2023-11-30 Conceptverslag Commissie Veiligheid Bestuur en Financiën

Griffie Gemeenteraad Utrecht Secretariaat raadscommissie Mens & Samenleving Postadres Postbus 16200 3500 CE Utrecht Telefoon 030 - 286 10 69 Fax 030 - 286 15 18 www.utrecht.nl/gemeenteraad

VERSLAG OPENBARE VERGADERING COMMISSIE VEILIGHEID, BESTUUR EN FINANCIËN D.D. 30 NOVEMBER 2023 [Typ hier]

Datum verslag Locatie Verslag door

10

20

7 december 2023 Stadhuis, raadszaal Geertjan Benus (Notutekst)

Aanwezigen: Ochtendvergadering De voorzitter, de heer R. Peters, en van het college de burgemeester, mevrouw Dijksma en voorts de leden: mevrouw M. Fattal (GroenLinks), de heer D. Van Bergen (ChristenUnie), mevrouw E. Kendir (Student & Starter), de heer R. van der Zweth (PvdA), mevrouw H. Assen (PvdA), de heer B. van Steeg (CDA), mevrouw T. Meerding (VVD), de heer R. Maas (VOLT), de heer G. Dijkstra (EenUtrecht), mevrouw S. Nolten (BIJ1), mevrouw De Vries (Partij voor de Dieren), de heer I. Simşek (DENK), en van de griffie de commissiegriffier de heer J. Lok, en de commissiesecretaris. Middagvergadering De voorzitter, mevrouw L. Bode en van het college de wethouder mevrouw S. Schilderman en voorts de leden: de heer F. Claasen (GroenLinks), mevrouw J. Kleinrensink, de heer M. Koning (D66), mevrouw E. Kendir (Student & Starter), de heer R. van der Graaf (ChristenUnie), de heer R. van de Zweth (PvdA), mevrouw I. Raaijmakers (PvdA), mevrouw M. Ramaker (VVD), de heer H. Stellinga (CDA), de heer R. Maas (VOLT), de heer I. Simşek (DENK), en van de griffie de commissiegriffier de heer J. Lok en de commissiesecretaris. Verslag openbare vergadering commissie VBF d.d. 30 november 2023

30

40

Aanwezigen:.....................................................................................................................................................- 1 1. Opening en mededelingen ..................................................................................................................- 1 2. Vaststellen agenda van 30 november 2023 ..................................................................................- 2 3. Vaststellen van ingekomen agenderingen .....................................................................................- 2 4. Verslagen .................................................................................................................................................- 4 5. Toezeggingen/moties ...........................................................................................................................- 4 6.

Ingekomen stukken ...............................................................................................................................- 4 7 Demonstratierecht .................................................................................................................................- 4 8 Raadsvoorstel Derde begrotingswijziging 2023 .........................................................................- 29 9 Raadsvoorstel Verordening onroerende-zaakbelastingen 2024 ..........................................- 29 10. Forse vertragingen inning lokale belastingen .............................................................................- 32 10.1 SV 2023 nr. 153 Forse vertraging uitvoering taxaties WOZ waarde (met antwoord) ....- 32 10.2 SV 2023 nr. 177 Plan van aanpak BghU en extra toezicht (met antwoord) ....................- 32 11 Initiatiefvoorstel vermogensgrens kwijtschelding gemeentelijke belastingen ...................- 39 11.1Raadsbrief Reactie initiatiefvoorstel Wijziging verordening kwijtschelding gemeentelijke belastingen en heffingen ............................................................................................................................- 39 -

1. Opening en mededelingen Pagina 1 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

De voorzitter, de heer Peters, opent de vergadering om 10.00 uur en heet iedereen welkom. Mededelingen vanuit de commissie Geen. 50

Mededelingen van het college Geen.

60

1a. Heropening De voorzitter, mevrouw Bode, heropent de vergadering om 14.00 uur. Zij heet iedereen welkom. De heer Maas van Volt zal later aansluiten en de heer Snijder van Student & Starter heeft zich afgemeld. Agendapunt 8 is van de agenda afgehaald; die gaat met de A-status door naar de raad. Mededelingen commissies De heer Claasen (GroenLinks) deelt mee dat zijn collega mevrouw De Bekker afwezig is vanwege ziekte.

70

80

90

2. Vaststellen agenda van 30 november 2023 De voorzitter deelt mee dat wethouder Schilderman eerst in de middag aanwezig zal zijn. Dat betekent dat de financiële onderwerpen in de middag behandeld zullen worden. De heer Van Steeg (CDA) kan zich voorstellen dat een aantal financiële punten met de A-status door kunnen. In de uitwisseling van informatie blijkt dat de fracties hierover ruggespraak nodig hebben met de woordvoerders. De voorzitter besluit in het verloop van deze vergadering terug te komen op deze agenda. Na behandeling van de agendapunten 3, 4, 5 en 6 deelt de heer Van der Zweth (PvdA) mee dat de derde begroting wat hem betreft met de A-status door kan naar de raad. Hij wil inbreng leveren bij het agendapunt over de OZB. Mevrouw Meerding (VVD) schaart zich achter de inbreng van de heer Van der Zweth. De voorzitter deelt mee dat de eerstvolgende commissie van VBF plaatsvindt op 11 januari 2024. Vanwege het kerstreces zijn de publicatiedata van deze vergadering: donderdag 14 december en 21 december (inhoudelijk). De commissie krijgt hiervan nog een schriftelijke mededeling. 3. Vaststellen van ingekomen agenderingen 3.1 Raadsvoorstel Regeling risicovolle projecten: startdocument Programma Informatie op orde en actualisatie planning Cultuurcluster Berlijnplein Voorgesteld is dit onderwerp te agenderen op 11 januari met een gereserveerde behandeltijd van 60 minuten.

Na inbreng van de heer Van der Zweth (PvdA) besluit de commissie 45 minuten te reserveren voor de behandeling. 3.2 Raadsvoorstel Gedragscode 2023 Pagina 2 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

Het voorstel is dit onderwerp te agenderen voor de vergadering van 11 januari 2024 met een gereserveerde tijd van 30 minuten. Na inbreng van mevrouw Meerding (VVD) besluit de commissie 60 minuten uit te trekken voor de behandeling. 100

110

3.3 Raadsvoorstel Doorontwikkeling instrumenten van inwoners: introductie inwonersagendering en inwonersmotie Het voorstel is dit te agenderen voor de vergadering van 11 januari 2024 met een behandeltijd van 60 minuten. Aldus wordt besloten. 3.4 Memo en Instructie opleggen en opheffen van geheimhouding in Utrecht (september 2023) De voorzitter deelt mee dat deze instructie ter informatie is voorgelegd. Wanneer de commissie dit wenst is het mogelijk een technische bijeenkomst te organiseren voor een nadere toelichting. De commissie heeft geen behoefte aan technische sessie en neemt de instructie ter kennisgeving aan. 3.5 Initiatiefvoorstel Wijzigingsbesluit APV Pilot Tijdelijk Bedelverbod Het voorstel is 11 januari voor 60 minuten. Op inbreng van mevrouw Meerding (VVD) besluit de commissie 90 minuten uit te trekken voor de behandeling. De voorzitter deelt mee dat mocht de agendering op 11 januari qua tijdsplanning niet uitkomen, uitgeweken zal worden naar de vergadering in februari. Daar zal de griffie later op terugkomen.

120

3.6 Raadsbrief Lobbyregister Het voorstel is 11 januari voor 60 minuten. De commissie gaat met het voorstel akkoord. De Partij voor de Dieren wil mee-agenderen. 3.7 Kaders begroting 2025 en geactualiseerde begroting 2024 VRU De voorzitter merkt op dat de commissieleden het raadsvoorstel nog niet hebben ontvangen. Het voorstel is 11 januari voor 30 minuten in verband met de fatale termijn. Na uitwisseling van informatie gaat de commissie hiermee akkoord.

130

140

3.8 Agenderingen ter plaatse op basis van de lijst ingekomen raadsbrieven 3.8.1 de raadsbrief over de herziening van het Initiatievenfonds. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat deze raadsbrief niet goed besproken is. Hij agendeert deze brief samen met VOLT, GroenLinks, Stadsbelang Utrecht en D66. De agendeerders willen nagaan of de gekozen aanpassingen bij te sturen zijn. Zij willen aandacht besteden aan de gekozen grens van 35.000 euro en aan de financiering en nagaan wat te doen is met de onderbesteding, wat de resultaten zijn en of de raad zo nodig kan bijsturen. Hij heeft dit gedeeld in de app. Dit is mede ondersteund door VOLT, PVV, GroenLinks, Student & Starter, VVD, Utrecht Solidair, PvdA, ChristenUnie en D66. De voorzitter stelt voor een 90 minuten uit te trekken voor de behandeling. Mevrouw Kendir (Student & Starter) denkt dat 120 minuten realistischer is met dit aantal partijen. De voorzitter besluit aldus.

Pagina 3 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

150

160

3.8.2 Raadsinformatiebijeenkomst over het winkelcentrum Lunetten. Mevrouw Meerding (VVD) licht toe hierover contact te hebben gehad met mevrouw Assen van de PvdA. Het gaat hen over de veiligheidssituatie in dit winkelcentrum; daar vinden veel incidenten plaats. De voorzitter brengt onder de aandacht dat de volgende partijen willen mee-agenderen: CDA, VOLT. Hij besluit dat er voldoende draagvlak is binnen deze commissie. Hij deelt mee dat er nog ruimte is voor een Raadsinformatiebijeenkomst op 19 december. Hij vraagt of dit haalbaar is. Mevrouw Meerding (VVD) denkt van wel. Zij zou een korte toelichting van de gemeente op prijs stellen en hoopt dat dit ambtelijk te realiseren is. De voorzitter deelt mee dat een uitwijkdatum voor deze Raadsinformatiebijeenkomst 6 februari is. Hij proeft bij het college een lichte voorkeur voor februari. Mevrouw Meerding (VVD) legt zich neer bij 6 februari. Aldus is besloten. 4. Verslagen Ter vaststelling Conceptverslag commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën 12 oktober 2023 Conform vastgesteld. Conceptverslag commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën PB 24 oktober 2023 Conceptverslag commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën PB 25 oktober 2023 Conform vastgesteld. 5. Toezeggingen/moties Ter vaststelling De lijst is vastgesteld.

170

6. Ingekomen stukken Geen. De voorzitter schorst de vergadering voor enkele minuten en heropent die. 7

180

190

Demonstratierecht

Burgemeester, Beleidsterrein: Openbare Orde en Veiligheid Geagendeerd door: Stevie Nolten (BIJ1), Mahaar Fattal (GroenLinks), Tess Meerding (VVD), Ruud Maas (VOLT), Mahmut Sungur (DENK), Maarten Koning (D66) Bert van Steeg (CDA), Hester Assen (PvdA), Derk van Bergen (ChristenUnie), Cees Bos (StadsBelang Utrecht), Lisanne Snippe (Partij voor de Dieren), Vincent Stevens (Student & Starter), Gert Dijkstra (EenUtrecht). Op 14 november 2022, publiceerde Amnesty International Nederland het rapport ‘Demonstratierecht onder druk – Regels en praktijk in Nederland moeten beter’. Demonstreren is een mensenrecht en geldt voor iedereen. Het vormt een van de fundamenten van de democratische rechtsstaat. Amnesty constateert in het rapport echter dat demonstraties nog vaak gezien worden als een risico voor de openbare orde. Burgemeesters handelen vanuit hun verantwoordelijkheid voor de openbare orde en gebruiken dit als grond voor ingrijpen, waarbij het faciliteren en het beschermen van het demonstratierecht wordt aangetast, zo stelt Amnesty. In het rapport komen verschillende praktijkvoorbeelden aan bod, zo ook in Utrecht waarbij het demonstratierecht op verschillende manieren is ingeperkt. Inmiddels heeft de burgemeester namens het college het Manifest Demonstratierecht van Amnesty ondertekend.

De agenderende partijen gaan graag met de burgemeester in gesprek over het rapport, de aanbevelingen, hoe het college zich (extra) gaat inspannen om het manifest uit te voeren en welke hindernissen daarin bestaan en hoe de gemeente het demonstratierecht beter kan faciliteren. DENK, VVD, CDA, D66 en Stadsbelang Utrecht zouden daarnaast willen spreken over de verschillende grondrechten die schuren bij een demonstratie. Ook gaan ze graag het debat aan over de vervolging van strafbare feiten die tijdens een demonstratie worden geconstateerd.

De voorzitter leidt de bespreking in aan de hand van de annotatie bij de agenda (zie hierboven). Pagina 4 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

Mevrouw Assen (PvdA) vraagt als laatste te mogen spreken. De agenderende partijen gaan daarmee akkoord. 200

210

220

230

240

De commissie Mevrouw Nolten (BIJ1) staat sinds haar aantreden pal achter het demonstratierecht. Op haar initiatief zal dat recht jaarlijks geëvalueerd worden, en hebben zowel de burgemeester als een groot aantal partijen in de raad het manifest Demonstratierecht van Amnesty International ondertekend. Hiermee is Utrecht een van de eerste grote steden in Nederland. Sinds die ondertekening is een aantal belangrijke stappen gezet, bijvoorbeeld in het toegankelijker maken van de kennisgevingprocedure. In de Raadsinformatiebijeenkomst van vorige week bleek dat de gemeente er nog niet is. De gedeelde ervaringen van de veiligheidsdriehoek en de demonstranten lagen eufemistisch gezegd niet op één lijn. Zij vond het optreden van de politie bij de demonstratie tegen transhaat een pijnlijk voorbeeld van hoe nog niet elke demonstratie gefaciliteerd wordt in veiligheid voor alle demonstranten. Het grootschalige politieoptreden maakte demonstranten bang. Er werden politiepaarden ingezet. Richting demonstranten en omstanders werd geweld gebruikt. De communicatie met het verbindingsteam liep niet goed. Bovendien was er sprake van surveillance door de politie die demonstranten als intimiderend hebben ervaren en waarbij hun privacy in het geding gebracht werd. Mevrouw Assen (PvdA) vraagt of mevrouw Nolten erkent dat ook demonstranten gedrag van de politie kunnen uitlokken.

Mevrouw Nolten (BIJ1) vindt “uitlokken” ingewikkeld. Uiteraard wordt gecommuniceerd vanuit verschillende belangen. Dat neemt niet weg dat iedereen wil dat het demonstratierecht in de praktijk gebracht wordt. Zij ziet dat iets niet goed is gegaan in het tweewegverkeer, uitgaande van de kritiek die mensen hadden over de inperking van hun demonstratierecht. Mevrouw Assen (PvdA) vraagt hoe BIJ1 aankijkt tegen demonstranten die op een plek willen demonstreren die niet is toegestaan. Hoe gaat BIJ1 daarmee om? Mevrouw Nolten (BIJ1) is dan benieuwd naar de kaders waarvanuit een tegendemonstratie niet wordt toegestaan. Kan dat een belemmering zijn wanneer mensen worden tegengehouden om op een bepaalde plek te demonstreren om wel of niet kennisgeving van de demonstratie te geven? Dat zijn ook haar vragen. Mevrouw Meerding (VVD) begrijpt ergens wel dat demonstranten zich geïntimideerd voelden. Zij vraagt of mevrouw Nolten het met haar eens is dat de politie aanwezig is om demonstranten te beschermen. Zij merkt op dat de politie te paard er niet voor niets is; die is er ook voor de veiligheid van de demonstranten. Zij roept op tot meer begrip van partijen onderling. Mevrouw Nolten (BIJ1) vindt begrip ook belangrijk. Zij benadrukt dat niet elke demonstrant in een demonstratie te maken heeft met grootschalig politieoptreden.

Zij kan er begrip voor opbrengen dat deze mensen daarin geen fijne ervaring hebben. Zij overweegt dat geweld tegen demonstranten mogelijk escalerend werkt. Zij betoogt overigens dat binnen de kaders van de wet een demonstratie mag schuren. Zij legt de volgende vragen voor aan het college: • hoe kan het dat de ervaring van demonstranten en het verbindingsteam uit elkaar liggen? • Wat doet de gemeente om de geluiden uit de stad op te vangen naast datgene wat de politie deelt. • Hoe haalt de gemeente de ervaring in de praktijk naar voren bij demonstraties? Pagina 5 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

• • 250

• • • 260

• •

270

280

290

Zij vraagt of de burgemeester met haar deelt dat grootschalige politie-inzet ondanks de de-escalerende bedoeling juist escalerend kan werken omdat demonstranten zich bang of geïntimideerd voelen. Wat haar betreft geldt dit ook voor de inzet van politiepaarden. Zij vraagt of de burgemeester kan toezeggen dat de inzet daarvan niet meer wordt toegepast bij demonstraties. Hoe wil de burgemeester zich inzetten in de Veiligheidsdriehoek om spontane demonstraties beter te faciliteren zonder grotere inzet van politie en zonder privacy van demonstranten in het geding te brengen. Kan de burgemeester inzicht geven in de kaders die de Driehoek hanteert bij tegendemonstraties wanneer ze binnen het gezichts- en gehoorveld mogen demonstreren. Kan de burgemeester zich voorstellen dat demonstranten zich niet geroepen voelen om een kennisgeving te doen wanneer dat in de praktijk betekent dat ze door de politie juist buiten het gezicht en gehoorveld geplaatst worden. Zij vraagt of de burgemeester voornemens is om de WOM aan te passen als het gaat om een demonstratierecht zodat deze niet meer strijdig is met de grondwet. Is de burgemeester voornemens om de aanbevelingen van Amnesty over te nemen?

Mevrouw Fattal (GroenLinks) dankt haar collega mevrouw Nolten in de commissie voor het op de kaart zetten van dit belangrijke agendapunt, ook in de Raadsinformatiebijeenkomst. Zij benadrukt het belang ervan. Zij stelt zich voor dat alle politieke partijen dit aangaat. Het waarborgen van dit recht is voor alle Utrechters belangrijk, om welke casus het ook gaat. Zij ziet dat de belangen schuren. Het is daarom zo belangrijk daarvoor goede kaders te ontwikkelen. De kaders bestaan al. Zij bedankt de burgemeester ervoor dat het op dit gebied heel vaak goed gaat in Utrecht. Dit soort geluiden krijgt zij ook van Amnesty International. Tegelijkertijd maakt Amnesty International zich zorgen. In haar ogen ook terecht. Het gaat dan om een aantal kleine punten waarvan zij er twee zal benoemen. De ene gaat over verkeershinder. Om die te voorkomen, worden demonstraties weleens omgeleid of demonstraties ingeperkt, terwijl dit niet vanuit internationaal recht genoemd wordt als deugdelijke reden. De WOM noemt dit wel als reden. Amnesty International vindt dat daarmee anders omgegaan moet worden. Zij vraagt de burgemeester hoe dat te doen. Zij vernam op de Raadsinformatiebijeenkomst dat verkeershinder niet gebruikt wordt als primaire reden voor inperking. Zij vindt het heel goed; dat mag niet in de ogen van GroenLinks.

Haar fractie zou willen dat het überhaupt niet gebruikt wordt als reden en dat anders nagedacht wordt over hoe hier naar te kijken. Zij vraagt de burgemeester dat ook te doen. Mevrouw Meerding (VVD) vraagt naar de mening van GroenLinks in dit licht als het gaat om het maandenlang hinderen van treinverkeer; vindt GroenLinks dat niet belangrijk genoeg om een demonstratie te verplaatsen? Mevrouw Fattal (GroenLinks) benadrukt dat demonstraties ontzettend belangrijk zijn. Zij benadrukt het grondrecht. Zij bevestigt dat het irritatie gaat opleveren, voor inwoners voor de medewerkers van de trein, voor autogebruikers. Die irritatie is haars inziens minder belangrijk dan de fundamentele mensenrechten voor het uiten van de mening in de openbare ruimte.

Pagina 6 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

300

310

320

330

340

Mevrouw Meerding (VVD) vindt het goed te horen dat GroenLinks één lijn trekt en ook akkoord gaat met het hinderen van treinverkeer. Zij is het niet eens met GroenLinks. Zij vindt dat demonstratierecht niet onbegrensd is. Zij verwacht niet dat zij en mevrouw Fattal dichter bij elkaar komen. Mevrouw Fattal (GroenLinks) vervolgt haar betoog; zij stelt dat een succesvolle demonstratie effect heeft op de inwoners. Het gaat om een effectief middel om de stem uit te brengen. Daarover wordt nu gesproken. De heer Van Steeg (CDA) vraagt of mevrouw Fattal het met hem eens is dat de uiting van de mening het belangrijkste van een demonstratie is en het doel niet zozeer is om het verkeer te hinderen. Die uiting kan ook op verschillende plekken. Mevrouw Fattal (GroenLinks) vindt het belangrijk dat de demonstranten gehoord worden. Zij is het eens met het CDA dat het niet gaat om het opwekken van irritatie of verkeerrisico's riskeren. Zij ziet dit als middel in een groot instrumentenbox van participatie, een belangrijk middel voor burgers om te participeren. Wanneer een lokaal bestuur participatierecht monddood zou maken, doet dat bestuur iets verkeerd in haar ogen. De heer Van Steeg (CDA) is dat met mevrouw Fattal eens. Iedereen mag altijd zijn stem laten horen; het recht op demonstratie.

Hij krijgt de indruk dat mevrouw Fattal verkeershinder als doel zich gaat maken; het zou wat hem betreft om de uiting moeten gaan. Dat kan soms goed om een andere plek. Mevrouw Fattal (GroenLinks) vindt dat verkeershinder door de WOM als doel op zich wordt misplaatst. Zij benadrukt de duidelijkheid van het internationaal recht in dit opzicht. Hoewel efficiëntie belangrijk is in de samenleving, moeten voortdurend de belangen onderling worden afgewogen. Zij vindt dat verkeershinder niet op dit prioriteitenlijstje hoort. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat die op dit lijstje staat. Tegelijkertijd merkt hij op dat de burgemeester verantwoordelijk is voor de openbare orde en wordt demonstratierecht slechts marginaal getoetst door de Nederlandse rechter. Uiteindelijk heeft burgemeester behoorlijk veel vrijheden om de WOM uit te voeren naar haar inzicht; hij vraagt of mevrouw Fattal dit met hem deelt. Mevrouw Fattal (GroenLinks) antwoordt dit met de heer Van Steeg te delen; dat is een feit. Zij merkt ook op dat soms het recht niet rechtvaardig is. Zij vindt dat hoe de WOM is opgesteld niet rechtvaardig. Dat is ook de opmerking van Amnesty. Zij begrijpt dat mogelijk wel een middenweg gezocht moet worden in de uitvoering van het Manifest. Zij is heel benieuwd hoe de burgemeester dat ziet. Het is niet realistisch dit plotseling te schrappen.

Zij vervolgt haar betoog met in te gaan op de bejegening van demonstranten tijdens demonstraties. Zij benadrukt dat heel veel goed gaat. BIJ1 noemde het al; in een specifieke demonstratie zijn sommige demonstranten een beetje vervelend bejegend. Een demonstrant werd ingesloten zonder dat een bevel daartoe was afgegeven. Hij mocht ook niet naar huis omdat die zich niet zo veilig voelde vanwege het niet functioneren van zijn gehoorapparaat. Zij betreurt dergelijke incidenten. Zij vraagt de burgemeester om in samenwerking met de politie na te gaan of hierin meer een harde lijn te trekken is. Zij vernam ook dat andere politieagenten heel fijn omgingen met demonstranten. Het is dus mogelijk dat dat per persoon kan wisselen. Zij legt de vraag voor welke richtlijnen voor bejegening van demonstranten er zijn in het politiewezen. Is daarmee voortgang te boeken? Zij sluit zich aan bij het verzoek van BIJ1 geen politie te paard meer in te zetten bij demonstraties. Pagina 7 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

350

360

370

380

390

Mevrouw Meerding (VVD) benadrukt het belang van het demonstratierecht als grondrecht. Zij merkt op dat in de afgelopen jaren veel veranderd is. Het aantal demonstraties is in de laatste jaren verdubbeld en is de complexiteit en de verharding in demonstraties toegenomen. Daarom vindt zij het nuttig en noodzakelijk vandaag over dit onderwerp te spreken. Steeds vaker is te zien dat verschillende rechten met elkaar schuren tijdens demonstraties, of zelfs botsen. Ze noemt enkele incidenten uit het recente verleden; de vraag is wanneer de burgemeester kan en wanneer zij moet ingrijpen. Dit is voor haar als raadslid niet altijd even duidelijk. Zij noemt de drie wettelijke gronden waarop de burgemeester mag optreden; daarvan zijn het belang van het verkeer en het voorkomen van wanordelijkheden de meest bekende. Die gronden laten ruimte voor interpretatie. Dat zorgt ervoor dat bij de ene demonstratie wel wordt opgetreden en bij de andere niet, terwijl het verschil niet altijd duidelijk is. Zij geeft hiervoor een voorbeeld terug in de tijd, de anti Coronademonstratie bij Waku Waku, destijds nog gevestigd aan het Vredenburg. Die demonstratie werd verplaatst door burgemeester naar het Jaarbeursplein met deze argumentatie: “De locatie op het Vredenburg is een te drukke plek in het centrum van Utrecht.

Demonstraties daar zorgen voor overlast voor verkeer en veroorzaken mogelijk gevaarlijke situaties. Ook zouden de nabijgelegen horecaondernemers hinder ondervinden; dat kan leiden tot wanordelijkheden. Daarnaast kunnen symbolen die de demonstranten gebruiken zoals in dit geval in Jodenster, sterke reacties oproepen bij anderen en bestaat de kans op een confrontatie waarbij politie-inzet noodzakelijk is.” De rechter gaf de burgemeester gelijk. De demonstratie mocht op die gronden verplaatst worden naar het Jaarbeursplein. Haar fractie staat volledig achter dat oordeel; de VVD riep destijds op om deze demonstratie te verplaatsen. Diezelfde argumentatie zou ook van toepassing kunnen zijn op andere demonstraties; dat gebeurt nu niet altijd. Zij vraagt hoe de burgemeester dit ziet; hoe ziet zij het kader dat door haarzelf is ingebracht. Zij bevestigt dat niet iedere demonstratie dezelfde is. Zij vindt de “Waku Waku-maatstaf” redelijk klinken. Mevrouw Kendir (Student & Starter) vraagt of de VVD het eens is en met haar deelt dat demonstraties tijdens corona anders werden beoordeeld dan die nu. Mevrouw Meerding (VVD) merkt op dat dat in deze argumentatie niet genoemd is. De heer Koning (D66) bestrijdt dat er een algemene maatstaf is te stellen. De complexe wereld maakt dat burgemeesters soms besluiten tot ingrijpen. Dat wordt ook hiermee bevestigd.

Mevrouw Meerding (VVD) bevestigt dat er geen algemene maatstaf te formuleren is; iedere demonstratie is inderdaad anders. Zij is als raadslid op zoek naar de rechtszekerheid - het kader waarbinnen demonstraties worden beoordeeld. De redenering van de burgemeester zou bij andere demonstraties gebruikt kunnen worden, waar dat nu niet gebeurt. De heer Koning (D66) vond het bevreemdend dat de VVD destijds zei beter dan de burgemeester te kunnen beoordelen dat de demonstratie op die locatie door kon gaan en daar een politieke stemming in ging nemen waarbij de fractie van de VVD voorbijging aan de bevoegdheid die de burgemeester heeft om aan de WOM te toetsen. Hij vraagt hoe mevrouw Meerding dat ziet, nu terugkijkend. Mevrouw Meerding (VVD) antwoordt dat de fractie niet denkt het beter te weten dan de burgemeester; dat wil zij hier niet betogen. Zij merkt op dat het wettelijk kader ruimte geeft voor interpretatie. Dat betekent dat daarover van mening te verschillen is. Wanneer de VVD een oproep doet aan de burgemeester om bijvoorbeeld een Pagina 8 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

400

410

420

430

440

demonstratie te verplaatsen, is dat een oproep die voortkomt uit het inzicht van haar fractie. Dat betekent niet dat VVD zegt dat de burgemeester er niets van begrijpt. De heer Koning (D66) ziet de VVD zoeken naar mogelijkheden om generieke regels te maken, terwijl dat in zijn beleving haaks staat op haar betoog aan het begin. Mevrouw Meerding (VVD) heeft in het begin gezegd dat heel veel is veranderd sinds de opname in de grondwet. Het aantal demonstraties is verdubbeld, de complexiteit is toegenomen. Zij vindt een duidelijk kader dan belangrijk om de rechtszekerheid te creëren zo dat de gemeente, het gemeentebestuur, de inwoners weten binnen welke kaders en hoe een demonstratie mag plaatsvinden. Mevrouw Nolten (BIJ1) hoort mevrouw Meerding zeggen dat het juist ingewikkeld is om de kaders naast elkaar te interpreteren juist omdat er zoveel meer demonstraties plaatsvinden. Zij vraagt of mevrouw Meerding de schoonheid inziet van het ambigue en dat er grijsgebieden zijn die steeds weer opnieuw beoordeeld moeten worden, juist omdat elke demonstratie anders is. Mevrouw Meerding (VVD) heeft in de ideale wereld wel een duidelijk kader. In die zin ziet zij niet dezelfde schoonheid als mevrouw Nolten bedoelt. Zij begrijpt dat in het algemeen niet te spreken is over een regel die altijd geldt. Iedere demonstratie zal per demonstratie beoordeeld moeten worden.

Zij zoekt zoveel mogelijk zekerheid over het kader. Zij pleit voor de redenering van de burgemeester in dit specifieke geval. Zij vindt dat dit als uitgangspunt te nemen is. Dan is er altijd nog per demonstratie te beoordelen of er sprake is van een vergelijkbare situatie; dan is er meer inkleuring over het kader. Mevrouw Nolten (BIJ1) is benieuwd naar waar voor mevrouw Meerding de grens ligt; van handigheid en inkleuring van een kader ten opzichte van het grondrecht. Waar wegen efficiëntie, en consistentie zwaarder? Mevrouw Meerding (VVD) antwoordt dat het blijkt uit de rest van haar betoog. Zij vindt dat er veel ruimte moet zijn voor het laten plaatsvinden van een eerste demonstratie over een onderwerp. De doorverwijzing naar een andere locatie betrof ook de tweede demonstratie. Mevrouw Nolten (BIJ1) volgt de redenering van mevrouw Meerding. Dat zou wat haar betreft alleen gelden wanneer demonstraties die herhaaldelijk plaatsvinden, bestaan uit een homogene groep die nooit verandert. Misschien bestaat de organisatie van de demonstratie wel uit dezelfde mensen, maar de demonstranten hoeven niet dezelfde te zijn. Dan vindt zij dat er sprake is van een voorbarige beoordeling van “een tweede demonstratie”. Mevrouw Meerding (VVD) begrijpt deze redenering van mevrouw Nolten. Zij waakt voor de openbare orde.

Zij pleit voor de ruimte om een tweede demonstratie te verplaatsen wanneer het onderwerp dezelfde is. De heer Dijkstra (EenUtrecht) merkt op dat op de gemeentelijke website 11 hele harde voorwaarden staan voor een demonstratie. Een van die 11 is “ de manifestatie moet zo min mogelijk het verkeer hinderen.” Hij legt de vraag voor of die formulering juist is. Hij vraagt de reactie van de VVD. Mevrouw Meerding (VVD) vindt dat klinken als een goede formulering; zij weet niet hoe dat steeds in de praktijk wordt uitgelegd. Zij heeft de idee dat de praktijk nu anders is dan zoals hier geformuleerd. De heer Dijkstra (EenUtrecht) vraagt of de VVD met hem deelt dat de formulering anders moet zijn; hij pleit ervoor de burgemeester te helpen met een andere formulering: ”proportioneel mag zij het verkeer hinderen, en het mag zeker niet tot verkeersonveiligheid leiden”. Hij vraagt of dit niet een betere en uitnodigender formulering is. Pagina 9 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

450

460

470

480

Mevrouw Meerding (VVD) vindt dit een formuleringskwestie. Zij vindt het laatste deel van de formulering zoals voorgesteld door de heer Dijkstra goed klinken. Zij merkt op dat proportioneel in de praktijk ook verschillend uitgelegd kan worden. Zij vindt de huidige formulering duidelijk. De heer Dijkstra (EenUtrecht) vraagt of mevrouw Meerding met hem beseft dat het onvermijdelijk is dat demonstraties hinder veroorzaken. Het helpt niet demonstraties ruimte te geven wanneer geformuleerd wordt “zo min mogelijk”. Hij pleit ervoor te accepteren dat er proportionele hinder gaat zijn. Mevrouw Meerding (VVD) is dat niet volledig eens met heer Dijkstra. Het ligt wat haar betreft genuanceerder dan steeds wanneer het gaat om een grote groep mensen. Zij merkt op dat op het Jaarbeursplein een mooie locatie is waar gedemonstreerd kan worden. Veel demonstraties konden daar goed plaatsvinden; daar hoeven demonstraties niet gepaard te gaan met hinder. De heer Van Steeg (CDA) kan mevrouw Meerding goed volgen, in die zin dat zij meer vat wil krijgen op welke manier die WOM wordt uitgevoerd in Utrecht. Hij pleit ervoor dat de raad daarbij nadrukkelijk wordt betrokken. Soms is te zien dat de raad een brief krijgt over het verloop van een demonstratie en de reden van handelen van de burgemeester. Hij legt de vraag voor of dat op basis zou moeten van criteria van de WOM.

Mevrouw Meerding (VVD) is dat volledig eens met heer Van Steeg; dat is haar oproep aan het einde van haar bijdrage. Mevrouw Assen (PvdA) vraagt hoe de VVD de locatie op het Jaarbeursplein ziet; moeten demonstranten altijd daarheen; hoe worden demonstranten dan gehoord? Mevrouw Meerding (VVD) vindt dat demonstranten daar prima gehoord worden. Dat is een openbare locatie. Daar is altijd veel media aandacht voor demonstraties daar. Mevrouw Assen (PvdA) vraagt of in de basis van de VVD alle demonstranten naar het Jaarbeursplein moeten. Mevrouw Meerding (VVD) antwoordt ontkennend; er zijn meerdere demonstratielocaties in Utrecht. Wanneer een locatie een link heeft met de inhoud van de demonstratie, zou die wat de VVD betreft daar mogen binnen de door haar genoemde kaders. Zij vervolgt haar betoog met aan te geven dat wat haar betreft eenmalig een ludieke schurende demonstratie gehouden mag worden. Wanneer een demonstratie terugkerend wordt, doet dat iets met de mate van hinder. Dan weegt de overlast in haar ogen niet meer op tegen het recht om te demonstreren. Zij voelt zich de laatste tijd ongemakkelijk bij uitingen die bij demonstraties worden gedaan en die door andere groepen als pijnlijk kunnen worden ervaren. Zij vindt het lastig dat het OM die uitingen soms als niet strafbaar beoordeelt. Zij kan daar weinig aan doen in haar rol van raadslid.

Zij noemt dit ongemak wel in dit debat en vraagt de burgemeester dit goed te blijven volgen en met het OM te blijven schakelen tijdens demonstraties. De heer Van Steeg (CDA) gelooft het eens te kunnen zijn met mevrouw Meerding. Hij noemt een voorbeeld van een in zijn ogen ongepaste uiting en vraagt de reactie van mevrouw Meerding. Mevrouw Meerding (VVD) is het daarmee volledig eens. De heer Simşek (DENK) vraagt of de heer Van Steeg doelt op een vlag die lijkt op een vlag die symbool staat voor het islamitische geloof. De heer Van Steeg (CDA) bedoelde de Taliban vlag. Hij wil ook niet dat er koranverbrandingen plaatsvinden. Hij vindt dergelijke uitingen vreselijk en verwerpelijk.

Pagina 10 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

490

500

510

520

530

De voorzitter vraagt deze voorbeelden als voorbeelden te laten en niet inhoudelijk te gaan debatteren over keuzes die worden gemaakt in demonstraties. Mevrouw Assen (PvdA) voelt heel vaak ongemak bij bepaalde gebeurtenissen in demonstraties. Dan is het bestuur van de stad toch heel scherp op wat juridisch mag en wat niet. Zij vraagt of mevrouw Meerding ongewenste uitingen als reden wil zien om een demonstratie te verbieden. Mevrouw Meerding (VVD) antwoordt ontkennend en benadrukt dat niet te hebben gezegd. Zij herhaalt zich ongemakkelijk te voelen bij sommige uitingen in demonstraties; zij kan daar als raadslid niets aan doen. Het is aan het OM om de strafbaarheid te beoordelen. De heer Simşek (DENK) vraagt concrete inbreng van mevrouw Meerding wanneer zij verwijst naar demonstraties. Mevrouw Meerding (VVD) antwoordt dat zij bewust kiest voor haar formulering. Haar ongemak is breder dan elk voorbeeld dat te noemen is; het gaat niet om een demonstratie of een uiting in het bijzonder. Zij vervolgt haar betoog met in te gaan op de directe aanleiding voor het debat dat vandaag gevoerd wordt; het rapport van Amnesty International. In dat rapport neemt Amnesty het demonstratierecht onder de loep en doet de organisatie aanbevelingen hoe het demonstratierecht beter te waarborgen, onder andere door de burgemeester.

Het uitgangspunt van Amnesty bij deze aanbevelingen is om zoveel mogelijk ruimte te bieden aan het demonstratierecht. De VVD kan zich niet vinden in alle aanbevelingen. Haar fractie vindt het belangrijk wel een kader te hebben als het gaat om de beslissing om in te grijpen. Mevrouw Nolten (BIJ1) vraagt of dat de reden is waarom de VVD het manifest niet heeft ondertekend. Mevrouw Meerding (VVD) antwoord ontkennend. Haar fractie had dit gemist in de agenda. Mevrouw Fattal (GroenLinks) vraagt naar de juridische betekenis van het kader dat de VVD wil. Zij legt de vraag voor of de WOM het kader niet is voor de VVD. Mevrouw Meerding (VVD) antwoordt dat de WOM zeker een kader is; haar fractie staat ook achter dat kader. Tegelijkertijd wordt juist in het rapport van Amnesty gezegd dat ze het niet eens is met hoe de WOM nu vormgegeven is. Ook dat is een van de aanbevelingen waarmee haar fractie het niet eens is. Mevrouw Fattal (GroenLinks) vraagt naar wat de VVD precies voorstelt; dat Utrecht zijn eigen kader gaat ontwikkelen voor het beschermen van grondrechten? Mevrouw Meerding (VVD) antwoordt ontkennend; zij stelt voor dat de gemeente zich houdt aan de WOM en dat zij de argumentatie van de burgemeester als uitgangspunt neemt.

Zij vervolgt haar betoog met op te merken dat in het rapport van Amnesty International in de ogen van de VVD onvoldoende rekening gehouden wordt met andere rechten en belangen die kunnen schuren met het demonstratierecht. Zij herhaalt dat haar fractie niet alle aanbevelingen steunt. Zij vindt het wel goed dat de burgemeester in gesprek is met Amnesty om na te gaan hoe de procedures zijn te verbeteren. Zij rondt haar betoog af met enkele politieke items. Zij vraagt de toezegging van de burgemeester dat de informatievoorziening naar de raad over demonstraties nog beter wordt. Zij merkt op dat wanneer demonstraties worden gehouden er veel onrust ontstaat en verschillende berichten in de media verschijnen. Dan heeft de raad behoefte aan een brief van de burgemeester om te vernemen hoe het is gegaan in haar beleving. Zij vraagt de burgemeester die informatie te geven. Pagina 11 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

540

550

560

570

580

Mevrouw Fattal (GroenLinks) vindt dit laatste heel belangrijk. Zij begrijpt niet zo goed waar nog ruimte is voor verbetering. In haar beleving krijgt de raad steeds een brief van de burgemeester na een spannende demonstratie. Mevrouw Meerding (VVD) vindt dat deels kloppen. In haar beleving gaat het niet om een standaardprocedure bij een demonstratie die in de media is gekomen. In die zin houdt zij een verbetering voor mogelijk. Bovendien wil zij als raadslid zo snel mogelijk op de hoogte gehouden worden; ook daar ziet zij ruimte voor verbetering. De heer Koning (D66) merkt op dat de VVD startte met op te merken dat er zoveel demonstraties zijn; hij vertaalt dat naar het vele ongenoegen en de vele zorgen waarmee mensen rondlopen waarom zij de straat op zijn gegaan in de afgelopen jaren. Dan hoort hij de VVD zeggen “binnen de kaders van de WOM zouden we een kader moeten hebben waarmee het minder gemakkelijk wordt om een demonstratie te organiseren.” Hij stelt dat hij het er niet mee eens is dat dit mogelijk is. Maar los daarvan legt hij de vraag voor het hoe dit te verenigen is voor de VVD. Mevrouw Meerding (VVD) merkt op niet te hebben gezegd een kader binnen de kaders van de WOM. Zij heeft gezegd dat de burgemeester daarover al een keer een uitspraak heeft gedaan; in dit geval om een specifieke demonstratie. Zij ziet die uitspraak van de burgemeester als een goed kader.

De VVD verwijst louter naar die uitspraak van de burgemeester. De heer Koning (D66) hoopt dat de burgemeester het van harte oneens is met wat de VVD hier betoogt. De heer Maas (VOLT) vindt het demonstratierecht een groot goed. Zijn fractie is heel blij met het kritische rapport van Amnesty over dit recht. Hij wil niet treden in de gedetailleerde discussies zojuist. Hij vraagt de burgemeester hoe zij staat tegenover de aanbevelingen in dat rapport; hoe ver is zij met het implementeren daarvan en wat zijn daarvan de gevolgen voor de Utrechtse gemeentelijke organisatie, de menskracht, het budget en de afspraken met de politie. De heer Simşek (DENK) heeft vernomen dat bij een demonstratie op het station Utrecht Centraal veel hinder ervaren werd van NS personeel. Onder meer werd gezegd dat een onevenredig groot aantal beveiligers van de NS aanwezig was die de demonstranten regelmatig intimiderend bejegenden; en dat terwijl er al voldoende agenten aanwezig waren om de demonstratie ordentelijk te laten verlopen. Hij vraagt de burgemeester of zij met de NS communiceert over de beveiligers van de NS bij een specifiek bij naam genoemde demonstratie. Hij vraagt of de burgemeester kan aangeven hoe de afstemming tussen de politie en de NS verloopt. Hij krijgt hierop graag haar reactie.

De demonstranten gaven aan dat de NS bij demonstraties de poortjes sloot en mensen die wilden aansluiten daartoe verhinderde. Hij vraagt naar de duiding daarvan door de burgemeester. Heeft zij die signalen ook ontvangen? Is zij bereid hierover met de NS in gesprek te gaan? Hij krijgt hierop graag haar reactie. Zojuist is al genoemd dat demonstratierecht geen absoluut recht is en dat er grenzen zijn. Wat hem betreft blijkt uit de verkiezingen hoe gevaarlijk de normalisering en bagatellisering van extreem rechts is. Diverse moskeeën in Nederland hebben de beveiliging al aangescherpt. Hij heeft de eerste signalen vernomen van moslims die op straat racistisch en islamofoob worden bejegend. Vorige week donderdag werd door een aantal politieke partijen een demonstratie georganiseerd bij het stadhuis met de boodschap “we houden iedereen vast en laten Pagina 12 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

590

600

610

620

630

niemand vallen. Ook de gemeente Utrecht kwam op sociale media met een statement dat Utrecht een stad blijft waar geen plek is voor haat en uitsluiting. Tegelijkertijd is bekend dat Utrecht meermalen het podium is geweest van extreem rechtse Islamafobe haatacties waarbij korans zijn verscheurd. Die acties dienen geen ander doel dan het creëren van haat en verdeeldheid. Uit eerdere beantwoording door de burgemeester is gebleken dat momenteel nog geen of onvoldoende wettelijke middelen zijn om dergelijke haatacties te stoppen. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft geoordeeld dat: “Ongepaste aanvallen op voorwerpen van religieuze verering niet worden beschermd door de vrijheid van meningsuiting… …Die aanvallen…”moeten worden voorkomen of bestreden ter bescherming van de religieuze vrede”. Daarnaast heeft de VN Veiligheidsraad een resolutie aangenomen waarin landen opgeroepen worden om onder meer koranverscheuringen en verscheuringen van heilige boeken te verbieden. Zijn oproep is dan ook aan de burgemeester om bij het Rijk te lobbyen voor adequate wetgeving om in het vervolg wel te kunnen ingrijpen bij koranverscheuringen en dergelijke haat acties te voorkomen. Hij krijgt hierop graag een toezegging.

Mevrouw Assen (PvdA) vraagt hoe DENK het antwoord beluisterde op de vraag daarover van de heer Simşek tijdens de Raadsinformatiebijeenkomst; het antwoord was dat die niet verboden zouden moeten worden omdat de overheid zich dan op een glijdende schaal gaat begeven. De heer Simşek (DENK) antwoordt dat hij die met verbazing beluisterde. Al deelt hij niet de lezing die mevrouw Assen hier geeft. Hij hoorde Amnesty International zeggen dat de wetgeving die er nu is, niet voldoende is voor een burgemeester om in te grijpen. Dat is ook de lezing van de burgemeester. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zegt hierover iets heel anders. Die zegt dat het verscheuren van heilige boeken niet onder de vrijheid van meningsuiting valt. Mevrouw Assen (PvdA) constateert Amnesty International anders te hebben gehoord. De heer Van Steeg (CDA) merkt op dat de heer Simşek de nadruk legt op het verscheuren van korans. De meeste partijen in de raad hebben zich daarover duidelijk uitgesproken. Hij vraagt of de gemeente dan ook andere uitingen zouden moeten verbieden wanneer de heer Simşek dit van mening is; welke uitingen zouden dat moeten zijn? De heer Simşek (DENK) vindt dat in het algemeen discriminerende uitingen verboden zouden moeten worden.

De heer Van Steeg (CDA) vraagt of het wellicht eenzijdig is wanneer uitingen niet verboden worden die gedaan worden die flagrant de waarde schenden die deze stad en die de politiek steunen. De heer Simşek (DENK) vindt dat niet eenzijdig. Discriminatie is al verboden. Wanneer hij spreekt over discriminerende oproepen tot haat, is er al een wet die dat verbiedt. Wellicht kan de heer Van Steeg concreter kan zijn waarop hij doelt? De heer Van Steeg (CDA) wil het debat niet overdoen. Ook de koranverbranding zou gezien kunnen worden als discriminerend. Blijkbaar is dat volgens het OM niet strafbaar. Het stadsbestuur zou zich op een glijdende schaal begeven wanneer het zou zeggen dat het wel strafbaar is of dat de gemeente wel zou moeten ingrijpen. Zou de gemeente dat dan ook op andere vergelijkbare uitingen moeten doen? De heer Simşek (DENK) sluit zich vooral aan bij de uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens; hij sluit zich vooral aan bij landen die nu al bezig zijn

Pagina 13 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

met wetgeving. Hij stelt voor dat Utrecht daarvoor ook gaat pleiten; dat de wetgeving wordt verbeterd op dat vlak. Hij vervolgt zijn inbreng met de oproep aan de partijen de daad bij het woord te voegen en te laten zien dat zij staan voor een stad waar geen plek is voor moslimhaat en Islamafobie en het voorstel van DENK te steunen voor een lobby. 640

650

660

670

680

De heer Koning (D66) haalt een uitspraak aan van Voltaire (red: 1694 – 1778) “Ik mag uw mening walgelijk vinden, uw recht om uw mening te uiten zal ik verdedigen tot de laatste snik”. Hij stelt dat het zo ook is met het Demonstratierecht; een onvervreemdbaar grondrecht. Soms schuurt dat. Dat dit kan, is heel belangrijk in onze samenleving. Het is niet helemaal zeker of Voltaire dit heeft gezegd. Veel wetgeving vindt wel de oorsprong uit die tijd. Het gelijkheidsdenken kwam destijds op. Het zou na die tijd nog lang duren tot iedereen voor de wet tot gelijke werd gesteld. De kern van de wetgeving van destijds is sterk gestoeld op die van liberale filosofen; ook de wetgeving in Nederland. Daaruit komen uitgangspunten voort als vrijheid van meningsuiting is een groot goed, vrijheid om te verenigen is een groot goed, er zijn onvervreemdbare individuele rechten en verboden die mensen moeten beschermen, zoals het verbod op discriminatie en haat zaaien. Mevrouw Meerding (VVD) vraagt hoe de heer Koning denkt over de uitspraak dat ieders vrijheid eindigt bij de vrijheid van de medemens. De heer Koning (D66) antwoordt dat dit juist is. Hij vindt die uitspraak mooi. Ook die uitspraak valt binnen de liberale traditie. Die laat ook zien dat andere grondrechten ook van groot belang zijn en waarom het soms ook schuurt.

Mevrouw Meerding (VVD) licht toe dat dit precies de reden is waarom haar fractie haar standpunt heeft: dat demonstreren niet onbegrensd kan. Zij vraagt hoe D66 dat ziet; dat die vrijheid ergens eindigt als het gaat om het demonstratierecht. De heer Koning (D66) licht toe vandaag te willen bepleiten in dit kader waarom de Wet Openbare Manifestaties zoals die gekend wordt belangrijk is en waarom het een goede uitvoering is van het grondrecht. Hij is er blij mee dat de raad en de burgemeester het Amnesty Manifest hebben ondertekend; dat laat zien hoe de stad staat voor deze rechten. Daarnaast ziet hij hoe de burgemeester haar nek uitsteekt om manifestaties mogelijk te maken, bijvoorbeeld door ook ruimte te bieden voor tegenmanifestaties. Dat moet wettelijk. Hij ziet dat daaraan hard wordt gewerkt in Utrecht. Het aantal manifestaties is omhoog gegaan. Hij denkt dat dit aantal zal blijven stijgen in de komende jaren. Dat betekent dat de capaciteit er moet zijn bij ambtenaren en bij de politie. Hij legt de vraag voor of mensen voldoende op de hoogte zijn van de rechten die ze hebben rondom demonstraties. Het valt zijn fractie op dat mensen vaak denken dat ze een vergunning nodig hebben om te kunnen demonstreren. Dat is niet het geval. Hij vraagt naar de idee van de burgemeester om de kennis over het demonstratierecht onder de burgers te verbeteren.

De heer Koning heeft contact opgenomen met Amnesty. Ook die organisatie heeft daarover nog enkele ideeën. Die klonken hem goed in de oren. Inmiddels werkt de rijksoverheid aan een landelijke kennisbank. Hij vindt dat een hele goede ontwikkeling. Binnenlandse Zaken is daarover in contact met de universiteit Groningen. Enkele experts werken daaraan hard. Zijn fractie denkt dat er voor Utrecht een kans is om de gemeentelijke website te verbeteren en er een informatieloket van te maken zo dat burgers die gebruik willen maken van het demonstratierecht zich nog beter kunnen informeren.

Pagina 14 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

690

700

710

720

De website van de gemeente is nu nog ingericht met een veiligheidsbril daarop. Er hangt een sfeer omheen als is demonstreren een probleem waarom mensen contact moeten opnemen met de dienst Openbare Orde en Veiligheid. En er staat een onjuistheid in: een demonstratie kan pas beperkt worden wanneer er sprake is van wanordelijkheden. Dat is een tree hoger dan een openbare ordeverstoring. Zijn voorstel is om het online informatieloket te verbeteren met uitgangspunten als dat demonstreren een recht is en geen gunst, de vreedzaamheid van de demonstratie leidend is. Hij bepleit iedere demonstratie met een open vizier tegemoet te treden en met het uitgangspunt dat het ook betekent dat de wensen van de demonstranten in principe leidend zijn en dat idealiter een dialoog tussen gemeente en demonstranten ontstaat. Utrecht heeft hierin een regionale voorbeeldfunctie. De heer Dijkstra (EenUtrecht) vindt het heel goed dat D66 het punt van de website aanroert. Dat staat ook in de aanbevelingen van Amnesty. Hij vraagt of D66 hiermee ook zegt dat zoals de website nu is ingericht, de tekst eerder afschrikt. De heer Koning (D66) vindt het enigszins bot om dat zo te stellen; hij ziet dat ook veel verbeterd is ten opzichte van eerder. Hij doet een voorstel het verder te verbeteren.

De heer Dijkstra (EenUtrecht) vraagt of de heer Koning het met hem eens is dat niet gesproken moet worden over 11 voorwaarden, maar dat de gemeente informatie geeft. Dat is het doel van de website wat hem betreft. De heer Koning (D66) is het eens met die lijn. Het gaat om een recht. Daaraan worden geen voorwaarden gesteld. De heer Van Steeg (CDA) vraagt of die bewering over het afschrikken van de website wel gedaan kan worden gezien de stijging van het aantal demonstraties dat in Utrecht plaatsvindt. Hij heeft niet de indruk dat Utrecht een plaats is waar mensen het gevoel hebben dat ze niet mogen demonstreren. De heer Koning (D66) is het daarmee eens. Veel mensen kennen hun rechten, maar veel mensen weten ook niet precies hoe het werkt gedurende de demonstratie en het organiseren daarvan. Hij denkt dat wanneer de gemeente inwoners daarover beter informeert, demonstratierecht voor iedereen toegankelijk wordt en niet alleen voor mensen die ervaring op hebben gedaan met demonstreren. De heer Van Steeg (CDA) vraagt of de heer Koning met hem deelt dat op die website ook mag staan dat een demonstrant zijn verantwoordelijkheid moet nemen voor hoe de demonstratie verloopt; dat het niet alleen gaat om de rechten maar dat demonstranten zich ook houden aan bestaande regels.

De heer Koning (D66) ziet dat mensen binnen de kaders van de wet moeten werken, en dat zij ook in de demonstratie geen strafbare feiten plegen. Dat is de geldende wet. Hij spreekt in dit verband over het helpen van mensen hun rechten en plichten te kennen. De voorzitter schorst de vergadering voor enkele minuten en heropent die.

730

De heer Van Steeg (CDA) staat stil bij demonstreren als grondrecht. Mensen hebben het recht om hun afwijkende geluid te laten horen. Hij vindt dat een groot goed in een rechtsstaat, in een democratie. Wat hem betreft moet de politiek dat verdedigen, zeker omdat het om de grondwet gaat, ook al is de politiek het niet altijd eens met de uitingen. Hij is het eens met de VVD-fractie die zegt meer grip te willen hebben op de uitvoering van de WOM en dat de raad daarover nadrukkelijker geïnformeerd moet worden. Pagina 15 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

740

750

760

770

De momenten waarop dat gebeurt, is niet altijd duidelijk. De vraag is hoe met demonstraties om te gaan en hoe daarover de raad te informeren. Mevrouw Assen (PvdA) heeft een totaal andere lezing van de gebeurtenissen vorige week. Zij wil dit nu gezegd hebben. De voorzitter vraagt de commissie zich te beperken tot de kern van dit onderwerp niet zich niet te nadrukkelijk te richten op specifieke situaties. De heer Van Steeg (CDA) benadrukt zijn belangrijkste punten. Dat hij vindt dat het belangrijk is hoe de stad omgaat met demonstraties en hoe de raad daarover te informeren. Hij dankt BIJ1 voor de agendering van dit onderwerp voor de Raadsinformatiebijeenkomst. Hij vindt dat vaker gesproken moet worden over dit belangrijke onderwerp. Hij vindt dat het stadsbestuur niet hard kan maken dat het demonstratierecht onder druk staat, zeker niet in een stad waar heel veel ruimte is om te demonstreren en waar het aantal demonstraties toeneemt. Hij ziet dat eerder minder wordt ingegrepen bij demonstraties dan meer. Mevrouw Nolten (BIJ1) vindt dit een verrassende lezing van het rapport van Amnesty International. In dat rapport worden ook concrete voorbeelden uit Utrecht genoemd hoe het demonstratierecht in deze stad is ingeperkt. Vervolgens geeft Amnesty aanbevelingen hoe het te verbeteren. Zij vindt het bijzonder hoe de heer Van Steeg tot deze conclusie komt.

De heer Van Steeg (CDA) kijkt naar de praktijk. Hij ziet het aantal demonstraties enorm toenemen. Hij hoort het debat in de raad. Hij merkt dat het recht op demonstraties eerder absoluut wordt gemaakt dan dat dat recht in balans gebracht wordt met andere rechten en plichten van inwoners van Nederland en Utrecht. Mevrouw Nolten (BIJ1) vindt dat het stijgende aantal demonstraties niet een signaal is van dat het demonstratierecht niet onder druk staat. Mogelijk komt de mogelijkheid om te faciliteren in de knel. Zij bevraagt de heer Van Steeg op de causaliteit die hij hierin ziet; zij vraagt uitleg. De heer Van Steeg (CDA) ziet het aantal demonstraties toenemen, ziet de ruimte om te demonstreren toenemen, ziet niet dat mensen minder geneigd zijn om te demonstreren. Hij bevestigt dat Amnesty een aantal opmerkingen maakt over het verband tussen de EVRM en de WOM. Dat betekent niet voor hem dat het demonstratierecht onder druk staat. Mevrouw Nolten (BIJ1) vindt het dan toch bijzonder dat de heer Van Steeg het manifest Demonstratierecht heeft ondertekend, met juist ook de oproep dat een aantal dingen verbeterd moet worden en dan vervolgens uitkomt op deze lezing. Zij vraagt hoe de heer Van Steeg dit uitlegt. De heer Van Steeg (CDA) bevestigt dat Amnesty een aantal goede dingen zegt. Hij bevestigt dat in het Manifest een aantal goede zaken staat over de vrijheid van demonstratie.

Daarbij hoort wat hem betreft ook dat de demonstrant zijn plichten heeft. Dat betekent nog niet dat het demonstratierecht onder druk staat. De regels zijn ook nodig om een demonstratie goed te laten verlopen. Hij vervolgt zijn betoog met te stellen dat het een verkeerde beweging is wanneer het demonstratierecht absoluut gemaakt wordt. Hij was voorstander van een verlenging van de meldingsplicht naar 48 uur; wanneer dat nodig is, helpt dat uiteindelijk de demonstranten ook. De heer Koning (D66) bestrijdt dat er een meldingsplicht is.

Pagina 16 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023

780

790

800

810

820

De heer Van Steeg (CDA) bevestigt dat heer Koning formeel gelijk heeft; die melding is er niet voor niets. De melding wordt niet voor niets op de website gezet. De melding stelt de gemeente in de gelegenheid de demonstratie beter te faciliteren. De heer Koning (D66) begrijpt die redenering. In de Raadsinformatiebijeenkomst vernam hij van demonstranten waarom dat soms niet gebeurt. Hij vraagt of de heer Van Steeg het ermee eens is dat het politiek bestuur moet stoppen met de indruk wekken als is er sprake van mijn meldingsplicht. De heer Van Steeg (CDA) wil hier vooral niet de indruk wekken als is een demonstratie louter een recht maar dat het ook voor de demonstranten de nodige verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Dat demonstraties beter te laten verlopen, heeft vooral te maken met hoe in de inwoners in de stad met elkaar omgaan en niets met het inperken van rechten. Sommige uitingen zijn formeel niet strafbaar, maar wat hem betreft, mogen politici wel iets vinden van die uitingen. Hij vindt de Talibanvlag en het verscheuren van een koran niet gepast in een stad als Utrecht. Hij hoopt dat de politiek zich hiertegen zal blijven uitspreken. Hij roept de burgemeester op in lijn met de oproep van de VVD de uitgangspunten van de WOM bij komende demonstraties duidelijk uit te leggen: wat wordt wel en wat wordt niet gedaan.

Hij vindt het niet vreemd om een keuze te maken voor een locatie in verband met de passendheid ervan. Hij bevestigt dat de burgemeester veel ruimte heeft om de regels op haar manier te interpreteren. Hij roept de burgemeester op dat ook duidelijker te communiceren naar de raad en betere afspraken te maken met de raad hoe dit in de toekomst te doen. De heer Van Bergen (ChristenUnie) merkt op niet de eerste te zijn die het recht om te demonstreren een groot goed vindt. Hij onderstreept dit desalniettemin. Het gaat om een essentiële vrijheid in onze rechtsstaat. Het kan soms zo hard schuren dat het pijn doet; dat vraagt iets van de samenleving; namelijk om tolerant te zijn tegenover andere meningen, tegenover andere denkbeelden en andere belevingswerelden, ook als ze zo ver van deze samenleving afstaan dat ze die samenleving bijna of helemaal niet meer begrijpen. Hij zal eerst ingaan op de rol van de Driehoek en daarna op de rol van de raad en die van de commissieleden. De Driehoek geeft steeds aan het grondrecht van groot belang te vinden en wil demonstraties altijd faciliteren binnen de kaders van de wet. Zijn fractie ziet die inzet. In de brieven die naar de raad gestuurd worden kan hij de afwegingen en de conclusies vaak goed volgen. Het is aan de raad- en de commissieleden om de afwegingen en conclusies te controleren.

De inhoudelijke betrokkenheid kan botsen met de controlerende functie. Die inhoudelijke betrokkenheid mag niet in de weg staan van de controlerende taak. Met regelmaat wordt de Utrechtse politiek geconfronteerd met demonstraties voor en demonstraties tegen, die soms de kern raken van de reden waarom de raadsleden dit werk doen en die de achterbannen van politici in het hart raken. Hij denkt dan aan demonstraties over Israël en Palestina, demonstraties bij een abortuskliniek, en demonstraties waarbij boeken verscheurd worden die voor raadsleden heilig kunnen zijn. Dat demonstraties kunnen en mogen schuren is niet ineens meer een papieren werkelijkheid, maar een hard en moeilijk feit. Dit maakt het lastig om het verloop van een demonstratie en het handelen van de Driehoek te toetsen aan de vraag of er voldoende ruimte is verleend, of de orde disproportioneel verstoord is en of er ingegrepen is op strafbare feiten. In de afgelopen Pagina 17 van 48

Griffie Gemeenteraad Utrecht Verslag van de openbare vergadering van de Commissie Veiligheid, Bestuur en Financiën d.d. 30 november 2023