1. Stedenbouwkundig Plan Merwede (oktober 2021).pdf
Tekst van het document
4 oktober 2021 Stedenbouwkundig Plan
MERWEDE
Ontwerpteam
marco.broekman urbanism research architecture
Eigenaren
MARK RABBIE urban concepts
VVE Merwede
2
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
Voorwoord
Beste lezer, Welkom. Wij zijn Merwede. U kunt iedereen zijn: een maker van de VechtclubXL. Een benieuwde (of misschien wat bezorgde) Rivierenwijker. Een betrokken gemeenteraadslid. Of een zoeker op de Utrechtse woningmarkt die hoopt in Merwede een thuis te vinden. Wie u ook bent, we zijn blij dat u geïnteresseerd bent in Merwede, en nodigen u uit in het Stedenbouwkundig Plan. De hoofdvraag die wij ons dagelijks stellen is: ‘Hoe maken we een zo duurzaam, gezond, prettig en levendig mogelijke nieuwe stadswijk voor Utrecht en de Utrechters?’ Dit Stedenbouwkundig Plan is ons antwoord op die vraag. Wij zijn ons zeer bewust van de impact van beslissingen. Iedere ontwikkeling drukt een stempel op haar omgeving, en zeker een plan met de omvang en ambitie van Merwede. Goede ontwerpkeuzes zorgen dat mensen ontspannen en gezonder leven. Daarom hebben wij sinds 2017 alle aspecten van Merwede onderzocht, besproken, ontworpen en doorvoeld. Door hard werken, grondig onderzoek, enthousiasme en veel stads- en buurtgesprekken met betrokkenen kwamen we dichter tot de oplossing. Merwede, nu nog een ontoegankelijk gebied in de stad, wordt een wijk waarin mensen gelukkig en gezond kunnen zijn. Waar zij stedelijk leven met elkaar, tussen plant en dier. Waar mensen fietsen in plaats van in de file staan. Waar de straten voor spelende kinderen zijn in plaats van voor geparkeerde auto’s.
Met winkels, horeca, scholen, een theater op de hoek. Waar dichtheid synoniem is met groen en levendigheid, en niet met benauwende drukte. Wij hopen dat dit Stedenbouwkundig Plan een inspirerende start is van de nieuwe wijk Merwede. Dat wij u met dit plan enthousiast, nieuwsgierig en betrokken kunnen maken. Want het nieuwe Merwede wordt niet door ons gemaakt, maar vooral door u. U brengt het leven in Merwede: de ondernemers, de betrokken bewoners die werken in hun buurtmoestuin, de mindervalide die alle voorzieningen op steenworp afstand heeft, de spelende kinderen, de hardlopers, de kroegtijgers, de oma’s, de juffen en meesters, de student/ober en de Utregse jochies en meissies. Wij geven daarom zo snel mogelijk het stokje door aan u. Groeten uit Merwede, Gemeente Utrecht, Greystar, AM, Synchroon, Lingotto, Janssen de Jong, BPD Ontwikkeling, G&S Vastgoed, Round Hill Capital, 3T Vastgoed en Boelens de Gruyter
|
3
Inhoudsopgave
4
1
Opgave en samenvatting
2
Mobiel Merwede
3
Gezond en duurzaam
4
Gemengde stadswijk
|
6
1.1 Binnenstedelijke groei 1.2 Merwede in de context van de stad 1.3 De essentie van Merwede
22
2.1 Strategie in dienst van de stad 2.2 Ambitieuze parkeerstrategie 2.3 Een fijnmazig netwerk voor fietsers en voetgangers 2.4 Mobiliteitshub 2.5 Logistiek verkeer gebundeld 2.6 Visie op afvalverwerking
42
3.1 Intrinsiek duurzame wijk 3.2 Focus op lopen en fietsen 3.3 Klimaatbestendige wijk 3.4 Gezond stedelijk leven 3.5 Stevige sociaaleconomische structuren 3.6 Bijna energieneutrale wijk 3.7 Circulaire proeftuin 3.8 Merwede lab
4.1 Waarom een gemengde stadswijk? 4.2 Stedelijk leven 4.3 Wonen en doelgroepen
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
60
5
Groen domein
6
Coulissestad
7
Adaptief plan
*
82
5.1 Groen tenzij 5.2 Robuust raamwerk
120
6.1 Stedenbouwkundige principes 6.2 Spelregels 6.3 Microklimaat 6.4 Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitsplan
162
7.1 Een adaptief plan 7.2 Andere eigendommen in Merwede 7.3 Flankerende projecten 7.4 Branding en placemaking 7.5 Samen stad maken
Bijlagen Ter aanvulling op het Stedenbouwkundig plan is het beeldkwaliteitsplan voor Merwede gemaakt. In de tekst zijn blauwe kaders opgenomen om achtergronden, verdieping en strategie te duiden. Daarnaast staan in hoofdstuk 6.2 ‘Spelregels’ groene kaders met de spelregels.
|
5
1
OPGAVE EN SAMENVATTING
Station Overvecht
Station Zuilen
Griftpark
Binnenstad Merwedekanaal
Centraal station
Wilhelminapark
Beurskwartier Deelgebied 3 A2
Deelgebied 4
Station Vaartsche Rijn
Kon. Wilhelminalaan Rivierenwijk
Transwijk
MERWEDE Park Transwijk
Station Lunetten Amsterdam Rijnkanaal
Beneluxlaan
Deelgebied 6 Merwedekanaalzone A27 A12 A12
8
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
1.1 Binnenstedelijke groei
Utrecht is de sterkst groeiende stad van Nederland. De stad groeit van 330.000 in 2016 naar 430.000 inwoners in 2030. Er komen meer mensen wonen, werken en recreëren. Deze groei biedt de stad kansen, mits goed ingepast. De gemeente Utrecht wil de stad gezond en aantrekkelijk maken. Belangrijke keuze is het maken van ruimte voor groei door de beschikbare ruimte in de stad beter te benutten. Dit spaart de groene ruimte – de weilanden en bossen – om de stad. In 2016 heeft de gemeenteraad twee kaders vastgesteld: de Ruimtelijke Strategie en het Mobiliteitsplan. In de Ruimtelijke Strategie Utrecht is de Merwedekanaalzone aangewezen als een van de belangrijkste woningbouwlocaties in de stad. In het Mobiliteitsplan kiest de stad voor vervoerswijzen die weinig ruimte innemen en duurzaam zijn, zoals lopen en fietsen. Op 8 februari 2018 stelde de gemeenteraad de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone (deel 1, Ruimtelijke Agenda) vast. In de visie is gekozen voor een wijk met relatief veel woningen in een relatief klein stuk stad. En tegelijkertijd moet het gebied gezond, aantrekkelijk en duurzaam zijn. In de Merwedekanaalzone wordt ingezet op innovatieve oplossingen op het gebied van duurzaamheid en mobiliteit. Utrecht wil niet alleen investeren in woonruimte, maar ook in betere verbindingen voor voetgangers, fietsers en het openbaar vervoer, en in meer groen en water.
De Merwedekanaalzone krijgt autovrije, groene en gezonde openbare ruimte. Ook biedt het ruimte voor veel voorzieningen op loopafstand, zoals scholen, winkels en horeca. Dit is belangrijk voor dit gebied zelf, maar ook voor de aangrenzende wijken Rivierenwijk, Transwijk en Dichterswijk. In de Merwedekanaalzone en ook in het Beurskwartier, maakt Utrecht keuzes voor gezonde verstedelijking, die straks ook in de andere delen van de stad kunnen worden toegepast. De Omgevingsvisie is verder uitgewerkt in deel 2, waarin de omvang en de kaders voor de transformatie van de Merwedekanaalzone staan. Parallel daaraan hebben de eigenaren van Merwede een stedenbouwkundig plan gemaakt voor het gebied tussen de Wilhelminalaan, Europalaan, Beneluxlaan en Kanaalweg. Dit plan is in nauwe samenwerking met de gemeente tot stand gekomen. Als tussenstap is in oktober 2017 het Schetsontwerp Stedenbouwkundig Plan aan de gemeente en aan de stad gepresenteerd. Dit Groene Boekje is positief ontvangen door het gemeentebestuur en vormt de basis voor het Stedenbouwkundig Plan Merwede. Het collegeprogramma 2018-2022 ‘Ruimte voor iedereen’, bevestigt de eerdere keuzes die in het kader van gezond stedelijk leven zijn gemaakt in de Merwedekanaalzone en meer specifiek in Merwede.
Zo wil het college maximaal 10.000 woningen in de gehele Merwedekanaalzone toevoegen (voor deelgebied 4, deelgebied 5 Merwede en deelgebied 6) en is er ruimte om uit te gaan van een parkeernorm van 0,3 of lager in combinatie met alternatieve mobiliteitsoplossingen. Het Stedenbouwkundig Plan is op basis van de inspraak en voortschrijdend inzicht aangepast en vervolgens voorgelegd aan de gemeenteraad. Aansluitend volgt de vaststelling van het bestemmingsplan. Het Stedenbouwkundig Plan geeft niet exact weer hoe Merwede er straks uit gaat zien, maar bevat wel een voorbeelduitwerking. Per bouwblok volgt de komende jaren een uitgewerkt plan dat door verschillende architecten gemaakt gaat worden. Het Stedenbouwkundig Plan is hiervoor het ruimtelijk kader, een ontwerp op hoofdlijnen, dat flexibel meebeweegt met veranderende ontwikkelingen. Een Stedenbouwkundig plan als dit komt niet in achterkamertjes tot stand. Ambities en planvoorstellen werden de afgelopen twee jaar intensief besproken en bediscussieerd tijdens stads- en buurtgesprekken en klankbordgroepen met omwonenden. Na vaststelling van het Stedenbouwkundig Plan worden in een volgende fase bewoners, gebruikers en ondernemers nader geïnformeerd over de invulling van de bouwblokken. Ook worden toekomstige bewoners betrokken bij het ontwerp van de buitenruimte.
Onze keuze voor ‘samen stad maken’ sluit aan bij ambities van de gemeente voor de stedelijke ontwikkeling van Utrecht.
|
9
Europalaan en overige stedelijke
Europalaan e.a. verbindingswegen Merwedekanaal Merwedekanaal Merwedepark Merwedepark
stedelijke langzaam stedelijke langzaam verkeersverbinding verkeersverbinding interne langzaam Interne langzaam verkeersverbinding verkeersverbinding auto ontsluiting Auto-ontsluiting bouwveld Bouwveld ecologische Ecologische verbinding verbinding
cultuurhistorische Cultuurhistorische bebouwing bebouwing concentratie Concentratie voorzieningen voorzieningen wijkaanpak wijkaanpak (indicatief) (indicatief)
Merwede is onderdeel van het raamwerk op stedelijk niveau (kaart uit Omgevingsvisie)
10
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
1.2 Merwede in de context van de stad
In de Omgevingsvisie Merwedekanaalzone (deel 2) worden de bredere kaders geschetst waarbinnen de deelgebieden 4, 5 en 6 van de Merwedekanaalzone tot ontwikkeling kunnen worden gebracht. De Omgevingsvisie plaatst de Merwedekanaalzone in de ruimere context van de stad en omliggende wijken en binnen een langere tijdshorizon. De gemeente Utrecht geeft hiermee richting aan welke kant ze met dit deel van de stad op wil; het Stedenbouwkundig Plan Merwede toont voor Merwede (deelgebied 5) hoe hieraan concreet invulling wordt gegeven. Daarbij is gezocht naar het best mogelijk evenwicht tussen de beleidsdoelstellingen uit de Omgevingsvisie, de kansen die de locatie zelf biedt en het perspectief op transformatie van het bestaande bedrijventerrein. Het Stedenbouwkundig Plan beschrijft hoe Merwede zal gaan functioneren, ruimtelijk, programmatisch en sociaal, en hoe het zal presteren op gebieden als mobiliteit, groen, duurzaamheid en circulariteit. Het toont routes en verbindingen, voor mens en dier, en positioneert functies op plekken die van betekenis zijn voor meer dan Merwede alleen. Zo wordt de wijk Merwede verankerd in zijn omgeving. Wordt ingezoomd vanuit de Omgevingsvisie op Merwede, dan ontstaat hetzelfde beeld als wanneer het Stedenbouwkundig Plan in de grotere context van Utrecht Zuidwest wordt geplaatst.
In het Stedenbouwkundig Plan Merwede zijn de intenties en doelstellingen uit de Omgevingsvisie integraal afgewogen en concreet gemaakt voor Merwede; ze zijn gelijktijdig tot stand gekomen. Het Stedenbouwkundig Plan Merwede en het nog vast te stellen Bestemmingsplan Merwede voor Fase 1 en Fase 2 vormen een invulling van de kaders uit de Omgevingsvisie, waarbij op een aantal specifieke punten in het Stedenbouwkundig Plan Merwede gemotiveerd wordt afgeweken van de Omgevingsvisie. Onderdeel van het Stedenbouwkundig Plan Merwede is het Beeldkwaliteitsplan Merwede.
Slimme Routes Slim Regelen Slim Bestemmen
Omgevingsvisie 8 juni 2020 Stedenbouwkundig Plan
MERWEDE
Ruimtelijke Strategie Utrecht
Ontwerpteam
marco.broekman urbanism research architecture
Eigenaren
MARK RABBIE urban concepts
VVE Merwede
Collegeprogramma
Kennis vanuit de markt
Schetsontwerp stedenbouwkundig plan Merwede
Stadsgesprekken, buurtgesprekken, klankbordgroep
|
11
12
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
1.3 De essentie van Merwede
Wij zien twee belangrijke trends die grote invloed hebben op hoe mensen leven. En die de missie van Merwede bepalen. Ten eerste is er de sterk toenemende verstedelijking, die wereldwijd te zien is. Dit is geen kwestie die alleen in China of India speelt, ook Nederlandste steden worden geconfronteerd met een hernieuwde populariteit. Mensen trekken naar de stad op zoek naar werk, ontplooiing en een partner. De nabijheid van veel andere mensen zorgt voor een rijk cultureel, economisch en sociaal leven. Ten tweede is er de absolute noodzaak van verduurzaming van onze leefstijl. Natuurlijke hulpbronnen raken op, de hoge uitstoot van CO2 bedreigt ons klimaat en de mens verwoest steeds meer natuurlijke habitat op zoek naar materieel geluk. Leven in steden kan een antwoord zijn op onze behoefte om economisch en maatschappelijk rijk te leven, zonder een onhoudbaar grote voetafdruk op de aarde te zetten. Steden zijn namelijk op onderdelen een meer efficiënte en duurzame vorm van samenleven voor de mens. Zo wonen stadsbewoners kleiner, stoken ze hierom minder, nemen minder ruimte in ten koste van natuur, bewegen zich vaker te voet, fiets of openbaar vervoer en gaan veel efficiënter om met voorzieningen als wegen, theaters, ziekenhuizen en scholen. Daar staat tegenover dat er minder ruimte is voor duurzame energieopwekking op gebiedsniveau.
Maar is de stad dan een jubelverhaal dat nergens schuurt? Absoluut niet. Steden zijn vaak ook bronnen van verkeersverstopping, sociale vervreemding, onbetaalbaar hoge woonlasten en stress als gevolg van een gejaagd bestaan in een stenige omgeving. Merwede moet een voorbeeld worden van duurzame en gezonde verstedelijking in Utrecht. Al het moois bieden van hoogstedelijk leven, en tegelijk de nadelen minimaliseren. Wonen dicht bij het centrum, maar wel in een groene, natuurlijke en ontspannende omgeving. Alles kunnen fietsen, maar wel beschikking hebben over een auto als je die nodig hebt. Goed en betaalbaar wonen in een levendige stadswijk voor iedereen, waar men elkaar nog kent. Merwede legt de lat hoog bij de verschillende ambities, maar weet ook dat er soms keuzes moeten worden gemaakt in deze hoogstedelijke wijk, en niet elke ambitie maximaal kan worden gehaald. Dit plan is dan ook het resultaat van een integrale en meervoudige afweging tussen de verschillende duurzame, ruimtelijke, sociale en programmatische ambities die er zijn. De missie van Merwede is te vatten in vijf thema’s: • Mobiel Merwede: bewoners van Merwede bewegen zich vrijelijk, en kunnen dat zonder eigen auto. • Gezond en duurzaam: Merwede draagt bij aan een gezonde planeet met gezonde mensen. • Levendige stadswijk: Merwede biedt de levendigheid en voorzieningen van de stad.
• Groen tenzij: Merwede is hoogstedelijk maar tegelijkertijd groen en rustgevend. • Coulissestad: Merwede is een hoogstedelijke wijk, die toch luchtig voelt.
|
13
Mobiel Merwede Gezonde mobiliteit, waarbij primair wordt ingezet wordt op wandelen fietsen en het gebruik van openbaar vervoer, in combinatie met een uiteenlopend aanbod van voorzieningen is een randvoorwaarde voor een succesvolle stadswijk. In de omgevingsvisie Merwedekanaalzone zijn ter hoogte van Merwede daarom twee nieuwe fiets- en wandelverbindingen voorzien, waardoor Rivierenwijk en park Transwijk door en via Merwede op een veilige, comfortabele en gezonde manier met elkaar worden verbonden en van elkaars voorzieningen gebruik kunnen maken. Omdat niet al het dagelijkse verkeer te ondervangen is met fietsen of lopen, krijgt Merwede een innovatief mobiliteitsconcept, met een combinatie van uitstekend openbaar vervoer en een breed palet aan deelmobiliteit. Hoogwaardig openbaar vervoer verbindt Merwede met de rest van de stad door middel van hoogfrequente bussen en op termijn mogelijk een tramverbinding. In mobiliteitshubs kunnen bewoners precies díe vorm van mobiliteit kiezen die zij op dat moment nodig hebben: een bakfiets, een busje of een gezinsauto voor in het weekend. En dat alles zonder de hoge kosten van het eigen autobezit. De nadruk op fietsen en wandelen zorgt voor gezonde bewoners met een kleine CO2-voetafdruk.
Met de keuze van dit mobiliteitsconcept kan het openbaar gebied in Merwede autovrij en groen ingericht worden, dus ideaal om te wandelen, te fietsen en te spelen.
Gezond en duurzaam We zijn ons ervan bewust dat we aan de vooravond staan van een grote transitie. We moeten onze leefstijl en economie veranderen, de grenzen van de natuur en de aarde respecteren en ook invulling geven aan de behoeften van mensen om gezond en gelukkig te kunnen zijn. In Merwede zal de CO2-uitstoot veel lager zijn dan in vergelijkbare bestaande wijken door de inzet op mobiliteit zonder uitstoot (fiets, te voet, elektrisch), waarbij de auto letterlijk uit het straatbeeld verdwijnt. We zorgen voor optimale reductie van de energievraag in combinatie met duurzame opwekking. En tot slot bouwen we met een minimale milieubelasting, waarbij de gebouwde omgeving wordt gezien als een bank van herbruikbare materialen. Klimaatverandering is niet meer te ontkennen. Daarom zal Merwede optimaal worden ontworpen op hitte- en droogtemitigatie en verwerking van zware regenval. Dit doen we vooral met uitbundig groen. Dit zorgt voor natuurlijke koeling en een prettige leefomgeving. Die prettige leefomgeving, dat is de essentie van Merwede. We maken, in overleg met de toekomstige bewoners, een stuk Utrecht met pleinen en parken waar mensen graag zijn en huizen waar mensen graag wonen.
Een stuk stad waar mensen elkaar op tal van plekken kunnen ontmoeten, waar de toekomstige bewoners betrokken zijn bij elkaar en zich eigenaar voelen van de wijk en met mogelijkheden tot ontwikkeling en scholing.
++
14
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
Gemengde stadswijk Merwede is straks een belangrijke programmatische schakel tussen Kanaleneiland en Rivierenwijk. Merwede vormt op de schaal van UtrechtZuidwest een nieuwe ontmoetingsplek. Andersom zullen plekken als Park Transwijk en de voorzieningen op de Rijnlaan baat hebben bij de nieuwe bewoners van Merwede en de nieuwe verbindingen. Merwede heeft genoeg voorzieningen om er te kunnen verblijven, maar zal ook specifiek programma bevatten dat het gebied aantrekkelijk maakt voor de rest van de stad. Met Merwede willen we gezond stedelijk leven bevorderen – met een hoge dichtheid, veel mensen en een duurzame kwaliteit die inspireert, energie geeft en nieuwsgierig maakt. Kernwaarden zijn begrippen als levendigheid, rust en verrassende ontmoetingen met een brede schakering aan mensen.
++
Om dat te bewerkstellingen werken we nu en in de komende jaren aan actieve programmering en placemaking. Bij de Stadstuin, Kanaal30 en het cluster rondom Vechtclub XL, Alchemist en Boulderhal Sterk is dit nu al te ervaren. Binnen het stedenbouwkundig plan worden plekken gecreëerd waar het stedelijk programma zich concentreert, de zogenaamde bronpunten. Er is voorzien in een gewenste afwisseling tussen rustige woonbuurten en de drukkere bronpunten. Utrecht krijgt met Merwede een wijk voor iedereen – een stadswijk waarin diversiteit en inclusiviteit hoog in het vaandel staan. Een brede doelgroep van jonge stedelingen, senioren, alleenstaanden, stellen, gezinnen, starters, doorgroeiers en zorgbehoevenden zal hier graag willen wonen. Ze delen de wens om midden in de stad te wonen vanwege de aanwezige voorzieningen en de kans om zichzelf hier maximaal te kunnen ontplooien. Ze vinden in Merwede een eigen comfortabele woning en hebben er tegelijkertijd volop ruimte voor ontmoeting met anderen, spontaan of gepland. Ze willen onderdeel zijn van een gemeenschap, betrokken bij anderen en bijdragen aan een betere wereld. Merwede wil deze specifieke behoeften ondersteunen, om zo een woonmilieu aan te bieden dat aanvullend op en onderscheidend is van alles wat Utrecht al te bieden heeft.
Groen tenzij
++
Merwede ligt tussen twee stedelijke groenstructuren: park Transwijk en het te ontwikkelen Merwedepark, als onderdeel van het Rondje Stadseiland. Beide parken zijn fijne plekken om te ontspannen, te wandelen en te sporten. Met de ontwikkeling van nieuwe groenstructuren in Merwede, via de diagonaal en de twee oost-westverbindingen worden deze parken met elkaar verbonden. Omdat een groot deel van de openbare ruimte in Merwede autovrij is, kunnen ook de straten en pleinen volgens het principe ‘groen tenzij’ ingericht worden. Samen met groene binnenterreinen en daken van gebouwen ontstaat een robuust groen ecologisch raamwerk, waar ruimte is voor plant en dier. Een compacte stadswijk, waar een groene setting zorgt voor een zekere intimiteit en verrassing waarbij het groen ontspanning en gezondheid van de bewoners bevordert.
|
15
Utrecht groeit binnenstedelijk met Merwede
16
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
++
Coulissestad Met een oplopende bebouwingsschaal, van Merwedekanaal naar de Europalaan, voegt Merwede zich naar haar omgeving. Lager aan de zijde van de Rivierenwijk, hoger aan de zijde van Kanaleneiland. Tegelijkertijd is Merwede door zijn omvang en dichtheid een uniek milieu, met een eigen identiteit, binnen Utrecht-Zuidwest. Merwede is opgebouwd uit stoere stadsblokken, die ieder op zich zijn samengesteld uit meerdere panden, veelal schouder aan schouder maar zeker niet volledig gesloten, vooral niet richting de groene kanaaloever, waar de stadsblokken zich openen. De wisselende hoogtes creëren goed bezonde plekken en brengen lucht in het gebied. Hogere gebouwen zijn daarbij niet bedoeld als beeldbepalende accenten, maar maken onderdeel uit van het gevarieerde dakenlandschap. Om stedelijkheid met hoge kwaliteit te bieden staat in Merwede de menselijke maat centraal. We bereiken dit door gebouwen met verschillende hoogtes en breedtes te combineren en hoger gelegen gevels terug te laten springen. In Merwede is er extra aandacht voor de stad op ooghoogte en voor de overgang van gebouw naar openbare ruimte. Het stedenbouwkundig plan kiest voor een compacte, eigentijdse stedenbouw met een herkenbaar karakter.
De combinatie van het raamwerk en de samengestelde bouwblokken met wisselende hoogtes resulteert in een unieke woonkwaliteit, een hoge verblijfskwaliteit in de openbare ruimte, een groen en bruikbaar dakenlandschap waarbij geen dak onbenut blijft met groen of zonnepanelen en een uniek stadsbeeld: de coulissestad.
|
17
18
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
|
19
Centraal station
Boulderhal Vechtclub XL
Transwijk De Stadstuin
Park Transwijk
20
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
Rotsoord
Rivierenwijk
Kanaal30
Mobach
Smart Business Park
Pax et Lux
City Campus Max
|
21
2
MOBIEL MERWEDE
Maarsseveensche Plassen ±11km
MAARSSEN
Noorderpark ±8km
Zichzelf versterkende cycli hoge en lage parkeernorm
Haarrijnseplas ±8,5km
BILTHOVEN
Leidsche Rijn Centrum ±5,5km P+R
Maximapark ±7,5km
OV
Utrecht Binnenstad ±3,5km
P+R
USP
Utrecht Science Park ±6,5km
P+R OV
Strijkviertelplas ±5,5km
Maarschalkerweerd Amelisweerd ±6km
Papendorp ±3km
OV
P+R
Hollandse IJsselgebied ±10km
Plas Laagraven ±4,5km
Toekomstig fietsnetwerk Utrecht Zuidwest, langzaam verkeersverbindingen in oranje en zwart (bron: Omgevingsvisie)
24
|
STEDENBOUWKUNDIG Nedereindseplas PLAN MERWEDE ±7km NIEUWEGEIN
HOUTEN
BUN
2.1 Strategie in dienst van de stad Het plan Merwede grijpt vooruit op de zogenaamde schaalsprong van Utrecht: binnenstedelijke verdichting binnen de stadsgrenzen in hoge dichtheden in plaats van uitbreiding in het omliggende landschap. Steeds meer mensen zullen binnen de bestaande grenzen mobiel worden terwijl de schaarse beschikbare ruimte zo veel mogelijk wordt benut voor verstedelijking en verblijfsruimte. De gemeenteraad van Utrecht heeft zijn mobiliteitsbeleid vastgelegd in het gemeentelijk Mobiliteitsplan Slimme Routes, Slim Regelen, Slim Bestemmen (2016). Het gemeentelijk Mobiliteitsplan bevat de zogenaamde vijfhoek. De vijfhoek laat zien dat mobiliteitsmaatregelen moeten bijdragen aan de stad. Het plan Merwede sluit aan op deze hogere doelen van mobiliteitsmaatregelen: • Zorgen voor een goede (economische) bereikbaarheid voor wonen, werken en voorzieningen. Het gaat hier onder andere ook om logistieke verkeersstromen. • Zorgen voor een sociale en gezonde stad. Dit impliceert een hoofdrol voor lopen en fietsen, de gezondste vormen van mobiliteit, die bovendien bijdragen aan levendigheid en sociale veiligheid op straat. • Zorgen voor een duurzame stad. Ook hier gaat het om het stimuleren van duurzame en energiezuinige vormen van mobiliteit, zoals lopen, fietsen en (elektrisch) openbaar vervoer. • Zorgen voor een stad met ruimtelijke kwaliteit.
Dit vraagt om het stimuleren van ruimte-efficiënte vormen van mobiliteit (lopen, fietsen en openbaar vervoer). Onnodig autogebruik moet worden beperkt vanwege het grote ruimtebeslag van infrastructuur en stallingsvoorzieningen. • Dit alles moet gebeuren met effectieve en efficiënte inzet van financiële middelen en leiden tot een goede doorstroming van het openbaar vervoer en het zo optimaal mogelijk benutten van infrastructuur (dubbelgebruik van parkeervoorzieningen, efficiënt benutten van capaciteit van kruispunten enzovoort). Een ambitieuze mobiliteitsstrategie om bereikbaarheid te waarborgen De ontwikkeling van Merwede past in de ambities van Utrecht om een gezonde groei door te maken. Om Merwede en de stad bereikbaar te houden, moet het ruimtebeslag van mobiliteit niet meegroeien met de inwonersgroei, maar moet de mobiliteitsgroei worden opgevangen met ruimteefficiënte vormen van mobiliteit: lopen, fietsen en openbaar vervoer. Om de ambities van Merwede te kunnen waarmaken, moet het autoverkeer 40 tot 50 procent minder zijn dan in een gangbare wijk. De ambitieuze mobiliteitsstrategie voor Merwede beoogt dat in het drukste spitsuur maximaal 1.200 motorvoertuigen van en naar Merwede rijden. Vliegwielwerking van de mobiliteitsstrategie: een zich versterkende cyclus De autoverkeersdrukte in Utrecht bepaalt de ruimte voor de ontwikkelmogelijkheden in Merwede.
Een ambitieuze mobiliteitsstrategie biedt kansen; minder autogebruik per woning vergroot het ontwikkelpotentieel van het gebied. Immers, meer woningen geven dan per saldo dezelfde verkeersdruk als minder woningen met een hoger autogebruik. Een ambitieuze mobiliteitsstrategie maakt dus een groter ruimtelijk programma mogelijk. Dit levert weer betere ontwikkelopbrengsten die op hun beurt (deels) kunnen worden geïnvesteerd in een nog hoogwaardiger kwaliteit van het mobiliteitsconcept. Door deze vliegwielwerking van de strategie neemt het autogebruik per huishouden verder af.
Vijfhoek Slimme Routes, Slim Regelen, Slim Bestemmen
|
25
HUB
HUB
HUB HUB
Legenda Voetgangersgebied (fiets te gast) Doorgaande fietsverbindingen Openbaar vervoer Autoverkeer Halte openbaar vervoer Mobiliteitswinkel
Mobiliteitsstrategie in Merwede
26
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
Mobiliteitsstrategie op hoofdlijnen De opgave om het autoverkeer van en naar Merwede te reduceren, is te realiseren door te redeneren vanuit kwaliteit. •
•
•
• •
• •
•
Merwede is geen woonwijk maar stadswijk: alle basisvoorzieningen zijn aanwezig zodat de auto niet hoeft te worden gebruikt. Als mensen naar buiten stappen komen ze eerst in een aantrekkelijke verblijfsruimte die uitnodigt tot wandelen. In de plint op maaiveldniveau vinden ze de fietsparkeervoorziening, goede fietspaden en op loopafstand een openbaarvervoerhalte en (deel)autoparkeerplaatsen. De inrichting van de openbare ruimte ondersteunt deze volgorde. De loop- en fietsroutes in en rondom Merwede vormen een fijnmazig netwerk, met een maaswijdte van zoveel mogelijk 50-100 meter, respectievelijk 400 meter. Dit spreidt de drukte en het maakt lopen en fietsen aantrekkelijk. De toegankelijkheid van de bestaande bruggen wordt daar waar nodig verbeterd voor lopen en fietsen. Met nieuwe loop- en fietsbruggen over het Merwedekanaal wordt Merwede bovendien een stapsteen binnen een fijnmazig stadsnetwerk via verkeersluwe gebieden. Middenin het profiel van de Europalaan komt een vrijliggende HOV-baan met hoogwaardige haltes (geschikt voor een tramlijn op termijn). Door de hoogste dichtheden aan wonen en publieke functies aan de Europalaan te realiseren wordt het openbaar vervoer gestimuleerd.
Het openbaar vervoer verbindt Merwede met onder andere het centrum, nationale knoop Utrecht Centraal, via Westraven met Lunetten/Koningsweg en Utrecht Science Park, P+R-voorzieningen aan de RING en Papendorp. De Mobiliteitshub voorziet in Mobility as a Service (MaaS), waarbij de bewoners gebruik kunnen maken van allerlei vormen van deelmobiliteit (zoals deelauto’s, e-bikes, hogesnelheidsfietsen) in plaats van deze zelf te bezitten. Parkeer- en distributievoorzieningen in Merwede liggen zo dicht mogelijk tegen de Europalaan aan. Autoverkeer rijdt vanaf de Europalaan via zogenaamde inprikkers direct de garages in. De woongebieden blijven autovrij. De autovoorzieningen liggen zoveel mogelijk losgekoppeld van de loop- en fietsroutes. Dit minimaliseert verkeershinder in de gebieden. Door alle alternatieven voor het bezit en gebruik van de (privé)auto kan in Merwede worden volstaan met een lage parkeernorm. In Merwede is een beperkt aantal parkeerplaatsen voor privéauto’s beschikbaar. Op afstand kan worden geparkeerd in een van de P+R-locaties in Utrecht. Bewoners kunnen voor parkeren in Merwede en parkeren op afstand, afhankelijk van de beschikbaarheid, een abonnement afsluiten.
Een onafhankelijke ‘mobiliteitsregisseur’ treedt, in het belang van de bewoners, op als marktmeester en opdrachtgever voor de verschillende mobiliteitsaanbieders en dienstverleners die in Merwede actief zijn en bewaakt de aantrekkelijkheid en effectiviteit van het mobiliteitsconcept.
Bij de mobiliteitsmaatregelen voor Merwede wordt aangesloten op de indeling van het Gemeentelijk Mobiliteitsplan Slimme Routes, Slim Regelen, Slim Bestemmen
|
27
Publieke stalling
Voetganger
Voetganger
Publieke stalling
Fiets
OV Zoekgebied publieke stalling
OV
Fietser
Openbaar vervoer
Parkeren Zoekgebied parkeren
Fiets
Fiets
Water
28
|
Auto
(HOV)-Halte
(HOV)-Halte
Zoekgebied publieke stalling
Fiets
Auto
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
Auto Fiets
Bestaand
Parkeren Zoekgebied parkeren
Parkeren
Bestaand
2.2 Ambitieuze parkeerstrategie Een autoparkeerstrategie die lopen en fietsen stimuleert Een vertaling van de verwachte verkeersdrukte tijdens de spits en de ontwikkelambities leiden tot de conclusie dat maximaal gemiddeld 0,3 en eventueel in een latere fase 0,2 autoparkeerplaats per woning mogelijk is, te realiseren met de volgende uitgangspunten. Bewoners Vertrekpunt is de parkeernorm voor de binnenstad (zone A1/A2, 0,7 parkeerplaats per woning) en niet de parkeernorm voor zone B waar Merwede in ligt, aangezien Merwede wordt ontwikkeld als stadswijk met een strakke mobiliteitsstrategie die op dat punt bewoners vergelijkbaar maken met binnenstadsbewoners. Door de goede fietsvoorzieningen kan een reductie van 10 procent op de parkeereis worden toegepast. Ook door het aanbieden van deelauto’s zijn minder parkeerplaatsen nodig. Met een reductie van 30 procent op de gangbare parkeereis (gemeentelijk beleid: 20 procent) wordt tegemoetgekomen aan de mobiliteitsbehoefte. Conform het gemeentelijk beleid wordt aangehouden dat één deelauto vier eigen auto’s vervangt. Dit betekent dat er dus 300 deelauto’s nodig zijn. Een belangrijk onderdeel van het mobiliteitsconcept is het realiseren van 30 procent van het parkeren op afstand, wat een forse reductie van het verkeer van en naar Merwede oplevert. Het parkeren wordt gerealiseerd in bestaande of nieuwe voorzieningen.
Daarbij hoeft het aantal parkeerplaatsen op afstand niet evenredig te groeien met de stapsgewijze ontwikkeling van Merwede, maar zal naar verwachting lager uitvallen doordat mensen gewend raken aan het mobiliteitsconcept. Per saldo krijgt Merwede bij 6.000 woningen 1.800 parkeerplaatsen, waarvan circa 300 voor deelauto’s. Een deel van de parkeerplaatsen voor bewoners zal overdag door bezoekers of logistiek worden gebruikt. Dit geeft optimaal dubbelgebruik van voorzieningen. Werknemers Werknemers die van buiten Merwede komen, parkeren op afstand omwille van de verkeersreductie. Dit betekent dat er alleen parkeerabonnementen zijn voor bewoners of deelauto’s en dat geen uitrijkaarten of kortingskaarten voor bedrijven beschikbaar zijn, behalve als het parkeermanagementsysteem in luwteperiodes voldoende ruimte ziet. Bezoekers Bezoekers faciliteren in de parkeergarages in het gebied is mogelijk. Parkeren op afstand is met name voor deze laatste doelgroep ongewenst vanwege het risico op uitwijkgedrag naar omliggende wijken. Daarnaast ligt het zwaartepunt van deze verkeersdrukte niet tijdens de spits. Vanwege de ontwikkeling van Merwede als stadswijk wordt uitgegaan van een bezoekersaandeel bij wonen van 0,1 parkeerplaats per woning. In combinatie met de parkeernorm voor bewonersparkeren levert dit de parkeernorm van 0,3 voor Merwede.
Van bezit naar gebruik in Merwede Merwede anticipeert op een toekomst waarin MaaS steeds meer voet aan de grond zal krijgen en nieuwe generaties minder hechten aan het bezit van een eigen auto. Autodelen draagt bij aan een lager autobezit en -gebruik; in plaats daarvan wordt meer te voet, met de fiets en het openbaar vervoer gereisd. In Merwede kun je prima zonder eigen auto, omdat deelmobiliteit altijd dichtbij is. Dat helpt het waarborgen van de bereikbaarheid van het gebied. Merwede ontwikkelt zich dus weg van eigen autobezit in de richting van gebruik van deelmobiliteit. Voor bewoners voor wie deze transitie nog te vroeg komt, bijvoorbeeld voor mensen met een leaseauto, of mensen die eerst vertrouwen moeten krijgen in het deelsysteem, is een gelimiteerd aantal parkeerplaatsen voor privéauto’s beschikbaar.
|
29
Parkeervraag per doelgroep per moment van de week
HUB HUB
OV-halte
HUB
Mobiliteitswinkel
Deelmobiliteit
Logistieke HUB
HUB
AUTO Schematische weergave van DELEN het auto- en fietsparkeren AUTO DELEN
AUTO DELEN
Naast ondergrondse parkeergarages wordt gekeken naar deels bovengrondse gebouwen (flexibel of tijdelijk)
30
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
Flexibiliteit parkeernorm Het mobiliteitsconcept voor de Merwedekanaalzone is ambitieus en grijpt vooruit op een systeemsprong in de stad Utrecht. Dit is vastgelegd in het coalitieakkoord. Om te zorgen dat de ruimtelijke planvorming ook onverwachte toekomstige maatschappelijke en technologische trends kan opvangen (adaptiviteit), is flexibiliteit in het plan nodig (zie figuur). Als het autovrije concept succesvol blijkt, kunnen overtollige parkeervoorzieningen worden omgebouwd naar andere functies. Wanneer op termijn toch (tijdelijk) behoefte is aan meer parkeercapaciteit, kan de capaciteit parkeren op afstand worden vergroot. Als parkeeroplossingen of programmatische veranderingen alsnog dreigen te leiden tot meer autoverkeer dan inpasbaar is, kan het nodig zijn om het ruimtelijk programma te veranderen of te reduceren. De verwachting is dat een parkeernorm van ten minste 0,2 parkeerplaatsen per woning nodig is. Zelfs als het privéautobezit lager wordt, zal meer parkeren nodig zijn voor: • intensiever deelautogebruik (bijvoorbeeld alle woningen met verhouding 1 op 4 met 0,1 à 0,15 deelplaatsen per woning) • mindervalidenparkeren (bijvoorbeeld 2 procent van reguliere parkeerplaatsen met 0,01 mindervalideplaats per woning) • bezoekers voor de voorzieningen in Merwede • logistiek verkeer dat voor langere duur (enkele uren) in Merwede moet zijn.
Dat biedt de ruimte om op termijn zo nodig 0,1 parkeerplaats per woning anders in te richten. Fasering parkeren Op dit moment wordt Merwede gekenmerkt door veel maaiveldparkeren. De fasering gaat uit van het geleidelijk uitfaseren van het (bestaande) parkeren op maaiveld. Tijdens de bouwfasen worden niet meer parkeerplaatsen voor privéauto’s te huur aangeboden dan passend bij het op zeker moment gerealiseerde programma. De parkeerplaatsen worden voor een groot deel ondergronds gefaciliteerd, maar om flexibel te blijven zullen ook (tijdelijke) bovengrondse oplossingen worden gemaakt. Zonder risico op leegstand kan een parkeernorm van 0,2 parkeerplaats per woning worden gerealiseerd in ondergrondse parkeergarages, en kan (maximaal) 0,1 parkeerplaats per woning worden gerealiseerd in bovengrondse parkeergarages die goed zijn ingepast (levendige plint, hoge beeldkwaliteit) en zijn voorbereid op transformatie naar andere functies op termijn. Deze bovengrondse pareergarages kunnen dus zowel tijdelijk als permanent zijn. Alle bovengrondse parkeeroplossingen moeten voldoen aan de eisen van beeldkwaliteit. Met de tijd biedt dit een parkeerventiel om in te kunnen spelen op eventuele mobiliteitsveranderingen.
Een fietsparkeerstrategie gericht op kwaliteit en gemak Vanwege de ambitieuze parkeerstrategie voor auto’s moet de parkeercapaciteit voor fietsers juist hoger zijn dan de landelijke richtlijnen voorschrijven (Bouwbesluit 2012). Voor Merwede geldt gemiddeld ongeveer één fietsparkeerplaats per 25 vierkante meter GVO (gebruiksvloeroppervlakte) wonen, waarbij de exacte norm wordt bepaald aan de hand van de woninggrootte, plus 0,5 fietsparkeerplaats per woning voor bezoekers. Voor bewoners is de eerste fiets direct bereikbaar vanaf het maaiveld. Daarnaast zijn ook voor bezoekers en medewerkers van de voorzieningen in Merwede fietsparkeerplaatsen nodig. Van de fietsparkeerplaatsen moet 20 procent geschikt zijn voor speciale fietsen (cargobikes, fietsen met mandjes, e-scooters). De verwachting is vooralsnog dat deelfietsconcepten niet leiden tot een afwijkende hoeveelheid fietsparkeerplaatsen en daarmee tot een ander ruimtegebruik. Omdat in de openbare ruimte slechts beperkt ruimte (maximaal 1500 plekken) is om het fietsenparkeren in te passen, vindt het stallen voornamelijk inpandig in de bouwblokken plaats. Om het fietsen en stallen aantrekkelijk te maken liggen de fietsstallingen zo veel mogelijk op maaiveld en voorziet ieder bouwblok bij voorkeur in de interne behoefte aan fietsparkeren.
Voor kortdurend gebruik kunnen mensen hun fiets kwijt in de openbare ruimte, in parkeervakken, verspreid door de wijk. Daarnaast komen bij de twee wijkpleinen, dichtbij de fietsverbindingen en VO-school inpandige voorzieningen met voldoende capaciteit en mogelijk ook bewaakt. Zo benutten we de beschikbare ruimte optimaal en garanderen we voldoende plek voor fietsende bezoekers van Merwede.
|
31
groenblauw raamwerk stedelijke verbindingswegen voorzieningen cultuurhistorische bebouwing park/plantsoen
De aansluiting van de fietsbrug aan de Waalstraat
Merwede is onderdeel van het netwerk van de stad (afbeelding uit Omgevingsvisie)
32
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
uitwerkingsvraagstuk (locatie eventuele wandelbrug)
2.3 Een fijnmazig netwerk voor fietsers en wandelaars Het fietsverkeer in Utrecht Zuidwest groeit de komende jaren aanzienlijk. Merwede kiest voor een mobiliteitsstrategie waarbij het autogebruik zoveel mogelijk wordt beperkt en lopen en fietsen wordt gestimuleerd. De forse toename in het toekomstig fietsgebruik vraagt om een fijnmaziger fietsnetwerk. Het huidige fietsnetwerk rondom Merwede kent verschillende doorfietsroutes die voorzien in het verbinden van de wijken in Utrecht Zuidwest. De Mandelabrug en de Socratesbrug zijn beide onderdeel van dit doorfietsnetwerk: • De doorfietsroute over de Mandelabrug verbindt Nieuwegein met Utrecht Centraal, via de route Kanaalweg, Van Zijstweg, Croeselaan. • De doorfietsroute over de Socratesbrug maakt onderdeel uit van de verbinding tussen Oog in Al, Kanaleneiland, Transwijk, Hoograven, Lunetten en verder naar Utrecht Science Park. Daarnaast is de Balijebrug onderdeel van het stedelijk fietsnetwerk Utrecht Zuidwest. De op- en afritten van de bestaande bruggen worden daar waar nodig geoptimaliseerd. Twee nieuwe loop- en fietsbruggen vanuit Merwede zorgen voor een verfijning van het fietsnetwerk. Hierdoor bedraagt de maximale fietsmaaswijdte binnen Merwede overal minder dan 400 meter. De nieuwe bruggen vormen een aanvulling op de doorfietsroutes.
Zij bieden voetgangers en fietsers de mogelijkheid om een andere route te kiezen dan via de bestaande drukke routes. Het worden aantrekkelijke wijk-wijkverbindingen, onder andere voor kwetsbare verkeersdeelnemers. De nieuwe bruggen maken fietsen en lopen daarnaast een aantrekkelijke wijze van verplaatsing doordat directe, korte verbindingen ontstaan. Bij Merwede komen twee nieuwe bruggen over het Merwedekanaal, ter hoogte van de Waalstraat en de Zijldiepstraat. • De loop-fietsbrug ter hoogte van de Waalstraat fungeert als een oost-westverbinding tussen Merwede, Tolsteeg, Kanaleneiland, Oog in Al, Tolsteeg en Uithof. • De loop-fietsbrug ter hoogte van de Zijldiepstraat bedient voornamelijk fietsers uit Kanaleneiland en Merwede die naar Rivierenwijk en de binnenstad willen, en omgekeerd. Het realiseren van een enkele nieuwe loop- en fietsbrug bij Merwede heeft een te klein effect op de spreiding en leidt tot een te grote concentratie door één van de woonstraten. Dit zou leiden tot onacceptabel hoge fietsaantallen in de omliggende woonstraten. Beide bruggen worden waarschijnlijk tegelijk aangelegd, vooruitlopend op de oplevering van de eerste bouwblokken. Dit zorgt dat de nieuwe bewoners van Merwede de juiste patronen in hun routekeuze vormen. Ook blijft daarmee de bouwoverlast voor gebruikers van het kanaal en omwonenden beperkt.
In het overige deel van de Merwedekanaalzone is het voornemen nog drie nieuwe loop- en fietsbruggen te realiseren. Ook dit draagt bij aan het fijnmazig netwerk voor fietsers en voetgangers. De nieuwe bruggen in het overige deel van de Merwedekanaalzone vallen buiten de scope van het project Merwede. Bruggen Uitgangspunt voor de nieuwe bruggen is dat zij zo ijl, rank en bescheiden mogelijk worden vormgegeven. Doel is een vormgeving die fietsers beweegt de bruggen in een rustig tempo over te gaan. Bij de op- en afritten van de bruggen aan beide zijden wordt aandacht besteed aan het afremmen van de snelheid van zowel fietsers als brommers. Aan de Merwedekant sluit de brug aan op het doorgaande fietspad in het Merwedepark, aan de kant van Rivierenwijk op het stratenpatroon van de woonwijk. Er liggen al verschillende bruggen over het Merwedekanaal. Tot nu toe is elke bestaande brug anders. Gemeenschappelijk is dat elke brug bij het tijdsbeeld van dat moment behoort. Dit vormt ook het uitgangspunt voor de nieuwe bruggen. De conrcete uitwerking van de bruggen is onderdeel van de uitwerking van het project ‘Rondje Stadseiland’. Voor de bruggen moeten drie woonboten wijken. Voor de overgebleven woonboten wordt rekening gehouden met voldoende afstand tot de brug.
De maatvoering van de bruggen worden zoveel mogelijk aangepast aan de eisen vanuit de gebruikers van het kanaal zoals roeiers, zeeverkenners en de bewoners van de Veilinghaven. Dit betekent in ieder geval dat de bruggen te openen zijn en dat er geen obstakels in de vaarweg komen.
|
33
34
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
2.4 Mobiliteitshub Mobiliteitshub voor het stimuleren van deelmobiliteit De Mobiliteithub in Merwede bedient en faciliteert de deelmobiliteit en draagt bij aan de reductie van het autogebruik. De mobiliteitshub bestaat uit twee mobiliteitswinkels, logistiek, buffer (voor voertuigen en goederen) en digitaal managementsysteem. Om de mobiliteitshub te laten slagen is het volgende nodig: •
•
• • •
Twee mobiliteitswinkels (bijvoorbeeld te combineren met retail) met servicebalie, fietsreparatie en -verhuur, verhuur van speciale voertuigen zoals light electric vehicles voor goederen, toegang tot deelauto’s enzovoort. De mobiliteitswinkels komen op centrale plekken binnen Merwede, nabij loop-, fiets- en openbaarvervoervoorzieningen en bijvoorbeeld bij een supermarkt. Aan de achterzijde van de hubs liggen entrees naar parkeervoorzieningen en logistiek uitwisselpunten Een aanbod aan mobiliteitsdiensten waarmee bewoners gebruik kunnen maken van een complete waaier aan vervoerwijzen zoals bijvoorbeeld: fietsen, e-bakfietsen, hogesnelheidsfietsen, e-scooters, e-auto’s, light electric vehicles, e-bestelbusjes, recreatieve auto’s, openbaar vervoer, taxi’s, pakketbezorgdiensten Een digitaal deelplatform waarbij gebruikers met één smartphone-applicatie hun individuele mobiliteit plannen, boeken en betalen Voor een mobiliteitswinkel is een kritische massa nodig van ongeveer 1500 woningen De elektrische deelauto’s worden met duurzame stroom geladen.
Impressie van de mobiliteitswinkel, geïntegreerd in de plinten van de bebouwing
|
35
Logistieke HUB Loadingdock
Europalaan •
Laad- en losplekken (groot vervoer)
Laad en losplekken
Inprikkers
Georganiseerde toegang •
Afval
Inprikkers
Afval
HUB Toegang tot deLogistieke inprikkers
• • • •
Loadingdock Supermarkt (loadingdock) Service (garage, hub) Afval (blokken west) Parkeren
|
Afval
Beperkte toegang •
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
• •
Verhuizingen Speciaal vervoer
Vrije toegang
Klein elektrisch vervoer
Klein elektrisch vervoer
36
Georganiseerde toegang
•
Nooddiensten
Nooddiensten
2.5 Logistiek verkeer gebundeld Bundelen waar kan, toelaten waar het moet Merwede wordt ingericht als autovrij leefmilieu. Enkel hulp- en nooddiensten hebben vrije toegang tot het gebied. Per logistieke stroom is gekeken welk concept het best past bij het autovrije leefmilieu. Dit heeft geleid tot de volgende verdeling: • Grote leveringen en bevoorrading (met groot vrachtvervoer) van retail, horeca en overige voorzieningen vindt plaats vanuit de zes laad- en losplekken langs de Europalaan, bij voorkeur in combinatie met de inzet van een Stadshub. Om op deze plekken te kunnen laden en lossen moet worden gereserveerd via een digitaal en dynamisch reserveringssysteem. In het stedenbouwkundig plan is hierop ingespeeld door voorzieningen die gebruik maken van dergelijke grote leveringen hoofdzakelijk te clusteren aan de zijde van de Europalaan en bij de twee stadspleinen. • Servicelogistiek (parkeren) en consumentenlogistiek (bezorgen, waaronder pakketten) vindt plaats via een van de twee logistieke hubs. Deze hubs zijn nabij een mobiliteitswinkel gesitueerd. In de logistieke hubs vindt de overslag naar kleinschalig zero emissie vervoer plaats, zoals cargobikes en handkarren, die het autovrije gebied in mogen. Inpandige pakketmuren, gekoppeld aan de mobiliteitswinkels, minimaliseren het aantal bewegingen in het gebied en bieden optimale afhaalmogelijkheden aan de bewoners.
• Kleine leveringen, bijvoorbeeld voor boodschappen, maaltijden en detailhandel, vinden plaats met zero emissie vervoer (LEV’s, cargobikes en handkarren) die (eventueel via de logistieke hubs) het autovrije gebied in mogen. Deze kleine logistiek is ondergeschikt aan voetgangers en fietsers (10km/u) en heeft beperkte toegang tot Merwede; niet alle straten zijn hierop ingericht. Toelatingskader De verdeling biedt voor nagenoeg al het logistieke verkeer een oplossing die voldoet aan de ambitie om Merwede autovrij te maken. Enkel bij hoge uitzondering en onder strikte voorwaarden kan logistiek verkeer worden toegelaten tot het gebied. Hiervoor moet dan ontheffing worden aangevraagd. Ontheffing kan worden verleend bijvoorbeeld bij verhuizingen, bijzondere werkzaamheden of voor specifieke functies in het gebied. Om hiervoor in aanmerking te komen moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan: • het inrijden van het autoluwe gebied is aantoonbaar noodzakelijk en andere oplossingen zijn niet voorhanden. • het voertuig voldoet qua afmetingen en gewicht aan de gestelde eisen en levert in het toegewezen tijdsslot en blijft op de toegewezen rijroute. • Het streven is dat alle voertuigen zero emissie zijn. Dit toelatingskader is het vangnet voor als het écht niet anders kan. Met verschillende systemen kan de ontheffing worden gehandhaafd.
Op dit moment is nog niet duidelijk welke leveringen hiervoor in aanmerking komen. Dit is van vele factoren afhankelijk; van de omvang van de levering, de locatie in het gebied, de vervoersmogelijkheden etc.. Voor één functie wordt momenteel specifiek gekeken naar een uitzondering en dat betreft het logistieke verkeer van en naar de Keramiekfabriek Mobach die al aanwezig is aan de Kanaalweg. Uitwerkingsvragen Bij de verdere uitwerking van de plannen voor logistiek verkeer in Merwede zijn de volgende uitwerkingsvragen gedefinieerd: 1. De inrichting van de openbare ruimte stelt grenzen aan de afmetingen en het gewicht van voertuigen in Merwede. Wat zijn grenzen aan afmetingen en gewicht van voertuigen (bv brandweer) in relatie tot het ontwerp van de openbare ruimte? 2. Wie beheert de ontheffingen en het kentekensysteem: de gebiedsorganisatie, de gemeente, de mobiliteitsregisseur? 3. Welke kansen en mogelijkheden zijn er om Merwede aan te sluiten op het nog in ontwikkeling zijnde stadsbrede concept van hubs en het beleid ten aanzien van goederenvervoer, bijvoorbeeld vervoer over water? 4. Welke regels gelden verder voor vervoersmiddelen zoals LEV’s, waarvan nu al een enorme variëteit bestaat, die altijd het gebied in mogen? 5. Hoe komen goederen op slimme wijze van de laad- en losplek aan de Europalaan of vanaf de wijkhub bij de voordeur?
|
37
Dynamisch systeem De planontwikkeling van Merwede staat nog aan het begin, en de ontwikkelingen op het gebied van logistiek verkeer en goederenvervoer volgen elkaar in rap tempo op. Het logistieke concept voor Merwede is daarom een dynamisch systeem, met constante bijsturing op nieuwe ontwikkelingen in de mobiliteitsmarkt en logistiek. Het is daarom opportuun om niet op voorhand een volledig dichtgetimmerd kader hiervoor op te stellen.
Slim,schoon en licht De gemeente Utrecht zet voor de toekomst in op slim, schoon en licht goederenvervoer. Dit betekent: • Slim: dat goederenvervoerders hun voertuig zo vol mogelijk (gebundeld) laden, dit op een zo klein mogelijk postcodegebied lossen en het liefst tegelijk ook goederen ophalen. Hierdoor wordt het aantal gereden kilometers per beweging gereduceerd. Voertuigen waarvan niet de hele lading voor Utrecht is of waarvan de adressen ver uit elkaar liggen, moeten hun goederen afgeven op een Stadshub. Deze Stadshub distribueert de goederen naar het afleveradres of de wijk- of straathub • Schoon: alleen zero-emissie voertuigen zijn vanaf 2025 in het kernwinkelgebied en later in de gehele stad toegelaten • Licht: kleine, lichte voertuigen worden verplicht, om impact op de leefomgeving te verkleinen. Om met dergelijke voertuigen te kunnen bevoorraden, is overslag en opslag aan de rand van de stad, wijk en straat noodzakelijk.
38
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
2.6 Visie op afvalverwerking De gemeente Utrecht zamelt afval in op basis van het concept: “Het nieuwe inzamelen”. Dat houdt in dat afval gescheiden wordt opgehaald (restafval (inclusief plastic, metaal en drankkartons), papier en karton, groente-, fruit- en tuinafval, glas en textiel). Hierdoor houden we meer waardevolle grondstoffen en minder restafval over. Hiervoor wordt onder andere gebruik gemaakt van ondergrondse containers. Afhankelijk van de huishoudensgrootte en prognoses voor afvalreductie bedraagt de hoeveelheid huishoudelijk- en bedrijfsafval in Merwede tussen de 4.000 en 7.500 ton per jaar. Het nieuwe inzamelen heeft voor Merwede een te grote impact op de openbare ruimte. Het plaatsen van ondergrondse containers legt een claim op openbaar gebied en vraagt om manoeuvreerruimte voor vrachtverkeer. Hierdoor resteert te weinig ruimte voor bomen en overig groen. Bovendien heeft dit een te grote impact op het wonen. Bij eengezinswoningen kunnen bewoners nog meerdere afvalcontainers in de tuin zetten, maar in appartementen is de ruimte beperkt. Daarom zetten we in Merwede in op een systeem met grote en/of kleine perscontainers in de bouwblokken aan de Europalaan en kleine perscontainers in de andere bouwblokken.
In het geval er onvoldoende ruimte blijkt in de plint aan de inprikker om daar naast elkaar 2 perscontainers te realiseren, kan er gekozen worden om een kleine perscontainers toe te passen die dieper in de bebouwing gerealiseerd kunnen worden. In een aantal blokken kan het nodig zijn twee containerruimtes te voorzien. De inzamelplekken in de bouwblokken stimuleren de bewoners om afval te zien als grondstoffen en hier bewust mee om te gaan. Voor het ophalen van het afval zijn de vier inprikkers aan de Europalaan het meest geschikt. Hier kan de ophaalwagen de perscontainers legen zonder het gebied in te rijden. Wanneer een bouwblok aan de Europalaan beschikt over grote perscontainers , dan worden deze geleegd met een haakarmwagen vanuit de inprikker. Kleinere perscontainers aan de Europalaan of in de bouwblokken die niet grenzen aan de Europalaan worden met kleiner elektrisch vervoer opgehaald en direct afgevoerd. Textiel wordt separaat ingezameld. In het plan ruimte is hiervoor gereserveerd in de inprikkers. Mogelijk dat textiel bij de supermarkten kan worden ingezameld. Grof afval (de meest courante stromen) wordt ingezameld bij een centraal grondstoffenpunt.
Daarnaast zijn nog een aantal aanvullende keuzes te maken en vraagstukken te beantwoorden om het afval en de logistieke impact te verminderen: • Afval verminderen en of hergebruiken • Hoe valt een gecombineerd systeem voor het ophalen huishoudelijk- en bedrijfsafval te realiseren • Er wordt nog nader onderzocht hoe ook GFE op een verantwoorde manier ingezameld kan worden. • Onderzoek of de gemeente de afvalzameling zelf gaat uitvoeren of dat het uitbesteed wordt aan een private afvalinzamelaar.
Groot transport
Kleinschalig elektrisch transport
Schematische weergave van het afvalsysteem in de grote en kleine bouwblokken
|
39
Impressie van het groene dwaalspoor
40
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
|
41
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
3
GEZOND EN DUURZAAM
duurzame mobiliteit
verbinding met openbaar vervoer
stimuleren fietsen en lopen
collectieve mobiliteit (deelauto's en fietsen)
materialen paspoorten
circulair ontwerpen
circulair slopen
circulairiteit Circulariteit
mobiliteit Mobiliteit
hemelwateropvang
binnenklimaat
groene stroom
groen
klimaatbestendig Klimaatbestendig
energie Energie warmtenetwerk
milieukwaliteit/ fysieke leefomgeving
microklimaat (hitte stress)
beweging stimuleren (lopen en fietsen)
ontmoetingen stimuleren
belevingswaarde (groen)
gezond stedelijk leven
delen
samenwerken
sociaal-economish Sociaal-economisch
lokale bedrijvigheid
biodiversiteit
gezondheid Gezondheid
Door keuzes te maken zoeken we in Merwede naar de best mogelijke balans tussen de verschillende thema’s
Bouwmateriaal (her-)gebruik Duurzame mobiliteit Ontmoetingen stimuleren GSL prestatie Warmtenetwerk Groen Hemelwateropvang Prestatie
Microklimaat (hitte stress) Groene stroom Dichtheid (FSI)
laag
Rivierenwijk
Binnenstad
Leidsche Rijn Centrum
Utrecht intensiveert met Merwede op een duurzame manier
44
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
hoog
Merwede
3.1 Intrinsiek duurzame wijk Merwede wordt een nieuwe stadswijk voor Utrecht, waar ruim 12.000 mensen kunnen leven op wezenlijk duurzame wijze. Het wordt een stuk stad dat bestand is tegen zware regenval, hitte en droogte en waar de natuur dicht bij de mensen staat. Een stuk stad dat gericht is op een gezonde leefstijl en waar pleinen, plekken en parken liggen die mensen waarderen. De voetgangers en fietsers staan centraal, en de auto’s rijden direct de parkeergarage in. Een innovatief mobiliteitsconcept ondersteunt de bewoners daarin. Merwede krijgt een eigen duurzaam warmtenet, waarbij maximaal gebruik wordt gemaakt van bodemenergie en waarbij elke vierkante meter dak, grond en water wordt gebruikt om zo energie-efficiënt mogelijk te zijn. Ten slotte is Merwede ook nog hét living lab voor gezonde en circulaire gebiedsontwikkeling van Utrecht en Nederland. In het vooroorlogse Nederland werden steden compact gebouwd, ook als sprake was van grote stadsuitbreidingen. Zo waren alle benodigde voorzieningen te voet of per fiets bereikbaar. Voor Merwede grijpen we terug op deze stedenbouwkundige traditie van nabijheid en veelzijdigheid. Dat vraagt zorgvuldig omgaan met de beschikbare ruimte, door die intensief en meervoudig te gebruiken. Hierdoor hoeft voor deze woningbouw niet buiten de randen van de stad in de groene buitenruimte te worden gebouwd.
Bovendien zet het aan tot fietsen en wandelen en gebruikmaken van openbaar vervoer – hier geen dagelijkse files van en naar het werk. De duurzaamheid van Merwede begint bij de hoge woningdichtheid van het gebied die een grote ruimtewinst oplevert. Voor een woningbouwopgave met dichtheden die in Utrecht gebruikelijk zijn, heb je een gebied nodig dat ruim 3,5 tot meer dan 7 keer zo groot is. Door deze grote ruimtewinst wordt niet alleen het buitengebied gespaard, maar blijft Utrecht bovendien een compacte en overzichtelijke stad die uitnodigt tot bewegen, met hoogwaardig openbaar vervoer steeds binnen loopafstand en waar met de fiets de hele stad bereikbaar is. Naast deze ruimtewinst levert het plan voor Merwede milieuwinst op, namelijk efficiënter gebruik van energie. Door compact te bouwen is minder gevel per vierkante meter vloeroppervlak nodig en zijn er dus minder energieverliezen. Ook stijgt door efficiënt ruimtegebruik de dichtheid van gebruikers – en daarmee het draagvlak voor voorzieningen en voor het delen en combineren van functies.
|
45
Sporthal
Middelbare school
Basisschool
Spelen
Park Transwijk
Mobiliteitswinkel Autovrije openbare ruimte Supermarkt
Groene daken
Gezondheidscentrum
Europalaan
Mobach
Beneluxlaan
Indicatieve uitwerking van de verschillende thema’s
46
|
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
Zonnepanelen
Mobiliteitswinkel
Cultuurhuis
Supermarkt
Ecologische zone
Basisschool
Spelen
Koningin Wilhelminalaan
Rivierenwijk
duurzame mobiliteit
Circulariteit
verbinding met openbaar vervoer
stimuleren fietsen en lopen
collectieve mobiliteit (deelauto's en fietsen)
circulair ontwerpen
circulair slopen
circulairiteit
materialen paspoorten
Merwede Kanaal
mobiliteit
Mobiliteit
hemelwateropvang
binnenklimaat
groene stroom
groen
Energie
Klimaatbestendig
klimaatbestendig
energie warmtenetwerk
milieukwaliteit/ fysieke leefomgeving
aat (hitte stress)
timuleren
(groen)
ijk leven
Gezondheid delen
sociaal-economish
samenwerken
Sociaal-economisch
g stimuleren n en fietsen)
lokale bedrijvigheid
biodiversiteit
| 47 gezondheid
3.2 Focus op lopen en fietsen Merwede is ontworpen met een focus op lopen en fietsen, ondersteund door hoogwaardig openbaar vervoer op loopafstand en een innovatieve mobiliteitsstrategie met inzet van deelauto’s op grote schaal en parkeren op afstand. In de wijk geldt een ambitieuze norm van 0,3 parkeerplaats per woning (inclusief deelauto’s en parkeren door bezoekers). Auto’s mogen de wijk niet inrijden, maar rijden direct naar een parkeergarage, waar een bescheiden aantal plekken beschikbaar is. Het aantal verkeersbewegingen zal hierdoor meer dan gehalveerd worden ten opzichte van een reguliere wijk. In hoofdstuk 2 wordt uitgebreid ingegaan op het mobiliteitsconcept. Bewegen door lopen en fietsen komt niet alleen de gezondheid van bewoners ten goede, maar draagt ook bij aan vermindering van het autogebruik en daarmee aan de leefbaarheid van het gebied en de bereikbaarheid van de stad. Dat betekent meer ruimte, meer veiligheid, minder geluid en minder uitstoot. Voor het slagen van de ontwikkeling van Merwede is dat cruciaal. Het energiegebruik van huishoudens in een standaard nieuwbouwwoning, vergelijkbaar met die in Leidsche Rijn, wordt gemiddeld voor twee derde bepaald door het gebouwgebonden en huishoudelijk gebruik en voor een derde door mobiliteit, met name autokilometers.
Het inzetten op elektrische (deel) auto’s draagt bij aan een (circulaire) deeleconomie, maar ook aan de reductie van de CO2-emissies door gemotoriseerd vervoer. Gebaseerd op de verkeersmodellen die zijn gebruikt voor de mobiliteitsstrategie van Merwede, zijn de CO2-emissies per huishouden berekend en vergeleken met die van andere wijken met dichtheden die in Utrecht gebruikelijk zijn. In Merwede liggen de emissies door autokilometers twee derde onder dat gemiddelde. Dat komt door de focus op lopen en fietsen in het stedenbouwkundig ontwerp. Uit verkeersstudies blijkt dat, omwille van de leefbaarheid en bereikbaarheid van Utrecht Zuidwest, meer dan een halvering van het aantal verkeersbewegingen en het aantal parkeerplaatsen ten opzichte van regulier gewenst is. De berekende parkeernorm van 0,3 gaat veel verder dan de huidige ambities van de stad en kan alleen worden gerealiseerd door: • • • • • • •
Een hoge kwaliteit van de fietsvoorzieningen Hoogwaardig openbaar vervoer op loopafstand Realiseren van de mobiliteitshub Dagelijkse voorzieningen op loopafstand Het op grote schaal inzetten van deelauto’s Invoeren betaald parkeren in de omgeving Realiseren parkeren op afstand.
Deze maatregelen zijn noodzakelijk om te zorgen voor een gedragsverandering van de toekomstige bewoner van Merwede.
Gemiddelde uitstoot per woning per dag per vervoerswijze (in Kg CO2)
Totaal energieverbruik huishouden
48
|
Gemiddelde aantal verplaatsingen actieve modaliteiten per woning per dag
STEDENBOUWKUNDIG PLAN MERWEDE
3.3 Klimaatbestendige wijk Door klimaatverandering hebben we vaker last van extreme neerslag, hittegolven en droge periodes. Dat is overal merkbaar, maar zorgt vooral in stedelijk gebied voor problemen. Voor Merwede is hiermee expliciet rekening gehouden in het ontwerp. De openbare ruimte kent een hoog percentage groen, waardoor water goed kan infiltreren in de bodem. Het groen creëert een microklimaat dat bijdraagt aan het temperen van de klimaateffecten. Daarbij wordt de aanplant zo gekozen dat de seizoenen optimaal kunnen worden beleefd. Ook komen er veel eetbare planten en bomen. Groen in Merwede krijgt een natuurlijke uitstraling en dat groen wordt per jaar rijker en interessanter door natuurlijke groei en ontwikkeling. Merwede draagt significant bij aan de stedelijke biodiversiteit met een veelheid aan insecten, vogels en kleine zoogdieren, waaronder vleermuizen. Dit draagt bij aan de leefbaarheid van de wijk en de gezondheid van bewoners en beleving voor bijvoorbeeld kinderen. Omwille van wateroverlast en droogte wordt regenwater bij extreme regenbuien vooral vastgehouden in plaats van zo snel mogelijk afgevoerd naar riool en/of oppervlaktewater. Dat geldt niet alleen voor de openbare ruimte, maar ook in binnentuinen en op daken. Vijftig procent van het dakoppervlak wordt groen.