Actieagenda Utrechtse Economie

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026 utrecht.nl/ ondernemen

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Inhoudsopgave Voorwoord3 Samenvatting4 Inleiding6 Verantwoording9 Doelen actieagenda economie 11 1. Basis op orde 2. Een aantrekkelijk ondernemersklimaat 2.1 Werkgelegenheid groeit mee met de stad 2.2 Aantrekkelijke stad met sterke wijkeconomie

12 16 18 24

3. Een weerbare en wendbare arbeidsmarkt 3.1 Ondersteunen grote maatschappelijke transities 3.2 Toekomstbestendige vaardigheden en banen

29 32 35

4. Toekomst-­bestendige Utrechtse economie 4.1 Sterke ondernemers 4.2 Groei in toekomstbestendige sectoren 4.3 Ambitie: circulaire stad in 2050

39 40 43 48

Bijlagen51 Bijlage A: Resultaten arbeidsmarkt 2020 – nu 52 Bijlage B: Visies en beleidsnota's 53

2

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Voorwoord Onze ambitie voor Utrecht is een gezonde economie, waarin werkgelegenheid en ondernemerschap samengaat met zorg voor onze leefomgeving en inwoners. In deze actieagenda vertalen we de ambitie van het coalitieakkoord 2022 – 2026 in concrete acties. We volgen daarbij de aanbeveling van de Rekenkamer die in haar rapport ‘De balans opmaken’ adviseerde een samenhangend overzicht op te stellen van de gemeentelijke inzet op economie. We streven naar een economie die perspectief en kansen biedt en zo ongelijkheid in onze stad tegengaat. Een gezonde economie die voorwaarden schept voor goede voorzieningen, welvaart en welzijn voor de Utrechter. Daarom blijven we de komende jaren investeren in de economie van Utrecht. We streven naar werkgelegenheid en bedrijvigheid die passen bij de toekomstige opgaven en duurzame toekomst van de stad. Uitgangspunt is dat een goed functionerende Utrechtse economie een belangrijke bijdrage levert aan de maatschappelijke uitdagingen: energietransitie, circulaire economie, digitalisering, toegang tot zorg en een toekomstbestendige arbeidsmarkt. De Utrechtse economie kent momenteel uiteenlopende uitdagingen. Een groeiende groep inwoners heeft geen baanzekerheid, veel mkb-bedrijven zitten – mede als gevolg van corona – in zwaar weer en er zijn grote tekorten aan werknemers in sectoren die cruciaal zijn voor onze maatschappij (zoals de zorg).

Stijgende

vastgoedprijzen, verdringing op de bedrijfshuisvestingsmarkt door grootschalige logistiek en gebrek aan uitbreidingsruimte zetten startende ondernemers en bestaande mkb-bedrijven klem. En ook het werken zelf verandert, mede door toenemende digitalisering. Er zijn structurele tekorten aan ICT-medewerkers, leerkrachten, zorgmedewerkers en medewerkers in de bouw en techniek. Deze tekorten nemen de komende jaren verder toe. Deze uitdagingen vragen om bewuste keuzes. Alleen zo kunnen we succesvol werken aan een toekomstbestendige Utrechtse economie met een aantrekkelijk ondernemersklimaat, waar ieders talenten worden benut. We investeren de komende jaren in het opleiden van inwoners en in het ondersteunen van honderden werkgevers en bedrijven die bijdragen aan gezond stedelijk leven. Denk aan Greencycl, Wastewatchers en Beelen Next, de circulaire bouwhub op bedrijventerrein Lage Weide, waar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt worden opgeleid.

Met deze actieagenda laten we zien hoe we de kansen vergroten voor ondernemers die aansluiten bij de ambities van Utrecht en die baanzekerheid bieden voor de lange termijn. Ik dank alle ondernemers en partners die hebben meegedacht over deze agenda en kijk ernaar uit om hier gezamenlijk onze schouders onder te zetten. Susanne Schilderman Wethouder Economische Zaken

We ondersteunen initiatieven die kleur geven aan onze stad. Bijvoorbeeld via het Ondernemersfonds Utrecht, dat al 10 jaar ondernemers aan elkaar verbindt en ondernemersinitiatieven mogelijk maakt. Of Morgen Mooier Maken, dat onze binnenstad levendig houdt.

3

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Samenvatting De stad Utrecht is het hart van de meest competitieve regio van Europa. Dat is fantastisch. Maar onze welvaart is niet vanzelfsprekend, ongelijkwaardig verdeeld en schept daarom verplichtingen.

Dit uitvoeringsplan gaat uit van bestaande kaders (zoals de Ruimtelijke Structuurvisie Utrecht 2040 en de Regionaal Economische Agenda 2020 – 2027) en bevat geen nieuw beleid. Wel kondigen we op een aantal thema's nieuw beleid aan.

De Actieagenda Utrechtse economie illustreert wat we willen doen om die sterke Utrechtse economie toekomstbestendig te maken. Wat we doen om de Utrechtse bevolking daarvan te laten profiteren en wat we deze coalitieperiode in gang zetten om het ondernemersklimaat aantrekkelijk te houden.

Basis op orde We brengen de basis op orde: gemeentelijke dienstverlening aan ondernemers die het zwaar hebben, versterking van onze uitvoeringscapaciteit, meer onderzoek en evaluaties. We bouwen actief aan de dialoog met Utrechtse ondernemersnetwerken.

De actieagenda Utrechtse economie is een uitvoeringsplan en maakt inzichtelijk hoe we de ambitie van het coalitieakkoord 2022 – 2026 in concrete acties vertalen. Onze ambitie voor Utrecht is een gezonde economie, waarin werkgelegenheid en ondernemerschap samengaat met de zorg voor onze leefomgeving en inwoners. Een economie die niet alleen in Utrecht welvaart en gezondheid brengt, maar ook producten en diensten levert die elders in Nederland, de EU en de wereld tot meer welvaart, gezonde mensen en een gezonde leefomgeving leiden. Daarom past het bij onze regio om ons te positioneren als Heart of Health.

Maatschappelijke en economische groei samenbrengen Economische groei is geen doel op zich. We nemen onze verantwoordelijkheid om aan brede welvaart bij te dragen en economische en maatschappelijke waarde bij elkaar te brengen. Daarom sturen we op groei van werkgelegenheid die bijdraagt aan belangrijke maatschappelijke thema's, rekening houdt met de grenzen van de planeet en inclusief is. Het coalitieakkoord geeft prioriteit aan het bestrijden van 3 grote crises: de klimaatcrisis, de kansenongelijkheid en het tekort aan betaalbare woningen. Met onze acties werken we aan een levendige en leefbare stad. De economische kracht van de stad moet bijdragen aan deze maatschappelijke uitdagingen. Utrecht kent tal van ondernemers die daar al concreet invulling aan geven.

We ontwikkelen de ‘Utrechtse Nieuwe Economie Index’ (NEx), en brengen zo de bijdrage van het Utrechts bedrijfsleven aan maatschappelijke doelen in beeld. In de NEx staat onder meer informatie over vergroening van de economie, transparantie van productieketens, het welzijn van Utrechtse werknemers en de impact van sociale ondernemingen in Utrecht. We willen (nog meer) Utrechtse werkgevers in beweging brengen om hierin landelijk voorop te lopen. Aantrekkelijk ondernemersklimaat Utrechters moeten in Utrecht kunnen ondernemen en werkgevers en werknemers moeten in Utrecht passende huisvesting kunnen vinden. We willen de groei van het aantal banen in de pas laten lopen met de groei van de stad. Dat betekent slim gebruik maken van ruimte en verduurzamen En het besef dringt steeds meer door dat we op economisch terrein scherpe keuzes moeten maken: aan welke bedrijven willen we de schaarse ruimte gunnen? We geven prioriteit aan extra ruimte die nodig is voor het vestigen van bedrijven die een belangrijke rol vervullen in de circulaire keten. En ruimte voor versterking van werkgevers in het gezondheidscluster. De binnenstad en wijkcentra veranderen van koopcentra in ontmoetingsplekken. Om deze locaties aantrekkelijk te houden is nieuw instrumentarium nodig.

4

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Acties die in deze Actieagenda aan bod komen: • Aanjagen ondernemersinitiatieven, via Ondernemersfonds Utrecht • Toekomstbestendig maken en verduurzamen van werklocaties • Werken in wijken via beleidsnota Werklocaties en evaluatie Morgen Mooier Maken • Lobby voor aanpassing kantorenbeleid, meer kantoorfuncties op goed bereikbare locaties • Actualiseren hotel- en shortstaybeleid en aanpak aantrekken zakelijk toerisme • Ondersteuning werken in wijken via subsidie vitale winkelgebieden, profielen voor evenementenlocaties, wijkontwikkelmaatschappijen en pilot burenterrassen • Kaders voor standplaatshouders en innovatieve concepten (bijvoorbeeld snelle boodschappenbezorging). Weerbare en wendbare Utrechtse arbeidsmarkt Goed onderwijs, goede zorg, een circulaire economie en de digitale transitie vragen om grote verschuivingen in wat mensen leren en nodig hebben om mee te kunnen in het arbeidzame leven. We willen dat meer mensen soepel overstappen naar beroepen die aan deze opgaven bijdragen. We jagen scholing en leven lang leren aan, stimuleren digitale vaardigheden van de beroepsbevolking en de inclusiviteit op de arbeidsmarkt. Daarom investeren we in krachtenbundeling en opschaling van de vele goede projecten. Acties die in deze Actieagenda aan bod komen: • Een nieuw kader voor onze rol op de arbeidsmarkt voor (middel) lange termijn, met een beleidsnota arbeidsmarkt

• Doorontwikkeling regionale koepels van werkgevers, werknemers, opleiders en overheden (de zogenaamde sectorkoepels), voor opschaling projecten • Regionaal talentfonds voor inwoners, bundeling bestaande regelingen • Lobby naar rijk voor opschaling aanpak goed gekwalificeerde beroepsbevolking. Toekomstbestendige Utrechtse economie Ondernemers hebben te maken met een stapeling van onzekerheden en crises. We willen hen ondersteunen toekomstbestendig te blijven of te worden. Mogelijke belemmeringen nemen we weg en we helpen met anticiperen op veranderingen. Innovatieve bedrijven en talenten die producten en diensten ontwikkelen voor een gezonde en duurzame samenleving benutten we optimaal. Met fondsen en subsidies, gerichte dienstverlening en gebiedsontwikkeling. Elk bedrijf dat bijdraagt aan maatschappelijke opgaven waar Utrecht voor staat, kan op elk gewenst moment in zijn ontwikkelfase ondersteuning vinden. Gemeentelijke dienstverlening aan ondernemers is belangrijker dan ooit. Om ondernemers te ondersteunen maken we het contact zo laagdrempelig mogelijk.

• Stimuleren innovatief ondernemerschap voor maatschappelijke opgaven via de ROM en EU-subsidies • Ondersteunen sociaal ondernemerschap • Vervolgkeuzes economisch in Utrecht Circulair 2050, via visie en beleidsnota • We versterken onze regionale profilering Heart of Health en gebruiken deze om investeringen (publiek en privaat) aan te trekken voor een toekomstbestendige economie. Jaarlijkse update Deze actieagenda heeft een adaptief karakter. Want meerjarig vastleggen van uitvoeringsafspraken past niet bij de grote dynamiek in de economie en arbeidsmarkt. Daarom werken we als volgt: • Jaarlijks herijken we de agenda, op basis van meerdere instrumenten: dialoog met het veld, monitoring, evaluatie van instrumenten en onderzoek. We rapporteren hierover aan de raad • We breiden de monitoring- en onderzoeksaanpak uit, om meer data gestuurd te werken • We benoemden een onafhankelijke Review Council, die jaarlijks in gesprek gaat met interne en externe stakeholders, en advies uitbrengt over eventuele bijstelling van de agenda.

Acties die in deze Actieagenda aan bod komen: • Ondersteuning op maat aan kwetsbare ondernemers, via Ondernemer Centraal • Ondersteuning van het Utrechtse ecosysteem voor starters en groeiers, via o.a. subsidies • Hulp aan arbeidsmigranten, internationale kenniswerkers en hun gezinnen bij aankomst in Utrecht

5

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Inleiding Naar een toekomstbestendige economie Deze actieagenda is een uitvoeringsplan en bevat de acties die wij ondernemen om ondernemers in Utrecht te ondersteunen. Dit doen we vanuit onze ambitie: De Utrechtse economie draagt bij aan een duurzame toekomst van de stad, met werk voor iedereen. Deze ambitie is ontleend aan het coalitieakkoord en de REA. In februari 2020 stemde de Utrechtse gemeenteraad in met de Regionale Economische Agenda Utrecht 2020 – 2027 (REA). De raad besloot de uitgangspunten hiervan verder te concretiseren in gemeentelijk beleid. Met de REA zet de regio Utrecht in op een economie met een maatschappelijke opgave: een toekomstgerichte leefomgeving, gezonde mensen en waardevolle digitalisering. Utrecht wil voorop lopen op andere gemeentes in de transitie naar een toekomstbestendige economie. Een gezonde economie, waarin werkgelegenheid en ondernemerschap samengaan met de zorg voor onze leefomgeving en inwoners. Utrecht ondersteunt hierbij ondernemers die dit het hardst nodig hebben, en wil de beweging naar een toekomstbestendige economie versnellen. Uit landelijk onderzoek blijkt namelijk dat de beweging naar een duurzame en inclusieve economie stagneert.

1

Ondanks dat bedrijven met een groeiende omzet in de afgelopen periode doorgaans hoger scoren op maatschappelijke thema’s. Ook zijn er regionale verschillen én voor het midden- en kleinbedrijf is er veel winst te behalen. In de doelenboom op pagina 11 splitsen we de ambitie in doelen. Deze (sub)doelen hebben een onderlinge samenhang. Want: zonder voldoende ruimte voor bedrijven, is er geen werkgelegenheidsgroei. En zonder werknemers met toekomstbestendige vaardigheden, is er geen groei in toekomstbestendige sectoren. Waar staat de Utrechtse economie nu?1 Een aantal kerncijfers van de Utrechtse economie: • In de gemeente Utrecht ijn er 301.000 banen, behoren 291.150 inwoners tot de potentiële beroepsbevolking en zijn er in totaal 362.000 inwoners • Utrecht is de regio met het hoogste percentage hbo- en universitair afgestudeerden (bron: CBS) • Nederland en is nummer 1 in brede welvaart (en welzijn) (bronnen: CBS en Rabobank)

• Utrecht heeft de krapste arbeidsmarkt van het land en de grootste tekorten in beroepen binnen de zorg • Het tekort aan werklocaties in Utrecht is al jaren groot. Het leegstandspercentage voor kantoren is beneden frictieleegstand (de leegstand die nodig is om de markt te laten functioneren). De huren op bedrijventerreinen zijn fors gestegen als gevolg van de grote vraag naar bedrijfsruimte • Sinds 2015 is het aantal arbeidsplaatsen in de gemeente Utrecht zo’n 22% gegroeid, gemiddeld 3% per jaar. Ook in de recente coronajaren zette deze groei door. De meeste banen zijn in de sectoren zakelijke dienstverlening, transport & communicatie, handel en gezondheidszorg • Het ondernemersklimaat in de regio Utrecht scoort hoog: Utrecht staat bovenaan op de EU-ranglijst van economisch meest competitieve regio’s (zie kader).

Veel van de informatie uit deze paragraaf is terug te vinden in de Utrecht Monitor, onderdeel Economie en Inkomen. Waar andere bronnen zijn gebruikt, wordt de bron vermeld. Cijfers zijn grotendeels lokaal, soms is het regionale niveau relevanter.

6

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Eind maart 2023 maakte de Europese Commissie bekend dat de regio Utrecht de economisch meest competitieve regio van de EU is. Onderzoekers vergeleken 234 Europese regio’s op bijna 70 indicatoren voor het vestigingsklimaat, zoals macro-economische stabiliteit, infrastructuur, onderwijskwaliteit en arbeidsmarkt, arbeidsparticipatie van vrouwen en kansen voor jongeren.

Zorgen en onzekerheden De overkoepelende cijfers over de economie van Utrecht zijn goed. Maar er zijn ook veel zorgen en onzekerheden voor ondernemers. De problemen bij ondernemers nemen sterk toe. En de ondernemersarmoede groeit: kleine ondernemers betalen zichzelf vaak heel weinig uit, omdat financiële ruimte ontbreekt. Oorzaken zijn onder meer gevolgen van de coronacrisis en de terugbetaling van nationale steunmaatregelen, hoge inflatie, de Oekraïne-oorlog, energiecrisis en netcongestie. De sterk gestegen energiekosten treffen vooral productiebedrijven, de logistieke en handelssector en mkb-bedrijven met relatief veel energiekosten, zoals bakkerijen.

Utrecht scoorde het hoogst van alle regio’s, onder meer op de terreinen onderwijs, kracht van publieke instituties en arbeidsmarkt. Utrecht scoort minder hoog als het gaat om R&D door het bedrijfsleven. Deze sector blijft relatief gezien achter, terwijl dit juist een belangrijke component is in het toepassen van innovatie bij het oplossen van maatschappelijke uitdagingen.

Een record van 39% van de mkb’ers in Nederland heeft last van personeelstekort (bron: Staat van het mkb, 2022). Ze geven dit aan als voornaamste belemmering bij zakelijke activiteiten en zeggen hierdoor niet te kunnen groeien. Eerder (tussen 2015 en 2021) schommelde dit percentage tussen de 5% en 25%. Sectoren waar het personeelstekort op dit moment het meest speelt, zijn de zakelijke dienstverlening, vervoer en opslag, ICT, horeca.

Zie ook het nieuwsbericht en het EU-rapport.

Toename betalingsproblemen bij ondernemers Steeds meer ondernemers hebben financiële zorgen en betalingsproblemen. In regionale ondernemerspeilingen (december 2022)2 én in landelijk onderzoek3 zien we deze ontwikkeling terug.

Utrecht economisch meest competitieve regio van Europa

2

Bron: vijfde peiling ondernemerspanel regio Utrecht, I&O.

3

Landelijke flitspeilingen Kleinbedrijf Index, editie 3e kwartaal 2022.

De gestegen prijzen hebben bij 3 op de 10 Utrechtse ondernemers rechtstreeks invloed op de bedrijfsvoering. 5% van de ondernemers heeft ernstige liquiditeitsproblemen door het terugbetalen van eerder ontvangen coronasteun. En maar liefst een kwart van de kleine ondernemers in de provincie Utrecht betaalt zichzelf (in december 2022) al driekwart jaar onder bijstandsniveau uit. Landelijk verdient 36% van de kleine ondernemers minder dan het bijstandsniveau, blijkt uit de Kleinbedrijf Index. Vooral bij kleine bedrijven in de horeca, retail en culturele sector speelt dit sterk. Deze zorgwekkende signalen worden bevestigd door spelers in het veld en door het Rijk. Schuldhulpverlener OverRood geeft aan dat het aantal aanmeldingen dat zij kregen, in het eerste kwartaal van 2023 met 60% is gestegen ten opzichte van het jaar ervoor. Ook het collectief Nederlandse Schuldhulproute meldt een sterke stijging van ondernemers met problematische betalingsachterstanden. Daarnaast berichtte de Rijksoverheid dat zo’n 73.000 van de 266.000 ondernemers die coronasteun ontvingen (ruim 30%), nog niet zijn gestart met de terugbetaling (TOZO, NOW, TVL). Er is € 19 miljard geleend, waarvan nog € 17 miljard moet worden terugbetaald.

7

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Inspelen op de actualiteit In het najaar van 2022 ontvingen we signalen uit ons mkb-netwerk dat ondernemers zoals bakkerijen en stomerijen in de problemen dreigden te komen door de gestegen energielasten. In korte tijd is de regeling ‘Tegemoetkoming energiekosten mkb Utrecht’ opgesteld. Deze energiecompensatieregeling bood mkb-ondernemers ondersteuning bij het betalen van de energienota en een helpende hand bij het verduurzamen en toekomstbestendig maken van hun bedrijf. In een periode van 6 weken vroegen 381 ondernemers de subsidie aan. De energiecompensatieregeling wordt momenteel geëvalueerd. De gemeentelijke programma’s energie en economie zetten bovendien een energiebesparingsregeling op die het mkb stimuleert om op een structurele manier energielasten te verlagen. Via een voucheropenstelling vanuit de EFRO-middelen Kansen voor West II’ kunnen ondernemers met vouchers van maximaal € 1.500,– energiebesparingsmaatregelen te nemen waarmee zij structureel CO2 verlagen.

8

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Verantwoording Totstandkoming Deze actieagenda laat zien hoe beleid in de praktijk wordt vertaald. Het is het uitvoeringsplan van het coalitieakkoord ‘Investeren in Utrecht’ op het gebied van Economie. Hiermee volgen we de aanbeveling op van de Rekenkamer Utrecht. Deze stelde voor een samenhangend overzicht op te stellen van de gemeentelijke acties binnen het programma ‘Economie & Werkgelegenheid voor Iedereen’. Ook beveelde het datagebruik, evaluatie van gebruikte instrumenten en controleerbare doelen aan. Deze actieagenda sturen we bij via monitoring, dialoog met netwerkpartners (zoals het beroepsonderwijs, de ROM en regionale sectorkoepels) en evaluatie, eventueel met voorstellen voor nieuw beleid. Het College actualiseert deze agenda jaarlijks en biedt deze aan aan de gemeenteraad.

Review Council Voor een serieuze opvolging van dit uitvoeringsplan treedt een Review Council op als kritische spiegel. De Review Council bestaat uit Lidewij de Haas – country director Arcadis Nederland, Cees-Jan Pen – lector De Ondernemende Regio bij Fontys Hogeschool en Otto Raspe – Hoofd Raboresearch Regio’s, Innovatie, Duurzaamheid en Ondernemerschap.

Dialoog met bedrijfsleven Utrechtse ondernemers en ondernemersnetwerken zijn in aanloop naar deze actieagenda op diverse manieren betrokken, zowel op het niveau van deelthema’s / projecten als op het niveau van het uitvoeringsplan. Zo heeft afstemming plaatsgevonden met het mkb-netwerk Utrecht. Daarnaast vond een ondernemersavond plaats, waar is gesproken over doelen en invulling van het uitvoeringsplan. Uitkomsten zijn in het plan verwerkt.

Jaarlijkse update naar de raad In deze actieagenda zijn in de tabellen onder de paragrafen schematisch alle acties weergegeven die we willen uitvoeren. Ze zijn gegroepeerd per doelstelling en per subdoel. Bij elke actie is aangegeven hoe deze vorm krijgt en hoe we de raad erover informeren. Een aantal acties start pas na goedkeuring van de raad, omdat het voornemens voor nieuw beleid zijn.

Jaarlijks spreken de leden van de Review Council met interne en externe stakeholders en brengen zij advies uit over het vervolg van het uitvoeringsplan. Vanuit hun achtergrond en expertise geven zij een frisse blik en inspiratie. De uitkomsten van de jaarlijkse review verwerken we in de updates van dit uitvoeringsplan.

De raad ontvangt vanaf nu jaarlijks een update: een samenhangend overzicht van de voortgang van de gemeentelijke acties en acties van derden waarbij de gemeente is betrokken, evaluatie van gebruikte instrumenten en bereikte resultaten. Deze samenhang is van belang om individuele projecten en instrumenten binnen het geheel te monitoren. Kaders Beleidskaders voor dit uitvoeringsplan zijn: het coalitieakkoord 2022 – 2026 (zie kader hieronder), de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040 (RSU, vastgesteld in 2021) en de Regionale Economische Agenda Utrecht 2020 – 2027 (REA, vastgesteld in 2019). Er staat geen nieuw beleid in deze actieagenda. Wel geven we aan op welke domeinen we de komende periode nieuw beleid ontwikkelen. De bijlage bevat een overzicht van eerder vastgestelde visies en beleidsnota’s.

9

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Coalitieakkoord 2022 – 2026 De economische ambities zijn vastgelegd in het coalitie­ akkoord 2022 – 2026, dat prioriteit geeft aan het bestrijden van 3 grote crises: de klimaatcrisis, de kansenongelijkheid en het tekort aan betaalbare woningen. Daarbij willen we werken aan een levendige en leefbare stad. De economische kracht van de stad zetten we in bij deze maatschappelijke uitdagingen. We sturen hierbij op werkgelegenheid in toekomstbestendige beroepen. Het stimuleren van banen voor mbo’ers vinden we zeer belangrijk. We zoeken naar voldoende (schuif-)ruimte voor werk en naar bedrijvigheid die past bij de maatschappelijke opgaven en duurzame toekomst van de stad. We investeren in de (lokale) economie in de wijken. En we willen horecaondernemers meer kansen bieden buiten de binnenstad, om de wijken levendiger te maken.

10

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Doelen actieagenda economie De Utrechtse economie draagt bij aan de duurzame toekomst van de stad, met werk voor iedereen

Utrecht heeft een aantrekkelijk ondernemersklimaat

Werkgelegenheid groeit mee met de stad

Aantrekkelijke stad met een sterke wijkeconomie

Utrecht heeft een weerbare en wendbare arbeidsmarkt

Ondersteunen grote maatschappelijke transities

Toekomstbestendige vaardigheden en banen voor inwoners en opgaven

De Utrechtse economie is toekomstbestendig

Sterke ondernemers

Groei in toekomstbestendige sectoren

Naar circulair in 2050

De basis op orde 11

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

square-check Basis op orde 12

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Onze ambitie is een Utrechtse economie die bijdraagt aan de duurzame toekomst van de stad met werk voor iedereen. Om dit te verwezenlijken zetten we onze capaciteit en middelen op verschillende manieren in. Zo bieden we met Ondernemer Centraal hulp aan ondernemers die het zwaar hebben, faciliteren we bedrijven met groeiambities via de ROM en stimuleren we werkgevers en werknemers op allerlei manieren om de overstap te maken naar een toekomstbestendige baan. Er is nog een hoop te doen. Het inspelen op de coronamaatregelen heeft laten zien dat de gemeentelijke organisatie wendbaar is, maar ook kwetsbaar. Om de ambities te verwezenlijken is het van belang om de basis op orde te hebben. Versterking uitvoeringscapaciteit De Rekenkamer constateerde dat Utrecht van alle grote steden in Nederland de minste middelen heeft voor economie. Ook adviseerde de Rekenkamer om meer de verbinding met partners te zoeken in stad, regio, land en Europa. Met de impuls economische uitvoeringskracht uit het coalitieakkoord werken we een achterstand weg. Afgelopen jaar is dat in gang gezet – dit uitvoeringsplan is daar een voorbeeld van. De komende jaren zullen we dit verder ontwikkelen. We zetten beleidsevaluaties in gang, intensiveren de inzet op (complexe) economische gebiedsadviseringen, en het strategisch vermogen van de opgave. We zijn er nog niet.

Ook met structurele intensivering blijft de inzet van middelen in Utrecht relatief klein ten opzichte van andere

grote steden, maar we kunnen en zullen meer betekenen voor het economisch functioneren van de stad. Omdat onze welvaart niet vanzelfsprekend is én niet vanzelfsprekend iedereen bereikt. De intensivering moet beter beleid opleveren en vooral ook: meer zicht op en meer resultaten in de uitvoering. Want – in de woorden van Nobelprijswinnaar Ester Duflo – economen zijn de loodgieters van de vooruitgang. Ze interveniëren in het maatschappelijk systeem om schaarse middelen rechtvaardig te verdelen. Datagestuurde gemeentelijke inzet en monitoring Deze actieagenda heeft een adaptief karakter. Want, alleen meerjarig vastleggen van uitvoeringsafspraken past niet bij de grote dynamiek in de economie en de arbeidsmarkt. In lijn met aanbevelingen van de Rekenkamer Utrecht, zetten we in op versterking van monitoring, data-analyse en onderzoek, ter ondersteuning van beleid en projecten in het economisch domein. Hiermee kunnen we de werking van het ingezette beleid preciezer volgen. We breiden de monitoring uit binnen de centrale thema’s van deze actieagenda, waaronder de Nieuwe Economie Index (NEx), ruimtegebruik op werklocaties, werkgelegenheid in de prioritaire marktgroepen en kansen voor praktisch opgeleiden.

Via data-analyse en onderzoek krijgen we meer inzicht in de effectiviteit en efficiëntie van ingezette instrumenten, om gemeentelijke inzet te evalueren of beleid te onderbouwen, voort te zetten of bij te sturen. We voeren meerdere evaluaties uit om de effectiviteit van ons economisch beleid te toetsen en hiervan te leren.

Evaluaties van gemeentelijke inzet Dit jaar voeren we de volgende evaluaties uit, in samenwerking met stakeholders in het veld en externe deskundigen: • Ondernemer Centraal • Morgen Mooier Maken • Omscholingsregeling • Hotelbeleid • Beleid tijdelijk verblijf (Short Stay) • Energiecompensatieregeling • Lokaal Economisch Fonds. Verderop in deze actieagenda lichten we toe hoe deze evaluaties gekoppeld zijn aan de bredere gemeentelijke inzet en op welke manier we de raad informeren over de bevindingen.

13

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Jaarlijks herijken we de actieagenda op basis van meerdere instrumenten: • Dialoog met stakeholders in de Utrechtse economie: ondernemersnetwerken, sectorkoepels, intermediaire organisaties. We vragen hen feedback op de ingezette koers en we geven hen de gelegenheid om met eigen initiatieven te komen • Monitoring van de Utrechtse economie, via eigen onderzoek en via analyse van onderzoek van derden, zoals de provincie, het UWV en het Rijk • Monitoring van de werking van ingezette instrumenten, via evaluatieonderzoek (zie kader op vorige pagina) • Uitbreiding onderzoek • Ontwikkeling van economisch dashboard met relevante data, gekoppeld aan de voortgang van beleid • Inzet Review Council. Lokaal meetinstrument Daarnaast ontwikkelen we een analyse-instrument om gericht in gesprek te gaan met het Utrechts bedrijfsleven over maatschappelijke doelen. Hiermee meten we de prestaties van het Utrechtse bedrijfsleven in relatie tot maatschappelijke doelen, zoals duurzaamheid, welzijn en inclusiviteit. De Utrechtse Nieuwe Economie Index is een Utrechtse vertaling van de bestaande landelijke Nieuwe Economie Index, ontwikkeld door MVO Nederland (zie kader). Via een jaarlijkse meting volgen we de prestaties van het Utrechts bedrijfsleven en spelen we daarop in.

14

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

We willen de index in de tweede helft van 2023 lanceren en de eerste meting presenteren. Vervolgens spreken we hierover met Utrechtse ondernemers. Op basis daarvan stellen we interventies waar nodig bij. Dit is pionieren, we zijn de eerste gemeente die haar economie op deze manier monitort. We willen andere gemeenten hiermee inspireren, zodat we gezamenlijk de methodiek verder kunnen ontwikkelen. In de voortgangsberichten van deze agenda delen we de ontwikkeling en resultaten van de NEx Utrecht.

Nieuwe Economie Index Utrecht De Nieuwe Economie Index (NEx), ontwikkeld door MVO Nederland, waardeert de economie op 7 maatschappelijke thema’s: • Nieuwe rijkdom: hoe bedrijven zich committeren aan welzijn van medewerkers en harmonie met de omgeving, in hun doelen. En hoe zij hun winst hierin investeren. Vaak zijn dit soort afspraken vastgelegd in convenanten in sectoren • Echte prijzen: hoe bedrijven externe effecten (zoals milieuschade) meenemen in de prijs die ze vragen voor hun product. Hoe bedrijven een eerlijk loon betalen aan medewerkers • Transparante ketens: hoe afnemers zorgdragen voor het tegengaan van misstanden bij toeleveranciers • Inclusief ondernemen: hoe het personeel van een bedrijf een afspiegeling is van de samenleving • Groene energie: hoe bedrijven energie uit hernieuwbare bronnen gebruiken • Biodiversiteit: hoe bedrijven bodem, water en natuur belasten, door de uitstoot van bepaalde stoffen • Circulaire economie: hoe bedrijven gerecycled materiaal of herbruikbare grondstoffen gebruiken.

Dit is pionieren, we zijn de eerste gemeente die haar economie op deze manier monitort

MVO Nederland presenteert de index jaarlijks. In januari 2023 werd de laatste editie gepubliceerd. Het Nederlandse bedrijfsleven scoorde 16.5% op de index, 1,1 procentpunt hoger dan in 2022. De score laat zien dat het Nederlandse bedrijfsleven stappen zet naar duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen, maar dat de transitie naar een ‘gezonde economie’ voor het overgrote deel nog op gang moet komen. Voor de regio Utrecht zijn enkele aspecten rond maatschappelijke prestaties van het bedrijfsleven al in beeld. Zo bracht Raboresearch1 in kaart hoe werkgevers in de regio Utrecht hun eigen prestaties beoordeelden op de 7 thema’s van de Nieuwe Economie Index. Hieruit kwam naar voren dat ze zichzelf gemiddelde lager beoordeelden dan andere werkgevers in Nederland op het gebied van ketentransparantie, biodiversiteit en groene energie. Ook analyseerden diverse organisaties (zoals CBS, PBL en Raboresearch) de ontwikkeling van brede welvaart in de regio Utrecht. De regio scoort goed met de hoogste brede welvaart van Nederlandse regio’s, maar de afgelopen jaren zijn diverse scores gedaald, waaronder het ervaren welzijn en de werk-privébalans van inwoners. Beide thema’s raken de Nieuwe Economie Index.

1

Zie publicatie: Opgaven rond duurzaam ondernemen en brede welvaart in Midden-Nederland - Rabobank.

15

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

heart Een aantrekkelijk ondernemersklimaat 16

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Utrecht heeft een aantrekkelijk ondernemersklimaat

Werkgelegenheid groeit mee met de stad

Aantrekkelijke stad met een sterke wijkeconomie

Ondernemers en bedrijven bieden werkgelegenheid. Dit geeft Utrechters kansen om zelfredzaam te zijn, zich te ontwikkelen en hun gevoel van eigenwaarde te vergroten. Utrechters moeten daarom in Utrecht kunnen ondernemen. Een aantrekkelijk ondernemersklimaat met voldoende ruimte om te werken is een belangrijke voorwaarde om de ambities en opgaven van onze stad te realiseren. Daarom willen we onder meer het volgende bereiken: • Een passend voorzieningenniveau met de 10-minutenstad • Vestiging van bedrijven die grote maatschappelijke transities rond de circulaire economie, energie en klimaat aanpakken • Kansen voor jongeren om in eigen wijk te werken en ondernemen • Aantrekken en vasthouden van talent • Vernieuwende bedrijvigheid die aansluit bij gezond stedelijk leven. Stand Utrechts ondernemersklimaat De huurprijs van bedrijfsruimte is door de groei van de stad al een aantal jaren hoog. De vraag naar werklocaties en bedrijfskavels is veel groter dan het aanbod. Dit raakt vooral het mkb: bedrijven kunnen zich niet vestigen of uitbreiden. Het gebrek aan ruimte bemoeilijkt de transitie naar een circulaire economie en andere belangrijke opgaven. Daarom werken we de komende jaren aan goed bereikbare en betaalbare werklocaties in Utrecht – voor het mkb, start-ups en de creatieve sector.

Met marktpartijen en het Rijk werken we ook aan oplossingen voor belemmeringen, zoals het volle elektriciteitsnetwerk, inflatie en stijgende bouwkosten.

Goed bereikbare en betaalbare werklocaties in Utrecht is één van de grote thema’s De gemeente Utrecht is na Amsterdam het tweede kantorencentrum van Nederland. Het kantorenareaal groeide de afgelopen jaren verder naar 2,8 miljoen m2, met name door nieuwbouw in het Stationsgebied. Na Amsterdam heeft dit gebied de hoogste kantoorhuurprijzen van Nederland. De logistieke sector nam de afgelopen 10 jaar de helft van de nieuw in gebruik genomen bedrijfsruimte in Utrecht in beslag. Met name op bedrijventerrein Lage Weide (bron: Utrecht monitor). Het Utrecht Science Park (USP) heeft zich de laatste jaren sterk ontwikkeld en is het grootste en snelstgroeiende sciencepark van Nederland. Hier verbeteren innovatieve onderzoekers het leven van mens en dier, voeren baanbrekend onderzoek uit en ontwikkelen nieuwe behandelingen. Bijvoorbeeld om cellen, weefsels en orgaanfuncties te herstellen. Het USP biedt ruimte aan ongeveer 30.000 arbeidsplaatsen, bij meer dan 150 bedrijven en instituten, zoals Universiteit Utrecht.

17

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

De Utrechtse binnenstad staat bekend als één van de aantrekkelijkste binnensteden van Nederland. De winkels, horeca en cultuur zijn vitaal en herstellen zich na de coronaperiode. In het centrum van Utrecht neemt de leegstand af – na een jarenlange toename – door de komst van nieuwe concepten die een impuls geven aan de binnenstad. Maar ook door transformatie van winkelpanden naar bijvoorbeeld woningen of werkruimte. Ook de winkelcentra in de wijken zijn belangrijk. Voor de dagelijkse boodschappen, voor zorg-, sport-, culturele en ontmoetingsfuncties. Deze winkelgebieden dragen bij aan een aantrekkelijk woon- en leefklimaat in de stad. Ze geven zo vorm aan de ambities en principes uit de RSU 2040, de 10-minutenstad en groeien in balans.

2.1 Werkgelegenheid groeit mee met de stad Onze stad groeit tot 2040 met ongeveer 100.000 inwoners. Uitgangspunten daarbij zijn: in balans groeien, een gezond stedelijk leven voor iedereen en de 10-minutenstad. De RSU2040 laat zien wat deze groei betekent. Zo toont de Utrechtse barcode wat er per 10.000 woningen allemaal in het gebied moet komen, bijvoorbeeld groen, sport, werkplekken, infrastructuur en energie. En hoeveel ruimte die voorzieningen nodig hebben. De stad biedt niet genoeg ruimte voor alle opgaven rond de groei van werkgelegenheid. De regio speelt dus een belangrijke rol. We moeten daarom regionaal goed afstemmen en samenwerken.

Voor de groeiende bevolking zijn in 2040 70.000 extra arbeids­ plaatsen nodig – ten opzichte van 2021, en een passend en kwalitatief hoogwaardig voorzieningenniveau. Ook moeten we ruimte inrichten om deze arbeidsplaatsen een plek te geven. Bijvoorbeeld op bedrijventerreinen (13.000 arbeidsplaatsen), kantoorlocaties (28.000), het USP (4.000) en met werken in de wijken (25.000). Daarnaast zijn werklocaties nodig om Utrecht als circulaire stad in te richten.

We vinden het belangrijk dat er voldoende betaalbare ruimte is voor circulaire bedrijven, start-ups en andere toekomstbestendige werkgelegenheid

Toekomstbestendige en passende werklocaties De RSU2040 beschrijft de ruimtelijke opgaven langs 3 hoofdlijnen: werklocaties optimaliseren, werken in de wijken versterken en vitale winkelgebieden realiseren. Om dit mogelijk te maken, maken we een beleidsnota over de ontwikkeling van werklocaties in

18

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

2040

KANTOREN

28.000

GROEI INWONERS

100.000

UTRECHT SCIENCE PARK BEDRIJVEN

4.000

WIJKEN

25.000

13.000 groei in balans

gezond leven

10-minutenstad

BENODIGDE ARBEIDSPLAATSEN

70.000

19

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Utrecht en werken in wijken. Deze beleidsnota geeft richting aan de ruimtelijke invulling van de groeiende werkgelegenheid, acties om werkfuncties in balans te brengen en houden met hun omgeving, de circulaire transitie, het mengen van werken en wonen en het op peil houden van voorzieningen in een sterk groeiende stad. Gestegen prijzen van Utrechtse werklocaties hebben veel impact op Utrechtse innovatieve start-ups en scale-ups: zij vinden steeds minder makkelijk laagdrempelige ruimtes voor hun activiteiten. Zo is start-upcentrum Dotslash volledig verhuurd, net als de 2 lifesciencesincubatorgebouwen in Utrecht Science Park. En er is een tekort aan kleinschalige kantoor- en labruimtes voor innovatieve bedrijven in life sciences en de gezondheidszorg. We vinden het belangrijk dat er voldoende betaalbare ruimte is voor start-ups, talent, ideeën en labfaciliteiten. Daarom bekijken we met partners in de regio de potentie van het Utrecht Science Park. Van Rijnsweerd tot Lunetten-Koningsweg en de satellietlocaties in Bilthoven en Zeist. Ook verkennen we de mogelijkheden voor aanvullende huisvesting. We helpen vastgoedeigenaren bij het in kaart brengen van mogelijkheden voor labruimte. Ook zetten we een locatiescout in die meer en betere huisvesting zoekt voor bedrijven in het gezondheidscluster.

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Werkgelegenheid groeit mee met de stad

Ontwikkeling werklocaties en werken in wijken

Beleidsnota Werklocaties

Q4 2024 Raadsvoorstel

Werkgelegenheid groeit mee met de stad

Advies aan gemeentelijke gebiedsteams en toetsteam over economische functies

Gebiedsadvisering

Meerjaren Perspectief Ruimte (MPR)

Voldoende toekomstbestendige werklocaties

Monitoren ruimte

Vastgoedmonitor

Update actieagenda 2024

Werkgelegenheid groeit mee met de stad

Kennisdeling en gezamenlijke lobby bij het Rijk voor instrumentarium en fondsen

Samenwerking G6 ‘ruimte voor werken’

Update actieagenda 2024

Toekomstbestendige en passende werklocaties

Vastgoedinterventies voor huisvesting gezondheidscluster

Locatiescout met USP, provincie en gemeenten

Update actieagenda 2024

Passende huisvesting voor kansrijke start-ups

Vastgoedeigenaren helpen labruimten in kaart brengen

Quickscan met eigenaren

Update actieagenda 2024

20

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Verduurzamen en verdichten De leegstand op de Utrechtse kantorenmarkt is slechts 4,5%1. Dit percentage ligt onder het niveau van de benodigde leegstand om de markt goed te laten functioneren (frictieleegstand). Een belangrijke reden hiervoor is dat kantoren steeds vaker worden gebruikt als ontmoetingsplekken. Veel werkgevers kiezen Utrecht als ontmoetingsplek, vanwege de centrale ligging en goede bereikbaarheid. Op minder aantrekkelijke plekken in Utrecht willen we kantoren transformeren naar andere functies, zoals wonen. Aanpassing van het provinciaal beleid is noodzakelijk om kantoorruimte die elders naar bijvoorbeeld wonen wordt getransformeerd, op knooppuntlocaties terug te kunnen bouwen.

Er zijn steeds meer flexwerk­ concepten in de binnenstad gevestigd

1

Bron: Cushman & Wakefield, cijfers Q4 2022.

2

Meer informatie: Flexibele werkplekken in Utrecht | Utrecht City in Business.

Binnenstad In de Utrechtse binnenstad is de vraag naar bijzondere werkplekken groot. Veel kleinere bedrijven, onderwijsinstellingen, start-ups, scaleups en creatieve ondernemers zoeken hier geschikte werkplekken. Werken in de levendige binnenstad is populair. Zo zijn er steeds meer flexwerkconcepten gevestigd2. Transformatie naar werkplekken is voor vastgoedeigenaren echter kostbaar – ondanks de vaak hoge huurprijzen – en vraagt veel tijd en aandacht. Bedrijventerreinen Utrechtse bedrijventerreinen huisvesten bedrijfsfuncties die niet goed passen in een woonomgeving. Zij bieden werkgelegenheid aan een groot aantal – vaak praktisch opgeleide – Utrechters. De ruimtelijke druk op bedrijventerreinen is groot. Er is te weinig ruimte voor de vele Utrechtse (mkb-)bedrijven die een plek zoeken om zich te vestigen of uit te breiden. Ook is er veel vraag naar ruimte van bedrijven die aansluiten bij de circulaire ambities van Utrecht. Zij hebben vaak relatief weinig arbeidsplaatsen per m2. De afgelopen jaren zijn werklocaties getransformeerd en leggen logistieke investeerders druk op deze locaties. Om in de pas te lopen met de groei van de stad, is tot 2040 circa 75 hectare extra bedrijventerrein nodig (bron: RSU 2040). Vanwege schaarse ruimte in de stad, willen we dit volume verminderen door werkgelegenheid op bestaande

21

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

bedrijfsterreinen te intensiveren. Dit slaagt alleen met goede mobiliteit, samenwerking met marktpartijen en financiële middelen.

Om in de pas te lopen met de groei van de stad, is tot 2040 circa 75 hectare extra bedrijventerrein nodig

Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht (OMU) Via de Ontwikkelingsmaatschappij Utrecht (OMU) investeert de gemeente samen met de provincie in het verduurzamen en verdichten van bestaande Utrechtse bedrijventerreinen. De OMU verwerft kansrijke panden en kavels, die ze renoveert, verdicht en verduurzaamt. Hierna komen de panden weer op de markt. Waar zich kansen voor intensivering voordoen, willen we daar snel en slagvaardig op inspelen. We focussen op formele bedrijventerreinen, zoals Lage Weide, Werkspoorkwartier, Oudenrijn en Nieuw Overvecht. We kijken onder andere naar het aantal nieuwe banen dat op dezelfde plek terugkomt na herontwikkeling, de verbetering van het energielabel (verduurzaming), type banen (hoeveel mbo-banen),

type werkgelegenheid (focus op marktgroepen) en of de investering andere investeringen in de omgeving uitlokt. De provincie Utrecht richtte NV OMU in 2011 op om bestaande werklocaties te herstructureren en te transformeren naar duurzame bedrijventerreinen en daarmee de schaarse ruimte beter kwalitatief in te vullen. In 2021 sloot de gemeente een intentieovereenkomst voor de samenwerking met de OMU. De gemeente zet middelen in uit het coronamaatregelenpakket en het coalitieakkoord. In 2023 verwachten we de eerste gezamenlijke investeringen te doen.

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Toekomstbestendige werklocaties

Risicodragend investeren in verdichting en verduurzaming werklocaties

Ontwikkelmaatschappij Utrecht (OMU)

Raadsbrief Q2 2023 Update actieagenda 2023 Update actieagenda 2024

Toekomstbestendige werklocaties

Aanpassing van beleid om kantoormeters te ‘schuiven’ naar knooppunten

Lobby richting Provincie Utrecht

Update actieagenda 2024

Toekomstbestendige werklocaties

Lobby voor meer ruimte voor (regionale) bedrijventerreinen

Lobby met regio richting Provincie Utrecht

Update actieagenda 2024

22

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Toevoegen nieuwe werkgelegenheid Onze stad is volop in ontwikkeling en de portefeuille economie draagt bij aan de planvorming. We zoeken naar manieren om bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen te sturen op ruimte. Zo wordt Strijkviertel ontwikkeld als groen, circulair en duurzaam bedrijvenpark voor kleine bedrijven. En stellen we een visie op voor behoud en ontwikkeling van toekomstbestendige werkgelegenheid op Lage Weide, met ruimte voor regio- en stadsverzorgende werkgelegenheid (van dakdekker tot ziekenhuis). Ook participeren we in het meerjarige Rijk-Regiotraject U Ned. Hierbij zoeken we naar werkgelegenheid die past bij de stedelijke opgaven op de locaties A12-zone, Rijnenburg en Lunetten-Koningsweg. Voor Rijnenburg werken we aan een ‘programmatisch vertrekpunt’, met een substantieel aantal hectares voor bedrijventerreinen.

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Werkgelegenheid groeit mee met de stad

Ontwikkeling circulair bedrijvenpark Strijkviertel

Gronduitgifte voor ontwikkeling bedrijvenpark

Planvorming Strijkviertel

Werkgelegenheid groeit mee met de stad

Verdichten en verduurzamen Lage Weide

Opstellen visie Lage Weide; OMU en evt juridisch kader

Q4 2023

Werkgelegenheid groeit mee met de stad

Onderzoek werkgelegenheid die past bij de stad

U Ned Rijk-Regiotrajecten

Update actieagenda 2024

23

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

2.2 Aantrekkelijke stad met sterke wijkeconomie Economie in de binnenstad De Utrechtse binnenstad is het hart van de stad en van de retailhoofdstructuur uit de RSU. De binnenstad bepaalt in belangrijke mate de identiteit en aantrekkelijkheid van Utrecht. Ze is van grote maatschappelijke en economische waarde voor inwoners, bezoekers en ondernemers. Er gebeurt veel in de binnenstad: het gebied verandert van koopcentrum naar een centrum voor ontmoeten, verblijven en wonen. We blijven inzetten op verbreding van het winkelaanbod, met horeca, cultuur, werken en wonen (boven winkels). Dit doet de gemeente in Morgen Mooier Maken, samen met vastgoedeigenaren, binnenstadpartners CMU en VCOC. Dit samenwerkingsverband wil leegstand terugdringen door nieuwe ondernemers en ondernemerschap aan te trekken en vast te houden. En het faciliteert initiatieven die bijdragen aan een aantrekkelijk centrum. In tegenstelling tot andere bedrijfsruimte, zijn winkelhuren in prijs gedaald door veranderend winkelgedrag en de coronacrisis. Levendigheid in de straten buiten openingstijden is belangrijk voor vastgoedeigenaren, om exploitatie rendabel te maken. Transformatie van verdiepingen boven winkels naar wonen en werken, draagt bij aan de Utrechtse woonopgave.

data. Het is belangrijk om op verandering te kunnen sturen. Zo houden we de stad aantrekkelijk en vitaal. Daarvoor is nieuw instrumentarium nodig. Daarom bereiden we samen met andere grote steden en het Rijk (de ministeries EZK, BZK en VenJ), de City Deal ‘Dynamische binnensteden – Regie op transformatie’ voor.

We willen een goede balans bereiken in de ontwikkeling van woningen en werkfuncties in de wijken

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Aantrekkelijke stad met sterke wijkeconomie

Instrumentarium verkennen voor sturen op aantrekkelijke vitale binnenstad

City Deal ‘Dynamische binnensteden’

Update actieagenda 2024

Sterke retailhoofdstructuur

Samenwerking met vastgoedeigenaren en binnenstadpartners CMU en VCOC

Faciliteren van initiatieven

Update actieagenda 2024

Verbeteren ruimtelijkeconomisch functioneren binnenstad

Morgen Mooier Maken

Evaluatie

Raadsbrief evaluatie MMM Q2 2023

Verbeteren ruimtelijk economisch functioneren binnenstad

Professionaliseren van bezoekersmanagement en monitoring

Telsensoren, simulaties en (gemeentelijke) data

Update actieagenda 2024

Om het ruimtelijk economisch functioneren van de binnenstad te verbeteren, professionaliseren we het bezoekersmanagement en bezoekersmonitoring met telsensoren, simulaties en (gemeentelijke)

24

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Utrechtse wijkeconomie Ongeveer een derde van alle arbeidsplaatsen in Utrecht is gevestigd in de Utrechtse wijken. Onder meer aan huis gebonden banen, opzichzelfstaande bedrijfslocaties, kleine en middelgrote kantoren, voorzieningenclusters en maatschappelijke banen in de zorg, het onderwijs en vrijetijdssector. Deze werkplekken zijn belangrijk voor het functioneren van onze stad en voor een fijnmazig voorzieningenaanbod in de 10-minutenstad. De beschikbaarheid en betaalbaarheid van werklocaties in de wijken, is onder druk komen te staan door de woningbouwopgave. Om de woon-werk-balans in wijken in stand te houden bij de toename van het aantal inwoners, moeten we – zoals staat in de uitgangspunten in de RSU – ruimte creëren voor 10.000 extra aan huis gebonden banen (zzp’ers, beroepen en bedrijven aan huis) en 14.000 extra banen op (werk)locaties realiseren. Hierbij willen we een goede balans bereiken in de ontwikkeling van woningen en werkfuncties in bestaande wijken en in nieuwe gebiedsontwikkelingen, zoals de Merwedekanaalzone en Beurskwartier. We zetten in op behoud van het bestaande werkprogramma en toevoeging van ruimte voor werkfuncties. Vanwege de druk op ruimte, is het noodzakelijk om tot nieuwe (innovatieve) concepten te komen voor een gezonde mix van werken, wonen en andere functies. Om kennis te delen, zoeken we onder andere samenwerking met andere grote steden.

Horeca in de wijken én de binnenstad We werken de omgevingsvisie binnenstad verder uit. Maar we spelen ook in op het concept 10-minutenstad door buiten de binnenstad ruimte te bieden aan horeca. Het spreiden van horeca

draagt bij aan levendigheid in de wijken en biedt werkgelegenheid. De kaders voor nieuwe horeca staan onder meer in het Ontwikkelings­­kader horeca Utrecht. De komende jaren ligt de focus op herstel na de coronapandemie én vernieuwing en verduurzaming van de horecasector. Bijvoorbeeld op het gebied van energie. Bij gebiedsontwikkelingen bieden we ruimte aan horeca die aansluit bij de behoeften uit de omgeving. We gaan door met het Utrechtse terrassenbeleid. Daarnaast starten we de pilot ‘Burenterrassen’. Binnen deze pilot bieden we ruimte aan horecaondernemers die gebruik willen maken van elkaars terras. Hier stellen we voorwaarden aan, die extra overlast voor de omgeving voorkomt.

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Aantrekkelijke stad met sterke wijkeconomie

Ruimte voor horecaondernemers die gebruik maken van elkaars terras

Pilot Buren­ terrassen

Jaarlijkse horeca Raadsbrief Q2 2023

Evenementen Evenementen horen bij Utrecht en dragen bij aan het creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Economie draagt daarom bij aan het evenementenbeleid, het evenementenfonds en betrekt werkgevers bij grote evenementen zoals La Vuelta en U900. Ook ondersteunen we evenementen die sterk bijdragen aan de naamsbekendheid van de stad en regio op het thema

25

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

gezondheid, zoals Dutch Health Week en Utrecht Science Week. Dit wordt versterkt vanuit de portefeuille Evenementen, waar met het nieuwe evenementenfonds nadrukkelijk is gekozen voor het thematisch programmeren van het thema gezondheid tijdens onder meer deze themaweken. We willen de juiste evenementen hebben, op de juiste plek, op het juiste moment. Daarom stelt de portefeuille evenementen locatieprofielen op, waar Economie aan bijdraagt.

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Een aantrekkelijk vestigingsklimaat en sterke wijkeconomie

Spreiding van evenementen in stad. Meer aandacht voor gezondheid, duurzaamheid, inclusie en toegankelijkheid

Locatieprofielen (Portefeuille Evenementen) Evenementenfonds (portefeuille evenementen)

Q1 2024 raadsbesluit

Vitale voorzieningen en winkelgebieden Utrecht heeft een sterke retailhoofdstructuur en een fijnmazig voorzieningen- en winkelcentranetwerk. We zetten in op aantrekkelijke, compacte, veilige voorzieningenclusters voor een goede woon- en leefomgeving. Winkelcentra en andere plekken waar men inkoopt veranderen in aantrekkelijke voorzieningenclusters voor bezoek of verblijf. We verbeteren de openbare ruimte met horeca, sport, cultuur of

maatschappelijke functies. Dit geeft aantrekkingskracht en gaat leegstand van winkelpanden tegen.

Merwedekanaalzone of Beurskwartier, adviseren we over het programma en de samenwerking met partners.

We werken aan nieuw beleid, waarbij bestaande en nieuwe ondernemers gelijke kansen krijgen op een standplaats in de stad. En met de aanpak vitale winkelgebieden steunen we in 2023 opnieuw de meest kwetsbare clusters via subsidies voor verbetermaatregelen. Bij nieuwbouwontwikkelingen waar dagelijkse voorzieningen en gerichte services komen, zoals

Via Keurmerk Veilig Ondernemen dragen we al langere tijd bij aan ‘schoon, heel en veilig’ in 16 winkelgebieden. Dat blijven we doen. Met de Winkeltijdenwet voeren we onze wettelijke verplichting uit voor regelgeving over winkelopeningstijden. Ook verlenen we ontheffingen en geven we informatie.

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Aantrekkelijke voorzieningenclusters

Ontwikkeling standplaatsenbeleid

Standplaatsen verdelen via brancheren en selecteren

Planning volgt Q2 2023

Sterke retailhoofdstructuur

Financiële ondersteuning voor vitale winkelgebieden uit retailhoofdstructuur

Subsidie Vitale Winkelgebieden

Rapportage en P&C cyclus

Aantrekkelijke stad met sterke wijkeconomie

Regelgeving winkel-openings­ tijden, ontheffingen, informatie

Winkeltijdenwet

-

Aantrekkelijke stad met sterke wijkeconomie

Ondersteuning gebieden met Veilig Ondernemen

Keurmerk Veilig Ondernemen

-

26

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Met de Wijkontwikkelingsmaatschappijen (WOM’s) Noordwest en Lombok investeren we in economische vitaliteit en branchering van de Amsterdamsestraatweg en de Kanaalstraat-Damstraat. De WOM’s kijken naar het langetermijnbelang van deze kwetsbare winkelstraten en kijken daarbij breder dan individuele ondernemers of vastgoedpartijen. De WOM’s kopen winkelpanden (met of zonder bovenwoningen), verbeteren ze en vervolgens verhuren of verkopen ze de panden weer. De WOM Noordwest is op zoek naar een nieuwe samenwerkings­ partner, nadat Mitros (nu Woonin) in 2020 als aandeelhouder uit de WOM stapte. Dit jaar geven we opvolging aan het raadsbesluit om de WOM Noordwest voort te zetten met nieuwe partners.

In nauwe afstemming met hoteliers besteden we een deel van de toeristenbelasting aan het stimuleren van duurzaam verblijfstoerisme Bestedingen van bezoekers aan Utrecht zijn erg belangrijk voor een aantrekkelijk voorzieningenniveau en werkgelegenheid. Zij doen uitgaven in winkels, culturele instellingen, horeca, hotels,

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Economische vitaliteit en branchering

Vastgoed verwerven, transformeren en verkopen of verhuren op Amsterdamsestraatweg en Kanaalstraat

Wijkontwikkelingsmaatschappijen (WOM)

P&C-cyclus

en vergader- en congreslocaties. Het aantal bezoekers en toerisme mag de komende jaren licht groeien ten opzichte van voor de coronapandemie. Uitgangspunt is dat dit niet ten koste gaat van leefbaarheid en andere functies in de stad. We pakken maatschappelijke opgaven hierbij op met partners als het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen, provincie Utrecht en Utrecht Marketing. We onderzoeken de marktruimte voor hotels en andere overnachtingsconcepten en geven voorkeur aan (zakelijk) verblijfstoerisme boven dagtoerisme. In nauwe afstemming met hoteliers in de stad besteden we een deel van de toeristenbelasting aan het stimuleren van duurzaam verblijfstoerisme. Daarnaast werken we, met de hoteliers, provincie Utrecht, Utrecht Marketing en de regiogemeenten, aan een meerjarig plan voor het aantrekken van zakelijke bijeenkomsten en congressen die aansluiten bij het profiel ‘gezonde mens en leefomgeving’.

27

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Een aantrekkelijke stad

Evaluatie uitbreidingsruimte hotels en beleid opstellen

Actualiseren hotelbeleid

Q1 2024 Actualisatie hotelbeleid

Een aantrekkelijke stad

Ontwikkelen monitoren toeristische woningverhuur en andere niet-hotelovernachtingen

Beleid tijdelijk verblijf (Short Stay) en toeristische woningverhuur

Q2 2023 Overnachtingsbrief

Een aantrekkelijke stad

Aantrekken congressen bij profiel ‘Utrecht Heart of Health’

Regionaal projectplan met marketingorganisaties

Update actieagenda 2024

Aandacht voor nieuwe concepten Ondernemers en bedrijven ontwikkelen en innoveren doorlopend. Hun motieven daarvoor zijn uiteenlopend en vaak onlosmakelijk met elkaar verbonden. Kosten- en of energiebesparingen bijvoorbeeld, of beter aansluiten bij wensen en behoeften van klanten. Ook ideële motieven om bewust(er) om te gaan met thema’s van de Nieuwe Economie Index (NEx) kunnen de aanleiding zijn. Utrecht wil een stad zijn waar die vernieuwing plaatsvindt. Vaak komt de gemeente bij die innovaties en vernieuwingen niet in beeld. Soms is dit wel het geval.

Een voorbeeld van een innovatief concept is de snelle boodschappenbezorging (flitsbezorging). Utrecht kent inmiddels een aantal van deze snelle bezorgdiensten. Overlast van deze flitsbezorgers in woongebieden en in de openbare ruimte, vraagt om goede ruimtelijke inpassing met duidelijke kaders. Met een integrale aanpak werken we aan heldere randvoorwaarden voor vestiging en locaties van snelle boodschappenbezorging in Utrecht. Zo kunnen Utrechters de bezorgdiensten blijven gebruiken, maar beperken we de negatieve impact voor inwoners.

Doel

Actie

Instrument

Informatie

Beperken negatieve impact snelle boodschappenbezorging

Reguleren snelle boodschappenbezorging

Beleidslijn voor snelle boodschappenbezorging

Q2 2023

Monitoring doelstellingen We monitoren de ambities voor de Utrechtse economie die in dit hoofdstuk naar voren komen. Via eigen onderzoek en via het analyseren van onderzoek van derden, zoals de provincie en het Rijk. Zo meten we de verduurzaming van Utrechtse bedrijfspanden via de energielabels, de werkgelegenheidsgroei en leegstand per locatie en de prijsontwikkeling voor winkels, kantoren en bedrijfspanden. Via het eerder genoemde lokale analyse-instrument ‘Utrechtse Nieuwe Economie Index’ meten we de maatschappelijke bijdrage van de Utrechtse economie, onder meer het ondernemersklimaat. We vinden het van belang dat dit in harmonie is met de omgeving en dat het loont om schoon te produceren. Daarom staan in de Utrechtse Nieuwe Economie Index cijfers over onder meer CO2-uitstoot van bedrijven, de energielabels van bedrijfspanden en vergroening van bedrijventerreinen. Later dit jaar verschijnt de eerste editie.

28

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

signs-post Een weerbare en wendbare arbeidsmarkt 29

Actieagenda Utrechtse economie Uitvoeringsplan 2023 – 2026

Utrecht heeft een weerbare en wendbare arbeidsmarkt

Ondersteunen grote maatschappelijke transities

Toekomstbestendige vaardigheden en banen voor inwoners en opgaven

Stand van de Utrechtse arbeidsmarkt De arbeidsmarkt in Utrecht kent een grote mismatch. Zo heeft Utrecht de grootste personeelstekorten van Nederland en zijn er tegelijkertijd veel mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Ook zijn er veel banen aan het verdwijnen en veranderen: de banen van nu zijn niet de banen van de toekomst. Vanuit het economisch programma werken we aan (middel)langetermijnoplossingen op die arbeidsmarkt: voor werknemers, werkgevers en met opleidingen. Hierbij focussen we op een aantal marktgroepen: zorg, ICT, bouw & techniek en onderwijs. Tegelijkertijd werken partners als UWV en WSP (Werkgever Servicepunt) op de korte termijn aan het verbeteren van de match van werknemers met een afstand tot de arbeidsmarkt. We zien met de ontwikkeling van het Regionaal Werk Centrum (waarin werk-naar-werk zo goed mogelijk wordt gefaciliteerd om werkloosheid en instroom naar een uitkering te voorkomen) en de grote druk op essentiële beroepen dat de korte- en (middel) langetermijnagenda steeds dichter bij elkaar komen. Dit vraagt om zorgvuldige afstemming van korte en langetermijn interventies.

De banen van nu, zijn niet de banen van de toekomst

Regio Utrecht heeft een beroepsbevolking met relatief veel (hbo+-)geschoolde inwoners, lage werkloosheid (bron: arbeidsmarktinzicht.nl) en zeer veel vacatures. Namelijk 156 vacatures per 100 werkzoekenden (CBS, Q4 2022). De krapte op de arbeidsmarkt in de regio is hiermee bijzonder nijpend. Het aantal vacatures ligt op recordniveau, zowel voor mbo-banen, als voor hbo- en hbo+-banen. Utrecht heeft nu het laagste werkloosheidspercentage van de 5 grootste steden in Nederland. Het aantal Utrechters met een uitkering is gedaald tot onder het niveau van voor corona. Tegelijkertijd zijn er nog steeds veel Utrechters die een afstand hebben tot de arbeidsmarkt, net rondkomen met meerdere baantjes tegelijk, geen werkzekerheid hebben of werken en toch in armoede leven. De krapte op de arbeidsmarkt heeft grote gevolgen. Ook voor beroepen die de maatschappelijke agenda moeten verwezenlijken. Wachtlijsten in de zorg worden langer, schoolklassen hebben soms geen docent, de installatiebranche heeft onvoldoende personeel voor de energietransitie en innovaties worden vertraagd. Zonder voldoende, goed geschoold personeel dreigen we de ambities voor bijvoorbeeld de woningbouw of de energietransitie niet waar te kunnen maken. Overheden en werkgevers werken op meerdere fronten samen om dit aan te pakken.