Media Perspectives; 13 januari 2020 The cultural and creative economy before and after the COVID-19 crisis, EY, GESAC, Rebuilding Europe, januari 2021 Survey on Stage, Kunsten ’92; juni 2020 Monitor Impact Coronacrisis #16, 16 februari 2021, Provincie Utrecht Cultuursector: routekaart mist exit-strategie en perspectief, NRC; 3 februari 2021 Taskforce: nieuwe routekaart biedt cultuur sector weinig perspectief, Kunsten ‘92 Cases rapport noodsteun Utrecht Berenschot; september 2020 Onderweg naar overmorgen, Raad voor Cultuur; november 2020 Gevolgen coronacrisis voor sportverenigingen, stand van zaken, Mullier Instituut, najaar 2020 Het sport- en beweeggedrag van Young Urban Professionals tijdens de coronamaatregelen en hun verwachtingen voor de toekomst, Mullier Instituut, 2020 Utrecht Convention Bureau Jaarverantwoording IVP 2020
Nevi.nl
Politie jaarcijfers 2020
Kleinbedrijf Index, Qredits, ONL en Hogeschool Utrecht
MMA-meldingen 2020
Bijlagen
De verdeelde samenleving. De maat schappelijke impact van COVID-19 in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam & Nederland, Erasmus School of Social and Behavioural Sciences & Kenniswerkplaats
Gezond Stedelijk Leven voor Iedereen, Gemeente Utrecht, 2020
Leefbare Wijken, december 2020
Ontwikkeling bijstandsbestand, Gemeente Utrecht
Horizonscan Nationale Veiligheid 2020, Analistennetwerk Nationale Veiligheid, RIVM, oktober 2020
Trendrapportages coronavirus, Gemeente Utrecht
Samen zijn we Utrecht, raadsbrief Gemeente Utrecht; 14 januari 2020
Heb jij een leegstaand pand in de Utrechtse binnenstad gezien? Geef het aan op deze kaart, Duic.nl
Veerkracht in coronatijd, raadsbrief Gemeente Utrecht; 11 februari 2021
Verzwaring lockdown raakt kwetsbare werkenden hard, Planbureau voor de Leefomgeving
Atlas voor Gemeenten (2020), De 50 grootste gemeenten van Nederland op 50 punten vergeleken; Uitgave 2020, thema Sport
Meerderheid kiezers noemt klimaat belangrijk voor stemkeuze, I&O Research Tot € 600 miljoen per jaar nodig voor Klimaatakkoord, VNG Duurzaam investeren populairder in tweede golf, Stadszaken.nl ING: grotere mkb-bedrijven gebruiken coronacrisis om te verduurzamen, NOS What can we learn from past pandemic episodes? Iata.org Aanbieders hypotheken voeren een renteoorlog, NRC Groen herstel: Groen uit de crisis, Raad voor de leefomgeving en Infrastructuur
Rabobank, Universiteit Utrecht (2019), Brede welvaart pas na tien jaar boven niveau van voor de economische crisis. Utrecht: RaboResearch, Universiteit Utrecht; juni 2019 Rabobank, Universiteit Utrecht (2021), Laat herstel brede welvaart niet weer tien jaar duren. Utrecht: RaboResearch, Universiteit Utrecht; maart 2021 Bewonerspanel Utrecht, 2020 en 2021 Utrecht Monitor, maart 2021, www.utrecht-monitor.nl Centraal Economisch Plan 2021, CPB; 31 maart 2021
Gemeente Utrecht
52
Dataset figuren
FIGUUR 1. Positie van 8 grootste gemeenten binnen woonaantrekkelijkheidsindex 2020 (tussen haakjes 2019) stad
totale index
1. bereikbaarheid banen
2. cultureel aanbod
3. veiligheid
4. koopwoningen
5. nabijheid natuur
6. culinaire kwaliteit
7. Universiteit
8. historisch karakter
Amsterdam
1 (1)
1 (1)
1 (1)
50 (50)
50 (50)
11 (11)
1 (1)
1 (1)
2 (2)
Rotterdam
16 (12)
13 (9)
21 (20)
49 (49)
49 (49)
24 (24)
4 (5)
3 (3)
7 (7)
Den Haag
9 (6)
4 (2)
14 (12)
46 (46)
45 (45)
32 (32)
17 (14)
12 (12)
4 (4)
Utrecht
2 (2)
2 (3)
2 (2)
20 (20)
40 (41)
2 (2)
26 (24)
1 (1)
6 (6)
Eindhoven
14 (13)
27 (27)
9 (7)
47 (48)
41 (40)
26 (26)
8 (15)
3 (3)
33 (33)
Groningen
27 (28)
42 (42)
4 (9)
42 (45)
46 (47)
15 (14)
27 (21)
3 (3)
9 (9)
Tilburg
24 (21)
29 (28)
17 (13)
41 (42)
34 (34)
25 (25)
35 (31)
3 (3)
29 (29)
Almere
36 (41)
19 (25)
50 (50)
21 (23)
3 (4)
14 (15)
42 (44)
12 (12)
49 (49)
1. Indexcijfer voor aantal banen dat binnen acceptabele tijd te bereiken is (per auto en OV); 1=hoogste aantal, 50=laagste aantal. 2. Jaarlijks aantal uitvoeringen in de podiumkunsten per 1.000 inwoners; 1=hoogste aandeel, 50=laagste aandeel. 3. Samengesteld indexcijfer op basis van geweldsmisdrijven en vernielingen; 1=laagste aandeel, 50=hoogste aandeel. 4. Aantal koopwoningen als percentage van de woningvoorraad; 1=hoogste aandeel, 50=laagste aandeel. 5. Nabijheid van natuurgebieden. 6. Indexcijfer voor de kwaliteit van de restaurants in de gemeente; 1=hoogste kwaliteit, 50=laagste kwaliteit. 7. Aanwezigheid van een universiteit. 8. Percentage vooroorlogse woningen (met bouwjaar vóór 1945); 1=hoogste aandeel, 50=laagste aandeel.
In deze tabel is te zien dat Utrecht de tweede plaats op de woonaantrekkleijkheidsindex vooral te danken heeft aan de aanwezigheid van Universitair onderwijs, de nabijheid van natuur, de bereikbaarheid van banen en het cultureel aanbod. Bron: Atlas voor gemeenten
Bijlagen
Gemeente Utrecht
53
FIGUUR 2. Ontwikkeling Bruto Binnenlands Product Nederland % verandering in volume ten opzichte van vorige kwartaal
FIGUUR 3. Stand aantal huishoudens met bijstand per week gemeente Utrecht Week
2019
2020
2021
-1,6%
1
9626
9343
9807
-8,4%
3
9623
9336
9816
0,3%
7,7%
5
9662
9331
9791
0,5%
-0,1%
7
9644
9307
9
9655
9317
11
9658
9340
13
9651
9407
15
9646
9453
17
9657
9512
19
9644
9552
21
9604
9599
23
9599
9649
25
9589
9682
27
9582
9715
29
9564
9733
31
9526
9743
33
9498
9757
35
9476
9749
37
9432
9724
39
9386
9718
41
9348
9697
43
9325
9670
45
9309
9682
47
9294
9721
49
9294
9742
51
9322
9728
2019
2020
1 kwartaal
0,5%
2e kwartaal
0,4%
3 kwartaal 4e kwartaal
e
e
In deze tabel is te zien dat het Bruto Binnenlands Product in het tweede kwartaal van 2020 sterk daalde en in het derde kwartaal sterk steeg. Bron: CBS (Voorlopige cijfers)
53
9790
In deze tabel is te zien dat het aantal huishoudens met bijstand in de gemeente Utrecht gestegen is. Bron: gemeente Utrecht
Bijlagen
Gemeente Utrecht
54
FIGUUR 4. Aantal ziekenhuisopnames en overledenen per 100.000 inwoners met het nieuwe coronavirus (COVID-19) in de G4-gemeenten en NL in 2020 Stad
Ziekenhuisopnames
Overledenen
Utrecht
204
52
Amsterdam
256
58
Rotterdam
346
103
Den Haag
250
77
Nederland
202
66
In deze tabel is te zien dat Utrecht een lagere sterfte heeft dan gemiddeld als gevolg van Covid-19. Bron: RIVM
FIGUUR 5. Is de sfeer in uw huishouden veranderd sinds de maatregelen om het coronavirus te bestrijden? April 2020
Nee
Ja, in positieve zin
Ja, in negatieve zin
Weet niet/geen mening
Totaal
56%
23%
13%
9%
Ik woon alleen
65%
9%
12%
14%
Ik woon samen, zonder kind(eren)
61%
23%
9%
6%
Ik woon samen, met kind(eren)
44%
31%
16%
8%
ik woon alleen, met kind(eren
43%
36%
15%
7%
ik woon bij mijn ouders/verzorgers
48%
36%
10%
7%
16 t/m 29 jaar
50%
30%
10%
10%
30 t/m 39 jaar
50%
27%
12%
11%
40 t/m 54 jaar
53%
24%
14%
8%
55 t/m 64 jaar
60%
20%
13%
7%
65+
69%
12%
11%
9%
Totaal
57%
13%
21%
8%
Ik woon alleen
64%
4%
20%
12%
Ik woon samen, zonder kind(eren)
61%
16%
16%
7%
Ik woon samen, met kind(eren)
48%
18%
27%
7%
ik woon alleen, met kind(eren
49%
13%
29%
9%
ik woon bij mijn ouders/verzorgers
36%
7%
50%
7%
16 t/m 29 jaar
46%
19%
26%
9%
30 t/m 39 jaar
51%
17%
20%
11%
40 t/m 54 jaar
51%
15%
26%
7%
55 t/m 64 jaar
62%
10%
21%
7%
65+
69%
9%
14%
9%
Februari 2021
De meest recente peiling (februari 2021) toont een forse verslechtering van sfeer in Utrechtse huishoudens ten opzichte van april 2020. Bron: Bewonerspanel, gemeente Utrecht
Bijlagen
Gemeente Utrecht
55
FIGUUR 6. Zelfgerapporteerde verandering in huishoudensinkomen sinds begin 2020, mensen van 18-66 jaar, oktober 2020 (in procenten, n (totaal) = 1333) totaal 18-66-jarigen
Vast
tijdelijk/flex
zelfstandige
werkloos
niet-werkend & niet-werkloos
0-2 sterk verbeterd
6,2
5,5
16,6
14,7
1,1
1,8
3-4
13,3
14,3
16,0
11,6
4,3
12,0
5 niet veranderd
57,3
61,3
36,5
36,2
53,1
63,4
6-7
15,1
13,7
22,5
22,1
13,8
13,2
8-10 sterk verslechterd
8,0
5,2
8,3
15,4
27,5
9,5
In deze tabel is te zien dat er huishoudens zijn die er financieel op achteruit zijn gegaan. Tegelijkertijd is er een aanzienlijke groep huishoudens met een stabiel of groeiend inkomen. Bron: SCP
Bijlagen
Gemeente Utrecht
56
FIGUUR 7A. Wat is er sinds 12 maart 2020 gebeurd met uw eigen inkomen? zal sterk of licht verbeteren
FIGUUR 7B. Wat verwacht u dat de komende zes maanden gebeurt met uw eigen inkomen?
zal niet veranderen
zal sterk of licht verslechteren
weet niet/geen mening
zal sterk of licht verbeteren
zal niet veranderen
zal sterk of licht verslechteren
weet niet/geen mening
Apr-'20
3%
82%
14%
1%
Apr-'20
10%
64%
21%
6%
Jun-'20
7%
78%
14%
1%
Jun-'20
14%
67%
16%
4%
Sep-'20
14%
71%
14%
1%
Sep-'20
17%
63%
16%
4%
Feb-'21
24%
59%
15%
1%
Feb-'21
18%
67%
11%
3%
In deze tabellen is te zien dat er zowel mensen zijn met een verslechterd inkomen als mensen met sterk of licht verbeterde inkomens. Bron: Bewonerspanel, gemeente Utrecht
FIGUUR 8. Aandeel per leeftijdsgroep dat aangeeft psychisch gezond te zijn Maandelijkse meting onder Nederlandse bevolking, Ronde 1 (R1) april 2020 tot Ronde 10 (R10) februari 2021 16-24
25-39
40-54
55-69
70+
Totaal
R1
73,1
80,3
84,6
87,4
91,7
85,9
R2
67,9
80,8
83,9
87
93
85,9
R3
67,2
82,5
85
87,7
93
86,7
R4
68,4
86
87,3
88,5
92,8
88,4
R5
81,2
86,2
87,9
90,1
93,5
89,6
R6
67,4
82
88,8
89,8
92,8
88,3
R7
63,2
79,4
84,2
88,2
93,1
86,2
R8
53,5
75,8
84
87,4
93,2
84,7
R9
61,7
75,8
84,1
87
91,7
84,7
R10
50,5
71,5
81,4
86,4
92
83,2
In deze tabel is te zien dat de psychische gezondheid sinds corona vooral is afgenomen onder jongere leeftijdsgroepen. Bron: RIVM
Bijlagen
Gemeente Utrecht
57
FIGUUR 9A. Ik ervaar meer saamhorigheid in de samenleving
FIGUUR 9B. Ik zet mezelf extra in voor anderen
(helemaal) mee eens
niet mee eens/ niet mee oneens
(helemaal) niet mee eens
(helemaal) mee eens
niet mee eens/ niet mee oneens
(helemaal) niet mee eens
Apr-'20
58%
28%
14%
Jun-'20
39%
37%
24%
Apr-'20
38%
40%
22%
Jun-'20
29%
46%
25%
Sep-'20
20%
35%
Feb-'21
18%
36%
46%
Sep-'20
26%
47%
26%
46%
Feb-'21
30%
45%
26%
In deze tabellen is te zien hoe mensen saamhorigheid in de samenleving ervaren en zichzelf inzetten voor anderen. Bron: Bewonerspanel Utrecht
FIGUUR 10. Draagvlak corona-maatregelen Nederlandse bevolking Ronde 1 (R1) april 2020 tot Ronde 10 (R10) februari 2021 categorie
R1
zoveel mogelijk thuis werken
R2
R3
R4
86%
79%
1,5 meter afstand houden
94%
93%
86%
thuis maximaal aantal bezoekers en 1,5 meter afstand
86%
80%
69%
R5
R6
R7
R8
R9
R10
74%
79%
84%
83%
86%
81%
80%
87%
92%
92%
92%
89%
79%
78%
74%
79%
57%
72%
64%
74%
86%
86%
86%
76%
79%
82%
80%
76%
70%
buitenshuis maximaal 2 personen of 1 huishouden mondkapje in publieke binnenruimtes testen bij verkoudheidsklachten
74%
sport alleen of met 2 personen, buiten op 1,5 meter afstand
84%
Deze tabel over het draagvlak van de corona-maatregelen toont dat de contactmaatregelen in draagvlak verliezen. Bron: RIVM
Bijlagen
Gemeente Utrecht
58
FIGUUR 11. Prijsindex bestaande koopwoningen, per kwartaal Ontwikkeling t.o.v. voorgaand jaar
FIGUUR 12. Verwacht u in het jaar nadat de coronamaatregelen zijn opgeheven het volgende vaker, even vaak of minder vaak te doen dan voor corona (dus vóór 12 maart 2020)?
2019
Utrecht
Nederland
omschrijving
vaker
minder vaak
1 kwartaal
11,2%
7,9%
thuiswerken
46%
9%
2e kwartaal
9,7%
7,2%
wandelen in de buurt van mijn huis
37%
8%
3 kwartaal
8,5%
6,3%
bezoek aan familie, vrienden, kennissen
34%
3%
4e kwartaal
7,7%
6,2%
wandelen en ontspannen in groengebieden aan de rand van de stad
33%
3%
1e kwartaal
8,1%
6,6%
dagje uit of vakantie in eigen land
31%
4%
2e kwartaal
8,9%
7,5%
bezoek aan restaurant of café
30%
5%
3e kwartaal
10,1%
8,1%
wandelen en ontspannen in de stadsparken
28%
6%
4e kwartaal
10,2%
8,8%
geven van huisfeestjes, familiefeestjes
25%
5%
bezoek aan een festival of cultuur evenement
24%
5%
winkelen in de binnenstad
18%
16%
gebruik fiets
16%
3%
online winkelen
16%
20%
gebruik openbaar vervoer
15%
20%
gebruik eigen auto
11%
15%
reizen met het vliegtuig (voor werk of vakantie)
11%
33%
mezelf vrijwillig inzetten voor anderen
8%
3%
gebruik deelauto
2%
2%
e
e
2020
In deze tabel is te zien dat de huizenprijzen van bestaande koopwoningen in Utrecht de afgelopen 2 jaar elk kwartaal harder stegen dan gemiddeld in Nederland. Sinds corona stijgen de huizenprijzen harder. Bron: NVM
Uit deze tabel blijkt dat een jaar corona een grote invloed lijkt te hebben op het gedrag van mensen nadat de beperkende maatregelen zijn opgeheven. Bron: Bewonerspanel februari 2021, gemeente Utrecht
Bijlagen
Gemeente Utrecht
59