Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

1/53

RAPPORT

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk 75112 - Intern vertrouwelijk – 15 oktober 2025

GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

2/53

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................... 4 Inleiding........................................................................................................................... 4 1.1

Aanleiding ....................................................................................................... 4

1.2

Opdracht ......................................................................................................... 4

1.3

Aanpak ........................................................................................................... 5

1.4

Leeswijzer ...................................................................................................... 6

Hoofdstuk 2 ...................................................................................................................... 7 Huidig beleid en uitvoering .............................................................................................. 7 2.1

De Participatiewet .......................................................................................... 7

2.2

De uitvoering van de Participatiewet op Urk ................................................... 9

2.2.1

Functionaliteiten ...................................................................................... 10

2.3

Organisatie van de Participatiewet op Urk .................................................... 12

2.4

Dienstverleningsovereenkomst met CvW (GR IJsselmeergroep) .................. 13

2.5

De Urker kleur .............................................................................................. 14

2.6

Financiën ...................................................................................................... 16

Hoofdstuk 3 .................................................................................................................... 18 Resultaten ...................................................................................................................... 18 3.1

Bijstandsafhankelijkheid en -budget gemeente Urk...................................... 18

3.2

Loonkostensubsidies en (nieuw) beschut werk ............................................ 20

3.3

Aantal doelgroep .......................................................................................... 22

3.4

Doelgroep LKS .............................................................................................. 23

3.5

Financiering .................................................................................................. 24

Hoofdstuk 4 .................................................................................................................... 25 SWOT-analyse ................................................................................................................ 25 4.1

Samenwerking met de GR IJsselmeergroep .................................................. 25

4.2

Dienstverleningsovereenkomst met Concern voor Werk ............................... 25

4.3

Fysiek Werkcentrum Urk Werkt .................................................................... 26

4.4

SWOT-analyse............................................................................................... 26

4.4.1

Sterke punten van de uitvoering .............................................................. 26

4.4.2

Uitdagingen .............................................................................................. 27

4.4.3

Kansen ..................................................................................................... 27

4.4.4

Risico’s ..................................................................................................... 28

Hoofdstuk 5 .................................................................................................................... 29 Bestuurlijke visie op dienstverlening Partipatiewet Urk ................................................. 29 5.1

De bestuurlijke visie van de gemeente Urk ................................................... 29

Hoofdstuk 6 .................................................................................................................... 31 Scenario’s voor de toekomstige uitvoering van de Participatiewet ................................ 31

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

3/53

6.1

Een fysiek werkcentrum ............................................................................... 31

6.2

Scenario 1: Houden zoals het is .................................................................... 34

6.3

Scenario 2: zichtbaar zijn met een fysiek werkcentrum ............................... 35

6.4

Scenario 3: 'Urk Werkt' als fysiek werkcentrum ........................................... 37

Hoofdstuk 7 .................................................................................................................... 41 Voorkeursvariant............................................................................................................ 41 7.1

Keuze voorkeursscenario .............................................................................. 41

7.2

Beoordelingscriteria ..................................................................................... 41

7.3

Weging van de verschillende scenario’s langs de criteria ............................. 42

7.3.1

Conclusie .................................................................................................. 42

Bijlagen .......................................................................................................................... 44 B.1.1

Dienstverleningsovereenkomst Concern voor Werk ................................. 44

B.1.2

Bijstandskansen URK................................................................................ 46

B.1.3

Uitleg Spinnenwebmodel .......................................................................... 48

B.1.4

Weging drie scenario’s ............................................................................. 50

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

4/53

HOOFDSTUK 1

Inleiding 1.1

Aanleiding

De gemeente Urk heeft Berenschot gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de toekomstige uitvoering van de Participatiewet binnen haar context. Dit verzoek komt voort uit een behoefte om de huidige beleidsuitvoering en de samenwerking met de regionale en lokale partijen te optimaliseren. In de afgelopen jaren hebben de veranderingen in wet- en regelgeving, arbeidsmarktontwikkelingen en de demografische trends invloed gehad op de uitvoering van de Participatiewet. Daarnaast staat Urk voor de uitdaging om zijn eigen lokale identiteit en cultuur te behouden binnen het kader van de bestaande samenwerkingsstructuren, zoals de Gemeenschappelijke Regeling (GR) IJsselmeergroep en de uitvoeringsorganisatie Concern voor Werk. De gemeente wenst advies over hoe zij haar strategische visie kan versterken, lokaal zichtbaar kan blijven en tegelijkertijd toekomstbestendige oplossingen kan vinden voor de uitvoering van de Participatiewet. Hierbij speelt ook de vraag of en hoe een fysiek werkcentrum ‘Urk Werkt’ kan worden vormgegeven, zodat verschillende disciplines op het gebied van werk, inkomen en inburgering worden gecombineerd. Dit alles met het doel om het beleid efficiënter en effectiever te maken en de betrokken doelgroepen beter te ondersteunen.

1.2

Opdracht

Berenschot is gevraagd om: •

de huidige situatie en knelpunten in de uitvoering van de Participatiewet in de gemeente Urk in kaart te brengen

•

de strategische belangen van de gemeente Urk in haar samenwerking met de GR IJsselmeergroep en Concern voor Werk te analyseren

•

advies te geven over de vormgeving van een toekomstbestendig fysiek werkcentrum ‘Urk Werkt’, waarin werk, inkomen, inburgering en andere disciplines samenkomen.

•

uit verschillende scenario’s de meest optimale opties te schetsen voor de toekomstige uitvoering van de Participatiewet.

Het onderzoek richt zich op het beantwoorden van vier kernvragen: 1. Wat zijn de belangen van de gemeente Urk in de samenwerking met de GR IJsselmeergroep? 2. Wat zijn de belangen van de dienstverleningsovereenkomst met Concern voor Werk? Evalueer deze dienstverleningsovereenkomst (DVO). 3. Hoe kan een (fysiek) Werkcentrum Urk Werkt het ‘beste’ worden vormgegeven (ook vanuit het perspectief inkomen? 4. Afgaand op de antwoorden op bovenstaande onderzoeksvragen: welke scenario’s zijn denkbaar zodat zowel nu als in de toekomst een goede uitvoering van de Participatiewet voor de gemeente Urk gewaarborgd is?

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

1.3

5/53

Aanpak

1. Nulmeting en kaderstelling In deze fase brengen wij de huidige situatie gedetailleerd in kaart. Door middel van literatuurstudie en interviews met de betrokkenen analyseren wij het bestaande beleid, de uitvoering en de strategische context van de gemeente Urk. Daarnaast bekijken we relevante juridische en organisatorische kaders en landelijk beleid. Dit vormt het startpunt van ons onderzoek. Het kader wordt afgestemd met de opdrachtgever. 2. Onderzoek De tweede fase richt zich op dataverzameling en verdieping. We voeren interviews met sleutelpersonen binnen en buiten de gemeente, analyseren publieke en aangeleverde data, en voeren benchmarks uit om vergelijkingen te maken met andere gemeenten. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar demografische ontwikkelingen, kosten en baten, arbeidsmarktontwikkelingen, en doelgroepkenmerken. 3. Uitwerking en analyse Op basis van de verzamelde informatie werken we de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen (SWOT) van de huidige uitvoering uit. Daarnaast formuleren we de verschillende scenario’s voor de toekomst en analyseren we de impact hiervan op de uitvoering en betrokken partijen. Aan het eind van deze fase leggen we onze bevindingen voor aan de opdrachtgever ter afstemming. 4. Rapporteren In de laatste fase verwerken we alle bevindingen in een conceptrapport. Dit rapport wordt besproken met de opdrachtgever.

Daarna maken wij een definitieve rapportage, waarin wij de resultaten, aanbevelingen en scenario’s volledig uitwerken. We leveren tevens een overzicht van de voordelen, risico’s en randvoorwaarden van het voorgestelde voorkeursscenario. Bij alle stappen in ons onderzoek staan de afstemming met en de input van de gemeente Urk centraal. Dit garandeert dat onze adviezen aansluiten bij de specifieke wensen, behoeften en context van de gemeente.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

1.4

6/53

Leeswijzer

In het rapport beginnen we met een uitgebreide beschrijving van de huidige uitvoering van de Participatiewet in Urk. In dit deel gaan we in op de samenwerking tussen de gemeente, Concern voor Werk en de GR IJsselmeergroep, met aandacht voor lokale kenmerken en financiële kaders. Vervolgens onderbouwen we in het hoofdstuk over kwantitatieve resultaten de situatie verder met data, waarbij de bijstandsafhankelijkheid, de loonkostensubsidies en het beschut werk centraal staan. Hierna volgt een SWOT-analyse waarin de sterke en minder sterke punten van het beleid en uitvoering worden benoemd, maar ook de kansen en risico’s besproken worden. In het rapport bieden we daarna inzicht in de verschillende scenario’s voor de toekomstige uitvoering. Het laatste hoofdstuk bevat het voorgestelde voorkeurscenario met een helder advies en aanbevelingen voor een toekomstbestendige aanpak. Tot slot bieden we in de bijlagen extra informatie en verdieping, zoals een overzicht van de geïnterviewden en gegevens over de rijksmiddelen en vergelijkbare gemeentelijke keuzes.

Figuur 1. Zwolse Hoek

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

7/53

HOOFDSTUK 2

Huidig beleid en uitvoering De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de Participatiewet ligt bij de gemeenten. In dit hoofdstuk gaan we in op de bedoeling van de Participatiewet en de opgave voor de gemeenten. We brengen in beeld hoe de Participatiewet nu op Urk wordt uitgevoerd en welke keuzes zijn gemaakt. Tevens brengen we de kosten in beeld die de gemeente Urk maakt voor de werktaken in het kader van de Participatiewet.

2.1

De Participatiewet

De Participatiewet is in 2015 ingevoerd. De doelstelling van de Participatiewet is om iedereen met arbeidsvermogen naar werk toe te leiden, bij voorkeur naar regulier werk. De Wet werk en bijstand (WWB), de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) en een deel van de Wajong (die wordt uitgevoerd door het UWV) worden samengevoegd in één regeling. De Wsw en de Wajong worden geleidelijk afgebouwd, doordat de toegang tot de Wsw en de toegang tot de Wajong voor mensen met verdienvermogen zijn afgesloten. Mensen die voorheen in de Wsw en/of de Wajong zouden zijn terechtgekomen, behoren nu tot de doelgroep van de Participatiewet. Deze groep (de zogenoemde nieuwe doelgroep) wordt steeds groter. Gemeenten zijn – naast de klassieke doelgroep van de WWB en de Wsw – verantwoordelijk voor de ondersteuning van de nieuwe doelgroep. De ontwikkeling van de doelgroep van de Participatiewet staat afgebeeld in de volgende grafiek. Deze grafiek laat zien hoe de doelgroep van de Wsw geleidelijk vervangen wordt door een grotere nieuwe doelgroep. De verticale as toont de aantallen personen en de horizontale as de periode vanaf 2015, het jaar waarin de Participatiewet werd ingevoerd. Landelijk zie we dit beeld. In hoofdstuk 3 vertalen we dit beeld naar de gemeente Urk.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

8/53

Figuur 2. Ontwikkeling van de doelgroep.

Toelichting •

Bijstand (groen): onder de Participatiewet blijven gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de bijstand. Op het gebied van de bijstand is er onder de Participatiewet weinig veranderd. In de grafiek wordt het aantal bijstandsgerechtigden elk jaar gelijk verondersteld, omdat het effect van de Participatiewet zo goed zichtbaar gemaakt kan worden. In de werkelijkheid is het aantal bijstandsgerechtigden sinds de invoering van de Participatiewet omlaaggegaan.

•

Wsw (oranje): gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wsw. Het aantal swmedewerkers neemt geleidelijk af, omdat de toegang tot de Wsw per 1 januari 2015 is afgesloten.

•

Nieuw Beschut (blauw): het ministerie van SZW gaat ervan uit dat gemeenten op landelijk niveau gemiddeld voor elke drie sw-medewerkers die uitstromen één persoon met een indicatie beschut werk aan het werk helpen. Op lokaal niveau kan deze verhouding anders zijn.

•

Voorheen Wsw (geel): het ministerie van SZW gaat ervan uit dat twee derde van de mensen die voorheen in de Wsw aan de slag gingen, onder de Participatiewet bij reguliere werkgevers gaan werken, met een loonkostensubsidie en begeleiding.

•

Voorheen Wajong (rood): gemeenten zijn sinds 2015 ook verantwoordelijk voor een groeiende groep die voorheen in de Wajong (en niet in de Wsw) terechtkwam. De verwachting is dat gemeenten op de langere termijn verantwoordelijk zijn voor een grotere groep mensen met een arbeidsbeperking dan voorheen onder de Wsw

Gemeenten hebben een grote mate van beleidsvrijheid. De bedoeling is dat mensen zoveel en zo regulier mogelijk aan het werk worden geholpen en gehouden. Daarvoor beschikken gemeenten over verschillende instrumenten. Gemeenten kunnen een werkgever een loonkostensubsidie verstrekken als mensen geen volledige loonwaarde hebben. Ook hebben gemeenten middelen om mensen, indien nodig, te begeleiden bij hun werk. Verder kunnen gemeenten beschutte werkplekken inrichten voor mensen die alleen in een 'beschutte' omgeving onder aangepaste omstandigheden kunnen werken.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

9/53

Gemeenten staan (nog steeds) voor een grote uitdaging om goed vorm en inhoud te geven aan de uitvoering van de Participatiewet. Er moet een steeds grotere groep mensen die het zelf niet redt op de arbeidsmarkt, bij reguliere werkgevers aan de slag geholpen en gehouden worden. Tegelijkertijd moet de klassieke infrastructuur van de Wsw worden omgebouwd naar een infrastructuur die meer ondersteunend is aan de doelstellingen van de Participatiewet. Deze transitie moet worden vormgegeven naast de uitvoering van de klassieke re-integratietaken waarvoor de gemeenten al verantwoordelijk waren in het kader van de Wet werk en bijstand. Het ministerie van SZW schat in dat deze transitie duurt tot circa 2048. In 2023 deed Berenschot in opdracht van het ministerie van SZW onderzoek naar de infrastructuur van de sociaal ontwikkelbedrijven. Daaruit bleek dat veel gemeenten nog worstelen met het ombouwen van de klassieke uitvoeringsorganisatie naar een nieuwe uitvoeringstructuur voor de Participatiewet. Dat was aanleiding voor het ministerie van SZW om een ondersteuningsstructuur op te zetten gericht op verbeteringen in de uitvoering van de Participatiewet en daar specifiek extra middelen voor beschikbaar te stellen. Gemeenten kunnen vanaf 2025 geholpen worden door de VNG, Divosa en Cedris.

2.2

De uitvoering van de Participatiewet op Urk

In het beleidsplan Sociaal Domein ‘Omzien als fundament’ (geldig in 2024-2027) worden vier basisprincipes uiteengezet: •

De basis op orde.

•

Helpen waar nodig.

•

We passen op elkaar.

•

En blijven in verbinding.

De ambitie luidt als volgt: ‘Als gemeente Urk is het onze ambitie om duurzaam een kwalitatief hoogwaardige (sociale) infrastructuur en voorzieningenniveau in het Sociaal Domein in stand te houden. Zo dragen we bij aan de collectieve preventie, de vroegsignalering en het zo zelfstandig mogelijk participeren in de samenleving. We zien het Sociaal Domein als noodzakelijke investeringsmogelijkheid en niet als kostenpost.’ (Gemeente Urk, p.28). Op Urk wordt de Participatiewet uitgevoerd met een sterke focus op samenwerking, regionaal en lokaal. De gemeente Urk werkt intensief samen met omliggende gemeenten en regionale partners om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt beter te begeleiden naar werk. Deze samenwerking binnen de regio versterkt de uitwisseling van kennis en middelen, waardoor inwoners ondersteuning kunnen krijgen. Binnen dit regionale netwerk speelt het Werkgeversservicepunt (WSP) ‘Urk Werkt’ wat wordt uitgevoerd door Concern voor Werk (CvW) een centrale rol in het bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. WSP Urk Werkt draagt daaraan bij door voorlichting en maatwerkproducten aan te bieden aan werkgevers, en hen voor te bereiden bij het helpen en in dienst nemen van een inwoner met een arbeidsbeperking. Dit leidt geregeld tot matching van kandidaten aan werkgevers.

Urk Werkt biedt maatwerkoplossingen voor personeelsvraagstukken, en ondersteunt bij het creëren van duurzame banen voor mensen in de Participatiewet. Door actief contact met ondernemers en maatschappelijke organisaties blijft het aanbod relevant en effectief. Samen zetten gemeente, werkgevers en andere betrokken partijen zich in voor een arbeidsmarkt waarin iedereen mee kan doen.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

2.2.1

10/53

Functionaliteiten

Berenschot deed onderzoek naar de taken die gemeenten in onderlinge samenhang moeten (laten) uitvoeren om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt succesvol aan het werk te helpen. Deze taken noemen we de functionaliteiten. Berenschot kwam – mede op basis van de functionaliteiten die eerder door de Sociaal-Economische Raad (SER) werden geïdentificeerd – tot de volgende selectie.

We geven een toelichting op de verschillende functionaliteiten. Per functionaliteit geven we aan hoe het op Urk is georganiseerd. A. Vinden, herkennen en diagnose van kandidaten, waaronder poortwachter In deze fase identificeren klantmanagers werk en inburgering de mogelijkheden van kandidaten en eventuele belemmeringen. Het proces kan variëren. Dit is afhankelijk van de doelgroep. Voor kandidaten, zoals die uit het doelgroepenregister, is een aanvullende diagnose nodig om vast te stellen welk traject of welke ondersteuning passend is. De rol van poortwachters wordt specifiek uitgevoerd door klantmanagers binnen de gemeente Urk, terwijl CvW in deze fase niet genoemd wordt. In sommige gevallen komen mensen ook onder de aandacht door direct telefonisch contact naar het WSP Urk Werkt. B. Ontwikkelen werknemers-vaardigheden: startklaar maken van mensen Deze functionaliteit richt zich op het ontwikkelen van werknemersvaardigheden om kandidaten klaar te stomen voor werk. CvW voert de dienstverlening voor het bieden van werkervaringsplekken en begeleid-leren-trajecten uit. Hierbij ligt de nadruk op sociale vaardigheden en basiscompetenties waarmee kandidaten kunnen instromen in een werkomgeving. Kandidaten worden over het algemeen standaard doorverwezen naar CvW. In sommige gevallen worden kandidaten via het UWV doorverwezen naar een IPS-traject.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

11/53

C. Matching Matching tussen kandidaten en beschikbare werkplekken wordt gefaciliteerd door Urk Werkt, het Werkgeversservicepunt (WSP), dat door CvW wordt uitgevoerd. Dit bestaat uit accountmanagers die in totaal 60 uur beschikbaar hebben voor hun taken, waarbij ze ook trajecten bij CvW begeleiden. CvW zorgt voor het voorstellen van de kandidaten aan de werkgevers en houdt bij deze processen rekening met de kwaliteiten van de kandidaat, de arbeidsmarktbehoefte en inzetbare werkgeversinstrumenten. D. Werkgevers-benadering: Advies, Netwerken CvW speelt een actieve rol in de werkgeversbenadering. Het WSP Urk Werkt geeft daar in praktijk uitvoering aan. Er wordt samengewerkt met partners, zoals de Bedrijvenkring Urk (BKU) en de accountmanager Economische Zaken van de gemeente Urk. Werkgevers worden geadviseerd over zaken als subsidies, loonwaarden, en het creëren van een inclusieve werkplek. CvW vergroot zijn zichtbaarheid verder door evenementen en bijeenkomsten, zoals de Open Bedrijvendag, samen met de gemeente Urk en het WerkgeversServicepunt Flevoland, te organiseren. E. Uitstroom naar regulier werk CvW spant zich in om duurzame uitstroom naar regulier werk te realiseren. Kandidaten worden bemiddeld naar werkgevers, ondersteund door bijvoorbeeld jobcoaching. F.

Aan de slag met LKS en/of begeleiding bij reguliere werkgever Sommige mensen zijn niet in staat om voldoende loonwaarde te realiseren. Zij kunnen worden geholpen met de inzet van loonkostensubsidie en/of begeleiding door een jobcoach. Inwoners van Urk die staan ingeschreven in het doelgroepenregister vormen een groot deel van onze doelgroep. Voor hen worden beide instrumenten nagenoeg altijd ingezet. G. Dienstbetrekking aan mensen zonder indicatie beschut, nog niet in dienst bij reguliere werkgever (waaronder detachering) Er vindt geen detachering plaats, direct vanuit de gemeente. Voor kandidaten zonder indicatie beschut kunnen maatwerktrajecten worden ingekocht door de klantmanager bij CvW. H. Aan de slag op een beschutte werkplek Voor mensen met de indicatie beschut werk, die blijvend niet in staat zijn om onder reguliere omstandigheden te werken, biedt CvW beschutte werkplekken aan. Deze werkplekken zijn gericht op maatwerk, waarbij rekening wordt gehouden met de specifieke behoeften van de kandidaat. Detachering wordt ingezet voor kandidaten met een indicatie beschut werk die niet direct kunnen of willen werken bij CvW. I. Wsw De Wet sociale werkvoorziening wordt uitgevoerd door CvW.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

2.3

12/53

Organisatie van de Participatiewet op Urk

De gemeente, en specifiek het sociaal domein, heeft veel te maken gehad met wisselingen van personeel en komt nu in een situatie terecht met meer stabiliteit. De gemeente heeft integraal werken in het sociaal domein van oudsher hoog in het vaandel staan.

Huidige teamsamenstelling Het team binnen de gemeente Urk dat zich richt op de uitvoering van de Participatiewet bestaat uit twee klantmanagers inkomen, twee klantmanagers werk (re-integratie en loonkostensubsidie) en een klantmanager inburgering. Het koppelen van werk en inburgering is een bewuste keuze van de gemeente Urk, zodat beide onderdelen elkaar kunnen versterken. Deze nauwe samenwerking is van belang voor het bieden van passende ondersteuning aan doelgroepen zoals statushouders en inwoners die vallen onder het doelgroepregister. De klantmanagers werk zijn verantwoordelijk voor de eerste intake van de inwoners, waarbij zij de situatie van de kandidaat in kaart brengen en een plan van aanpak opstellen. Op basis hiervan bepalen zij of het traject binnen de gemeente Urk kan worden uitgevoerd of dat een doorverwijzing naar een externe uitvoerende partij nodig is, zoals Concern voor Werk (CvW). Specifieke trajecten zoals werkervaring opdoen, korte arbeidsgerichte cursussen (zoals heftruckcertificaten), of een werkgericht taaltraject worden waargenomen door de klantmanager werk. Wanneer bepaalde dienstverlening extern wordt uitgevoerd, wordt hierbij gebruik gemaakt van de afspraken die binnen de Dienstverleningsovereenkomst (DVO) met CvW zijn opgenomen. De coördinator werk en inkomen speelt een centrale rol binnen het team.

Deze persoon bewaakt de kwaliteit van werkprocessen, stuurt het team aan en functioneert als spin in het web binnen de samenwerkingen met externe partners. Tot deze partners behoren CvW, het Werkgeversservicepunt Urk Werkt, en andere regionale partijen.

Samenwerking met Concern voor Werk en Urk Werkt Concern voor Werk (CvW), een belangrijke samenwerkingspartner van de gemeente Urk, voert diverse taken uit op basis van de afspraken die zijn vastgelegd in de DVO. In de dienstverleningsovereenkomst van 2025 zijn vier verschillende onderdelen opgenomen in onderdeel A en B (zie voor uitgebreidere uiteenzetting de bijlage). Deel A •

Dienstverlening vanuit CvW aan de gemeente Urk met betrekking tot arbeidsre-integratie (werkfit)

•

Dienstverlening vanuit CvW aan de gemeente Urk met betrekking tot de Banenafspraak

•

Dienstverlening vanuit CvW aan de Gemeente Urk met betrekking tot werkgeversdienstverlening (Werkgeversservicepunt Urk Werkt)

Deel B •

Uitvoering MAP (Module Arbeidsmarkt en Participatie) in het kader van de nieuwe Wet Inburgering

Hierbij speelt het Werkgeversservicepunt (WSP) Urk Werkt een belangrijke rol. Urk Werkt richt zich op zowel de werkgeversbenadering als de bemiddeling van kandidaten richting werk. Hoewel Urk Werkt formeel onderdeel is van CvW, fungeert het als een verlengstuk van de gemeente.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

13/53

Op dit moment zijn er accountmanagers werkzaam bij het WSP die samen 60 uur beschikbaar hebben. Zij zetten zich in voor een inclusieve arbeidsmarkt en bieden dienstverlening aan werkgevers, met plaatsingen van kandidaten tot gevolg. Naast de werkgeversbenadering doen de accountmanagers ook aan trajectregie (kandidaten begeleiden op de werkvloer). Verdere taken van Urk Werkt binnen dit geheel omvatten onder andere jobcoaching, en het ondersteunen van kandidaten met een beschut werkindicatie, uitvoeringstaken voor de arbeidsmarktregio Flevoland Werkt! en uitvoering geven aan Social Return on Investment (SROI) voor de DUN-gemeenten (Dronten-Urk-Noordoostpolder). De accountmanagers onderhouden nauwe contacten met lokale werkgevers. Denk hierbij aan hun betrokkenheid bij de Bedrijvenkring Urk (BKU), het onderhouden van vacatures, het uitvoeren van loonwaardebepalingen, en deelname aan evenementen zoals de Open Bedrijvendag. Deze activiteiten dragen bij aan het versterken van de inclusieve arbeidsmarkt op Urk en vergroten de zichtbaarheid van participatiemogelijkheden voor werkgevers. In de uitvoering blijft de klantmanager werk binnen de gemeente Urk de regisseur van het traject.

Dit betekent dat de klantmanager een coördinerende rol heeft: vanuit de intake en het opgestelde plan van aanpak kunnen zij besluiten om een individueel traject op te zetten via CvW of bijvoorbeeld gebruik te maken van directe bemiddeling via Urk Werkt. Dit voorziet in een lokaal maatwerkproces.

Onderdelen en doorstroom De uitvoering van de Participatiewet op Urk maakt gebruik van bestaande instrumenten en past deze toe op de verschillende doelgroepen. CvW faciliteert theorie- en praktijkonderdelen van de inburgering en bundelt krachten met partners om begeleide werkplekken te creëren. Lokale werkgevers spelen een onmisbare rol in de participatiestructuur op Urk. Dankzij hun houding zijn er werkplekken beschikbaar voor inwoners met een arbeidsbeperking, waaronder mensen die vallen onder de Banenafspraak of met een beschut werkindicatie. De dienstverlening van CvW aan inwoners met de indicatie Banenafspraak staat omschreven in de DVO. De doorstroom van kandidaten richt zich op het bevorderen van duurzame participatie. Waar mogelijk wordt via Urk Werkt een directe match tussen werkgever en kandidaat gezocht, of wordt het werkgeversnetwerk ingeschakeld om meer mogelijkheden te creëren. Als onderdeel van een groter ecosysteem wordt ook aansluiting gezocht bij regionale structuren, zoals het Zelfstandigenloket Flevoland.

2.4

Dienstverleningsovereenkomst met CvW (GR IJsselmeergroep)

De gemeente Urk heeft een Dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Concern voor Werk (CvW) afgesloten. Deze overeenkomst vormt de basis voor een brede samenwerking waarbij CvW diverse taken uitvoert op het terrein van werk, inkomen, inburgering en participatie. Het Werkgeversservicepunt Urk Werkt wordt binnen deze samenwerking georganiseerd en speelt een belangrijke rol bij de werkgeversbenadering en het creëren van werkplekken op de inclusieve arbeidsmarkt. De DVO wordt ieder jaar door de gemeente vanuit haar beleid beoordeeld. Het addendum is voor de uitvoering, het beheer daarvan ligt bij de coördinator Werk en Inkomen. Zie voor de uiteenzetting van de taken in de DVO het blauwe kader in de vorige paragraaf, en voor een uitgebreidere weergave de bijlage.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

14/53

CvW levert ondersteuning aan de gemeente Urk bij het voorbereiden van kandidaten op de reguliere arbeidsmarkt. Dit omvat het ontwikkelen van werknemersvaardigheden, bemiddeling naar werk en voortrajecten gericht op kandidaten uit de Banenafspraak. Daarnaast is CvW verantwoordelijk voor een bredere dienstverlening met betrekking tot de Banenafspraak. CvW verzorgt loonwaardemetingen, uitgevoerd door loonwaardespecialisten met behulp van het programma Matchcare. De uitkomst van deze metingen wordt gerapporteerd met aanvullend advies over jobcoaching. Jobcoaching wordt ingezet om duurzame werkrelaties te garanderen voor kandidaten die begeleiding nodig hebben. Verder biedt CvW dienstverlening voor de werkgeversdienstverlening middels het Werkgeversservicepunt Urk Werkt. CvW ondersteunt werkgevers door het voordragen van geschikte kandidaten, advies over inclusief werkgeverschap en begeleiding bij het naleven van Social Return on Investment (SROI). CvW levert via het WSP Urk Werkt daarnaast arbeidsmarktinformatie aan de gemeente en onderhoudt nauwe samenwerking met de arbeidsmarktregio Flevoland Werkt. CvW heeft tenslotte de verantwoordelijkheid voor de MAP-module, gericht op het begeleiden van inburgeringsplichtigen naar de arbeidsmarkt. De inhoud van de module omvat onder andere beroepskeuze- en sollicitatietrainingen, arbeidsmarktoriëntatie en bedrijfsbezoeken.

Praktische werkervaring vormt een belangrijk onderdeel, evenals het ondersteunen van deelnemers bij aansluiting op hun beroepswensen en het voorbereiden op het examen. In samenwerking met het ROC Friese Poort en Werkgeversservicepunten wordt maatwerk geboden om de inburgeringsplichtigen effectief te begeleiden.

Positie in de samenwerking Concern voor Werk vervult een uitvoerende rol als partner van de gemeente Urk binnen de Gemeenschappelijke Regeling (GR) IJsselmeergroep. Zij ondersteunen dus niet alleen de directe uitvoering van trajecten, maar ook bredere strategische doelen, zoals het versterken van relaties tussen bedrijven en de gemeente, en het stimuleren van een regionale en inclusieve arbeidsmarkt.

2.5

De Urker kleur

De ‘Urker kleur’ is kenmerkend voor de lokale aanpak, cultuur en sociale cohesie binnen de gemeente Urk. Dit begrip staat voor de eigen identiteit van Urk, die wordt gekenmerkt door een sterke gemeenschapszin, een praktische werkmentaliteit en de grote betrokkenheid van lokale ondernemers bij sociale vraagstukken. Deze eigenheid komt tot uiting in de manier waarop Urk mensen ondersteunt die moeite hebben op de arbeidsmarkt, de sociale verantwoordelijkheid die ondernemers nemen en de nadruk op laagdrempelige, persoonlijke oplossingen die passen bij de lokale cultuur. Het behoud van de ‘Urker kleur’ speelt een centrale rol in de afwegingen rondom de toekomst en de inrichting van beleids- en uitvoeringsstructuren. Bij samenwerkingsverbanden, zoals met Concern voor Werk en de GR IJsselmeergroep, benadrukt Urk zijn unieke kernelementen en wil zijn Urker kleuren behouden. Dit komt tot uiting in de wens om meer eigen regie te voeren in de uitvoering van sociale beleidstaken en het betrekken van inwoners op een manier die past bij de lokale cultuur. Urk wil niet opgaan in grotere regionale structuren waarbij zijn unieke aanpak verloren gaat

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

15/53

De Urker kleur’ komt concreet tot uiting in de verschillende kenmerken en aandachtspunten binnen de gemeente. Opvallendheden die hieruit naar voren komen, zijn de volgende: 1. Arbeidsethos en gemeenschapsgevoel Urk heeft een opvallend sterk arbeidsethos en sociale cohesie. Werken is een kernwaarde, en er leeft een cultuur van ‘omkijken naar elkaar’. Werkgevers nemen gemakkelijk mensen aan met een afstand tot de arbeidsmarkt of een lagere loonwaarde (<50%). Hierdoor vinden groepen in kwetsbare situaties vaak een plek op de reguliere arbeidsmarkt, ook waar beschut werk of arbeidsmatige dagbesteding gebruikelijk zou zijn. 2. Ondernemers en zelfredzaamheid Lokale ondernemers spelen een belangrijke rol in de sociale structuur van Urk. Ze hebben intrinsieke motivatie om sociaal te ondernemen en bieden informele ondersteuning aan mensen die moeilijk aan werk komen. Zelfs wanneer formele trajecten niet aansluiten, vinden inwoners vaak via deze ondernemers een plek, dankzij de sterke onderlinge banden op Urk. De ondernemers benaderen hun sociaal-maatschappelijke verantwoordelijkheid vanuit een pragmatische en inclusieve houding. 3. Statushouders en Oekraïense ontheemden Hoewel er sociale cohesie is, hebben statushouders moeite zich aan te passen aan de lokale cultuur en normen, en geldt voor werkgevers omgekeerd hetzelfde.

De arbeidsmarkt op Urk, die sterk afhankelijk is van persoonlijke relaties en directe communicatie, kan een uitdaging vormen. Toch worden er personen die naar Nederland gekomen zijn, Oekraïense ontheemden, succesvol opgenomen in visbedrijven, terwijl anderen (bijvoorbeeld Eritreeërs en Syriërs) meer intensieve begeleiding nodig hebben om mee te draaien in de samenleving. 4. Laagdrempelige en persoonlijke aanpak Urk hecht veel waarde aan directe en persoonlijke dienstverlening. Een fysiek werkcentrum, waar mensen makkelijk binnen kunnen lopen, past bij deze cultuur. Dit zou de toegankelijkheid en samenwerking tussen zowel inwoners als de betrokken partijen kunnen versterken. De gemeente streeft naar korte lijnen en direct contact met inwoners en werkgevers, waarin bureaucratie zoveel mogelijk wordt vermeden. 5. Praktisch ondernemerschap en oplossingen De ‘Urker kleur’ omvat ook de pragmatische manier waarop problemen worden opgelost. Er is sprake van een praktische instelling, waarbij de focus ligt op wat werkt en hoe je mensen zo snel mogelijk aan de slag krijgt. Urk wil dat beleid en uitvoering aansluiten bij de realiteit van de doelgroep en economie van de gemeente, en wil voorkomen dat landelijke trends of regelgeving zijn lokale aanpak overschaduwen. 6. Lokale dienstverlening Urk hecht eraan om de ondersteuning lokaal toegankelijk te maken.

Inwoners hebben moeite met de hulpverlening die plaatsvindt buiten de gemeente, zoals in de Noordoostpolder of in Lelystad. Daarom is er vraag naar een fysieke locatie in Urk waar werk, inkomen en andere diensten samenkomen. Dit draagt bij aan het gevoel van herkenbaarheid en vertrouwen onder de inwoners.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

16/53

In conclusie kan worden gesteld dat de ‘Urker kleur’ de unieke sociale en economische kenmerken weerspiegelt van de gemeente Urk, zoals gemeenschapszin, de betrokkenheid van ondernemers, de directe en persoonlijke benadering, en de praktische oplossingen die aansluiten bij de lokale cultuur. Het behoud van deze lokale identiteit is een belangrijk uitgangspunt bij het nadenken over de toekomst van de uitvoering van de Participatiewet. Omdat Urk relatief klein is, biedt zijn sociale cohesie zowel kansen (zoals een sterke lokale samenwerking) als uitdagingen (zoals de spanning tussen regionale samenwerking en behoud van eigen regie).

2.6

Financiën

De gemeente is verantwoordelijk voor verschillende onderdelen binnen de Participatiewet. In het beleidsplan Sociaal Domein zijn de volgende kosten weergegeven in de jaarrekening/begroot voor participatie in de brede zin en werk en inkomen:

Participatie en Werk en Inkomen

2019

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

Totaal

4.037

4.006

4.591

4.942

5.346

4.677

4.558

4.558

4.558

Schuldhulpverlening

105

108

149

160

170

205

205

205

205

Taken inburgering

–

–

–

–

113

95

44

44

44

Arbeidsre-integratie

1.865

1.878

1.879

1.877

2.096

2.086

2.018

2.018

2.018

Gebundelde uitkering BUIG

1.786

1.715

2.054

2.053

2.173

1.998

1.998

1.998

1.998

Bijzondere bijstand

102

88

142

873

602

184

184

184

184

Besluit Bijstand Zelfstandigen

169

100

136

-41

189

109

109

109

109

Categorie

Uitgaven Sociaal Domein (x € 1.000).

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

17/53

Aan specifiek de dienstverleningsovereenkomst met Concern voor Werk zijn daarbinnen de volgende kosten verbonden: Dienst

(Gebaseerd op)

Uurtarief / Tarief

Uren per

aantal

per stuk

traject

Totaalbedrag

trajecten/metingen Werkfit-trajecten

12 trajecten

€ 6.855,22 per traject

–

€ 82.262,64

Arbeidsbemiddeling

18 trajecten

€ 96,55 per uur

12 uur

€ 20.854,80

Jobcoaching

10 trajecten

€ 90,41 per uur

50,75 uur

€ 45.883,08

Loonwaardemetingen

50 metingen

€ 599,47 per meting

–

€ 29.973,50

Banenafspraak

12 trajecten

€ 96,55 per uur

12 uur

€ 13.902,20

WSP 'Urk Werkt' (40 uur/week)

–

€ 96,55 per uur

40 uur/week

€ 200.824,00

WSP 'Urk Werkt' extra 20

–

€ 96,55 per uur

20 uur/week

€ 50.206,00

uur/week vanaf 1 juli 2025

(6 maanden)

Totaal Deel A

Dienst

–

(Gebaseerd op) aantal

–

–

€ 443.906,22

Tarief per traject

Totaalbedrag

trajecten Werkfit inburgering

7 trajecten

€ 6.552,22

€ 45.985,54

Taal op de werkvloer

7 deelnemers

€ 1.256,93

€ 8.798,51

Totaal Deel B

–

–

€ 54.784,05

Bron: DVO Concern voor Werk

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

18/53

HOOFDSTUK 3

Resultaten In dit hoofdstuk kijken we naar het aantal mensen in de bijstand, uitgesplitst naar de verschillende doelgroepen, het saldo op het BUIG-budget, de inzet van loonkostensubsidies en beschut werk.

3.1

Bijstandsafhankelijkheid en -budget gemeente Urk

Bijstandsdichtheid: aantal bijstandsgerechtigden als percentage van aantal huishoudens in Urk.

Een belangrijke indicator voor het in beeld brengen van de bijstandsafhankelijkheid is de bijstandsdichtheid. De bijstandsdichtheid bedraagt het aantal bijstandsuitkeringen als percentage van het aantal huishoudens in een gemeente. De grafiek aan de linkerkant laat de bijstandsdichtheid zien in de periode 2011 tot en met 2024. We kiezen voor deze periode omdat deze precies een cyclus laat zien van een historisch laag bijstandsniveau in 2011 naar wederom een relatief laag niveau in 2023. Naast de bijstandsdichtheid tonen we ook de gemiddelde bijstandsdichtheid in Nederland en de bijstandsdichtheid in een groep van tien referentiegemeenten. Referentiegemeenten Als referentiegemeenten kiezen we voor een achttal gemeenten waarvan de verwachte bijstandsuitgaven in het verdeelmodel dat het ministerie van SZW voor de verdeling van het bijstandsbudget gebruikt, het dichtste bij de verwachte bijstandsuitgaven van Urk liggen. Het verdeelmodel berekent de bijstandsuitgaven op basis van een groot aantal sociaaleconomische factoren, waardoor de sociaaleconomische structuur van een gemeente een belangrijke factor is voor het bepalen van de referentiegemeenten.

De grafiek rechts laat de index van de bijstandsdichtheid zien, waarbij de index in 2011 op 100% wordt gesteld. Op deze manier brengen we in beeld hoe de bijstand zich in de gemeente heeft ontwikkeld sinds 2011 en hoe deze ontwikkeling zich verhoudt tot de landelijke ontwikkeling en de ontwikkeling in de referentiegemeenten.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

19/53

Wat zien we in deze grafieken? We zien dat de bijstandsafhankelijkheid in 2014 steeg maar aanmerkelijk lager dan de referentiegemeenten en de landelijke ontwikkelingen. Vanaf 2016 daalde de bijstand tot een lichte stijging in 2023 en 2024. Maar altijd met een positievere ontwikkeling dan de referentiegemeenten en landelijk. Doorkijken naar de toekomst schatten wij een lichte stijging van het aantal bijstandsontvangers in. Van 120 naar 142 mensen in de bijstand in Urk in 2035. De onderstaande grafiek toont een lichte, geleidelijke stijging van ongeveer 120 naar 140 bijstandsontvangers over deze periode. Dit is gebaseerd op aannames over bevolkingsgroei en economische stabiliteit in Urk. We merken op dat inzicht in de hoogte en de ontwikkeling van de bijstandsdichtheid belangrijk is om inzicht te krijgen in hoeverre de gemeente erin slaagt om de bijstandsafhankelijkheid zo laag mogelijk te houden. Tegelijkertijd kunnen er aan de hand van deze inzichten geen harde conclusies worden getrokken over de kwaliteit van de uitvoering. Daarvoor moet ook naar de uitvoering zelf worden gekeken. Dat doen we op andere plekken in het eindrapport. De volgende grafieken laten voor Urk de jaarlijkse bijstandsbudgetten zien (blauw), de bijstandsuitgaven (rood) en het BUIG-saldo (groen), over de periode 2004 (het jaar van invoering van de budgettering van de bijstand) tot en met 2024.

Voor 2025 tonen we respectievelijk alleen het definitieve budget.

Bijstandsbudget: bijstandsuitgaven en -budget (staafdiagram) plus verwacht en gerealiseerde groei in bijstandsuitgaven (lijndiagram).

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

20/53

We zien dat het verwachte aandeel in de totale bijstandsuitgaven geleidelijk oploopt met het gerealiseerde aandeel. Het verdeelmodel lijkt voor Urk de laatste vijf jaren redelijk goed te voorspellen. Het budgetaandeel blijft min of meer gelijk. Rekening houdend met de trendmatige stijging die we zien in het aandeel, blijft dat een aandachtspunt voor de gemeente.

3.2

Loonkostensubsidies en (nieuw) beschut werk

In het kader van de Participatiewet worden gemeenten verantwoordelijk voor een steeds grotere, nieuwe doelgroep die een beperkte loonwaarde kan bereiken, en die voorheen een beroep zou hebben gedaan op de Wsw en/of de Wajong. Het instrumentarium Wsw wordt in de Participatiewet, althans voor de nieuwe instroom, vervangen door de loonkostensubsidie (LKS) en nieuw beschut werk, met als doel om mensen zoveel mogelijk regulier aan het werk te helpen en als dat niet mogelijk is om te voorzien in beschutte werkplekken. Op die manier moet er een inclusievere arbeidsmarkt worden gerealiseerd. De vraag is in hoeverre Urk erin slaagt om mensen die meer ondersteuning nodig hebben bij een reguliere plaatsing op de arbeidsmarkt aan de slag te krijgen met een loonkostensubsidie, of op een beschutte werkplek. Deze prestaties verkennen we aan de hand van het volgende diagram. In het algemeen geven de scores een indicatie van de verhouding tussen de prestaties in Urk en de prestaties in andere gemeenten. Een hogere score wijst op een betere prestatie ten opzichte van andere gemeenten dan een lagere score. Een score van bijvoorbeeld 75% geeft aan dat de gemeente behoort tot de 25% best presterende gemeenten. Een score van 25% geeft aan dat de gemeente behoort tot de 25% gemeenten met de minst goede prestaties en dat 75% van de gemeenten beter presteert dan Urk.

Naarmate het oppervlak binnen de blauwe lijnen groter is, liggen de prestaties van de gemeente op een hoger niveau ten opzichte van de andere gemeenten. De scores zijn bepaald door een zevental referentiegemeenten te kiezen, waarvan de verwachte bijstandsuitgaven in het verdeelmodel dat het ministerie van SZW voor de verdeling van het bijstandsbudget gebruikt, het dichtste bij de verwachte bijstandsuitgaven van Urk ligt. Het verdeelmodel berekent de bijstandsuitgaven op basis van een groot aantal sociaaleconomische factoren, waardoor de sociaaleconomische structuur van een gemeente een belangrijke factor is voor het bepalen van de referentiegemeenten. Bijlage 2 beschrijft de inhoud van deze grafiek gedetailleerder. Uit onderstaande grafiek (peildatum 31 december 2024) blijkt hoe het aantal loonkostensubsidies, beschutte werkplekken, dichtheid en ontwikkeling bijstand en het BUIG-saldo zich verhoudt tot de aantallen in de acht referentiegemeenten Ameland, Rozendaal, Terschelling, Renswoude, Vlieland, Reusel-De Mierden, Heeze-Leende en Eersel. Voor de loonkostensubsidie kijken we naar het aantal loonkostensubsidies gedeeld door het aantal bijstandsgerechtigden. Voor nieuw beschut werk kijken we naar het aantal beschutte werkplekken gedeeld door de taakstelling. Op de vijf assen van de grafiek staat een schaal van 0 tot 100%.

0% staat voor een slechte score en 100% staat voor een goede score ten opzichte van andere gemeenten

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

21/53

Prestaties Urk op uitvoering Participatiewet. Hoe groter de oppervlakte van het spinnenweb hoe beter.

We zien dat Urk goed scoort op LKS, NBW en ontwikkeling bijstand en bijstandsafhankelijkheid. Dat betekent dat er voldoende mensen met een loonkostensubsidie of met een beschutte werkplekindicatie geholpen worden. De bijstandsdichtheid (percentage huishoudens in Urk met een bijstandsuitkering) en de ontwikkeling van de bijstandsdichtheid zijn ook positief. De gemeente Urk behoort tot de gemeenten, die de grootste daling van de bijstandsdichtheid sinds 2016 laten zien. De uitdaging is om het niveau van de ondersteuning en de prestaties (met name op het gebied van het BUIG-budget) vast te houden voor de groeiende, nieuwe doelgroep. In vergelijking met de referentiegemeenten scoort de gemeente Urk hier 54%. Dat betekent dat ze binnen de groep van referentiegemeenten op de middenlijn bevinden, betreffende het (positieve) verschil budget voor betalen bijstandsuitkering en de werkelijke betalingen. Op de schaalgrootte van Urk is 54% een goede score. Samenvattend op basis van bovenstaande data en kijkend naar de resultaten in 2024 constateren we dat Urk bovengemiddeld inzet op de uitvoering. Ook zet de gemeente via de instroom goed in op de ondersteuning van nieuwe groepen LKS en NBW in de Participatiewet, met daarbij ook de juiste aandacht voor inwoners.

Er is verbeterpotentieel aanwezig bij de groep van mensen in de bijstand die afhankelijk blijven van ondersteuning van de overheid. Dit betekent niet dat de mensen in deze groep niet worden ondersteund. De ondersteuning is gericht op bredere participatieondersteuning in de vorm van maatwerkinstrumenten zoals vrijwilligerswerk en sociale activering. Urk doet het gewoon goed.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

3.3

22/53

Aantal doelgroep

We hebben de gepresenteerde ‘bultrug-figuur’ over de landelijke situatie vanaf 2015 in de bovenstaande tabellen en bijbehorende grafieken vertaald naar de huidige situatie van Urk anno 2025. De prognose in de periode 2025 tot 2049 geeft een indicatief beeld1 van de ontwikkeling van de totale doelgroep op Urk.

De bovenste grafieken presenteren ontwikkeling van doelgroepen binnen de Participatiewet vanaf 2014/2015 tot 2059. De onderste grafieken presenteren de ontwikkeling van de nieuwe doelgroepen beschut werk en medewerkers met LKS van Urk (rechts) ten opzichte van landelijk (links).

We onderscheiden in de bovenste twee diagrammen de volgende groepen: •

Wsw-doelgroep: de medewerkers met een Wsw-indicatie en bijbehorend dienstverband.

•

Nieuw beschut werk: medewerkers met loonkostensubsidie (LKS) en een positief advies voor (Nieuw) beschut werk vanuit de Participatiewet. Gemeenten hebben een taakstelling.

•

Nieuw Regulier: werknemers met loonkostensubsidie (LKS) die zijn opgenomen in het doelgroepregister onder de Banenafspraak.

•

Voormalig Wajong: de doelgroep die door beperking toegang Wajong nu door de gemeente wordt ondersteund. Het gaat om een (LKS) groep die aan de slag kan, ondanks een arbeidsbeperking.

Uit de twee bovenste diagrammen blijkt duidelijk dat de krimp van de Wsw-doelgroep ook in Urk is ingevuld door mensen uit de nieuwe doelgroepen Nieuw Beschut, Regulier en voormalig Wajong. De inzet van LKS zie je ook terugkomen in de onderste twee diagrammen.

1

Onafhankelijk van ultimo standen.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

23/53

Het diagram linksonder toont de landelijke inzet van het instrument LKS, waarbij het aantal mensen dat met een indicatie beschut werk met een LKS aan het werk is, apart in beeld wordt gebracht. Het staafdiagram toont de verwachtingen waarvan het ministerie van SZW bij de invoering van de Participatiewet vanuit ging. Het blauwe deel van het staafdiagram laat de taakstelling beschut werk zien. Het lijndiagram toont de realisaties. We zien dat landelijk de taakstelling beschut werk net niet gehaald wordt. We zien ook dat het totaal aantal LKS echter hoger is dan het verwachte aantal LKS-ers waarmee bij de invoering van de Participatiewet is gerekend. Het verschil tussen raming en realisatie wordt op landelijk niveau elk jaar groter. Het diagram rechtsonder toont dat vanaf invoering van de Participatiewet het aantal LKS per jaar in Urk stijgt en dat de taakstelling beschut werk ieder jaar wordt gehaald.

3.4

Doelgroep LKS

De volgende grafieken tonen hoe het aantal personen waaraan de gemeente Urk loonkostensubsidie heeft verstrekt, zich verhoudt tot de inzet van het instrument LKS in de andere gemeenten in Nederland met daarbij ook een referentie naar de gemeenten Almere, Lelystad en de Noordoostpolder. We zetten alle gemeenten op een rij van de laagste LKS-quote (respectievelijk LKS/bijstand en LKS/doelgroepregister-gemeenten) tot de hoogste LKS-quote. Het aantal medewerkers met indicatie beschut werk als percentage van de taakstelling Urk.

Hier zien we dat Urk, net als de gemeente Noordoostpolder naar verhouding veel beschut medewerkers heeft ten opzichte van Nederland. Dat volgde ook uit de eerdere analyses die we uitvoerden.

Het aantal mensen met LKS-banen als percentage van het aantal bijstandsgerechtigden.

Urk zit bij de 10% gemeenten met de hoogste inzet van LKS om de doelgroep van de Participatiewet te verlonen op de arbeidsmarkt.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

24/53

Het aantal LKS-banen ten opzichte van de (gemeentelijke) inschrijvingen in de doelgroep

Als percentage van het aantal inschrijvingen in het doelgroepregister zit Urk bij de top 20% van gemeenten. Dit percentage betreft alleen de gemeentelijke kandidaten binnen het DGR (en niet de UWV-klanten). Uit deze analyse blijkt tevens dat de inzet van LKS in de gemeente Urk ten opzichte van de andere gemeenten in Nederland hoog is.

3.5

Financiering

De financiering van de uitvoering van de Participatiewet in Urk bestaat tot en met 2031 uit de volgende geldstromen: (deze bedragen zijn gebaseerd op de ontwikkeling van de doelgroepen zoals hierboven aangegeven)

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

25/53

HOOFDSTUK 4

SWOT-analyse We verkennen de sterke en minder sterke punten van de huidige uitvoering van de Participatiewet voor de gemeente Urk (de interne, beïnvloedbare omgeving) alsmede de kansen en bedreigingen (de externe, niet beïnvloedbare omgeving), aan de hand van een SWOTanalyse. De term SWOT-analyse wordt vaak in het Nederlands gebruikt en bevat de vier elementen: Strengths, Weaknesses, Opportunities & Threats. We starten met een weergave van de samenwerking binnen de GR en de dienstverleningsovereenkomst met CvW, alvorens we de SWOT-analyse weergeven.

4.1

Samenwerking met de GR IJsselmeergroep

De GR IJsselmeergroep biedt de gemeente Urk belangrijke schaalvoordelen en toegang tot regionale expertise en infrastructuur. Zo draagt de GR bij aan de uitvoering van reintegratieactiviteiten, beschut werk en werkgeversbenadering, wat in lijn is met de doelstellingen van de Participatiewet. Tegelijkertijd staat Urk voor de uitdaging om zijn eigen identiteit te behouden binnen deze regionale samenwerking. Hoewel de GR efficiëntie en consistentie biedt, voelt Urk zich soms beperkt in het realiseren van lokaal maatwerk en het aanpassen van beleid aan de specifieke behoeften van zijn inwoners. De wisselwerking tussen regionale schaalvoordelen en lokale autonomie vraagt om een strategische afweging.

4.2

Dienstverleningsovereenkomst met Concern voor Werk

De dienstverleningsovereenkomst (DVO) met Concern voor Werk (CvW) speelt een centrale rol in de uitvoering van de Participatiewet in Urk. CvW biedt waardevolle diensten, zoals arbeidsmatige dagbesteding, re-integratietrajecten, loonkostensubsidies en beschut werk. Deze samenwerking wordt ondersteund door frequent overleg en casusbesprekingen tussen CvW-trajectmanagers en gemeentelijke klantmanagers, wat zorgt voor stabiliteit en een effectieve werkrelatie. Toch worden er beperkingen ervaren binnen de DVO. Voor specifieke doelgroepen, zoals jongeren met autisme, ontbreekt soms maatwerk, waardoor zij onvoldoende bediend worden. Aangegeven wordt dat Concern voor Werk trajecten moet laten meegroeien met ontwikkelingen van de doelgroep, zoals gespecialiseerde voorzieningen voor mensen met een Autisme Spectrum Stoornis. Dergelijke trajecten kunnen nu niet (altijd) bij CvW worden gerealiseerd. Uit de samenwerking tussen CvW, Urk Werkt en de gemeente blijkt ook dat onduidelijkheid over rollen en processen in het verleden tot inefficiënties heeft geleid.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

26/53

Voorbeelden hiervan zijn: •

Twee petten: Binnen de huidige werkwijze vervullen trajectbegeleiders en accountmanagers soms meerdere rollen tegelijk, zoals zowel jobcoach als werkgeversadviseur. Dit kan leiden tot verwarring bij zowel de werkgevers als de inwoners over de aard van het contact en de verantwoordelijkheden. Deze rolvermenging is een bewuste keuze en in kleinschalige samenwerkingsverbanden niet volledig te voorkomen. Eerder is benadrukt dat wanneer iemand verantwoordelijk is voor een loonwaardemeting, deze persoon niet ook de rol van jobcoach op zich zou moeten nemen om rolconflicten te voorkomen. De praktijk leert dat dit wel door elkaar heen kan lopen.

•

Zichtbaarheid: het ontbreken van een fysieke locatie voor Urk Werkt wordt ervaren als een gemis. Zowel werkgevers als werkzoekenden vinden het niet altijd duidelijk waar zij terechtkunnen.

•

Regierol klantmanagers: klantmanagers signaleren dat het van belang is dat CvW zijn dienstverlening aanpast op de ontwikkelende doelgroep en maatwerk buiten de standaarddienstverlening om, als zij signaleren dat dit nodig is voor een inwoner.

Het herzien van de DVO met een focus op meer flexibiliteit en maatwerk zou Urk helpen om zijn eigen regie verder te versterken.

4.3

Fysiek Werkcentrum Urk Werkt

Een Fysiek Werkcentrum ‘Urk Werkt’ biedt kansen om verschillende disciplines, zoals werk, inkomen, inburgering Caritas, en economische zaken, onder één dak samen te brengen. Deze multidisciplinaire aanpak sluit aan bij de laagdrempelige, persoonlijke identiteit van Urk en bevordert directe en efficiënte samenwerking tussen de betrokken partijen. Een fysieke locatie versterkt daarnaast de zichtbaarheid en toegankelijkheid van ondersteuning voor zowel inwoners als werkgevers in Urk. Wel vraagt de realisatie om substantiële investeringen, waarbij rekening gehouden moet worden met schaalgrootte en efficiëntie. Hoewel een werkcentrum kan bijdragen aan betere dienstverlening en lokaal maatwerk, bestaan er ook risico’s. Het succes hangt af van een goed afgestemde organisatie, financiën en duidelijke rollen voor alle betrokkenen. Hier wordt verder op ingegaan in hoofdstuk 5.

4.4 4.4.1

SWOT-analyse Sterke punten van de uitvoering

De uitvoering van de Participatiewet in Urk onderscheidt zich door een laagdrempelig en persoonlijk karakter dat aansluit bij de behoeften van inwoners en werkgevers. Lokale ondernemers spelen een actieve rol in het bieden van kansen aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, vaak op de reguliere arbeidsmarkt en via banen met loonkostensubsidies.

De ‘Urker kleur’, ondernemers, positie welzijn, sterke jongerenaanpak De ‘Urker kleur’ komt sterk tot uiting in de uitvoering van de Participatiewet. Deze omvat een sterke gemeenschapszin, praktische werkmentaliteit en een sociaal betrokken ondernemersklimaat. Werkgevers in Urk integreren doelgroepen met lage arbeidscapaciteit moeiteloos in hun bedrijfsvoering. Ook is er een aanpak voor jongeren, gericht op arbeidsreintegratie. Hierdoor behalen zowel jongeren als werkgevers duurzame resultaten. De lokale sociale cohesie biedt duidelijke voordelen in de samenleving en versterkt het vangnet voor kwetsbare groepen, waarbij Caritas en doorstroomcoaches een verbindende rol spelen.

Toekomstige uitvoering van de Participatiewet op Urk

27/53

Recente ontwikkelingen en samenwerking bij CvW CvW richt zich voornamelijk op re-integratie, maar mist soms maatwerkvoordelen voor jongeren en specifieke doelgroepen, zoals mensen met een Autisme Spectrum Stoornis. Het blijkt belangrijk om consistent overleg en gezamenlijke doorontwikkeling te organiseren, zowel voor trajecten als voor kwalificaties van werknemers bij CvW, zoals jobcoaches. Er zijn de afgelopen periode ontwikkelingen geweest in de werkwijze van CvW in samenwerking met de gemeente, en er vindt structureel overleg plaats. Deze ontwikkelingen worden gevangen in gestructureerde addenda bij de DVO.

Vangnet Concern voor Werk beschikt over een stabiele infrastructuur voor inwoners met een Wsw- of indicatie voor beschut werk. Daarnaast brengt de organisatie inhoudelijke expertise en de benodigde middelen in om mensen werkfit te maken en hen stapsgewijs te begeleiden richting passend werk. Er wordt geïnvesteerd in kundig personeel, waaronder jobcoaches, die gericht ondersteuning bieden bij zowel de persoonlijke ontwikkeling als de professionele groei van deelnemers.

4.4.2

Uitdagingen

Ondanks de sterke sociale cohesie heeft Urk te maken met enkele uitdagingen in de uitvoering. Jongeren worden niet altijd goed in beeld gehouden, met een aansluiting tussen onderwijs en arbeid die nog niet optimaal is. Dat jongeren niet altijd zichtbaar blijven komt bijvoorbeeld door jongeren die thuis wonen bij hun ouders, geen uitkering aanvragen en daardoor buiten beeld blijven bij de gemeente en het Werkgeversservicepunt (WSP). Een genoemd voorbeeld zijn ook jongeren die zonder startkwalificatie van school gaan en direct in laaggeschoolde arbeid stappen. Pas later, bij bijvoorbeeld fysieke klachten of verlies van werk, komen ze in beeld bij de gemeente. Ook statushouders hebben moeite om geïntegreerd te worden in de arbeidsmarkt vanwege culturele verschillen en een gebrek aan passende trajecten. De samenwerking met CvW biedt niet altijd voldoende maatwerkoplossingen voor complexe doelgroepen, waarbij het versnipperde accountmanagement tussen gemeente, CvW en Urk Werkt inefficiëntie kan veroorzaken in de uitvoering. De accountmanagers van Urk Werkt bevinden zich in een complexe positie doordat zij formeel in dienst zijn van Concern voor Werk, maar tegelijkertijd nauw samenwerken met de gemeente Urk. Deze constructie zorgt regelmatig voor onduidelijkheid over aansturing en prioriteiten, omdat ze te maken hebben met twee verschillende managementlagen.

Dit kan leiden tot afstemmingsproblemen en inefficiënties, vooral bij het uitvoeren van trajecten en het maken van afwegingen voor maatwerk buiten CvW. Accountmanagers signaleren zelf dat zij vaak meer ondersteuning van de gemeente nodig hebben dan vanuit CvW mogelijk is. Deze situatie benadrukt de noodzaak om duidelijke rolverdelingen te creëren en de regie beter af te stemmen, bijvoorbeeld via een fysiek werkcentrum waarin alle disciplines samenkomen.