1. Omgevingsvisie MWKZ deel 2 uitwerking van de ruimtelijke agenda.pdf

Met de herontwikkeling van de Merwedekanaalzone voegen we een nieuwe laag toe aan de geschiedenis van onze stad, een hoogstedelijk woonen werkgebied, met een robuust groen raamwerk en het Merwedepark als een nieuwe verblijfsruimte voor de stad. Een duurzame stedelijke ontwikkeling die, ook door een zorgvuldig vormgegeven overgang naar de omliggende wijken, juist op deze plek past. Zuidwest is straks beter dan ooit met de stad verbonden. Dat is belangrijk voor de hele stad.

Stedelijke ontwikkeling en barrières.

Legenda woningbouw waterverbinding autosnelweg stedelijke verbindingsweg spoorlijn

1570: Oude gracht

1970: Kanaleneiland, stadsring en A2-Noord

1920: Merwedekanaal en spoorwegen

2005: A27, A28, Ring Noord (N230), Leidsche Rijn en Prins Clausbrug

1948: Amsterdam Rijnkanaal, A12 en A2-Zuid

2015: Leidsche Rijn Tunnel, Dafne Schippersbrug en betere oversteekbaarheid stadsboulevard (deels planvorming, deels uitgevoerd)

29

Groenblauw raamwerk Kaart Toekomstig groenblauw raamwerk Zuidwest (indicatief, uitwerking volgt in de verdere planontwikkeling).

Legenda groenblauw raamwerk stedelijke verbindingswegen voorzieningen cultuurhistorische bebouwing park/plantsoen uitwerkingsvraagstuk (locatie eventuele wandelbrug)

Door de groei van de stad neemt de druk op de openbare ruimte toe. We willen niet dat verdichting van het bestaand stedelijk gebied ten koste gaat van groene ruimte. We vinden het belangrijk om de verdichting te verankeren in een verbeterd en nieuw robuust groenblauw raamwerk voor Zuidwest. Hier kunnen mensen elkaar ontmoeten, verblijven of bewegen. Het biedt rust te midden van de stedelijke hectiek. Het groenblauw raamwerk biedt ook ruimte aan dieren en planten en speelt een belangrijke rol in de water- en klimaatopgave. Het groenblauwe raamwerk bestaat uit: Het Merwedekanaal, het Amsterdam-Rijnkanaal en de Vaartsche Rijn. Het Rondje Stadseiland, waarbij de oostelijke oever van het AmsterdamRijnkanaal en beide oevers van het Merwedekanaal (Merwedepark en Merwedeplantsoen) worden ingericht als een nieuwe recreatieve groene zone. Park Transwijk (Park Transwijk en Sportpark Nieuw Welgelegen) krijgt een kwaliteitsslag. Om de recreatiedruk in Zuidwest op te vangen

• • • • • •

maken we hier ruimte voor het ‘Rondje Transwijk’. Nieuwe groenblauwe verbindingen waar mogelijk gekoppeld aan het nieuwe netwerk voor voetgangers en fietsers. De minimaal 10m brede ecologische verbinding (de Diagonaal) tussen Merwedekanaal en Park Transwijk. Het Ringpark (initiatief vanuit de bewoners uit de Dichterswijk).

Door kansen voor vergroening mee te nemen binnen projecten realiseren we dit raamwerk stap voor stap.

Bouwen voor iedereen De Merwedekanaalzone mikt op een brede doelgroep aan bewoners, gebruikers en bezoekers. We spannen ons in om deze nieuwe stadswijk aantrekkelijk te maken voor verschillende leefstijlen, inkomensgroepen en doelgroepen. Vanzelfsprekend ook voor mensen met een beperking. De Merwedekanaalzone is een stadswijk met naast wonen, ook ruimte voor werken en verblijven. Niet alleen de nieuwe bewoners kunnen hier van profiteren. De bewoners in en buiten de Merwedekanaalzone kunnen 30

over en weer gebruik maken van winkels, zorg, onderwijs en de brede mix van voorzieningen. Ook vergroot de Merwedekanaalzone het draagvlak van de bestaande voorzieningen in de omliggende wijken. Samen met corporaties en marktpartijen wordt ingezet op mogelijkheden om met het woonprogramma voor de Merwedekanaalzone bij te dragen aan een evenwichtiger verdeling van sociale woningbouw in Utrecht Zuidwest.

2.3 Laboratorium We zijn steeds meer bewust van het effect dat de economische groei en ontwikkeling in de afgelopen decennia heeft gehad (en nog zal hebben) op het milieu. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan het plastic dat als zwerfafval overal in onze zeeën te vinden is en als microscopisch kleine sporen ook al is aangetroffen in onze voeding, het verlies aan biodiversiteit door het afbreken van belangrijke habitats of door het gebruik van (voor vele soorten) dodelijke pesticiden en het gebruik van fossiele brandstoffen en het effect daarvan op de stijging van de temperatuur op aarde en de kwaliteit van de lucht die we inademen. De lijst met zorgelijke trends lijkt eindeloos. Tegelijkertijd zijn we met z’n allen steeds meer doordrongen van het feit dat het anders moet én dat het anders kan. We realiseren ons dat het verkeer in onze stad vastloopt als we niet nu en in de komende decennia inzetten op nieuwe, duurzame mobiliteit. In de Merwedekanaalzone maken we voor de toekomst van onze stad (en mogelijk ook andere stedelijke gebieden) vernieuwende keuzes. We zetten in op binnenstedelijke groei en op gezond stedelijk leven.

We zetten belangrijke stappen, met name in het plan Merwede (deelgebied 5), maar realiseren ons dat er nog veel te leren is én dat er op vrijwel alle onderwerpen die we in deze Omgevingsvisie behandelen veel ontwikkelingen zijn die het mogelijk zullen maken onze kerndoelen (tegen lagere kosten) te bereiken of het mogelijk zullen maken om onze ambities scherper te kunnen stellen.

Merwede Lab Een deel van deze nieuwe kennis ontwikkelen we in Merwede deelgebied 5. Met de verschillende eigenaren in dit gebied, waaronder de gemeente, werken we aan het ontwerp van een nieuw, duurzaam, aantrekkelijk hoogstedelijk gebied voor wonen, werken, cultuur en recreëren. In dit ontwerp passen we de huidige kennis op het gebied van mobiliteit, gezondheid, energie, klimaatadaptatie en circulaire systemen toe. We anticiperen op de verdere ontwikkeling van deze kennis en bouwen waar mogelijk flexibiliteit in die het toepassen daarvan mogelijk maken. Bij het ontwikkelen, realiseren en het beheer van het mobiliteitsconcept zijn meerdere partijen betrokken. Projectontwikkelaars en (toekomstige) vastgoedeigenaren, de Provincie (Openbaar Vervoer), en de gemeente Utrecht - in zowel haar publiekrechtelijke als private rol (eigenaar). Deze partijen werken vanuit verschillende invalshoeken en vanuit verschillende belangen en verantwoordelijkheden straks mogelijk samen in een (nog op te richten) gebiedsorganisatie Merwede. In het Merwede Lab zoeken we naar mogelijkheden om deze innovatieve manier van “samen stad maken” te verbreden tot andere (deel)gebieden. Gebieden waarin een gezamenlijke regie niet alleen belangrijk is, maar ook tot meer efficiency, tijdwinst en lagere kosten kan leiden.

We onderzoeken of we met de partijen in Merwede (met behoud van ieders verantwoordelijkheden) kunnen komen tot een gezamenlijke regie over de ondergrond, de aan te leggen hoofdleidingen voor warmtetransport, de verschillende warmtesystemen (bodem en oppervlaktewater), het opwekken en binnen het gebied gebruiken van energie uit zonnepanelen, inkoop van bouwmaterialen en bouwlogistiek.

31

2.4 Digitaal ecosysteem Merwedekanaalzone In de Merwedekanaalzone zetten we in op het faciliteren van deeleconomie, in vele facetten zoals bijvoorbeeld mobiliteit (deelauto’s en -fietsen), duurzame energie, (flexibele) werkruimte, gereedschappen, maar ook om de onder bewoners beschikbare kennis en kunde. Wij zijn er van overtuigd dat dit niet alleen bijdraagt aan een duurzame stad, maar ook een complex netwerk van verbindingen en samenhang genereert onder bewoners. Een dergelijke ‘connectiviteit’ is van belang voor gezond stedelijk leven. Deeleconomie vraagt om een voortdurende uitwisseling van informatie, een (digitaal) platform waarop “in realtime” vraag en aanbod van goederen en middelen op elkaar kan worden afgestemd. Door het gebruik van dit platform geven gebruikers mogelijk onbewust en ongewild informatie prijs over zichzelf. We hechten aan een goede maar ook veilige digitale omgeving en willen waarborgen dat de door gebruikers binnen dit platform beschikbaar gestelde informatie en gegenereerde data eigendom is en blijft van deze gebruikers en alleen met hun instemming wordt gedeeld. Deze informatie moet ten goede van de gemeenschap, niet van (commerciële) marktpartijen. We hebben met interesse kennisgenomen van het Europese DECODE project, waaraan onder meer Amsterdam en Barcelona deelnemen.

We zijn benieuwd of dit project straks daadwerkelijk het instrumentarium biedt voor een functioneel én veilig digitaal ecosysteem, niet alleen voor de Merwedekanaalzone maar voor de hele stad. Het is wenselijk dat met de komst van 5G, de introductie van “the internet of things” en andere ontwikkelingen in onze digitale omgeving er een samenhangende visie van de gemeente (en van andere overheden) op deze nu vooral door marktpartijen gestuurde ontwikkelingen komt. Het openbaar bestuur en de wetgever loopt nu nog te vaak achter de feiten aan.

32

3. Ruimtelijke kwaliteit Kerndoel: Raamwerk op stedelijk niveau De ruimtelijke kwaliteit van de leefomgeving bepaalt of je straks in de Merwedekanaalzone prettig kunt wonen,

Ruimtelijke kwaliteit

werken en verblijven. Ruimtelijke kwaliteit gaat om beleving en over hoe de inrichting van het gebied aansluit bij het toekomstige gebruik. Het geeft betekenis aan dit gebied. Kerndoel op stedelijk niveau is het versterken van het ruimtelijk raamwerk. De ruimtelijke structuur van de stad wordt versterkt, met name in zuidelijke- en zuidwestkant van de stad. In en rond de Merwedekanaalzone realiseren we een krachtig en herkenbaar raamwerk met bijzondere aandacht voor het Merwedekanaal en de beide oevers, de Europalaan en de Overste Den Oudenlaan. Dit hoofdstuk gaat niet alleen over het raamwerk, het gaat ook over de bebouwing in het gebied. Het raamwerk en de bebouwing vertellen met elkaar het verhaal over hoe de Merwedekanaalzone zich voegt in (en rekening houdt met) haar directe omgeving en de stad.

Dichtheid: gem. FSI van 2,9 Bebouwing in rooilijn

Aan Merwedekanaal bebouwing op wisselende afstand handhaven zichtbaar aanwezige monumentale/cultuurhistorische gebouwen, structuren en objecten

Stedelijke verbindingsweg (verblijfskwaliteit en oversteekbaar)

Archeologische resten ‘in situ’ bewaren

Merwedepark 29 m breed en op meerdere plekken fors breder

Merwedepark/plantsoen onderdeel hoofdgroenstructuur

Infographic ruimtelijke kwaliteit.

33

Kerndoel: Raamwerk op stedelijk niveau 3.1 Visie raamwerk Merwedekanaalzone (indicatief, uitwerking volgt in de verdere planontwik-

Raamwerk

Het raamwerk is de hoofdstructuur van de openbare ruimte in de Merwedekanaalzone en zorgt voor inbedding van de herontwikkeling van deze nieuwe stadswijk in het bestaand stedelijk gebied. Het raamwerk biedt ruimte voor ontmoeting en zorgt voor verbinding.

keling).

Legenda Europalaan e.a. Merwedekanaal Merwedepark

stedelijke langzaam verkeersverbinding uitwerkingsvraagstuk (locatie eventuele wandelbrug)

interne langzaam verkeersverbinding auto ontsluiting bouwveld ecologische verbinding cultuurhistorische bebouwing concentratie voorzieningen buurtaanpak (indicatief)

34

Raamwerk Cultuurhistorische gebouwen en structuren Merwedepark en plantsoenen Merwedekanaal Rondje Stadseiland Ecologische verbindingen Stedelijk netwerk langzaam verkeer Concentratiepunten voorzieningen Europalaan en andere stedelijke verbindingswegen

• • • • • • • •

Groene omgeving Vergroenen omgeving Park Transwijk Rondje Transwijk Groen netwerk

• • • •

In de figuur hiernaast is het raamwerk van de Merwedekanaalzone aangegeven. Het raamwerk bestaat uit meerdere elementen. We bespreken de eerste acht in dit hoofdstuk en de laatste vier in hoofdstuk 6 Leefomgeving.

Overzicht onderdelen raamwerk Merwedekanaalzone.

Cultuurhistorische

Het Merwedepark, plant-

gebouwen en structuren.

soenen, Merwedekanaal en

Ecologische verbindingen

Stedelijk netwerk langzaam verkeer

Concentratiepunten

Europalaan en andere

voorzieningen (indicatief)

stedelijke verbindingswegen

het Rondje Stadseiland.

35

3.1.1 Cultuurhistorische en andere waardevolle gebouwen en structuren Cultuurhistorische en andere waardevolle gebouwen en structuren.

Legenda markante bebouwing cultuurhistorische bebouwing gemeentelijk monument rijksmonument identiteitsbepalende groenstructuur cultuurhistorische groenstructuur identiteitsbepalende infrastructuur aanwezige restanten van wetering aanwezige restanten strokenverkavelijk verwacht tracé Romeinse Limes ensemble Veilinghaven

In de Merwedekanaalzone zijn mogelijk archeologische resten vanaf de Bronstijd en later in de ondergrond aanwezig, zoals de Romeinse Limes. Ook van andere tijdlagen zijn gebouwen en sporen nog tot op vandaag (soms zichtbaar) aanwezig. Deze rijke gelaagdheid is een voor dit plangebied belangrijke karakteristiek. Er is eigenlijk niet één exclusieve tijdlaag die het gebied domineert, maar een dwarsdoorsnede van ruim tweeduizend jaar ruimtelijke ontwikkeling van onze stad. De middeleeuwse ontginning in het gebied is nog zichtbaar in (erf)grenzen en in de oriëntatie van kavels en sloten. Ook zijn er sporen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Verschillende gebouwen (zoals Villa Jongerius en Mobach) komen voort uit het industriële verleden van deze zone, de periode na het graven van het Merwedekanaal. Gebouwen, structuren en objecten met cultuurhistorische waarde blijven behouden en archeologische resten worden zoveel mogelijk in het bodemarchief bewaard. Delen van gebouwen op het OPG-terrein worden hergebruikt, maar krijgen soms een andere functie. Ook staan er een aantal markante gebouwen uit het recente verleden, zoals het onlangs gebouwde Hotel van der Valk, de vestigingen van NWO, Equens en de gebouwen Le Mirage, Max, Lux et Pax.

De in de deelgebieden 4, 5 en 6 te behouden gebouwen met cultuurhistorische waarde: Villa Jongerius (Rijksmonument) Hulpwarmtecentrale (in ieder geval de schoorstenen) Gebouwen A, K, B, E en M van de voormalig Onderlinge Pharmaceutische Groothandel (OPG)

• • •

• Fietsdepot • Mobach (Rijksmonument)

Te behouden structuren met cultuurhistorische waarde: Vleutense wetering en bruggetje over de wetering Oude kavelsloot en verkavelingsrichting Restant kade en bolders Merwedekanaal

• • • 36

Overzicht cultuurhistorische en andere waardevolle gebouwen en structuren

1 - Veilinghaven

2 - Hovenierswoning

3 - Villa Jongerius

4 - Vleutense Wetering

5 - Strokenverkaveling

6 - Hulpwarmtecentrale

8 - Profiel Europalaan (deelgebied 4,5 en 6)

9 - OPG-terrein

10 - Fietsendepot

11 - Park Transwijk

12 - Roto Smeets

16 - Max

17 - Lux et Pax

18 - ‘Le Mirage’

22 - Neerlandia

23 - Schoorsteen aan Draadnagelweg

(zie ook nummering naastgelegen kaart).

7. Kanaalweg 57-58

13 - Merwedeplantsoen

14 - Mobach

15 - Woningen op Kanaalweg 20-21

19 - Woongebouw City Pads

20 - Schoorsteen aan Jutfaseweg

21 - Equens

25 - Restant steenoven De Liesbosch

26 - NWO

27 - Hotel van der Valk

28 - Restant kade en bolder langs Merwedekanaal

24 - Watergang door Hoograven

29 - Sluis Hollandse Waterlinie

37

Impressie: Merwedepark.

38

3.1.2 Merwedepark en plantsoenen Het Merwedepark en het Merwedeplantsoen hebben zowel een wijk als stedelijke functie. Het Merwedepark geeft lucht, licht en ruimte op een voor de verdichtende stad belangrijke plek. Het park biedt ruimte voor ontmoeting, beweging, ontspanning en het vinden van rust. In het Merwedepark is de historische gelaagdheid van het gebied straks zichtbaar. Het tuinders en industriële verleden, in combinatie met een nieuwe groene ruimte voor recreatie, ontspanning en rust, bepalen hier de identiteit. Het Merwedepark bestaat uit een brede en robuuste groene oever met verblijfskwaliteit die de groene ruimten van verschillende grootte langs deze oever aaneen koppelt. Een nieuw langgerekt park dat qua oppervlak straks vergelijkbaar is met het Zocherpark en onderdeel uitmaakt van de lange lijn langs het Merwedekanaal: het Rondje Stadseiland. De grotere groene ruimten in het Merwedepark zijn elk tenminste 1 hectare groot en liggen gelijkmatig over de Merwedekanaalzone verspreid. De inrichting is parkachtig, de bebouwing staat op wisselende afstand. Het park is daarmee soms wat breder en dan juist weer wat smaller. De bebouwing en functies in het park zijn op het kanaal georiënteerd, zodat kanaal en (beide) oevers straks een logisch geheel vormen met de aanliggende gebieden. Kabels en leidingen worden waar mogelijk verlegd om in het Merwedepark grote

bomen (bomen van eerste grootte) te kunnen planten. Het Merwedepark heeft een breedte van tenminste 29 meter. Binnen deze maat is op de oever het beoogde gebruik mogelijk en kunnen de nog zichtbare delen van de wetering behouden blijven. Langs het Merwedekanaal staan (cultuurhistorisch) waardevolle gebouwen zoals de Hulpwarmtecentrale, Villa Jongerius, Mobach en het fietsdepot. Ook zijn nog enkele restanten van de Vleutense Wetering te zien. Deze gebouwen en erfgoed zijn belangrijk voor de oriëntatie, beleving en herkenbaarheid van het Merwedepark. Ze staan vaak op dynamische plekken, zoals kruispunten van langzaam verkeersroutes en zijn goed bereikbaar, zowel vanuit de stad als vanuit de aanliggende buurten. In het Merwedepark markeren ze een bijzondere plek; ze krijgen (waar mogelijk) een bijzonder programma dat voor levendigheid zorgt. De Vleutense Wetering en bijbehorende kunstwerken (zoals bruggen, sluizen, dienstwoningen en bolders) worden waar mogelijk ingepast op de plekken waar deze zichtbaar zijn en toegevoegde waarde hebben. Op plekken waar de Vleutense Wetering niet meer zichtbaar is, zijn verwijzingen naar het cultuurhistorisch verleden denkbaar.

Bebouwing staat op wisselende afstand van het Merwedekanaal (minimaal 29 meter).

Legenda Bestaande, te handhaven bebouwing Nieuwe bebouwing

39

bestaande rooilijn

bestaande erfgrens

bestaande rooilijn

bestaande erfgrens

Bestaande situatie van het Merwedepark. Doorsnede is kijkend bestaande oeverlijn

richting het noorden. (ondergrond is indicatief)

+ 1.98

bestaande oeverlijn

+ 1.98

+ 0.58

+ 0.58

6.00

5.80 9.90 circa 26.00 meter

4.30

Merwedekanaal circa 33 meter

Merwedeplantsoen circa 35 meter

6.00

5.80 9.90 circa 26.00 meter

4.30

Merwedekanaal circa 33 meter

Merwedeplantsoen circa 35 meter

Wensprofiel van de toekomstige situatie van het Merwedepark. Doorsnede is kijkend

nieuwe rooilijn

richting het noorden. nieuwe (ondergrond is indicatief) rooilijn

≥10.80 + 1.98 + 0.58

≥10.80 + 1.98

40

4.00

2.60

2.20

4.00

2.60

2.20

4.00

≥ 9.50

4.00

≥ 9.50

+ 0.58

5.00

2.00 2.50

≥ 6.00

Merwedekanaal circa 33 meter

Merwedeplantsoen circa 35 meter

5.00

2.00 2.50

≥ 6.00

Merwedekanaal circa 33 meter

Merwedeplantsoen circa 35 meter

circa 29.00 meter

circa 29.00 meter

De route langs het kanaal is nu een straat waar auto’s rijden. Straks is het Merwedepark autovrij en daarmee voor iedereen bij uitstek geschikt om te lopen, fietsen, skaten, wandelen, joggen of gewoon verblijven. Het karakter van de doorgaande fietsroute langs de westoever van het kanaal brengen we meer met deze nieuwe functies in evenwicht. Dit doen we door fietsers in een fijnmaziger stedelijk fietsnetwerk ook alternatieve routes aan te bieden. Toch zal het op deze route straks drukker zijn dan nu, met name in de spits. De doorfiets- en recreatieve route voor langzaam verkeer vormt een continue en herkenbare route langs het kanaal. In grotere groene ruimten maken we gebruiksfuncties mogelijk, zodat verschillende leeftijdsgroepen er met of naast elkaar kunnen sporten, spelen, bewegen, ontmoeten en verblijven. Er is ook ruimte voor de oudere jeugd (12 jaar en ouder). Kunst in de groene ruimte draagt hier bij aan de belevingskwaliteit van het park.

Langs de oostoever van het Merwedekanaal ligt het Merwedeplantsoen, het Heycopplantsoen en het Hamersplantsoen. De plantsoenen hebben op dit moment een belangrijke groenfunctie voor de Rivieren- en Dichterswijk en Hoograven. De plantsoenen hebben een belangrijke functie voor de leefbaarheid en sociale cohesie in de wijk. De plantsoenen worden nu gebruikt voor allerlei vormen van recreatie: wandelaars, spelende kinderen, picknickers, roeiers, sporters, werknemers van omliggende bedrijven en mensen die hun hond uitlaten. Met de realisatie van het Merwedepark langs de westoever van het kanaal en het Merwedeplantsoen op de oostoever, ontstaat een groene ruimte die belangrijk is voor de stad, de Rivierenen Dichterswijk, Hoograven én de Merwedekanaalzone. Merwedepark, Merwedekanaal en de plantsoenen vormen over een lengte van circa 2,5 km straks de groenblauwe en recreatieve “ruggengraat” van dit gebied. Wij gaan, in overleg met de betrokken buurten, verder te onderzoeken hoe wij de groene kwaliteit van het Merwedeplantsoen kunnen verbeteren, met het behoud van de bestaande kwaliteiten. De nieuwe verbindingen over het kanaal maken straks ook kleinere en grotere rondjes Merwedepark mogelijk. In dit onderzoek betrekken we ook de inpassing van de routes voor langzaam verkeer die het kanaal kruisen en het zo groen en goed mogelijk inpassen van de aanlanding van de bruggen.

41

3.1.3 Merwedekanaal Impressie van Merwedekanaal met brug.

Voorbeeld van zonering in tijd bij meervoudig gebruik van het water.

Het Merwedekanaal is een openbaar toegankelijk vaarwater en biedt ruimte aan zowel bestaande als nieuwe vormen van watergebruik. Bestaand zijn onder andere transport, roeien, vissen, woonboten en de historische schepen in de Veilinghaven en het gebruik van het kanaal door de zeeverkenners. Nieuwe zijn zwemmen, stand up paddling (suppen), sloepen en de (toenemende) pleziervaart. We zetten ons in om het meervoudig gebruik van het kanaal mogelijk te houden. Het Merwedekanaal is geen exclusief domein voor één groep gebruikers. Wel willen we voorkomen dat het Merwedekanaal sluipenderwijs ongeschikt wordt als trainingswater voor het roeien. Naar aanleiding van een door de gemeente georganiseerde bijeenkomst is een periodiek gebruikersoverleg opgezet waarmee de samenwerking tussen de verschillende gebruikers van het kanaal is georganiseerd. Bij uitwerking van de plannen voor bijvoorbeeld nieuwe bruggen worden alle belangen van deze gebruikers meegenomen. Door heldere afspraken met belanghebbenden te maken over zonering in tijd en ruimte wordt zoveel mogelijk ingezet op meervoudig gebruik van het Merwedekanaal. Ook bij intensiever gebruik. Daarbij kan gedacht worden aan: venstertijden voor de verschillende gebruikersgroepen, bijvoorbeeld door in de zomermaanden (of boven een bepaalde temperatuur) in de ochtend alleen roeien en geen pleziervaart toestaan.

op zomerse dagen de roeibaan inkorten tot de Munt, zodat daar dan (veilige) ruimte is om te zwemmen. zwemmen toe te staan, maar alleen buiten de vaarzones in de luwere delen van het kanaal, zoals bij de Muntsluis of de Veilinghaven. het realiseren van zwemvoorzieningen in de Merwedekanaalzone. ‘slimme’ openingstijden van de bruggen voor pleziervaart en

• • • • •

historische schepen.

Voor onze overwegingen voor het realiseren van nieuwe bruggen voor voetgangers en fietsers over het Merwedekanaal verwijzen wij naar paragraaf 4.4 van deze Omgevingsvisie. Hier beperken we ons tot het formuleren van de eisen die vanuit het gebruik van dit vaarwater gelden voor deze bruggen. 42

Voor het gebruik van het Merwedekanaal als trainingswater voor de roeisport is de doorvaarbaarheid bij bruggen belangrijk. Bij nieuwe wandelen fietsbruggen betrekken we expliciet de normen van de roeibond KNRM. Deze gaan uit van een vaarbreedte van minimaal twee maal 8,00 meter (bij voorkeur twee maal 12,50 meter) inclusief bijbehorende inleidende begeleiding. De brugconstructies moeten minimaal 1,60 meter (bij voorkeur 1,65 meter) boven het water liggen. Voor het roeien is het wenselijk om in het roeivaarwater in principe geen brugpijlers toe te passen, om inhalen niet onmogelijk te maken. Dit geldt met name in de bocht nabij het Defensieterrein en op het rechte stuk ten noorden van de Socratesbrug. Ontwerpend onderzoek en maatwerk oplossingen zullen hierin meer duidelijkheid brengen. De scoutinggroepen wensen een doorvaarthoogte van 1.85 meter voor optimaal gebruik voor de bruggen bij deelgebied 6. Het Merwedekanaal fungeert ook als vaarroute voor grotere varende schepen, o.a. uit de Veilinghaven. De Vaartsche Rijn dient als doorgaande noordzuidrecreatievaartroute (via de binnenstad). Met nieuwe bruggen over het Merwedekanaal krijgt scheepvaart te maken met extra onderbrekingen.

Randvoorwaarden zijn in dat geval: nieuwe bruggen die beweegbaar zijn (op afroep bedienbaar), een breedte kennen van minimaal 13 meter, onderlinge afstemming van bedieningstijden en openingsmomenten (‘blauwe golf’). Daarnaast vergt elke brug remmingswerken en wachtruimte.

3.1.4 Rondje Stadseiland Het Rondje Stadseiland omvat de hele westelijke oever van het Merwedekanaal én de oostelijke oever van het Amsterdam-Rijnkanaal, van de noordpunt bij Oog in Al tot de zuidpunt op Westraven. Het rondje is, alles bij elkaar, circa 11km lang. Het Merwedepark langs de westoever van het Merwedekanaal is een belangrijk onderdeel van het Rondje Stadseiland. Merwedepark, Merwedekanaal en het Merwedeplantsoen vormen over een lengte van circa 2,5 km straks de groenblauwe en recreatieve “ruggengraat” van de Merwedekanaalzone. Voor het Rondje Stadseiland worden inrichtingsprincipes opgesteld. Het Rondje Stadseiland realiseren we de komende jaren stap voor stap. Het Merwedepark zal een van de eerste delen zijn die in uitvoering gaat. Daarbij houden we rekening met de voor het ‘vergroenen’ van dit Rondje Stadseiland beschikbare ruimte en het karakter en functie van de oever van het Amsterdam-Rijnkanaal.

_______________ “Denk bij bruggenbouw aan ruimte voor roeien en ander vaarverkeer” Quote uit buurtgesprekken Transwijk/Rivierenwijk

_______________

43

3.1.5 Ecologische verbindingen Westoever Merwedekanaal Delen van de huidige harde oeverbescherming aan de westzijde van het Merwedekanaal worden vervangen door meer natuurvriendelijke oeverinrichting met een vloeiende overgang van land naar water. De flauwte van de oever varieert in talud van 1:3 tot de optimale situatie van 1:5. Ecologische verbinding Merwedekanaal - Park Transwijk Een oude kavelsloot in de Merwedekanaalzone is één van de nog zichtbare herinneringen aan het verleden van dit gebied. Deze diagonale sloot is straks onderdeel van de ecologische verbinding tussen het Merwedekanaal en het Park Transwijk. Daarmee wordt invulling gegeven aan de in de Actualisatie van het Groenstructuurplan 2017-2030 opgenomen wens voor het realiseren van een faunapassage tussen Merwedekanaal en Park Transwijk. Deze diagonaal krijgt een bijzondere ruimtelijke kwaliteit. Groen met hoge ecologische waarde versterkt de groenbeleving van bewoners en draagt ook bij aan de volksgezondheid. We vinden het belangrijk om te zorgen voor een goede leefomgeving voor soorten als vlinders, vogels en bijen. We maken hier daarom gebruik van inheemse plant- en boomsoorten, met ecologische waarde. Bij de soortenkeuze geeft de ecologische waarde van de soort de doorslag.

3.1.6 Stedelijk netwerk langzaam verkeer De huidige fiets- en wandelroutes liggen vaak langs stedelijke verbindingswegen (de routes voor het autoverkeer). Naast het verbeteren van de bestaande fietsroute langs de Europalaan willen we het fietsen en wandelen stimuleren door het realiseren van een fijnmaziger netwerk voor langzaam verkeer, zowel in de oost-west als noord-zuid richting. Nieuwe routes lopen juist niet met de hoofdinfrastructuur mee, maar zijn (bij voorkeur autoluwe) verbindingen door en tussen de wijken. Daarmee bieden we voetgangers en fietsers een gezonder alternatief. Zij staan daar minder bloot aan lawaai en luchtvervuiling en worden minder vaak geconfronteerd met verkeersonveilige situaties. Deze nieuwe routes voor langzaam verkeer zijn bij voorkeur autoluw. Wanneer dit niet mogelijk is dan wordt ingezet op het zo goed mogelijk inrichten van de straten voor het langzaam verkeer, waar auto’s te gast zijn. Het toekomstige fijnmazige netwerk voor langzaam verkeer sluit de Merwedekanaalzone én Utrecht Zuidwest beter aan op de stad. Dit netwerk is waar mogelijk gekoppeld aan het nieuwe groenblauwe raamwerk van Zuidwest. Een fijnmaziger netwerk zorgt dat voorzieningen buiten de stadswijk snel en comfortabel bereikbaar zijn. Omgekeerd zijn ook de voorzieningen in de Merwedekanaalzone dan goed en comfortabel bereikbaar voor bewoners van de omliggende wijken.

Park Transwijk ligt straks op loopafstand van de Rivierenwijk. De routes voor langzaam verkeer zijn veilig en worden door bomen en groen begeleid. Dit netwerk biedt bewoners van de nieuwe wijk én de omgeving straks een gezond en aantrekkelijk alternatief voor de auto. Tussen de Europalaan en de Kanaalweg, centraal in de nieuwe stadswijk, zetten we in op een interne doorgaande verbinding voor voetgangers en fietsers, met een veilige oversteek van de Kon. Wilhelminalaan en de Beneluxlaan. Deze secundaire noord-zuid verbinding verkleint de maaswijdte in de netwerken voor voetgangers en fietsers. Waar de oost-west verbindingen met name de wijken met elkaar verbinden, vormt deze route een belangrijke verbinding tussen de verschillende deelgebieden van de Merwedekanaalzone.

44

3.1.7 Concentratiepunten voorzieningen Industriële gebouwen met bijzondere functies dragen bij aan de identiteit van het Merwedepark, zoals Cereol, Fietsendepot, Hulpwarmtecentrale en Mobach.

In de Merwedekanaalzone zoeken we de balans tussen levendige en luwere plekken. De Overste Den Oudenlaan, Europalaan, Tellegenlaan, Kon. Wilhelminalaan en Beneluxlaan zijn stedelijke verbindingswegen met goede fiets- en looproutes. Langs de Europalaan liggen straks de openbaar vervoer haltes en de mobiliteitshub(s), deze zijn vanuit de gehele stadswijk goed bereikbaar. Hier bieden we ruimte aan een school voor voortgezet onderwijs en een gezondheidscentrum. Deze functies zijn hier goed te zien, te vinden én bereikbaar, ook vanuit de omliggende wijken. Op plekken waar de (nieuwe) oost-west verbindingen voor het fietsverkeer het Merwedekanaal kruisen dragen de oude industriële gebouwen met nieuwe bijzondere functies, zoals Cereol in Oog in Al, bij aan de identiteit van het Merwedepark. Deze functies krijgen hier ruimte in de plint van gebouwen. Tussen deze levendige concentratiepunten zijn luwere plekken, waar mensen rust kunnen vinden. Dit geldt voor de openbare ruimte én voor binnenterreinen van de bouwblokken. Hier staat de woonfunctie voorop, in combinatie met kleinschalige buurt- en wijkvoorzieningen. In deze goed beloopbare wijk zijn veel van de dagelijkse voorzieningen voor bewoners van de Merwedekanaalzone en omgeving daarmee op loopafstand.

45

Ruimtelijke typologie stedelijke verbindingswegen.

Legenda Ring stadsboulevard avenue

46

3.1.8 Europalaan en andere stedelijke verbindingswegen De Merwedekanaalzone is ontsloten via de Overste Den Oudenlaan (deelgebied 4) en de Europalaan (deelgebied 5 en 6). Deze wegen en de Dr. M.A. Tellegenlaan, Kon. Wilhelminalaan en Beneluxlaan zijn onderdeel van de hoofdstructuur van Kanaleneiland. De van oorsprong karakteristieke ruime en groene opzet van deze wegen met vrijliggende voet- en fietspaden, blijft herkenbaar. Deze stedelijke verbindingswegen zijn de routes voor het autoverkeer vanaf de ring naar hun bestemming binnen Utrecht. Deze wegen worden goed ingepast en veilig oversteekbaar. We stimuleren het doorgaand autoverkeer om zoveel mogelijk via de Ring te rijden. Daarmee houden we Utrecht bereikbaar voor het bestemmingsverkeer. De Beneluxlaan verschilt zowel ruimtelijk als functioneel van andere stedelijke verbindingswegen in Zuidwest. Bij de Beneluxlaan worden de inrichtingsprincipes van een ‘boulevard’ gebruikt, zoals eerder toegepast bij de ‘t Goylaan. De Socrateslaan en Beneluxlaan (tot het Europaplein) krijgen een doorlopend profiel met een dubbele bomenrij in een brede groene middenberm en een enkele bomenrij aan weerszijden. De stedelijke verbindingswegen Europalaan-noord, Overste Den Oudenlaan, Dr. M.A.

Tellegenlaan en Koningin Wilhelminalaan worden als een ‘avenue’ ingericht, volgens inrichtingsprincipes die (deels) al bij de herinrichting in 2005 zijn toegepast. De avenues hebben een smalle groene middenberm, met aan weerszijden brede groene bermen met daarin een dubbele bomenrij. Zowel de boulevard als de avenues hebben goede trottoirs en fietspaden en zijn voor voetgangers en fietsers goed oversteekbaar. Het zuidelijk deel van de Europalaan (deelgebied 6) verschilt functioneel van de hierboven genoemde andere stedelijke verbindingswegen. Dit is een belangrijke invalsroute vanaf de A12 naar de stad. Het toekomstige

Avenue of boulevard Vanuit een ruimtelijke invalshoek behandelen we niet alle stedelijke verbindingswegen op dezelfde manier. Door eenheid of door juist onderscheid te maken in de ruimtelijke inrichtingsprincipes voor verschillende wegen, wordt de samenhang in het stedelijk netwerk vergroot. We maken een onderscheid tussen ‘avenue’ en ‘boulevard’. Avenue Wanneer we een stedelijke verbindingsweg willen vormgegeven volgens de inrichtingsprincipes van een ‘avenue’ stellen wij ons een weg voor met twee rijbanen langs een smalle groene middenberm en aan weerszijden daarvan een brede groene zijberm met daarin een dubbele bomenrij. Aan weerszijden van de rijbaan is voldoende ruimte voor verblijf, lopen en fietsen.

Boulevard Wanneer we stedelijke verbindingsweg willen vormgeven volgens de inrichtingsprincipes van een ‘boulevard’ stellen wij ons een weg voor met twee rijbanen langs een brede groene middenberm met daarin een dubbele bomenrij. Aan weerszijden daarvan is er in een smallere groene zijberm voldoende ruimte voor een enkele bomenrij. Aan weerszijden van de weg is voldoende ruimte voor verblijf, lopen en fietsen.

profiel van dit deel van de Europalaan is in belangrijke mate afhankelijk van het scenariokeuze (in regioverband) voor het openbaar vervoer en van de uitwerking van de toekomstige aansluiting van de Europalaan op de A12. De ambitie is dat ook dit deel van de Europalaan op termijn als avenue kan worden ingericht.

47

De wegen worden door stedelijke bebouwing begeleid, overwegend in één lijn. De rooilijn van bebouwing houdt rekening met de maximaal toelaatbare geluidbelasting op de gevel. Voor deze wegen geldt dat, vanwege de beoogde ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid, toepassing van geluidsabsorberend asfalt nodig is. De bebouwing heeft hier een aantrekkelijk programma in de plint met een grote verscheidenheid aan functies. Dit zorgt voor een levendig beeld. Deze functies vragen aan de zijde van de Merwedekanaalzone om een goede overgang van privé naar publiek waar ruimte is voor uitstalling. Een brede stoep biedt ruimte aan een obstakelvrije looproute en veel verschillende functies en activiteiten. Aan de andere zijde is een goede aansluiting op de omgeving belangrijk. Aan de zijde van Park Transwijk ontstaat bijvoorbeeld meer levendigheid en openheid naar het park in de vorm van het ‘Rondje Transwijk’. Bestaande bomen blijven waar mogelijk behouden. Om voldoende ruimte te maken voor de aanplant van nieuwe bomen bundelen we bij alle wegen (bestaande) kabels en leidingen in een nieuw leidingentracé.

_______________ “Graag de Europalaan beter oversteekbaar maken. Er zijn nu bijna geen plekken om over te steken.” Quote uit buurtgesprekken Transwijk/Rivierenwijk

_______________

48

Noordelijk deel Europalaan Het wensprofiel van het noordelijk deel van de Europalaan is opgebouwd uit een vrij liggende OV-baan met groene bermen, daarnaast 2x1 rijbaan met een brede, groene zijberm, een fietspad en ruimte voor een groenstrook, voetgangers, verblijfsplekken en een overgangszone tussen publieke ruimte en bebouwing. In de zijberm van de rijbanen en in de groenstrook in Park Transwijk en in het trottoir langs Merwede is ruimte voor een bomenrij. Bij herinrichting zijn de inrichtingsprincipes over de gehele lengte van deze laan gelijk en zoveel mogelijk continue. Aan het noordelijk deel van de Europalaan ligt - ter hoogte van het Anne Frankplein - een tankstation. Dit tankstation onderbreekt de continuïteit in het doorgaande wegprofiel, de bomenrijen en groenstroken en belemmert een goede aansluiting op het Anne Frankplein. Het tankstation staat een logische koppeling van de oversteek voor langzaam verkeer, OV-halte en de toekomstige mobiliteitshub in de weg. Ook heeft dit tankstation nadelige gevolgen voor de (verblijfs)kwaliteit in de directe omgeving. We doen nader onderzoek naar een passende oplossing voor deze locatie.

bestaande erfgrens

Bestaande situatie van noordelijke Europalaan. (ondergrond is indicatief)

OV

Park Transwijk 1.70 3.50

3.00

OV

3.70

6.80

P

3.30

7.90

1.80

8.00 nieuwe rooilijn

6.00

Wensprofiel van de toekomstige situatie van

2.20 2.20

2.60 2.60

2.00 2.60 2.60

2.60 2.60

1.90 1.90

4.00

Europalaan-noord. (ondergrond is indicatief )

OV

Park Transwijk 3.50

3.00

3.25

2.75

OV 7.00

2.75

3.25

5.00

4.00

3.00

4.00

1.00

49

3.2 Bouwvelden Rooilijn aan de Europalaan/Overste den Oudenlaan en aan de kanaalzijde.

In de Merwedekanaalzone wordt straks gebouwd in dichtheden die we op deze schaal in het bestaand stedelijk gebied van Utrecht nog niet kennen. Hoe zorgen we dat de nieuwe Merwedekanaalzone zich goed voegt in Utrecht Zuidwest en in Utrecht als geheel?

3.2.1 Rooilijnen De bebouwing langs hoofdwegen krijgt een formeel karakter. Voorgevels van gebouwen aan de Europalaan en de Overste den Oudenlaan staan overwegend in de rooilijn. Om een te massieve straatwand te voorkomen springt de rooilijn bij de oost-west verbindingen voor het langzaam verkeer wat terug. Hierdoor ontstaan enkele open ruimtes. Hoogte- en laagteaccenten markeren deze plekken. Aan de kanaalzijde en in het Merwedepark heeft de bebouwing verspringende rooilijnen en een meer informeel karakter.

Rooilijn Europalaan en Overste den Oudenlaan.

50

Rooilijn kanaalzijde.

3.2.2 Maat en schaal Gemiddelde hoogte De bouwhoogte van de nieuwbouw in de Merwedekanaalzone volgt grotendeels de schaalsprong van de vooroorlogse wijken (Dichterswijk, Rivierenwijk en Hoograven) naar de naoorlogse stad (Kanaleneiland, met uitzondering van de laagbouwwoningen in Transwijk). De gemiddelde dakhoogte loopt op van 6 bouwlagen aan de zijde van het Merwedekanaal tot 10 lagen aan de Europalaan. De maximale dakhoogte loopt op van 8 bouwlagen aan de zijde van het kanaal tot 12 lagen aan de Europalaan. Hoge gebouwen Boven de maximale dakhoogte hoogte zijn hoge gebouwen toegestaan. Om de ruimtelijke kwaliteit te waarborgen, gelden aanvullende voorwaarden: De hogere gebouwen verschillen zichtbaar in vorm en bouwhoogte; De hogere gebouwen staan tenminste 50 meter uit elkaar; De maximale footprint van hoge gebouwen bedraagt 750m2

• • •

De hoogte van deze gebouwen varieert van 9-10 bouwlagen aan de zijde van het kanaal tot 13-18 lagen aan de Europalaan/Overste Den Oudenlaan.

Accenten Aan de Europalaan en de Overste Den Oudenlaan zijn op belangrijke stedelijke plekken hoogteaccenten tot 70 meter mogelijk. Het gaat hier om de belangrijke knooppunten Europaplein, Anne Frankplein, de kruising Overste Den Oudenlaan met de Dr. M.A. Tellegenlaan en de diagonaal die vanuit de Merwedekanaalzone een verbinding maakt naar park Transwijk. Daarmee wordt aangesloten op de stedenbouwkundige structuur van Utrecht Zuidwest. Verdere uitwerking vindt plaats binnen de stedenbouwkundige plannen. Typologie van het bouwblok In de Merwedekanaalzone maken we gebruik van de voordelen van enerzijds het vooroorlogse gesloten bouwblok en anderzijds van de naoorlogse open stedenbouw. Kenmerkend blijven de heldere contouren van het gesloten bouwblok, maar tegelijkertijd worden de binnenterreinen collectief en toegankelijk gemaakt zoals in de naoorlogse stedenbouw.

_______________

“De oude wijken zijn allemaal redelijk laag, in vergelijking met de nieuwe overkant.” Quote uit buurtgesprekken Transwijk/Rivierenwijk

_______________

Aansluiting bouwhoogtes op de omgeving (principe).

51

3.2.3 Beeldkwaliteit

3.2.4 Bebouwingsdichtheid

De beeldkwaliteit in de Merwedekanaalzone bestaat uit een mix van architectonische, industriële en groene beeldkenmerken. De Merwedekanaalzone combineert de architectonische kenmerken van de vooroorlogse- en de naoorlogse stad.

In de Merwedekanaalzone bouwen we in hoge dichtheden. De Floor Space Index (FSI) is een veel gehanteerde maat voor de bebouwingsdichtheid. Het bruto vloeroppervlak van alle functies wordt daartoe opgeteld en gedeeld door de oppervlakte van het plangebied.

De binnenstad, Dichterswijk, Parkhaven, Rivierenwijk en (oud) Hoograven kenmerken zich door een traditionele baksteenarchitectuur en een warm kleurenpalet. Kanaleneiland is daarentegen ontworpen vanuit het stedenbouwkundig gedachtegoed van licht, lucht en ruimte met veel groen in de woonomgeving. Kanaleneiland kenmerkt zich door systeembouw met een lichtere architectuur in een duidelijke stempelstructuur in de verkaveling en een gridstructuur in de gevels.

Op basis van een analyse van andere plannen en de bovengenoemde kwalitatieve spelregels wordt de FSI van de Merwedekanaalzone berekend op maximaal 3 (exclusief parkeren ondergronds) op niveau van het plangebied. Het maximale laadvermogen per deelgebied is beperkt.

De beeldkwaliteit in de Merwedekanaalzone heeft met haar industriële verleden ook haar eigen specifieke beeldkenmerken. Het gebied kent straks een hoge groene kwaliteit. Dit komt niet alleen tot uitdrukking in de openbare ruimte maar ook in de gevels van de gebouwen. In de Merwedekanaalzone brengen we deze beeldkenmerken en kwaliteiten samen en geven deze nieuwe stadswijk een eigen sfeer en identiteit, die tegelijkertijd herkenbaar en vertrouwd voelt en past bij én de stad Utrecht én haar omgeving.

52

Voor de ontwikkelgebieden (excl. Defensieterrein) is een FSI op gebiedsniveau van meer dan 3 ongewenst. Een te hoge dichtheid legt een onaanvaardbare druk op de openbare ruimte in maat, gebruik en verblijfskwaliteit. De maximale dichtheid per plot of deelgebied wordt mede bepaald door de al aanwezige bebouwing, de ruimtelijke context, het type programma en de verkeersafwikkeling.

De FSI als maat voor bebouwingsdichtheid

Referenties

Wanneer het over de bebouwingsdichtheid van een gebied gaat wordt vaak alleen het gemiddelde aantal woningen per hectare genoemd. Dit getal geeft echter geen goed beeld van dichtheid. Het aantal woningen per hectare houdt namelijk geen rekening met de grootte van de woningen en ook niet met andere functies. De Floor Space Index (FSI) doet dat wel. De FSI neemt namelijk de oppervlakte mee van álle functies en van álle (bovengrondse) verdiepingen. Dit alles bij elkaar opgeteld is het bruto vloeroppervlak (BVO) in het gebied. De FSI is nu te berekenen door het BVO te delen door de oppervlakte van het gebied.

Voor de meeste mensen zal de FSI een weinig zeggend begrip zijn. Daarom geven we op de volgende pagina een aantal referenties voor de FSI bouwblok en vergelijken deze met de ontwikkelruimte in de Merwedekanaalzone.

Om het nog weer een slag scherper te stellen wordt er onderscheid gemaakt tussen het bruto en netto te bebouwen gebied. De FSI ontwikkelgebied is het BVO gedeeld door het bruto oppervlak van het ontwikkelgebied. Dit omvat naast de bouwblokken ook de straten, het groen en het water. De FSI bouwblok is het BVO van dat bouwblok gedeeld door het netto te bebouwen gebied onder dit blok.

Waarom werken we met een FSI en waarom gebruiken we twee soorten? Het gebruik van de FSI geeft professionals een goed en objectief inzicht in de dichtheid van een gebied. Het is ook een bruikbaar instrument voor de gemeente en ontwikkelaars omdat het vrij precies aangeeft wat je maximaal mag bouwen. In de Merwedekanaalzone gebruiken we twee soorten FSI’s omdat we aan de zijde van het kanaal minder hoge bebouwing toestaan dan aan de kant van de Europalaan. Voor Merwedekanaalzone hanteren we één gemiddelde FSI, maar de ontwikkelruimte voor de eigenaren van grond langs het kanaal en bij de Europalaan is wezenlijk anders. Voor de ontwikkelgebieden geldt een gemiddelde FSI ontwikkelgebied van 3. Voor de bouwblokken in het ontwikkelgebied hanteren we aan de zijde van het kanaal een lagere FSIbouwblok dan aan de zijde van de Europalaan.

53

FSI ontwikkelgebied

FSI Ontwikkelgebied gemiddeld 3

Referenties FSI bouwblok (tussen de 4,2 en 6).

54

Hamburg, Hafencity

Parijs, Battignolles

Amsterdam, Westerdok

Parijs, Billancourt - Le Trapeze

Ruimtelijke kwaliteit

Versterken van het raamwerk op stedelijk niveau door het raamwerk als ruimtelijk kader voor de ontwikkeling te hanteren.

Aspect

Kaders

Voorbeeld uitwerking kaders

CULTUURHISTORIE

Zichtbaar aanwezige gebouwen, structuren en objecten met monumentale of cultuurhistorische waarde blijven behouden en krijgen nieuwe betekenis. Het gaat om: Villa Jongerius (Rijksmonument), Hulpwarmtecentrale (in ieder geval de schoorstenen), Gebouwen A, K, B, E en M van de voormalig Onderlinge Pharmaceutische Groothandel (OPG), Fietsdepot, Mobach (Rijksmonument), Vleutense wetering en bruggetje over de wetering, Oude kavelsloot en verkavelingsrichting en restant kade en bolders Merwedekanaal.

De cultuurhistorische gebouwen krijgen zoveel mogelijk bijzonder programma zoals cultuur, horeca en leisure.

ARCHEOLOGIE

Archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd conform het gemeentelijk archeologiebeleid.

Onderzoeksverplichting is afhankelijk van archeologische verwachting. Betrek indien mogelijk de Limes bij het ontwerp.

GROENSTRUCTUUR EN ECOLOGIE

HOOFDINFRASTRUCTUUR

Archeologische resten worden ‘in situ’ bewaard.

Als blijkt dat ‘in situ’ bewaren niet mogelijk is, is opgraving aan de orde.

De zone langs het Merwedekanaal (het Merwedepark) maakt deel uit van de hoofdgroenstructuur van de gemeente.

De inrichtingsprincipes van het Rondje Stadseiland zijn van toepassing op het Merwedepark.

Het Merwedepark is zoveel mogelijk 29 meter breed en heeft op meerdere plekken een fors bredere maat, waardoor groene, open ruimten ontstaan van minimaal 1 ha.

In de uitwerking kan het zijn dat er wordt afgeweken van de 29 meter als gevolg van bestaande gebouwen of kunstwerken. Ingezet wordt op één groene ruimte in de deelgebieden 4 en 6 en twee van dit soort plekken in deelgebied 5.

Tussen het Merwedepark en Park Transwijk wordt een ecologische verbinding van minimaal 10 meter breed gerealiseerd.

Bij het vormgeven van de ecologische verbinding wordt uitgegaan van een zo groot mogelijke biodiversiteit. Hierbij vormt ook de verlichting een aandachtspunt met het oog op vleermuizen.

Voor de stedelijke verbindingswegen wordt ruimtelijk onderscheid gemaakt tussen een boulevard en een avenue.

Een boulevard heeft een doorlopend profiel met een brede groene middenberm met dubbele bomenrij. Een avenue heeft een smalle groene middenberm en aan weerszijden brede groene bermen met dubbele bomenrij.

De stedelijke verbindingswegen hebben verblijfskwaliteit en zijn goed oversteekbaar.

De principeprofielen van de stedelijke verbindingswegen vormen het startpunt voor uitwerking van de inrichting.

De Europalaan en de route langs het kanaal zijn belangrijke noordzuidverbindingen voor fietsers. De ambitie is om de fietsroute langs de Europalaan onder de A12 door te trekken, als volwaardig alternatief voor de route langs de Kanaalweg. Langs het Merwedekanaal wordt de fietsroute gecombineerd met ander gebruik, zoals recreatie. De breedte moet passen bij de verwachte gebruiksintensiteit.

De breedte van het fietspad langs het Merwedekanaal is 5 meter, langs de Europalaan 4 meter aan de bebouwingszijde en 3,5 meter aan de zijde van Park Transwijk.

55

Ruimtelijke kwaliteit

Versterken van het raamwerk op stedelijk niveau door het raamwerk als ruimtelijk kader voor de ontwikkeling te hanteren.

Aspect

Kaders

ROOILIJN

De bebouwing langs de avenues vormt een wand en staat overwegend in de aangegeven rooilijn. De rooilijn van bouwblokken van nieuwe bebouwing langs het Merwedekanaal staat, met een minimum van 29 meter, op wisselende afstand van het kanaal. Als een gebouw gehandhaafd blijft dan mag nieuwe bebouwing in hetzelfde bouwblok in dezelfde rooilijn worden gebouwd.

HOOGTE

HOGERE GEBOUWEN: In het gebied mogen onder voorwaarden hogere gebouwen worden toegevoegd: • Aan de zijde van het Merwedekanaal 9-10 lagen; • In het middengebied 11-14 lagen; • Aan de zijde van de Europalaan/Overste den Oudenlaan 13-18 lagen. Voorwaarden zijn: • De hogere gebouwen verschillen zichtbaar in vorm en bouwhoogte; • De hogere gebouwen staan tenminste 50 meter uit elkaar (gemeten vanuit het hart van het ene gebouw tot de gevel van het andere gebouw); • Het oppervlak van een pand boven de setback (bovenbouw) is maximaal 750m2. STEDELIJKE ACCENTEN: • Zijn gekoppeld aan stedelijke plekken aan de avenues en Park Transwijk. • 23 lagen (maximale hoogte van 70 meter).

BEBOUWINGSDICHTHEID

56

De afstand tussen nieuwe bebouwing en het kanaal bedraagt per deelgebied 35 meter voor ten minste 45% van de totale gevellengte die in dat deelgebied op het kanaal is georiënteerd. Tevens is de afstand minimaal 75 meter voor ten minste 25% van de totale gevellengte die in dat deelgebied op het kanaal is georiënteerd.

De bouwhoogten zijn lager aan de zijde van het Merwedekanaal en hoger aan de zijde van Europalaan/Overste den Oudenlaan: GEMIDDELDE HOOGTE: • Aan de zijde van het Merwedekanaal 6 bouwlagen; • In het middengebied 8 bouwlagen; • Aan de zijde van de Europalaan 10 bouwlagen.

BEELDKWALITEIT

Voorbeeld uitwerking kaders

De gemiddelde hoogte wordt berekend exclusief hoge gebouwen.

Aan de Dr. M. A. Tellegenlaan, de Koningin Wilhelminalaan, de Beneluxlaan en de A12 mag de Merwedekanaalzone zich stedelijk presenteren. Voor deze plekken gelden afwijkende bebouwingsregels: • De bebouwingsregels voor het middengebied zijn van toepassing op het gebied tussen het kanaal en de centrale as. • De bebouwingsregels voor de Europalaan zijn van toepassing op het gebied tussen de centrale as en de Europalaan/Overste den Oudenlaan.

Stedelijke plekken zijn: A12, Europaplein, Annefrankplein, kruising Overste Den Oudenlaan / Dr. M.A. Tellegenlaan en de diagonaal aan de Europalaan.

De beeldkwaliteit in de Merwedekanaalzone bestaat uit een mix van architectonische, industriële en groene beeldkenmerken. Er wordt per deelgebied een beeldkwaliteitsplan gemaakt.

In het ontwerp van gebouwen worden installaties, waaronder powernests, uit het zicht gehouden of opgenomen in het gebouwontwerp.

Het maximale laadvermogen per deelgebied is beperkt. Voor de ontwikkelgebieden (excl. Defensieterrein) is een FSI op gebiedsniveau van meer dan 3 ongewenst.

Bebouwing met een oplopende hoogte van het Merwedekanaal naar de Europalaan betekent dat op bouwblokniveau de FSI niet gelijk is. De FSI op bouwblokniveau is aan de zijde van het Merwedekanaal lager dan aan de Europalaan.

4. Mobiliteit Kerndoelen Duurzame mobiliteit, laag autogebruik Utrecht kiest voor duurzame en ruimte-efficiënte mobiliteit. Mobiliteit die de in onze stad beschikbare verkeersruimte efficiënt benut: lopen, fietsen, gedeeld gebruik van vervoersmiddelen en gebruik van het openbaar vervoer. We stimuleren Utrechters, maar ook de mensen die onze stad bezoeken of hier werken om waar mogelijk voor duurzame mobiliteit te kiezen. Lopen, fietsen of reizen met het OV moet daarom voor iedereen eenvoudig, snel en comfortabel zijn. Alleen als het nodig is gebruik je de auto. Voor de Merwedekanaalzone is een nieuwe mobiliteitsstrategie ontwikkeld, die aansluit bij de principes van het gemeentelijk Mobiliteitsplan ‘Slimme Routes, Slim Regelen en Slim Bestemmen’. Deze aanpak maakt het goed mogelijk om in de Merwedekanaalzone te wonen zonder een eigen auto voor de deur. De mogelijkheden om te lopen, fietsen of het OV te gebruiken zijn hier goed. Deze omslag in mobiliteit is nodig om onze snel groeiende stad gezond en bereikbaar te houden en om ruimte te maken voor duurzame en gezonde binnenstedelijke herontwikkeling.

Dagelijkse voorzieningen op loop- en fietsafstand centraal ophaalpunt voor bezorgdiensten

Fietsparkeerplekken: 95% onderdeel gebouw 5% openbare ruimte

mobiliteitshub (vervoersdiensten, mobiliteitswinkel, digitaal platform)

(Regionale) functies die autoverkeer aantrekken of genereren weren. Ruimtelijk ontwerp gericht op lopen, fietsen en openbaar vervoer. Oost-west verbindingen voor langzaam verkeer (voetgangers en fietsers)

Betaald parkeren ook in omgeving

Openbare ruimte autovrij €

hoge kwaliteit OV richting station

Autoparkeernorm: 0,3 per woning i.c.m. parkeren op afstand

Fietsparkeernorm: 1 plek per 25 m² GVO voor bewoners

Fijnmazig voetgangersnetwerk, max. 100 m

fijnmazig wandel- en fietsnetwerk in bestaande wijken

Fijnmazig fietsnetwerk, max. 400 m

Infographic mobiliteit: Meer mensen lopen/fietsen en nemen minder de auto en maken gebruik van schone auto’s.

57

Kerndoel: Duurzame mobiliteit, laag autogebruik 4.1 Ruimtelijk ontwerp gericht op lopen, fietsen en openbaar vervoer Bij de herontwikkeling van de Merwedekanaalzone wordt zoveel mogelijk ingezet op een fijnmazige ruimtelijke structuur die het bewoners en bezoekers makkelijk en aantrekkelijk maakt om te lopen, fietsen of het openbaar vervoer te gebruiken. De maaswijdte van het voetgangersnetwerk is circa 50-100 meter, van het fietsnetwerk circa 400 meter. Via het netwerk van wandel- en fietsroutes zijn alle functies in het gebied en de haltes van het openbaar vervoer goed bereikbaar. Het openbaar vervoer is hoogwaardig en frequent. In paragraaf 4.4 volgt een uitgebreidere toelichting op het belang van een fijnmazig netwerk. Zoals beschreven in hoofdstuk 3 zetten we in op de hoogste bebouwingsdichtheid aan de zijde van de Europalaan. Langs de noordelijke Europalaan en langs de oost-west routes maken we ruimte voor een levendige mix van woningen, bedrijfjes en voorzieningen. Langs de zuidelijke Europalaan zullen vooralsnog meer kantoren en bedrijven gehandhaafd blijven. De meeste woon-, werk- en publieke functies vind je nabij haltes van het openbaar vervoer. Dagelijkse voorzieningen, zoals kinderopvang, basisschool, supermarkt en het openbaar vervoer, vind je straks op wandel- of fietsafstand van je woning.

In de omgeving van je woning vind je plekken en pleinen met een eigen identiteit, sommige rustig, andere met een speel- en verblijfsfunctie. Het gebruik dat mensen van de openbare ruimte en de voorzieningen maken en de levendigheid van de plint dragen bij aan de (sociale) veiligheid van de wandel- en fietsroutes. Fietsparkeren krijgt een goed toegankelijke plek nabij de entrees. In de directe woonomgeving ontbreken aparte fietspaden. Fietsers maken dan gebruik van het netwerk van looproutes. Hier past de fietser zich aan. Aan de zijde van het Merwedekanaal heeft het plangebied een lagere dichtheid. Hier realiseren we het Merwedepark, een nieuw park voor de stad. Door de bijzondere ligging van de Merwedekanaalzone gaat dit gebied een belangrijke schakel zijn in een duurzaam stedelijk netwerk voor fietsers en voetgangers in de stad. Het benutten van deze kans is belangrijk en raakt de essentie van de opgave voor de herontwikkeling van dit gebied. 58

Met de herontwikkeling van de Merwedekanaalzone creëren we een betere verbinding tussen bestaande wijken. Langs de westelijke oever van het Merwedekanaal en aan beide zijden van de Europalaan-noord worden bredere fietspaden aangelegd voor (doorgaand) fietsverkeer in noord-zuid richting. Het karakter van de doorgaande fietsroute langs de westoever van het kanaal brengen we meer in evenwicht met de nieuwe verblijfsfuncties van het Merwedepark. Ook versterken we het netwerk met nieuwe verbindingen in de oost-west richting door het aanleggen van enkele nieuwe wandel- en fietsbruggen over het Merwedekanaal. Deze verbindingen sluiten aan op het grotere stedelijke netwerk van wandel- en fietsroutes en maken de verschillende delen van onze stad en omgeving beter bereikbaar. Via dit netwerk kunnen de huidige en nieuwe bewoners straks gebruik maken van bestaande en nieuwe voorzieningen in de Merwedekanaalzone en omgeving en omgekeerd. De openbare ruimte in de Merwedekanaalzone is in principe autovrij. De ruimte is zoveel mogelijk ingericht voor (duurzaam) bewegen en prettig verblijven. Toegang van auto’s is strikt gereguleerd. Voor nooden hulpdiensten en noodzakelijk verkeer (reiniging, onderhoud, vuilnis) blijft de autovrije ruimte toegankelijk. Het overig autoverkeer heeft alleen toegang met ontheffing.

Handhaving vindt plaats met kentekenherkenning, ontheffingen worden digitaal en verleend. Toegang tot het woongebied voor leveranciers is afhankelijk van het soort goederen en type voertuig (uitstoot, afmetingen), tijdslot en route door het gebied (zie paragraaf 4.2) en de beschikbaarheid van overslagvoorzieningen (kluisjes, distributieverzamelpunten). Deze uitgangspunten zullen ook worden gehanteerd bij toekomstige plannen voor deelgebied 4 en 6. In het plangebied worden de parkeergarages zoveel mogelijk ondergronds gerealiseerd, die door middel van inprikkers vanaf de Europalaan en Overste Den Oudenlaan te bereiken zijn. De ruimte om betaald (privé)auto’s te parkeren is beperkt. Deelgebied 6 heeft een aantal grote bovengrondse parkeergarages. Hiervoor moet worden bekeken of deze op termijn te handhaven zijn en hoe deze parkeervoorzieningen al dan niet inpasbaar zijn binnen de ontwikkelkaders voor de Merwedekanaalzone.

Wanneer nieuwe bewoners na verhuizing een privé- of leaseauto willen aanhouden, kunnen ze deze (op afstand) in een van de P+R voorzieningen bij de Ring parkeren. Ook werknemers die met de auto komen, kunnen hier parkeren en daarna gebruik maken van de vele vervolgopties, zoals de snelle OV-verbindingen, gebruik van leenfietsen en andere vormen van deelmobiliteit. Om ongewenst parkeren in de omgeving, zoals in de Dichterswijk, Rivierenwijk, Hoograven en Transwijk te voorkomen voeren we hier betaald parkeren in. Bezoekers van bewoners of voorzieningen in Merwede kunnen tijdens daluren veelal wel in parkeergarages binnen het gebied terecht, maar uiteraard ook in de P+R.

Utrecht Zuidwest Utrecht groeit van 353.000 inwoners in 2020 door naar 450.000 inwoners in 2040. We grijpen de groei van de stad aan om een kwaliteitssprong te maken in het groener, diverser en gezonder maken van de openbare ruimte, de mobiliteit en in voorzieningen. We zetten stedelijk in op een schaalsprong van openbaar vervoer, op deelmobiliteit, goede wandel- en fietsroutes, voldoende fietsenstallingen en slimme logistiek. Het zijn ruimte-efficiënte vormen van mobiliteit, met weinig tot geen uitstoot, die je snel en comfortabel naar de plek van bestemming brengen. Inzet is dat het autogebruik en -bezit niet groeit. Voor mensen die toch nog van de auto afhankelijk zijn bevorderen we deelgebruik zodat we het aantal voertuigen in de stad te beperken.

Een deel van de groei van inwoners realiseren we in Utrecht Zuidwest. In dit deel van de stad bouwen we tot 2030 minimaal 28.000 woningen. Bekende projecten zijn het Beurskwartier, Jaarbeurs, Merwedekanaalzone, Leidsche Rijn en Lombokplein. Als gebied draagt de Merwedekanaalzone bij aan de mobiliteitstransitie. Zo kiezen we in Merwede (deelgebied 5) voor een andere benadering. We leggen hier een grens in autoverkeersgeneratie op om de extra belasting op het stedelijk netwerk tot het minimale te beperken. Om dit waar te maken bieden we de inwoners vanaf het begin een nieuw en uniek mobiliteitsconcept met mobiliteitshubs, een goed bereikbare voorziening voor parkeren op afstand, wandel- en fietsroutes met bruggen over het kanaal en een HOV verbinding met station Utrecht CS en de P+R Westraven. De Merwedekanaalzone heeft in de eindsituatie (deelgebied 4,5 en 6) circa 10.000 woningen. Om 10.000 woningen in de MWKZ mogelijk te maken zijn maatregelen binnen het plangebied niet voldoende. Voor het groeiend aantal verplaatsingen van de MWKZ en andere projecten in Zuidwest zijn er maatregelen nodig in het hele gebied. De update van het mobiliteitsplan Slimme routes, slim regelen, slim bestemmen zal ingaan op de maatregelen voor de langere termijn.

Voor Zuidwest hebben we ingezoomd op verkeersmaatregelen die in dit gebied nodig zijn voor de gebiedsontwikkelingen tot 2030, waaronder de Merwedekanaalzone (zie Integrale Mobiliteitskoers Utrecht Zuidwest). Deze maatregelen gaan over voetganger, fiets, auto, OV en parkeren op afstand.

In Zuidwest vindt deze mobiliteitstransitie plaats in een omgeving waar meerdere mobiliteitsknelpunten spelen. Bijvoorbeeld op de zuidelijke Europalaan, de bereikbaarheid van de binnenstad, het Utrecht Science Park en op de snelweg door de verbouwing van de ring en de overbelaste A12.

59

Ontwikkeling verkeer van en naar de Merwedekanaalzone Naast meer bewoners in de stad komen er ook meer mensen naar de stad om te werken, te studeren, te winkelen of om iets of iemand te bezoeken. Meer bewoners én meer bezoekers betekent meer verkeer in de stad. Met het Verkeersmodel Regio Utrecht (VRU) is een prognose gemaakt van de groei van het aantal verplaatsingen met fiets, openbaar vervoer en auto voor 2030. Dit is de autonome groei 2030, dat wil zeggen de te verwachten verkeersontwikkeling met de vastgestelde bestemmingsplannen, zoals Defensieterrein, Wilhelminawerf en Holland Casino, maar zonder de volledige ontwikkeling van de Merwedekanaalzone. Voor de Merwedekanaalzone is berekend wat het effect is van de herontwikkeling van dit gebied tot een stadswijk met 10.000 woningen en 275.000 m2 bruto vloeroppervlak (BVO) voor bedrijven en voorzieningen. Verplaatsingen van/naar deelgebieden Merwedekanaalzone (alle vervoerswijzen samen)