5e raadsvergadering 8 juni 2023.docx

Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) begrijpt dat mevrouw Zwinkels daarmee eigenlijk wil bezuinigen op de gemeentelijke organisatie. Dit vindt ze ingewikkeld, gezien de prioriteiten die mevrouw

Zwinkels ook zelf stelt. Er moet gekeken worden naar de kracht van de samenleving, maar daar is

ook de overheid hard bij nodig. In de rapporten was te lezen dat het piept en kraakt bij de overheid. Die is juist nodig om te kunnen investeren in de maatregelen die mevrouw Zwinkels voor zich ziet. Hoe ziet zij dat voor zich?

Mevrouw Zwinkels (CDA) antwoordt dat hier in het commissiedebat verder over gesproken moet worden. De ChristenUnie stelde die vraag ook al. Dan moet er concreet gekeken worden naar

verschillende instrumenten, naar welke rol men voor de gemeente ziet en wat dat vraagt aan extra

capaciteit. Mevrouw Zwinkels heeft vorige week in een debat over wonen nog gevraagd of dit nieuwe instrument wel opgetuigd moet worden als dat weer capaciteit vraagt van de organisatie. Men moet met elkaar scherp zijn op wat er gevraagd wordt. Wat mevrouw Zwinkels betreft gaat de gemeente op zoek naar manieren om de organisatie niet te laten groeien. Met 4.500 ambtenaren zit Utrecht wel een beetje aan de max.

De heer Koning (D66) stelt dat de verschillende crises waar man aan blootgesteld wordt pijnlijk duidelijk maken dat dat er bij het aanpakken van kansenongelijkheid, bij het bestrijden van de

klimaatcrisis en het tegengaan van het woningtekort dingen anders gedaan moeten worden dan ze

gedaan werden. Mensen hebben moeite met verandering. Daarom is het de taak van politici om met visie perspectief te bieden en de veranderingen draaglijk en acceptabel te maken. D66 wil mensen kansen bieden, op een baan, op een huis, met een toekomst waarin kinderen gezond oud kunnen

worden. Met die gedachte en het coalitieakkoord in de hand is het college aan de slag gaan. De rijke schooldag wordt op steeds meer plekken ingevoerd. Er komen schoolgebouwen bij in de stad. De

gemeente werkt door aan de opwekking van duurzame energie in Rijnenburg en op andere plekken

in de gemeente. Er worden goede keuzes gemaakt ten gunste van de fiets en het openbaar vervoer. De gemeentefinanciën zien er veel minder rooskleurig uit dan een jaar geleden. De gemeente moet noodzakelijke en ingrijpende keuzes maken om ook in de toekomst een gezonde begroting te houden. Daarbij blijft de rijksoverheid de onzekere factor voor de gemeente. Landelijke

bezuinigingen op de jeugdzorg zorgen ervoor dat de gemeente een flinke bezuinigingsopgave heeft. Ook los daarvan is ingrijpen in de zorg nodig. Als de gemeente dat niet doet, worden de zorgkosten

het koekoeksjong dat andere uitgaven het nest uit duwt. Hoe pijnlijk ook, de gemeente moet iets aan die stijgende kosten doen. Het is heel goed dat dit college deze fundamentele discussie in deze Voorjaarsnota aan de raad voorlegt. D66 kijkt wel kritisch naar de wijze waarop de Utrechtse

regelingen geraakt zouden worden die de partij nu juist zo belangrijk vindt voor een menselijk gezicht in de stad. De fractie zal het debat hier graag over voeren in de commissie.

Dit zijn niet de enige zorgen van D66. De volgende onderwerpen dreigen de komende jaren een desastreus effect te hebben wanneer de gemeente die laat lopen. De wooncrisis is veel heftiger

geworden door de bouwcrisis die in het afgelopen jaar is ontstaan. Het lijkt een perfecte storm te zijn. Terwijl de bouwprijzen enorm omhooggegaan zijn, zijn de rentes hard gestegen en vallen nieuwbouwprojecten in heel het land stil. Zo komt er weinig terecht van doorstroming op de

Raadsvergadering van 8 juni 2023

21

woningmarkt die zo hard nodig is. Veel Utrechters worden daardoor geraakt, bijvoorbeeld de 18-

plussers die noodgedwongen nog jaren bij hun ouders moeten blijven wonen, omdat er echt pas na twaalf jaar een sociale huurwoning beschikbaar is, terwijl dit dé periode is waarin je een zelfstandig

leven moet kunnen opbouwen. Dat gaat bij uitstek over kansengelijkheid. Je hoort namelijk of bij de

gelukkigen die wel een huis kunnen bekostigen of je komt er niet tussen. Wie niet tegen een eerlijke prijs een fatsoenlijk dak boven het hoofd heeft, kan niet goed functioneren, zal stress hebben, moeite hebben om te leren of te werken en om zichzelf te kunnen zijn.

D66 kijkt dan ook met smart uit naar meer nieuwbouwwoningen, maar de bouw daarvan stagneert. In tijden van crisis komt de gemeente dan voor moeilijke keuzes te staan. Wat D66 betreft moet de raad naar zichzelf kijken en vaker keuzes durven maken, zodat er wel aan de bouwopgave voldaan kan worden. Vanuit de portefeuille grondbeleid kan daarop volgens D66 van alles, maar de fractie mist daar actie. Er hoeft niet gelijk heel veel grond aangekocht te worden, maar er zijn allerlei

manieren om vastlopende bouwontwikkelingen uit het slop te trekken. D66 doet een klemmend

beroep op de raad, op het college, op marktpartijen en op woningcorporaties om allen over de eigen schaduw heen te springen en ervoor te zorgen dat er weer gebouwd gaat worden. De fractie roept het college op om intensiever samen te werken met de markt en de corporaties, zodat risico’s en winsten beter samen gedeeld kunnen worden.

De heer De Pagter (VVD) vindt het op zich goed om te horen dat D66 wel inziet dat er echt andere

keuzes nodig zijn op het gebied van nieuwbouw. Welke eisen en wensen zou D66 willen veranderen en over welke van deze gaat zij het gesprek aan met de coalitiepartners?

De heer Koning (D66) antwoordt dat hij dit gesprek graag aangaat in de commissievergaderingen die eraan komen. Voor D66 staat een pragmatische blik voorop. Ze kijkt bij ieder project wat er nodig is om het doorgang te laten vinden. Ze heeft liever dat een project met 300 woningen wel gerealiseerd wordt dan dat er krampachtig wordt vastgehouden aan een project met heel hoge eisen van 350

woningen. Als het betekent dat dat laatste project niet doorgaat, heeft D66 liever dat project van 300 woningen. Snelheid, vaart en beschikbaarheid van woningen zijn voor D66 een heel belangrijke waarde.

De heer Koning komt op de keuzes die gemaakt moeten worden om de krapte op de arbeidsmarkt

tegen te gaan. Het structurele probleem op de arbeidsmarkt is gigantisch. Gelukkig kunnen dankzij

de open Europese economie deze arbeidsplekken gevuld worden door mensen uit het buitenland. Zij werken keihard en houden de distributiecentra en de voedselvoorziening draaiende. Ze helpen in de horeca en spelen een belangrijke rol in de economie. Er zijn nu al zo’n miljoen arbeidsmigranten in

Nederland. Dat aantal zal richting 2030 verdubbelen. D66 maakt zich wel zorgen over de misstanden in de sectoren waarin zij hun werk vaak vinden en de onderkomens waarin zij verblijven. Het is nodig dat zij behandeld worden zoals men zelf behandeld zou willen worden. D66 wil dat er

samenwerkingen komen om arbeidsmigranten gericht en onder de juiste voorwaarden naar Utrecht te halen, bijvoorbeeld in de zorg. De fractie roept het college op om daar meer aandacht op te

richten. Hier zal ze in de commissie verder aandacht voor vragen. De krapte op de arbeidsmarkt kan ook op andere manier tegengegaan worden. D66 wil dat het college hier samen met het Rijk en de

provincie mee aan de slag gaat. Een leven lang leren komt nog te weinig van de grond. Er moet meer

omgeschoold gaan worden. Wat D66 het meest raakt op het gebied van arbeidsmarkt en economie is dat er veel mensen zijn die dolgraag werken, maar aan de kant worden gezet. De heer Koning heeft

het over asielzoekers voor wie wettelijk bepaald is dat ze maar 24 weken per jaar mogen werken. Het Rijk moet dit anders gaan doen. Mensen moeten vanaf dag 1 mee kunnen doen: bed, bad, brood,

Raadsvergadering van 8 juni 2023

22

maar ook een baan. D66 wil dat mensen die hier hun asielprocedure afwachten gewoon vanaf dag 1 aan het werk kunnen. Ook hierover gaat de fractie graag het debat verder aan in de commissie. Er is een start gemaakt, maar men is er nog niet. De raad zet de koers uit om de stad richting verandering te leiden, maar veranderen kan de gemeente niet alleen. Hiervoor zijn Utrechtse

inwoners, organisaties en bedrijven nodig die samen met de overheid daaraan werken, zodat meer mensen kunnen gaan werken in sectoren die bijdragen aan een stad waarin kinderen gezond oud

kunnen worden. Die mensen hebben een huis nodig om in te wonen en duurzame energie voor een

schone toekomst en het beste onderwijs om het beste uit zichzelf kunnen halen. Daar moet de raad zich voor blijven inzetten in deze mooie stad.

De heer De Pagter (VVD) hoorde de heer Koning spreken over onduidelijkheid die vanuit het Rijk zou komen, maar die is er toch juist helemaal niet? Het Rijk is nu juist heel duidelijk over wat er op de gemeente afkomt. Vindt de VVD D66 aan haar zijde als ze zegt dat er nu meer keuzes gemaakt moeten worden en meer bezuinigingen doorgevoerd moeten worden?

De heer Koning (D66) antwoordt dat dat zeker niet het geval is. D66 ziet dat het college een heel

gebalanceerd voorstel heeft voorgelegd, waarin ook heel kritisch wordt gekeken naar de uitgaven van de gemeente. Het stuk over de Wmo en de Jeugdzorg en het uit de klauwen lopen van die

uitgaven wordt heel duidelijk opgepakt en serieus genomen door het college. Anderzijds wil de heer Koning een oproep terug doen naar de VVD om met D66 te strijden voor de middelen van het Rijk

die gewoon nodig zijn. Utrecht staat niet als enige gemeente voor de opgave om die schaalsprong bekostigd te krijgen. Heel veel gemeenten in het land hebben die. Daarvoor moet het

Gemeentefonds verder worden bijgesteld. Juist van de VVD, als grootste partij in het kabinet,

verwacht de heer Koning niet dat die zich erbij neerlegt, maar de nek uitsteekt om daar samen met D66 voor de strijden.

De heer De Pagter (VVD) merkt op dat men hier in de gemeenteraad zit. De raad heeft het te doen

met de kaders die vanuit het land worden geschetst. De duidelijkheid is geboden. Er komt 1 miljard voor alle gemeenten bij en dat is het. Dat is niet waar het college op hoopte. Er zijn meer

bezuinigingen te doen. De heer De Pagter hoopt dat D66 aan de zijde van de VVD staat wanneer het gaat over een efficiënte gemeentelijke organisatie en over het regelmatig doorlichten van alle

afdelingen om te bekijken of er besparingen mogelijk zijn. De heer De Pagter hoopt dat D66 ook daarnaar gaat kijken. Dat staat namelijk letterlijk in hun verkiezingsprogramma.

De heer Koning (D66) wil heel graag kijken naar alles wat er nodig is om de begroting ook meerjarig

goed scherp te houden, maar vindt het echt nodig dat het Rijk verder over de brug komt. Daarvoor is gewoon de indexering in het Gemeentefonds nodig. In het verleden zijn ook dit soort discussies gevoerd. Het is nodig dat welk kabinet dan ook uiteindelijk over de brug komt. De heer Koning begrijpt niet dat de VVD daar zelf haar nek niet verder voor uitsteekt.

De heer De Pagter (VVD) herhaalt dat men hier in de gemeenteraad zit. Wat als dat niet gebeurt? Welke keuzes maakt D66 dan? Daar gaat het namelijk op uitkomen.

De heer Koning (D66) antwoordt dat het wat hem betreft daar helemaal niet op gaat uitkomen.

Hierover verschilt hij van mening met de heer De Pagter. De heer Koning ziet dat er op dit moment

een prognose is ingeboekt van de middelen waarvan men hoopt dat ze vanuit het Rijk alsnog naar de

Raadsvergadering van 8 juni 2023

23

gemeente toe komen. In het verleden werd uiteindelijk, wanneer het erop aankwam, ook in Den Haag gezien hoe belangrijk het is om gemeentes te blijven steunen. De voorzitter schorst hierop de vergadering enkele minuten. De heer Van Heuven (PvdD) stelt vast dat deze Voorjaarsnota in het teken staat van zorg. De

Jeugdzorg en de uitvoering van de Wmo zijn door het Rijk naar gemeenten overgeheveld en deze

zeer belangrijke taken kosten veel geld. Het Rijk betaalt onvoldoende mee en de gemeente gaat nu snijden in allerlei eigen ambities.

Goede zorg is belangrijk. De Partij voor de Dieren vindt het essentieel dat iedereen zich goed en

gezond kan voelen, dat ieders welzijn gegarandeerd is, dat mens, dier, natuur en klimaat gezond

zijn en elkaar in welzijn kunnen versterken. Zorg nodig hebben kost niet alleen geld, het zorgt ook voor ongezonde stress en stress zorgt voor nog meer stress. De Partij voor de Dieren vindt het

daarom van groot belang dat ongezondheid wordt voorkomen. Preventief beleid voorkomt zorg en

de PvdD stuurt graag op de juiste omstandigheden die zorgen voor meer gezondheid. De raad kent

de pleidooien van de partij voor plantaardig eten, voor een klimaatneutraal Utrecht, voor een groene

gemeente en voor de juiste leefomstandigheden voor mens en dier. Daarom is het zo absurd dat het college gaat bezuinigen en snijdt in belangrijke ambities als het aanplanten van veel meer bomen. Ook vindt de PvdD het tamelijk bizar dat het nieuwe groen dat het college wil aanleggen eigenlijk

vooral bestaat uit groene gebieden om de stad heen. Door het bevorderen van menselijke recreatie op plekken als Ockhuizen en Oud-Zuilen tellen die plekken binnenkort als groen terwijl ze dat al

zijn. Dit vindt de PvdD-fractie een ultieme vorm van greenwashing. In Utrecht wil de gemeente graag 75 m2 openbaar groen per huishouden en dat haalt ze niet. Het college constateert een tendens naar beneden en zegt scherp te moeten zijn op de koers. Afschalen van groene ambities is dan ook onacceptabel. De PvdD roept op om op volle kracht vooruit te gaan.

De groei van de stad en het bevorderen van massabezoeken aan Utrecht, waar het college nog altijd actief op stuurt, zorgt voor meer mensen op dezelfde vierkante meters, voor druk op groen en druk op wilde dieren, voor meer consumptie en ook meer energiegebruik. De ambitie om Utrecht

klimaatneutraal te maken heeft het college al lang laten varen. Nieuwe uitgaven in het programma duurzaamheid zijn investeringen in netcongestie en elektrische boten. Goede investeringen, maar wat de Partij voor de Dieren betreft bij lange na niet genoeg.

Hoe weinig ambitieus dit college met klimaat, biodiversiteit en stikstof is, blijkt uit de beantwoording

van schriftelijke vragen van de PvdD over een nieuwe mestvergister in De Meern. De heer Van Heuven citeert: "In dit geval constateren we dat de aanvraag geen uitbreiding van de veestapel betreft en dus niet bijdraagt aan het vergroten van de genoemde crisissen." Wanneer het niet gaat om een

vergroting komt het college dus niet in actie. In Utrecht zijn twintig bedrijven waar runderen worden gehouden die in totaal 1.524 dieren hebben. Door dit aantal flink te verlagen, zeker het aantal

koeien in en rond Amelisweerd, kan er echt winst geboekt worden voor dieren, natuur en klimaat. De gemeenteraad riep na de klimaatcrisis ook de biodiversiteitscrisis uit. Dit is terecht. De

bijensterfte is schrikbarend hoog, in Utrecht het hoogst van Nederland. Het aantal vlinders is het laagst sinds 1990. Ook dieren als weidevogels komen steeds meer in de knel door menselijk

handelen. Zo zijn er laatst nog zestien kievitseieren gewoon kapot gemaaid voor een festival. Dit is echt alarmerend. Met een inmiddels soort van permanente vogelgriep is extra investeren in

dierenwelzijn noodzakelijk, maar het extra geld dat de Vogelopvang en de Dierenambulance zouden krijgen volgens het coalitieakkoord hebben ze nog altijd niet ontvangen.

Raadsvergadering van 8 juni 2023

24

In deze Voorjaarsnota viert wat de Partij voor de Dieren betreft de korte termijn hoogtij. De coalitie

kapt bomen voor huizen, zoals op de Ivoordreef. Deze coalitie investeert nog altijd in economische groei. De heer Van Heuven heeft hierbij de term "Heart of Holland" op zijn vizier. Overvallen door kostenposten beukt het college te weinig op de deur van het kabinet, maar stelt het onder meer ambities voor groen en biodiversiteit bij. Utrecht creëert zo negatieve gevolgen voor de lange

termijn, met een steniger Utrecht, met minder biodiversiteit, met een heter klimaat en steeds minder wilde dieren. Zo worden mensen en dieren ziek en is er uiteindelijk nog meer zorg nodig. Zo belandt men in een nog heftigere negatieve spiraal.

De heer Van der Zweth (PvdA) deelt de focus van de Partij voor de Dieren op gezondheid en

natuurlijk ook op het klimaatvraagstuk. De heer Van Heuven gaat nu echter heel eenzijdig in op

klimaat en groen. Gezondheid heeft ook te maken met armoederegelingen en met werk en inkomen. Kan de heer Van Heuven daar ook iets over zeggen? Zit er wat dat betreft niet een goede richting in de Voorjaarsnota?

De heer Van Heuven (PvdD) bevestigt dit. Hij wil ook zeker niet snijden in Jeugdzorg en Wmo, maar

ziet ook dat er nog veel meer beleid genomen kan worden. De PvdD heeft al heel vaak gevraagd om beleid wat betreft plantaardig eten. Dat heet "de reis naar plantaardig". De laatste keer dat de raad daar iets over heeft gehoord is toen Stadsbelang iets vroeg over plantaardige melk in de

koffiemachines, maar daarna was het weer even stil. De PvdD verwacht daar dus juist meer beleid. De heer Van der Zweth (PvdA) merkt op dat dit bekend is, maar vraagt wat de Partij voor de Dieren

wil op het gebied van Jeugd, Wmo, armoederegelingen en werk en inkomen. Wat mag de raad daar verwachten van een toch progressieve linkse partij?

De heer Van Heuven (PvdD) antwoordt dat zijn partij officieel noch links noch rechts is. Los daarvan wil hij dat er vooral doorgegaan wordt met het leveren van goede zorg. Er moet nog meer

voorkomen worden dat er zorg gebruikt moet gaan worden. Daar is een gezonde leefomgeving voor nodig met veel meer groen.

De heer Van der Zweth (PvdA) begrijpt dat de PvdD vooral complimenten geeft en op het gebied van groen en klimaat suggesties en aanmoedigingen geeft.

De heer Van Heuven (PvdD) antwoordt dat die zeker nog gebracht zullen worden. Eén suggestie gaf

hij net al: het aantal rundveedieren in de buurt van Amelisweerd naar beneden brengen. Daar wordt

de natuur ziek door dieren die daar staan. Daar kan iets gedaan worden, maar er kan nog veel meer gedaan worden. De noordelijke randweg Utrecht, die miljoenen kost, kan bijvoorbeeld niet

aangelegd worden. Dan is er geld om nog heel veel zorg te leveren, maar ook om nog meer cultuur te brengen. Dit college bezuinigt ook op topcultuur. Dat vindt de heer Van Heuven jammer.

Mevrouw Kleinrensink (PvdD) kan een groot deel van wat de Partij voor de Dieren zegt volgen, ook de ambities op klimaat en groen. Tegelijkertijd hoort ze veel dingen die erbij zouden moeten terwijl er

een Voorjaarsnota ligt die niet zo rooskleurig is. Waar ziet de Partij voor de Dieren de mogelijkheden om dat vandaan te halen, met name om die extra investeringen te doen?

Raadsvergadering van 8 juni 2023

25

De heer Van Heuven (PvdD) stelde net al voor te stoppen met het plannen maken voor de noordelijke randweg. Er staan 1.200 bomen op het spel. Er kan nu betaald parkeren ingevoerd worden. Er kan gestopt worden met citymarketing. Er wordt nog altijd een economische lobby gevoerd bij allerlei overheden om meer bedrijven naar Utrecht te halen. Festivals, horeca en terrassen hoeven weinig leges te betalen. Sterker nog, daar betaalt de gemeente nu aan mee. Ondertussen is er wel een terrassificatie aan de gang, die ook nog eens voor meer consumptie zorgt en voor minder beschikbare openbare ruimte. Dat zijn echt wel posten waar je geld kunt halen.

De heer Van Heuven was aan het einde van zijn betoog komen. Hij sluit af met de opmerking dat hij voorts van mening is dat Utrecht zo snel mogelijk klimaatneutraal en biodivers moet worden.

De heer Koning (D66) merkt op dat de hetze tegen evenementen en festivals van de Partij voor de

Dieren hem niet in de koude kleren gaat zitten als D66’er. Hij kent de heer Van Heuven als een groot liefhebber van het songfestival, van de Pride en allerlei van dat soort dingen. Hij kan dat niet goed met elkaar rijmen. Is hij echt zo anti of is er ook nog wel ruimte om wat leuks te doen in de stad?

De heer Van Heuven (PvdD) wordt hier geout als een songfestivalliefhebber. Dat is hij overigens wel, maar dat beaamt hij niet.

De voorzitter merkt op dat de heer Van Heuven niet alleen is. De heer Van Heuven (PvdD) antwoordt dat sommige festivals leuk zijn en sommige ook ideëel van

aard zijn. Hij ziet echter wel dat er steeds meer festivals komen, dat er een festivalisering gaande is en dat ook de Gay Pride, hoe leuk ook, voor kilo’s confetti in de stad heeft gezorgd en duizenden

kilo’s plastic. Er waren boten die supersmerig waren. De aversie van de PvdD zit hem in bijvoorbeeld een festival als Verknipt. Dat mag een maand lang beslag doen op een plas waar vogels broeden.

Daar wordt gewoon zand gestort om twee dagen voor €60 per kaartje duizenden mensen over de vloer te halen. Daar gaat iets mis en daar wil de Partij voor de Dieren zeker iets aan doen.

De heer Van der Zweth (PvdA) vindt het mooie aan lokale politiek dat het zo dichtbij en vaak zo concreet is dat je het letterlijk tegenkomt. Dagelijks fietsen de raadsleden langs de vele

bouwprojecten die ze in de raadszaal bespreken en komen ze de bewoners tegen die ze eerder

hebben gesproken over besluiten die in de raadszaal worden genomen. Dat is mooi, want het laat

zien waar politiek om draait, maar het kan een raadslid ook met de neus op de feiten drukken. Dat is de laatste maanden het geval voor de heer Van der Zweth. Wanneer hij ’s ochtends naar het stadhuis komt, ziet hij enkele stadsgenoten buiten op bankjes slapen. Sinds hij hier op het stadhuis komt,

bijna acht jaar, heeft hij nog nooit meegemaakt dat er elke dag zo veel mensen buiten slapen. Iets

verderop, bij de Voorstraat, is het hetzelfde verhaal. Daar slapen tien mensen die daar ’s ochtends nog rondhangen. Ze zijn dakloos, vaak verslaafd en dus ook heel kwetsbaar. Die dakloosheid is

natuurlijk een gevolg van de grote woningnood, maar het gaat inmiddels nog veel verder. Het hele

sociaal domein loopt vast. Mensen kunnen niet uitstromen naar een woning, houden een plekje in de zorg bezet met de zorg die daarbij hoort, waardoor mensen die dat zo hard nodig hebben daar niet terechtkomen. Het gevolg is dat in een rijke stad als Utrecht de meest kwetsbare Utrechters niet

alleen kans hebben om dakloos te raken, maar ook kans hebben dat ze de zorg niet krijgen die ze zo hard nodig hebben. Daarom gaan twee van de drie prioriteiten in het coalitieakkoord hierover. De

bestaanszekerheid van een heel grote groep Utrechters staat onder druk. Dat is een ongelijkheid die niet past bij deze stad. Dat vraagt solidariteit en bij deze Voorjaarsnota om een overheid die

Raadsvergadering van 8 juni 2023

26

investeert en omkijkt naar de meest kwetsbare mensen. Dat is niet eenvoudig met een Voorjaarsnota waar financieel alles tegenzit: stijgende rente, hoge bouwkosten, gierende inflatie. Er komt ook nog eens bij dat er een rijksoverheid is die ziet dat de zorg duurder wordt, ingewikkelder wordt,

complexer wordt, dat het niet lukt bij Jeugd en de Wmo, dat de dakloosheid verdubbelt en toch gemeentes financieel heel flink kort. Er ligt een hervormingsagenda Jeugd onder die voor het

overgrote deel bestaat uit wensdenken. De heer Van der Zweth geeft op een briefje dat dit niet gaat

uitkomen en een financiële strop oplevert. De allerkwetsbaarste Utrechters zullen daar de prijs voor betalen.

Mevrouw Hessel (Utrecht Solidair) vraagt wat de Partij van de Arbeid ervan vindt dat er naar cultuur vele miljoenen gaan? Naar Tivoli gaat er bijvoorbeeld 11 miljoen per jaar. Als ze de energie niet

kunnen betalen, dan komt er nog eens €800.000 bij, omdat ze de ticketprijzen niet willen verhogen om toch bereikbaar te blijven voor de man met de kleine portemonnee. Ondertussen stijgt de

dakloosheid hard. Wat vindt de heer Van der Zweth van deze verdeling van het gemeentelijk geld? De heer Van der Zweth (PvdA) antwoordt dat dit precies de reden is dat hij dit verhaal zo aanzet en waarom voor de PvdA de prioriteiten daar liggen. Cultuur heeft echter ook een groot belang. Het gaat wel om een balans. De PvdA ziet kwetsbaarheid en ongelijkheid ontstaan die voor de partij

prioriteit hebben. Het is goed dat het college dan ook kijkt naar zijn eigen ambities en budgetten, ook op cultuur, ook al wil je natuurlijk dat cultuur gespekt wordt.

De gemeente mag niet accepteren dat de klap bij de allerkwetsbaarsten terechtkomt. Het is positief dat het college een financieel risico durft te nemen om die gigantische financiële klap, met

desastreuze gevolgen in het sociaal domein, te beperken. Dat zorgt er tegelijkertijd voor dat veel

ambities uit het coalitieakkoord grotendeels overeind blijven. Dat zijn woningnood, gelijke kansen en het klimaat. Die investeringen kunnen overeind blijven. Dat is nodig in een tijd waarin de crises

woekeren en mensen steeds meer onzekerheid ervaren. Het is goed dat dat gebeurt, maar de fractie

heeft ook een zorg. Het college stelt namelijk ook voor om alle tekorten, bij Jeugd en Wmo, voortaan in het sociaal domein op te lossen. Dat is wat de PvdA betreft niet verantwoord. Men weet nog niet eens precies waar men het over heeft. Het college zegt terecht dat het pijnlijke keuzes gaat

opleveren, maar welke dat zijn weet de gemeente nog niet. Die gaan allemaal nog komen. Als het dan gaat over het sluiten van de daklozenopvang, het afschalen van schuldhulpverlening, het

afschalen van het mbo-team, stoppen met Plan Einstein, waar Utrecht internationaal voor geroemd is, dan worden precies de dingen geraakt die Utrecht een sociale stad maken. Dat moet koste wat

kost voorkomen worden. Deze Voorjaarsnota moet gebruikt worden voor die boodschap. Richting het Rijk moet de boodschap gegeven worden dat het niet uitkomt met minder, maar dat er eerder

meer nodig is met de complexiteit van nu. De heer Van der Zweth kijkt uit naar het debat hierover, want de gevolgen zijn groot, evenals de roep om solidariteit. Dat geldt voor de groep waar hij zijn verhaal mee begon, de mensen die buiten slapen, maar het moet natuurlijk voor een veel bredere groep gedaan worden. Dat moet de raad doen met de keuzes die gemaakt worden in de

Voorjaarsnota, maar ook in het verhaal dat de gemeente vertelt. Er moet altijd verteld worden wat de gemeente doet, waarom ze het doet en vooral ook voor wie ze het doet.

Mevrouw Hessel (Utrecht Solidair) vraagt of de Partij van de Arbeid zich erin kan vinden dat de grote oorzaak zit in de marktwerking en dat er in het sociaal domein veel te veel geld bij zorgaanbieders blijft hangen? Dat is zeker het geval nu er een vierkante financiering is. Er wordt een zak geld

Raadsvergadering van 8 juni 2023

27

gegeven en gezegd: zoek het maar uit. Er is bijna geen verantwoording meer. Daarom verschraalt de zorg ontzettend.

De heer Van der Zweth (PvdA) ziet ook wat mevrouw Hessel zegt. Er is een aanbestedingcircus waarin steeds geld wordt rondgepompt. Het is complexer gemaakt. Er moet een stap terug naar de publieke zaak gemaakt worden. Dat deelt de heer Van der Zweth met mevrouw Hessel. Hij ziet hier echter

vooral een rijksoverheid die ziet en ook zegt dat het complexer wordt, maar niet bereid is daar geld

bij te leggen. Het is gedecentraliseerd en ligt op het bord van de gemeente. De afgelopen jaren is het alleen maar minder geworden. De rekening wordt uiteindelijk door één iemand betaald. Dat zijn niet de raad en het college, maar dat zijn de mensen die die klap niet kunnen opvangen.

Mevrouw Hessel (Utrecht Solidair) is het er helemaal mee eens dat het vooral door de rijksoverheid komt, die in 2015 alles over de schutting heeft gegooid en het budget heeft verlaagd. Maar is de heer Van der Zweth het ermee eens dat de gemeente haar uiterste best kan gaan doen om commerciële marktpartijen er toch veel meer buiten te houden?

De heer Van der Zweth (PvdA) is het hiermee eens. Het kan efficiënter en slimmer. Hij noemde net

het voorbeeld van de aanbesteding. De PvdA doet vaak ook voorstellen om daar een stap te zetten.

Voor meer inhoudelijke en precieze antwoorden verwijst de heer Van der Zweth mevrouw Hessel naar een collega in een commissiedebat.

De heer Maas (Volt) haalt Aristoteles aan: "we zijn wat we herhaaldelijk doen". Ruim een jaar in de

politiek heeft de heer Maas veel geleerd, over zichzelf, over Utrecht, over de raad. Vandaag stelt hij de vraag: wat is deze raad? De raad is wat ze herhaaldelijk doet. Gelukkig doet de raad veel goeds.

Volt heeft vaak gepleit voor een betere sturing en duidelijke doelen en daar wordt nu ook echt werk van gemaakt. Utrecht investeert in de energietransitie en zoekt naar ruimte op het overbelaste

elektriciteitsnet. Volt steunt van harte de Utrechtse roep om meer erkenning van het mbo. Bovenal is de heer Maas trots dat hij dankzij de keuzes van deze raad mag wonen in de beste fietsstad van de wereld en de meest concurrerende regio van Europa.

De heer Maas heeft ook kritiek. Als Utrechters op de deur van het stadhuis kloppen, geeft de

gemeente dan thuis? Herhaaldelijk heeft men kunnen zien dat dat niet het geval is. Overal in deze stad, van de Ivoordreef tot de Weerdsingel, van de Maliebaan tot aan het Ledig Erf, zijn gewone Utrechters die de deur van de gemeente dicht hebben gevonden. Dat zijn Utrechters die zijn

afgehaakt en zeggen: in het stadhuis doen ze toch wat ze willen. De heer Maas zou naar het college kunnen wijzen, maar dat is iets te makkelijk, want ook in de raad ziet hij dat er te veel wordt

geluisterd naar het stadskantoor en te weinig naar de stad. Hij hoort te weinig kritische reacties op het college vanuit zijn collega’s in de coalitie. Daardoor lijkt deze raad meer op een denktank voor

creatieve ideetjes dan op een serieus democratisch orgaan. De heer Maas roept iedereen op om niet alleen te debatteren over de temperatuur van de zwembaden, maar over de toekomst van de stad.

Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) vraagt of de heer Maas het niet met haar eens is dat politiek gaat over ergens voor staan, daar keuzes voor maken, daar eerlijk over te zijn en verkiezingen op te

voeren en daar hier uiteindelijk keuzes over te maken? Dan moet er inderdaad geluisterd worden naar de stad om te horen hoe daar invulling aan gegeven kan worden, maar in de raad worden

uiteindelijk keuzes gemaakt en daar moet men eerlijk over zijn. Mevrouw Kleinrensink vindt het heel

ingewikkeld dat steeds wordt gezegd dat er niet wordt geluisterd. De raadsleden zeggen van tevoren

Raadsvergadering van 8 juni 2023

28

waar ze voor staan. Daar stemmen mensen op. De raadsleden maken de keuzes hier en nemen hier de verantwoordelijkheid.

De heer Maas (Volt) antwoordt dat dit door de mensen in de stad anders wordt ervaren. Het rapport van de Rekenkamer was hier vrij duidelijk over. De communicatie over de participatie, wat de

gemeente doet en hoe ze dat doet, is gewoon niet duidelijk genoeg, niet goed genoeg. De heer Maas is het met mevrouw Kleinrensink eens dat er wel met bewoners wordt gepraat, maar bewoners

ervaren dat niet. Ze ervaren niet dat ze aan zet zijn in de stad. Volt wil wel dat ze meepraten en ook het gevoel krijgen dat ze meepraten.

Mevrouw Kleinrensink (GroenLinks) deelt met de heer Maas dat die ervaring belangrijk is en dat de gemeente met iedereen moet praten en moet luisteren naar mensen in de stad, maar dat betekent

ook dat de gemeente eerlijk moet zijn over wie wanneer waarover gaat. Uiteindelijk maakt de raad hier de keuzes. De raad luistert en neemt dat allemaal mee, maar uiteindelijk zullen mensen in de

stad ook verschillende dingen vinden. Dan is de raad aan zet. De raad moet die rol ook echt nemen en daarvoor staan.

De heer Maas (Volt) is het daar best mee eens. Gelukkig is daar dat nieuwe instrument voor dat daar ook voor ingezet kan worden. Wellicht is mevrouw Kleinrensink het met hem eens dat een burgerberaad aan een hoop van deze wensen in de stad tegemoet zou kunnen komen.

De heer Maas was in zijn betoog aangeland bij dat burgerberaad. Het is een prachtig middel. Hij had er veel van verwacht en doet dat nog steeds. Hij vindt echter wel dat de jaarwisseling misschien een wat veilige keuze is voor het onderwerp. De gemeente weet al lang dat er een meerderheid is voor

een vuurwerkverbod in de stad. Dan had ze dat besluit misschien ook al kunnen nemen. Er zou een burgerberaad ingezet moeten worden voor de urgente problemen van vandaag, de problemen die echt om een oplossing vragen: klimaat, woningen, zorg voor de jeugd.

Als de aarde opwarmt en de bijen sterven, springt Utrecht dan op de bres voor de planeet? De

gemeente doet haar best, maar herhaaldelijk ziet de heer Maas dat dat niet lukt. Niet zo heel lang geleden had deze stad een duidelijk doel voor ogen: klimaatneutraal in 2030. Het vorige college maakte een einde aan dat doel. Ook dit college laat de gemeente weer doelloos aanmodderen.

Utrecht zou een voorbeeld moeten nemen aan Parijs, dat deze week nog ambitieuze plannen heeft

gepresenteerd. Volt wil daarvoor investeren in de initiatieven uit eigen stad. Utrecht zit vol ideeën en innovatie, maar de inwoners moeten opboksen tegen grote bedrijven. De gemeente zit

goedbedoelende mensen nog veel te vaak in de weg met onnodige regels en bureaucratie. Er moet ruimte gegeven worden aan slimme, ambitieuze Utrechters die hard willen werken aan

verduurzaming. Ook ziet de heer Maas dat deze raad herhaaldelijk kiest voor rood in plaats van

groen. Er wordt vergroening beloofd, maar de stad wordt voller en voller gebouwd. De gemeente

wilde 60.000 bomen planten, maar had geen idee waar precies. Nu wordt die ambitie naar omlaag bijgesteld. Er is een barcode vastgesteld, maar herhaaldelijk ziet de gemeente dat ze niet voldoet

aan de eigen eisen van groen in de stad. Af en toe doet de gemeente alsof door een weiland aan de rand van de stad om te toveren tot een park en dan mee te tellen. Verdichting heeft ook een ander nadeel. Door te bouwen in de volle stad worden huizen duurder gemaakt. Projectontwikkelaars

verkopen grond aan elkaar door met de belofte van meer en nog meer winst. Kamers worden kleiner, huren worden hoger en nu de overkokende markt eindelijk de rem heeft gevonden komt de

woningbouw piepend en krakend tot stilstand. Peperdure woningen, zoals bij het project Bellevue bij

de gele brug, worden amper nog verkocht. De bouw van de Galaxy Tower is al maandenlang verstild.

Raadsvergadering van 8 juni 2023

29

De wethouder heeft inmiddels een dagtaak aan het overtuigen van ontwikkelaars om hun projecten

af te maken. Het is heel goed dat Utrecht zelf grond koopt. Zo wordt de speculatie gestopt. Het zou nog beter kunnen zijn als men ook nog buiten de grenzen van de stad zou durven kijken om de

woningcrisis op te lossen. Als de gemeente ambitieuzer durft te denken over Rijnenburg, kan daar de wijk van de toekomst gebouwd worden.

Vandaag is niet de makkelijkste dag om te spreken over ambities. De gemeente stevent af op een groot tekort in de jeugdzorg en de Wmo. Dat betekent dat er lastige keuzes gemaakt moeten

worden. De heer Maas roept het college op om de rekening niet te laten landen bij de jeugd, niet bij de zwakste mensen in de stad. Utrechters aan het begin van hun leven hebben recht op een goede

start en die moet de gemeente beschermen. Daarom moet er in hun toekomst geïnvesteerd blijven worden, via goede jeugdzorg, hulp voor studenten en gezond eten op school. De heer Maas hoort graag een reactie.

De heer Maas herhaalt de woorden van Aristoteles: "we zijn wat we herhaaldelijk doen". De gemeente staat voor grote uitdagingen. Die vragen van de raad dat er echte keuzes gemaakt worden, dat er

aangepakt wordt, dat er vertrouwen wordt teruggewonnen in de stad. Daar moet men elkaar scherp op houden. Er moet samen gewerkt worden aan het Utrecht van morgen.

Mevrouw Kendir (Student & Starter) vertelt dat een jaar geleden de plannen voor deze raadsperiode

werden gepresenteerd: een coalitieakkoord waarin wordt geïnvesteerd in gelijke kansen, betaalbaar wonen en klimaat. Op het moment dat plannen gemaakt worden, is natuurlijk niet bekend hoe de

toekomst eruit gaat zien. Helaas, een jaar later, is er een Voorjaarsnota waarin de opgave ligt om een tekort van 72 miljoen euro op te lossen. Investeren in gelijke kansen, betaalbaar wonen en klimaat

moet wat Student & Starter betreft altijd, ook nu, nu de houdbaarheid van het sociaal domein onder druk staat. Het signaal in de Voorjaarsnota is duidelijk. Als er niks wordt veranderd, blijft het tekort

in de uitvoering van de jeugdzorg en de maatschappelijke ondersteuning groeien. Hierin ziet Student & Starter allereerst een verantwoordelijkheid bij het Rijk. De situatie waarin de gemeente nu zit, door onvoldoende compensatie en onzekerheid vanuit het Rijk, is niet langer houdbaar. Het kan gewoon niet zo zijn dat de gemeente hierdoor de benodigde zorg aan de inwoners niet meer kan leveren. Mevrouw Kendir hoopt dan ook dat het Rijk deze urgentie ziet, voelt en ernaar handelt door de

gemeente voldoende te compenseren voor haar taken. Ook voor de gemeente zelf ligt er een grote

verantwoordelijkheid. De zorgvraag groeit. De komende periode moet de gemeente aan de slag om het zorgstelsel zo in te richten dat ze ook in de toekomst de zorgvraag nog kan leveren. Geld is

hierin niet het enige pijnpunt. Ook het tekort aan zorgpersoneel zorgt ervoor dat dit onder druk

staat, niet alleen omdat de zorgvraag toeneemt, maar ook omdat de arbeidsomstandigheden van het

zorgpersoneel niet altijd even fijn zijn. Dit geldt niet alleen voor de zorg, maar bijvoorbeeld ook voor het onderwijs, bij de mensen die zich elke dag inzetten voor een betere toekomst van de kinderen. Mensen helpen moet lonen, niet alleen met geld, maar ook met waardering en respect. Mensen moeten meer omkijken naar elkaar, juist in deze tijd.

De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) hoorde een vlammend betoog. Wat gaat Student & Starter doen voor de arbeidsomstandigheden van zorgpersoneel en onderwijspersoneel?

Mevrouw Kendir (Student & Starter) is hier bij een vorig debat al op ingegaan. Bij zorgopleidingen gaat het bijvoorbeeld nog niet goed met de sociale veiligheid. Mensen die zo’n opleiding doen

hebben vaak te maken met seksueel overschrijdend gedrag. Student & Starter heeft heel concrete

Raadsvergadering van 8 juni 2023

30

plannen benoemd om dit op te lossen. Mevrouw Kendir herhaalt ook haar laatste zin: met respect en waardering kan men ook al ver komen. Dat is er nu nog te weinig.

De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) merkt op dat je met respect en waardering geen extra boterham smeert. Dat is vooral het probleem bij de arbeidsomstandigheden van zorgpersoneel en

onderwijspersoneel. Wat gaat Student & Starter doen aan die arbeidsomstandigheden? Vooralsnog heeft de heer Bos nog niks gehoord.

Mevrouw Kendir (Student & Starter) antwoordt dat er goed gekeken moet worden hoe de

arbeidsomstandigheden fijner kunnen worden. Net gaf ze al aan dat er meer respect en waardering moet komen. Ze is het niet eens met de heer Bos wanneer hij zegt dat je hier geen extra boterham

door smeert. Wanneer je de hele dag voor de klas staat en superhard werkt en van anderen te horen

krijgt dat het zo fijn is dat je veel vakantie hebt, helpt dat niet mee. Op het gebied van de Wmo heeft Student & Starter concrete plannen. Hier moet in de commissie JWCS vooral over doorgepraat worden.

De heer Bos (Student & Starter) stelt dat men hier in de raad helemaal niet gaat over

arbeidsomstandigheden. Er kan leuk over gekletst worden, maar iemand anders moet hier iets aan doen.

Mevrouw Kendir (Student & Starter) antwoordt dat de raad over bepaalde dingen wel gaat, maar dat ze ook over bepaalde dingen niet gaat. De raad gaat inderdaad niet altijd over het loon, maar

arbeidsomstandigheden gaan niet alleen over loon. Die gaan over veel meer dan dat. Dat is de oproep die Student & Starter doet: mensen helpen moet lonen.

In de Voorjaarsnota wordt een inhoudelijke aanpak voorgesteld. De eerste vier uitgangspunten

zouden goed kunnen helpen om een duurzaam zorgstelsel te creëren. Student & Starter vindt het wel belangrijk dat deze opgave niet ten koste gaat van de meest kwetsbare Utrechters. Wat de fractie

betreft past uitgangspunt 5, waarbij er mogelijk gestopt kan worden met de extra Utrechtse inzet, dan ook niet thuis in deze aanpak.

Een groep die vaak wordt vergeten wanneer het gaat over kwetsbare Utrechters zijn studenten.

Maatschappelijke ontwikkelingen die financieel iedereen hebben geraakt raken ook studenten hard. Het is een groep die het financieel al niet breed heeft, maar toch wordt uitgesloten van regelingen

van de overheid, waardoor hun financiële positie nog verder onder druk komt te staan. De gemeente mag haar ogen niet sluiten voor hen. De gemeente heeft juist ook voor hen een zorgplicht.

De heer Bosch (PVV) zag vandaag een persbericht van VIDIUS over het college. Dat heeft Student & Starter waarschijnlijk ook gelezen. Die partij zit ook in het college. Wat gaat Student & Starter concreet doen aan wat VIDIUS schrijft?

Mevrouw Kendir (Student & Starter) antwoordt dat ze heel duidelijk is geweest in de commissie. Student & Starter vindt dat gemeente haar ogen niet mag sluiten voor de financiële positie van

studenten, ook niet wat betreft de hogere energiekosten. De fractie ziet vooral graag dat studenten ook op die manier worden geholpen.

Raadsvergadering van 8 juni 2023

31

De heer Bosch (PVV) hoort dat mevrouw Kendir het graag ziet, maar gaat Student & Starter het ook doen? Ze kan de wethouder hierop aanspreken of komen met voorstellen, vandaag of later. Gaat Student & Starter dat ook doen?

Mevrouw Kendir (Student & Starter) antwoordt dat ze dat zeker zal doen. In het debat vorige week in de commissie is Student & Starter met heel concrete ideeën gekomen. De fractie komt, met D66 en

Volt, met een agendering, omdat de gemeente haar ogen niet mag sluiten voor studenten. De fractie zal dus zeker met actie komen.

De heer Van der Zweth (PvdA) hoort een betoog dat hij goed snapt, zeker vanuit het oogpunt van Student & Starter. Gaat het vooral om studenten die financieel in de knel zijn gekomen?

Mevrouw Kendir (Student & Starter) bevestigt dit. Het gaat er vooral om dat de gemeente studenten kan helpen die het moeilijk hebben.

Er zijn helaas aanzienlijke vertragingen van woningbouwprojecten te zien. Het is van cruciaal belang dat het bouwtempo wordt verhoogd, aangezien er een nijpende woningnood heerst onder diverse groepen, onder wie kwetsbare Utrechters. Onlangs heeft de raad een petitie ontvangen van het

studentenkamerprotest, waarin een dringende boodschappen werd overgebracht. Maar liefst 5.300

studenten hebben geen studentenwoning in Utrecht. De gemeente moet hier actie op ondernemen. Elk van deze 5.300 studenten heeft een uniek verhaal. Deze verhalen spelen niet alleen bij

studenten, maar ook bij starters. Mevrouw Kendir had afgelopen week in drie afzonderlijke

gesprekken met vrienden verhalen gehoord over hun frustrerende zoektocht naar een woning. Het is niet alleen ontzettend moeilijk voor hen om überhaupt een woning te vinden, maar de huur is ook nog eens schandalig hoog. Hoewel ze alle drie een goede baan hebben, zou de helft van hun

inkomen opgaan aan huur als ze in de vrije sector zouden gaan huren, waardoor ze weinig zouden

overhouden. Mevrouw Kendir heeft het over huur, omdat kopen alleen een optie zou zijn geweest als zij als kinderen al vastgoedinvesteringen zouden hebben gedaan in plaats van gewoon buiten spelen in groep 4.

Mevrouw Kendir wil haar bijdragen eindigen met cultuur. Student & Starter vindt het jammer dat de gestelde ambities op het gebied van cultuur niet volledig uitgewerkt kunnen worden, terwijl de

fractie het wel als essentieel beschouwt voor Utrecht. In moeilijke tijden is cultuur, maar ook een

levendige stad, juist hetgeen mensen op de been houdt. Die levendigheid in de stad is iets om te

koesteren, iets om trots op te zijn. Die levendigheid is iets wat men moet ervaren, wat echt door de

stad zweeft. Dat creëren bewoners samen en dat maakt het zo prachtig. Wat Student & Starter betreft blijft de gemeente daar het komende jaar hard op inzetten, want de stad wordt samen gemaakt.

De heer Sungur (DENK) hoort weleens dat vroeger alles beter was. Hij is niet zo van de nostalgie,

maar toen hij de Voorjaarsnota tot zich nam, dacht hij na over hoe het vroeger was in de stad. Dit

kan hij, als een van de weinige geboren Utrechters in de raad. Op vakantie gaan in de zomer is niet voor iedereen weggelegd, maar vroeger vond niet ieder kind dat erg. Vroeger was er namelijk de

Vakantiepas. Deze pas was bedoeld voor kinderen om gratis of met flinke korting gebruik te maken van allerlei leuke voorzieningen in de stad. Dat waren voorzieningen die niet voor iedereen

betaalbaar waren. Zo kostte het zwemmen aanzienlijk minder met de Vakantiepas. Ook mochten

kinderen gratis reizen met de bus in de zomervakantie. Het maakte veel minder uit hoeveel geld je had als kind, want met de Vakantiepas kon je gewoon meedoen. Vroeger had je iets als een

winkelkaartje. Je kon tijdens de koopavonden en op zaterdagen tegen een gereduceerd tarief naar de

Raadsvergadering van 8 juni 2023

32

binnenstad en terug naar huis met hetzelfde kaartje. Tegenwoordig kost een enkeltje €3,10. Als je in Vleuten-De Meern woont wordt het iets meer. Vroeger had je in de directe woonomgeving meerdere buslijnen naar het stadscentrum. Tegenwoordig moet je zoeken naar een bushalte, als die nog bestaat in de directe nabijheid. Het is triest dat het college overgaat tot het plaatsen van

fietsenrekken bij bushaltes. Dan moet je hopen dat je de bus net niet mist, want in het beste geval

moet je vijftien minuten wachten omdat er geen alternatieve buslijnen zijn. Vroeger kon je makkelijk blijven wonen in de stad waar je was geboren en opgegroeid. Tegenwoordig moet je maar het geluk hebben dat je via loting aan een woning komt, want een wachttijd van twaalf jaar voor een sociale huurwoning was er vroeger niet. Vroeger kon je in de ochtend gewoon naar de dokter en werd je

geholpen. Tegenwoordig moet je van tevoren bellen en de assistent ervan overtuigen dat je bijna

doodgaat. Als je geluk hebt mag je de volgende dag of na twee dagen langskomen. Waar gaat het

over? Het gaat over wonen, over mobiliteit, over mee kunnen doen ongeacht de portemonnee, over volksgezondheid. Hoe komt het dan dat men het zoveel jaren later op al deze terreinen toch een

stuk lastiger heeft? Is er minder geld dan vroeger of is alles echt zoveel duurder geworden? Het heeft te maken met politieke keuzes. Er zijn bijvoorbeeld miljoenen weggegooid aan al die rare rotondes, ovondes of hoe ze ook heten. Wie zat er te wachten op de versmalling van de Marnixlaan? Er is al 5 miljoen verkwanseld en er gaan nog eens 2 miljoen besteed worden aan het faciliteren van prostitutie. DENK zat hier niet op te wachten.

De heer Van der Graaf (ChristenUnie) stelt dat het onzekere tijden zijn. Dat heeft impact op de

gemeentelijke financiën. Dit vraagt om een krachtig bestuur dat keuzes durft te maken en koers

houdt vanuit een dienende en luisterende houding. Een bekend citaat uit de Bijbel zegt: ieder mens moet zich haasten om te luisteren, maar traag zijn om te spreken, traag ook in het kwaad worden.

Hier zit een heel belangrijke boodschap in voor de raad: men moet zich haasten om op plekken in de stad zijn oor te luister te leggen, op een raad in de wijk waar mensen zorgen delen over hoe zij als buurt weer de gemeenschap worden waar zoveel mensen naar verlangen, op een RIB waar experts vertellen over hoe het best omgegaan kan worden met ingewikkelde problematiek rondom het

Lucasbolwerk. Men moet luisteren in een burgerberaad over waar men in de stad goed aan doet wat betreft de jaarwisseling volgend jaar. De ChristenUnie gelooft dat de gemeente op deze manier

samen met de stad de financiële uitdagingen kan opvangen. Er moet geluisterd worden naar mensen in het veld die verstand van zaken hebben. De raad moet hen de uitdagingen voorleggen en van hen horen waar de winst te behalen valt. Dan is luisteren zeker niet hetzelfde als exact doen wat de ander zegt. Daar moet de raad eerlijk en helder over zijn. De gemeente moet wel horen wat er gezegd wordt, hier aandacht voor hebben en er de tijd voor nemen.

De heer Van der Graaf zou hier op twee dossiers specifiek aandacht voor willen vragen. Allereerst wil hij dit doen op het sociaal domein en de jeugdzorg. De ChristenUnie vindt het hier belangrijk dat de gemeente samen met de stad op zoek gaat naar het onderliggende probleem en dat erkent. Als ze

daaraan werkt, dus minder prestatiedruk bij de jeugd legt, meer werkt aan gemeenschappen, weer

leert dat af en toe niets doen gewoon heel goed is voor een mens, dat het leven niet altijd leuk is en dat dat oké is, als ze de jeugd leert om weerbaar te zijn en de wegen niet altijd glad voor ze poetst, als de inwoners weer weten wie hun buren en straatgenoten zijn en wat daar speelt, dan valt daar echt een wereld te winnen.

Het tweede dossier is het klimaat. Nu bezuinigen op klimaat betekent later spijt, want er is hier immers geen tijd te verliezen. Het is dus belangrijk om echt goed te kijken naar hoe er zo veel

mogelijk wel door kan gaan. De gemeente moet dan ook luisteren naar experts welke zaken op de lange termijn het meest effectief zijn.

Raadsvergadering van 8 juni 2023

33

Tot slot roept de heer Van der Graaf de raad op om traag te zijn in het trekken van conclusies, traag

te zijn in het vormen van een oordeel over een ander. Men heeft elkaar keihard nodig in deze tijd. De ChristenUnie hoopt op deze manier samen met de rest van de raad de commissiebehandeling in te gaan en tot de keuzes te komen die op dit moment nodig zijn voor deze stad. Traag zijn om te

spreken betekent namelijk niet dat men traag moet zijn in het maken van keuzes. Keuzes zijn nodig om kwetsbare groepen ook weer het perspectief te bieden dat ze zo hard nodig hebben.

Mevrouw Nolten (BIJ1) maakt, na een jaar in de raad de balans op. Wat is er veranderd in de Utrechtse samenleving? Net als met verschillende soorten armoede, dealt de gemeente met opstapelende

crisisvarianten. Na een jaar lang wennen aan de intersectionele analyses, weet de raad nu dat BIJ1

deze crises niet los van elkaar ziet, maar dat deze crises voortkomen uit een kapitalistisch systeem

dat zijn voordeel doet met uitsluitingsmechanismen, zoals seksisme, racisme, validisme, homofobie, transfobie en andere vormen van discriminatie. Wie vervolgens opstaat tegen intolerantie naar

minderheden, wordt weggezet als polariserend en gelijkgesteld aan hen die het bestaansrecht van

minderheden ontkennen, maar het verzet tegen de huidige orde is belangrijker dan ooit. Men moet in de politiek daadwerkelijk luisteren als er wordt gedemonstreerd voor een eerlijke wereld, al gaat dat regelmatig mis. Er wordt volkshuisvesting geëist en men krijgt onbetaalbare middenhuur. Men bezet de snelwegen voor een breuk met de fossiele industrie en het globale zuiden wordt

geplunderd voor grondstoffen om hier zogenaamd duurzame energie mee op te wekken. Er wordt gevraagd om gratis ov en men is aangewezen op geprivatiseerd duur deelvervoer. Er wordt

geprotesteerd voor queerrechten en acceptatie en men krijgt een commerciële regenboogparade met een politieboot, waardoor een deel van de gemeenschap zich niet veilig en welkom voelt. Het

neoliberale landelijke afbraakbeleid gaat door en wordt vormgegeven door dezelfde mensen die nooit van hun plek komen of ruimte maken. Ondertussen gaat men van schijnoplossing naar schijnoplossing om de aandacht af te leiden.

Deze Voorjaarsnota zegt te kiezen voor zorg, wonen en klimaat. Dat zijn prioriteiten waar BIJ1 zich in kan vinden, maar de partij kan dat niet in elke uitwerking ervan. De eliminatie van

kansenongelijkheid krijg je niet voor elkaar met een beweegprogramma op basisscholen. Investeren in middenhuur is geen volkshuisvesting. Het compenseren van parkeerkosten voor lage inkomens

neemt nog niet weg dat de stad wordt gebruikt als pinautomaat om de gemeentelijke begroting te dichten. BIJ1 ziet niet hoe netcongestie de klimaatcrisis tegengaat als er niet met het kapitalisme wordt gebroken en bedrijven die hier de economie komen pushen niet verantwoordelijk worden gehouden voor hun medeplichtigheid.

Meer mensen maken gebruik van de armoederegelingen, de druk op de zorg loopt op en de sociale

huurwachtlijsten zijn nog steeds te lang. Gentrificatie wordt nog altijd gezien als een oplossing voor een leefbare stad in plaats van een probleem. Hoewel de belastingen niet worden verhoogd, betaalt

de Utrechter alsnog de rekening. Het tegengaan van onrecht is geen individuele verantwoordelijkheid

maar een collectieve. Het vraagt dus moed om radicaal te kiezen voor beleid dat voor iedereen werkt, in plaats van te accepteren dat sommige mensen door de kieren van dit beleid vallen. Utrechtse

borstklopperij is dus niet op zijn plaats. Ook bij deze Voorjaarsnota staat BIJ1 op voor de mensen die de klappen krijgen van dit systeem en van wie het leed veel te makkelijk voor lief wordt genomen. Iedereen die hier leeft is namelijk een Utrechter, of je nou geclassificeerd wordt als een

ongedocumenteerde, veiligelander, rechthebbende of arbeidsmigrant. Elke crisis raakt hen het eerste en het hardste. Iedereen heeft recht op wat de stad te bieden heeft. Een leefbare stad is een Utrecht waar niemand in gebrek leeft en met minder neemt BIJ1 geen genoegen.

Raadsvergadering van 8 juni 2023

34

De heer Bosch (PVV) zou bijna zeggen "mooie praatjes", maar dat vindt hij eigenlijk niet. Kan BIJ1 uitleggen waar die mensen allemaal gaan wonen? Mevrouw Nolten heeft het over een wooncrisis.

Tegelijkertijd zegt ze dat iedereen gelijk is, ook illegalen en ongedocumenteerden. Waar gaan al die woningen landen? Hoe gaat zij dat oplossen?

Mevrouw Nolten (BIJ1) kan zich voorstellen dat het misschien lastig is om te begrijpen dat BIJ1

eigenlijk niet wil kiezen tussen deze mensen en er vooral ook niet voor wil kiezen dat zij geen plek

hebben ten gunste van andere mensen die ook een woonplek nodig hebben. Het is belangrijk om te kijken naar de oorzaak van het probleem van deze wooncrisis. De woningmarkt wordt een markt genoemd. Daar heeft een liberalisering plaatsgevonden de afgelopen jaren. Alle grote bedrijven hebben lopen graaien, waardoor men nu in deze situatie zit. Daar zouden de meest kwetsbare

Utrechters nooit de prijs voor moeten hoeven betalen. De raad heeft een verantwoordelijkheid voor hen.

De heer Bosch (PVV) deelt de zorg over betaalbare woningen, maar mevrouw Nolten zegt dat zij geen keuze wil maken. Een van de redenen dat de mensen over wie de heer Van der Zweth het had buiten op die bankjes liggen is dat er geen keuzes worden gemaakt.

Mevrouw Nolten (BIJ1) antwoordt dat het ook nog altijd gaat om de manier waarop je keuzes maakt.

Er is hier in de raad een oproep gedaan. De gemeente heeft een zorgtaak. Er is een crisis. Het budget dat de gemeente van het Rijk daarvoor heeft gekregen is te klein. Daarmee kan de gemeente haar verantwoordelijkheid niet nemen. BIJ1 vindt dat de gemeente niet moet kiezen. Dit heeft wat

mevrouw Nolten betreft prioriteit. Ze is blij dat de PVV zich daar in ieder geval deels in kan vinden. De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) stelt dat deze Voorjaarsnota, de jaarcijfers, de bijsturing en de

meerjarenbegroting niet die van hem zijn. Dit zegt hij altijd. Wat Stadsbelang Utrecht betreft moet er geen geld op de plank blijven liggen, moet er nog meer ingezet worden op een sluitende begroting, moeten noodzakelijke kosten niet vooruitgeschoven worden en moet er ingezet worden op

verbetering op veel beleidsdossiers, vooral op mobiliteit binnen veel beleidsdossiers. Hierover zal gesproken worden in commissieverband.

Als de heer Bos nu aan de voorzitter zou vragen wat hij net gezegd had, terwijl zij op haar telefoon zat, zou zij misschien alleen "mobiliteit" kunnen reproduceren. Vier minuten spreektijd om een inhoudelijk zinnige beschouwing te kunnen leveren op de jaarcijfers, de Voorjaarsnota, de

meerjarenbegroting en de beleidskeuzes van coalitiepartijen, is een lastige opgave. Het moet ook

nog eens gebeuren in een vergadering die vanwege bestuurlijke drukte volgepropt wordt met overige beslispunten, raadsvoorstellen en installaties. De heer Bos loopt al wat jaren mee en ziet dat deze jaarlijks terugkerende rituele dans door de jaren heen aan het verworden is tot een sleetse

bijeenkomst met meeknikkende, juichende en begripvolle coalitiepartijen en met de tijd worstelende oppositiepartijen. De oppositiepartijen willen wel vol op de inhoud, maar kunnen dat niet. Waar

moeten zij het over hebben in de zeer beperkte tijd die hen gegeven is? Voor de echte diepgang op inhoud is bijna geen tijd. Er kunnen wat laffe observaties gedaan worden. De eigen petieterige

stokpaardjes kunnen bereden worden. De vuurkorven kunnen er weer eens bij gepakt worden. De

levendigheid moet gekoesterd worden. De heer Bos zegt: "ahum". Met een beetje mazzel lukt het om een mooie oneliner te maken waar het journaille weer wat betaalde woordjes van kan maken in de kranten of op een nieuwswebsite. Qua kwaliteit kun je maar weinig kwijt. De heer Bos begrijpt de

heer Dijkstra goed dat hij liever een werkbezoek doet om te zien wat er in de samenleving leeft, hoe

Raadsvergadering van 8 juni 2023

35

de politiek dichter bij de mensen kan komen, in plaats van zich te moeten verliezen in het

opdreunen van een praatje pot in deze raadsvergadering. De burger weet niet wat er in dit huis aan de hand is. Als de heer Bos ze vertelt over de bijeenkomst van vandaag zeggen ze: whatever. Dit denkt de heer Bos eigenlijk ook. Wat doet hij hier vandaag in vredesnaam? Niet alleen deze vergadering, maar ook dit huis van de democratie is aan slijtage onderhevig.

De heer Bosch (PVV) vindt het op zich een mooi betoog. Hij kan zich er wel in vinden. Maar wil de

heer Bos ook concrete voorstellen doen om dit weer te veranderen, om het weer beter te maken, om het dualisme weer te vergroten?

De heer Bos (Stadsbelang Utrecht) komt hier zo op. Als hij dit niet doet, zal de heer Bosch hem daar vast op bevragen.

De heer Bos ziet maar weinig dualiteit in de raad. Het lijkt er stellig op dat het college en de

collegepartijen de raad structureel uit positie willen brengen. De raad laat het gebeuren. Ze morrelt wat, maar slikt het vervolgens voor zoete koek. De bijdrage van de VVD vanochtend was een goed

voorbeeld. De kwaliteit van besluitvorming in het huis staat behoorlijk onder druk, is de bescheiden mening van de heer Bos. Hij vraagt om hem de poppenkast te besparen en hem de echte politiek te geven. Dit huis heeft onderhoud nodig.

Over mobiliteit in de beleidsterreinen gaat Stadsbelang het in commissieverband zeer zeker hebben. De heer Bosch (PVV) had vlammende betogen geschreven, maar die kan hij niet uitspreken. Hij had namelijk geen tijd, omdat hij ook nog wat interrupties wilde doen. Hij kan dit samenvatten door te zeggen dat de heer Sungur precies heeft gezegd wat hij had willen zeggen.

Mevrouw Hessel (Utrecht Solidair) heeft een beetje hetzelfde probleem als de heer Bosch. Ze heeft net een minuutje langer. Ook zij wil haar complimenten geven aan DENK. De heer Sungur gaf een mooi betoog, waar Utrecht Solidair zich helemaal in kan vinden.

Toen mevrouw Hessel hier vorig jaar kwam en haar maidenspeech hield, was haar al snel het verschil

opgevallen tussen de babbels hier en de werkelijkheid buiten. Dat verschil was zo groot dat mevrouw Hessel zich afvroeg of deze mensen ooit buiten kwamen. Hoe kan dit? Er wordt gesproken over een groene boulevard, maar mevrouw Hessel wordt gebeld dat de situatie levensgevaarlijk is. Op de

Marnixlaan staat een ambulance een kwartier vast, waardoor die te laat kwam. Dat komt in de raad helemaal niet meer aan de orde. Toen mevrouw Hessel in de raad kwam, hoorde ze overal zeggen

dat het niet de raadsleden zijn die bepalen, maar dat de ambtenaren dat zijn. Daar gaat het steeds meer op lijken, want in de raad is geen enkel realistisch vermogen meer. De tweedeling in Utrecht

neemt enorm toe. Daar heeft de gemeente een verantwoordelijkheid. De raad moet zich echt eens

afvragen waarvoor ze hier zit. Zitten de leden hier voor hun carrière? Zitten ze hier voor hun cv? Dan

moeten ze iets anders gaan doen dat ook leuk is voor hun carrière en hun cv. Ze moeten vanavond in de spiegel kijken en zich afvragen of ze hier zitten voor alle Utrechtse burgers. Behartigen ze echt hun belangen? Is dat hun prioriteit?

De heer Van der Zweth (PvdA) vraagt of mevrouw Hessel, net als hijzelf, niet ook bij veel van haar collega’s hoort die idealen hebben waar ze het zelf misschien niet mee eens is, maar die wel de

reden zijn waarom ze hier zitten? Het gaat hier altijd over de stad. Heeft mevrouw Hessel helemaal niet geluisterd naar zijn verhaal of naar dat van de collega’s?