Kadernota 2027

1

Kadernota 2027

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave .......................................................................................................................3 Algemene inleiding .................................................................................................................4 Samenvatting .........................................................................................................................6 Uitgangspunten bij Kadernota 2027 .........................................................................................9 Inleiding ..............................................................................................................................9 Grote opgaven ......................................................................................................................10 Dilemma's ........................................................................................................................12 Financiële ontwikkelingen .....................................................................................................17 Actualiteit voorjaarsnota ...................................................................................................17 Algemene reserve ..............................................................................................................17 Financieel technische uitgangspunten Kadernota

...............................................................18 Onzekerheden...................................................................................................................18 Financieel beeld na Kadernota 2027 ......................................................................................19 Financieel beeld kadernota ...................................................................................................20 Proces totstandkoming Kadernota 2027 ................................................................................22 Opbouw kadernota ............................................................................................................23 Autonome ontwikkelingen .................................................................................................23 Recapitulatie voorstellen ...................................................................................................26 Programma's ........................................................................................................................27 Ontwikkelingen programma Basis op orde ..........................................................................28 Ontwikkelingen programma Wonen ...................................................................................31 Ontwikkelingen programma

Werken...................................................................................35 Ontwikkelingen programma Leven .....................................................................................38 Dekkingsplan ........................................................................................................................40 Lasten verlagende maatregelen .........................................................................................40 Opbrengst verhogende maatregelen ..................................................................................41 Bijlagen ................................................................................................................................42 Bijlage 1 Nieuws uit Voorjaarsnota 2026 .............................................................................43 Bijlage 2 Financieel technische uitgangspunten Kadernota .................................................46 Bijlage 3 Afwegingskader ...................................................................................................47 Bijlage 4 Overzicht bezuinigingsvoorstellen invulling taakstelling .........................................49 Bijlage 5 Voorstellen niet opgenomen in het financieel beeld van deze Kadernota ................58 Bijlage 6 Voorstellen niet meegenomen in deze Kadernota

..................................................60

3

Algemene inleiding Algemeen Urk leeft, groeit en ontwikkelt verder. Al een aantal jaar willen wij onze inwoners nog meer perspectief bieden en ruimte scheppen voor verdere ontwikkeling van Urk. Hiervoor is het van groot belang dat binnen de gemeente de basis op orde is. Met uw gemeenteraad is de afgelopen periode stilgestaan bij de financiële situatie van de gemeente Urk. Hierin is aangegeven dat onze middelen beperkt zijn en dat wij aanlopen tegen de grenzen van wat financieel mogelijk is. Tegelijkertijd zien wij de druk op de gemeente toenemen. Er wordt veel van ons gevraagd, zowel door de landelijke overheid als vanuit onze Urker gemeenschap. Steeds meer weten onze inwoners de gemeente te vinden. Dit vinden wij een goede zaak, immers de gemeente staat midden in onze samenleving en is er voor al onze inwoners. Ontwikkelingen die nu spelen, komen voort uit strategische keuzes die vaak decennia geleden zijn gemaakt. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart is het verleidelijk om alleen vooruit te kijken naar de komende vier jaar. Maar de uitdagingen waar we voor staan, vragen om een ruimere blik dan één of twee raadsperiodes. Bij het plannen van strategische keuzes is het van belang om na te denken over hoe wij willen dat Urk er over 20 tot 25 jaar uitziet. We kunnen dan zeggen dat de basis goed staat, al blijft er altijd iets te verbeteren.

Programmatisch werken we verder langs drie hoofdlijnen: een weerbare samenleving, geboden perspectief en (ruimtelijke) ontwikkeling. Daarbij beantwoorden we steeds de vraag: Hoe willen we dat de Urker gemeenschap er op deze drie hoofdlijnen uitziet? In deze Kadernota werken wij dit uit in het hoofdstuk: Uitgangspunten. Financieel perspectief Bij de Begroting 2026 - 2029 is aangegeven dat wij ons bevinden in een onzekere financiële situatie waarin het financieringssysteem voor gemeenten op de proef wordt gesteld. De inkomsten vallen voor de Nederlandse gemeenten vanaf 2028 structureel lager uit, terwijl de opgave van gemeenten wordt vergroot. Ook gemeente Urk ontkomt hier niet aan. Ondanks alle inspanningen van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), is het niet gelukt de landelijke overheid te bewegen de korting op het gemeentefonds definitief ongedaan te maken. Tegelijkertijd vraagt uw gemeenteraad om intensiveringen op verschillende beleidsterreinen. Dit vraagt om focus en het maken van keuzes. Het college is deze uitdaging niet uit de weg gegaan en doet voor deze Kadernota 2027 een uitgebalanceerd voorstel dat voldoet aan de eis van een sluitend financieel beeld voor het jaar 2027. Daaraan voorafgaand maken wij de bezuinigingsopdracht uit de Begroting 2026 concreet.

Tegelijkertijd stellen wij een minimaal aantal intensiveringen voor zodat de dienstverlening aan de inwoners van Urk hoog blijft. Deze Kadernota is grotendeels opgesteld in een periode dat er coalitieonderhandelingen gaande waren. Hierdoor is deze Kadernota nog mede gebaseerd op het coalitieakkoord uit 2022 "Koersvast en eensgezind". De uitslag van de verkiezingen van 18 maart 2026 leidt tot een nieuw coalitieakkoord. Dit akkoord zal wellicht de prioritering die wij nu voorleggen bevestigen, zodat wij de toekomst met vertrouwen tegemoet blijven zien, in de wetenschap dat wij samen verder

4

bouwen aan de toekomst van Urk. Andere uitgangspunten kunnen leiden tot andere accenten. We werken deze punten verder uit in deze Kadernota en maken ze concreet in de Begroting 2027. Nieuwe ontwikkelingen Veel ambities uit het coalitieakkoord "Koersvast en eensgezind" hebben wij gerealiseerd. Voor 2027 voorzien we verdere ontwikkelingen. Het gaat om een mix van onderwerpen om de basis op orde te brengen en te houden, te investeren in het fysieke domein en sociaal sterk te blijven. Vooruitlopend op een nieuw coalitieakkoord hebben wij budgettair ruimte gereserveerd voor een mogelijke vierde wethouder gedurende de volgende raadsperiode. Wij zijn blij en dankbaar dat in onze gemeente het Woord van God leidend is bij de besluiten die genomen worden. Op basis daarvan willen wij samen verder bouwen aan de toekomst van Urk. Wij mogen onze hoop en verwachting stellen op de Heere onze God. Wij bidden en vertrouwen dat Hij ons werk zal zegenen. Burgemeester en Wethouders van Urk, B. Jaspers Faijer, burgemeester S. Roest, gemeentesecretaris

5

Samenvatting

Urk is volop in beweging. Budgettair varen wij scherp aan de wind. In 2026 hebben wij stappen gezet om binnen de beperkte financiële ruimte nadere keuzes voor te stellen. Wij hebben hierbij in 2026 een mix van maatregelen voorgesteld. Van het verlagen van ambities, het verlagen van lasten en tot slot het vragen van een bijdrage aan de inwoners. De gemeenteraad heeft hierbij via moties en amendementen aangegeven dat de rekening zo min mogelijk bij de inwoners mag worden neergelegd. Bezuinigingen 2027 ingevuld In deze Kadernota 2027 zijn voorstellen geformuleerd om de algemene taakstelling uit de Begroting 2026 concreet te maken. Hierbij is het ons gelukt om binnen de bestaande budgetten de volledige taakstelling voor 2027 te concretiseren. Voor de jaren 2028 en verder zijn wij hard op weg. De concrete bezuinigingen doen pijn in de organisatie en sommige voorstellen gaan door de grens van het afwegingskader dat als uitgangspunt is aangenomen. Echter hiermee vullen wij de taakstelling in. Verder schaven is niet meer mogelijk Tegelijkertijd maken wij ons zorgen omdat het financieel beeld structureel negatief is en negatiever wordt. Met veel moeite krijgen wij de Begroting voor 2027 en 2028 sluitend, echter met de invulling van de bezuinigingstaakstelling zien wij dat er een eind is gekomen aan het verlagen van kosten.

Wij komen tot de conclusie dat verder schaven niet meer mogelijk is. Wij stellen voor om keuzes te maken. Daarom leggen wij u een aantal dilemma's voor, die met name op langere termijn gevolgen hebben voor het financieel beeld. Weinig ruimte voor tariefsverhoging Wij hebben aandachtig geluisterd naar de beraadslagingen rondom de Kadernota 2026 en de Begroting 2026. Wij concluderen dat er weinig ruimte is voor een verdere verhoging van de lasten voor de inwoner. Nieuw voor oud nagenoeg bereikt Ondanks dat wij heel terughoudend zijn geweest met voorstellen voor nieuw beleid, ontkomen wij niet aan een aantal bijstellingen van budgetten die noodzakelijk zijn. Dit kost geld. Wij hebben getracht dit op te vangen via het principe 'nieuw voor oud'. We zien dat dit niet helemaal lukt. Vandaar dat een bescheiden tariefvoorstel is geformuleerd. Wij willen een niet al te groot tekort in 2030 Voor 2027 en 2028 kunnen wij u, met veel moeite, een sluitende Begroting aanbieden. Voor de jaren tot 2030 ontstaat een negatief financieel beeld. Wanneer we kijken naar de periode na 2030 zien wij, bij ongewijzigd beleid, een verdere verslechtering van de financiële situatie. Om een niet al te groot tekort in 2030 te bereiken, adviseren wij een aantal in het verleden genomen (majeure) besluiten te temporiseren of te heroverwegen.

In deze Kadernota nemen wij u mee in de grote opgaven die voor ons liggen en hebben wij dilemma's geformuleerd. Alles overwegende stellen wij hierin een aantal keuzes voor. Het gevolg hiervan is dat geplande investeringen later of niet worden gedaan. Dit heeft gevolgen voor de begrote rentelasten. Deze vallen gedeeltelijk vrij. Deze dragen bij aan het sluitend maken van de Begroting over 2027 en 2028. Nieuwe methodiek investeringen Parallel aan de Kadernota stellen we een nieuwe manier van kredietverstrekking voor. In deze methode ramen we meteen de beheerlasten wanneer we een krediet beschikbaar stellen. Ook indexeren we de investeringsbedragen van projecten die eerder planmatig zijn opgenomen. In

6

deze Kadernota verwerken we dat nog niet. De financiële gevolgen werken we verder uit bij de Begroting. Meerjarig financieel gezonde gemeente In deze Kadernota besteden wij aandacht aan het op de juiste hoogte brengen van bestaande budgetten, waarbij wij oog hebben voor onzekerheden die zich voordoen en waarvoor wij onze ogen niet sluiten. Deze hebben wij benoemd in het hoofdstuk Onzekerheden. Urk is een gemeente met ambities en wij willen er ook op de lange termijn voor onze inwoners zijn. Daarvoor hebben wij bij de Uitgangspunten een eerste aanzet gegeven van een beeld van Urk over 25 jaar. Om dat beeld te realiseren vereist dat keuzes op de korte en lange termijn. Bij de programma’s ziet u de onderwerpen waarvoor wij, ondanks de beperkte middelen, toch geld uit willen trekken.

Standen Kadernota (x € 1.000)

2027

2028

2029

2030

2

335

438

-394

Amendementen op de Begroting

-ㅤ

-ㅤ

-ㅤ

-ㅤ

Raadsbesluiten na vaststellen Begroting

-25

-23

-29

215

Taakstelling

-800

-1.600

-1.600

-1.600

Invulling taakstelling

790

1.144

1.206

1.206

Nog in te vullen taakstelling

10

456

394

394

Beginstand Kadernota

-23

312

409

-179

Autonome ontwikkelingen

-336

-3

-442

-522

Intensiveringen programma basis op orde

-245

-405

-365

-325

Intensiveringen programma wonen

-92

-439

-636

-613

Intensiveringen programma werken

25

-48

-585

-1.023

Intensiveringen programma leven

-88

-88

-88

-88

Tussenstand Kadernota

-759

-671

-1.707

-2.750

2027

2028

2029

2030

Lasten verlagende maatregelen

628

960

192

200

Opbrengst verhogende maatregelen

190

190

190

191

Eindstand Kadernota

60

479

-1.325

-2.359

Originele Begroting

Hoe betalen we dit? (x € 1.000)

7

De financiële situatie maakt het nodig dat we voorzichtig zijn. Al de intensiveringen die worden voorgesteld leveren op de lange termijn voordelen op. Zelfs met deze bescheiden plannen ontkomen wij er niet aan om een extra bijdrage van onze inwoners te vragen. Dat doen wij niet zomaar en ook niet zonder eerst naar onszelf te kijken. Een gedeelte van de financiële dekking wordt opgebracht door het niet volledig toepassen van indexering van budgetten. In feite is dit opnieuw een bezuiniging op de bestaande budgetten. Op deze wijze kan een extra bijdrage van de inwoners van Urk tot een minimum worden beperkt. Conclusie vanuit de Voorjaarsnota 2026 Een eerste voorzichtige conclusie uit de Voorjaarsnota 2026 vanuit het Rijk is dat er geen structurele verbetering van het financieel beeld te verwachten is. Er worden geen extra gelden toegevoegd voor de structurele componenten in de jeugdzorg en er worden bezuinigingen ingeboekt op de huishoudelijke zorg vanaf 2029, terwijl de maatregelen die deze bezuinigingen moeten opleveren nog niet bekend zijn. Hierdoor kunnen wij onvoldoende toetsen of deze bezuinigingen realistisch en haalbaar zijn. Wij blijven ons, met de VNG, dan ook zorgen maken over het financieel beeld vanaf 2028.

8

Uitgangspunten bij Kadernota 2027 Inleiding Urk heeft een unieke identiteit. Wij zijn trots op ons dorp, het voormalige Zuiderzee-eiland. Ruim 1000 jaar overleeft en voert de Urkse bevolking strijd tegen het water. Dat maakt de Urkers tot doorzetters, die iedere uitdaging aangaan. Urkers zijn een ondernemend volk, ze benutten iedere kans die hen gegeven wordt. Urk is allang geen eiland meer. Het dorp heeft zich de afgelopen decennia ontwikkeld tot een gemeente met een grote handelsen ondernemersgeest, vooral in de internationale vissector. Urk en visserij zijn al eeuwen met elkaar verbonden. De onderlinge band tussen Urkers is sterk, de familiebanden zijn hecht. De kerk, hobbyclubs en (sport)verenigingen zijn belangrijke ontmoetingsplekken. De cultuur is sterk op de gemeenschap gericht, met sterke familiebanden. Voor de kwetsbaren en ouderen in de samenleving wordt goed gezorgd. De inwoners van Urk vormen altijd en overal met en voor elkaar een veilig vangnet. Urk is een prachtige gemeente om in te wonen, te werken en te recreëren. Wat willen we behouden en beschermen? Om Urk ook in de toekomst de gemeente te laten zijn waar wij goed kunnen leven, werken en wonen is het nodig op een gestructureerde wijze naar de toekomst te kijken. Wij willen ingrijpende besluiten kunnen staven door een visie die wij hebben op de toekomst.

Zeker in een toekomst waarin wij meer en meer de randen van onze budgettaire mogelijkheden ervaren. Een belangrijke bouwsteen voor deze toekomstgerichte benadering vormt het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut uit 2023. In dit onderzoek is gebruik gemaakt van landelijke en lokale cijfers, beleidsdocumenten en gesprekken met inwoners, medewerkers en bestuurders van de gemeente Urk. Uit deze analyse komt naar voren dat Urk een sterke en hechte gemeenschap is, maar tegelijkertijd voor een aantal samenhangende maatschappelijke opgaven staat. Drie hoofdopgaven voor Urk Het Verwey-Jonker Instituut benoemt drie hoofdopgaven die richtinggevend zijn voor de ontwikkeling van Urk richting 2050: 1. jongeren perspectief bieden; 2. weerbaarheid versterken; 3. ruimte geven aan de ontwikkeling van Urk. 1. Jongeren perspectief bieden Urk kent veel opgroeiende jongeren. Jongeren voelen zich sterk verbonden met Urk en willen hier graag blijven. Wel zijn er verschillende belemmerende factoren. Zo bestaat de indruk dat de ouderbetrokkenheid niet altijd even hoog is. Ook starten jongeren eerder met alcoholgebruik en roken en komt dit meer dan gemiddeld voor. Daarnaast zijn er op Urk veel praktisch opgeleide jongeren. Theoretisch onderwijs wordt niet altijd gestimuleerd en eerder beginnen met werken om geld te verdienen, is aantrekkelijk.

Dit terwijl de vraag naar theoretisch geschoold personeel op Urk toeneemt. Daarom blijft investeren in onderwijs, ontwikkeling en toekomstperspectief voor jongeren belangrijk.

9

2. Weerbaarheid versterken Urk kent een hechte gemeenschap. Dat heeft veel positieve kanten, maar het maakt ook dat minder positieve dynamieken sterker kunnen doorwerken. Zo kan groepsdruk op individuen ontstaan. Het versterken van de weerbaarheid van inwoners en gemeenschap blijft daarom belangrijk. Het Verwey-Jonker Instituut vraagt daarbij aandacht voor thema’s als sociale ondermijning, de uitgaanscultuur en de relatie met de buitenwereld, waaronder ook de rol van de media. Daarnaast blijft aandacht nodig voor de kwetsbaarheid voor criminele ondermijning. De druk op de visserijsector speelt hierbij ook een rol. 3. Ruimte geven aan de ontwikkeling van Urk Op Urk wordt de beschikbare ruimte als knellend ervaren. Dit heeft een historische oorsprong vanuit het voormalig eiland.Door de sterke groei van inwoners en economie neemt de druk op de ruimte verder toe. Hierdoor staat de beschikbaarheid van (betaalbare) woningen, bedrijfsgronden en voorzieningen onder druk. Ook is de ruimte voor groen en speelvoorzieningen beperkt. Daarnaast blijven bereikbaarheid en de afstand tot voorzieningen als gezondheidszorg, cultuur en uitgaan aandacht vragen. De drie hoofdopgaven hangen nauw met elkaar samen en vragen om samenhangende keuzes richting 2050.

Grote opgaven

Voor onze gemeente – en vele andere in Nederland – wordt het opstellen van een sluitende Begroting in meerjarenperspectief steeds uitdagender. Waar gemeenten verantwoordelijk zijn geworden voor de steeds meer uitvoerende taken op het gebied van onder meer jeugdzorg, participatie en het sociaal domein, blijft een passende vergoeding vanuit het Rijk achter. Ondanks dat hier via de VNG al veelvuldig aandacht voor is gevraagd bij het kabinet, heeft dit nog niet geleid tot een structurele correctie van het gemeentefonds die de zogenoemde ‘taken’ en ‘knaken’ weer meer in balans brengen. Dit dwingt ons tot het maken van keuzes. Bij het maken van de keuzes laten wij ons leiden door de beantwoording van de vraag, waar wij willen zijn in 2050. De weg naar 2050 is geen rechte lijn naar een vooraf gedetailleerd eindpunt. De weg ligt bezaaid met uitdagingen, kansen, bedreigingen, beloftes, tegenslagen en ravijnen. Onze taak is het om het oog te blijven houden op ons uiteindelijke doel van een gezond, veilig en kansrijk Urk. Uw taak is het om het college scherp te houden en te bepalen of wij met de juiste onderwerpen bezig zijn. Om inzicht te geven in de grote opgaven die voor ons liggen worden deze opgepakt via de bestuurlijke programma's en twee overkoepelende programma's DURF en ruimte voor groei.

Binnen de bestuurlijke programma's hebben wij ruimte gemaakt om een doorkijk te geven naar 2050. Programma DURF DURF bouwt voort op de kracht van de Urker gemeenschap en speelt daarmee een belangrijke rol in het toekomstbestendig maken van het dorp. De analyse van het Verwey-Jonker Instituut laat zien dat de opgaven rondom weerbaarheid, perspectief voor jongeren en de ontwikkeling van Urk sterk met elkaar samenhangen en vragen om een gezamenlijke en duurzame aanpak. 10

Tegelijkertijd hebben jongeren te maken met steeds complexere uitdagingen, zoals mentale druk, middelengebruik en uiteenlopende verwachtingen vanuit verschillende leefwerelden. Deze uitdagingen zijn niet tijdelijk, maar zullen ook richting 2050 blijvend aandacht vragen. Juist in deze opgaven ligt de meerwaarde van DURF: het programma verbindt domeinen, partners en initiatieven en draagt bij aan een verschuiving van achteraf ingrijpen naar preventief versterken. Door samenwerking te stimuleren tussen ouders, scholen, kerken, verenigingen en professionals wordt de verantwoordelijkheid voor het opgroeien van jongeren breed in de gemeenschap verankerd. Deze focus op preventie en samenhang vergroot de weerbaarheid van jongeren en zorgt voor een meer eenduidige en ondersteunende omgeving in alle leefgebieden. Daarmee levert DURF een belangrijke bijdrage aan een gezond, veilig en kansrijk Urk richting 2050 Programma Ruimte voor groei De Gemeente Urk staat voor een periode van voortdurende en snelle groei, zowel in bevolking als in economie. Met een verwachte stijging van het aantal inwoners van 22.000 in 2024 naar 26.500 in 2040, naar 30.000 in 2050 en een significante toename in werkgelegenheid, is de noodzaak voor (nieuwe) woon- en werkgebieden groter dan ooit. De afgelopen jaren stagneerde de ontwikkeling van de verschillende gebieden.

Veel jongeren op Urk willen op Urk blijven wonen als ze volwassen worden. Voor een positief perspectief van jongeren is het ook van belang om zicht te blijven houden op een betaalbare, eigen plek. Gezien de grote aantal jongeren levert dat een forse opgave op. Voor Urk is het onder andere daarvoor essentieel om ruimte te hebben voor woningbouw. We werken dan ook aan het realiseren van een prettige woon- en leefomgeving. Met voldoende passende huisvesting, maatschappelijke voorzieningen en een sterk sociaal en cultureel leven. Dit naast de benodigde ruimte andere functies, als bedrijvigheid en recreatie. Dilemma's Wij voorzien dat, bij ongewijzigd beleid, wij meer geld uit moeten geven dan dat onze portemonnee diep is. Dit hoort niet bij de Urker mentaliteit en het financieel beheer dat de gemeente Urk wenst te voeren. Maatregelen zijn pijnlijk maar noodzakelijk. Wij maken deze keuzes niet zonder goed na te denken welke maatregelen bijdragen aan ons uiteindelijke doel in 2050 en hiervoor nu nodig zijn, of wellicht wat later kunnen. De keuzes die wij voorleggen, maken wij weloverwogen om op de lange termijn de samenleving van Urk beter te faciliteren en om Urk ook in de decennia na nu het aantrekkelijk dorp te laten zijn, waarbij hetgeen waar wij zo trots op zijn behouden is en blijft. Vanuit dat perspectief hebben wij dilemma's beoordeeld en onderwerpen afgewogen.

11

Dilemma's Inleiding Na verwerking van de laatste circulaires vanuit het Rijk blijkt dat wij over de jaren na 2028 aanzienlijk minder geld vanuit het gemeentefonds tegemoet mogen zien. Tegelijkertijd heeft uw gemeenteraad ingestemd met een aantal majeure voorstellen die langjarig onze bestedingsruimte inperken. Wanneer alle plannen doorgang vinden, ontstaat een langjarig nadelig saldo, met financiële gevolgen voor de inwoners van Urk. Vandaar dat het college een aantal dilemma's heeft benoemd en integraal in deze Kadernota heeft opgenomen. Bij alle genoemde dilemma's wordt uiteindelijk een voorstel gedaan voor temporiseren, heroverwegen of alsnog door te gaan. Toelichting per onderwerp Dilemma 1. Ontvangst middelen uit het gemeentefonds Middelen gemeentefonds: Ravijnjaar Bij de Voorjaarsnota 2025 van het Rijk werd aangegeven dat er miljarden euro's beschikbaar zouden worden gesteld aan de gemeenten. Helaas waren deze gelden slechts beschikbaar tot het jaar 2027. De problemen in de jaren daarna zijn niet opgelost. Concreet wordt zelfs een meer negatief effect berekend. De oplossing van het "ravijnjaar" bleek niet echt een oplossing. Bij een volledig teniet doen van het ravijnjaar kan gemeente Urk rekenen op een hogere bijdrage van ongeveer € 1,5 miljoen vanuit het gemeentefonds.

Middelen gemeentefonds: Verdelingssystematiek Enkele jaren geleden is gestart met het vernieuwen van de methode op welke wijze de opbrengsten vanuit het gemeentefonds eerlijker over de gemeenten konden worden verdeeld. Uit deze nieuwe verdeling ontstonden gemeenten die op een hogere bijdragen zouden kunnen rekenen (voordeelgemeenten) en gemeenten die een lagere bijdrage moesten vrezen (nadeelgemeenten). Als gevolg van grote protesten vanuit nadeelgemeenten is een ingroeitraject afgesproken waarbij de scherpe kantjes van de invoering van deze nieuwe systematiek werden afgehaald. In 2027 vindt een evaluatie plaats van de systematiek en wordt besloten over de volledige invoering. De nadeelgemeenten hebben zich verenigd en zijn druk bezig met lobbyen voor afschaffing van de nieuwe systematiek, dan wel het verzachten van de pijn, door middel van het niet volledig doorvoeren. Gemeente Urk is een voordeelgemeente. Bij volledig invoering ontvangen wij € 2,9 miljoen structureel meer. In het regeerakkoord is geen voorstel gedaan om het ravijnjaar te repareren. De financiële prioriteiten liggen op andere terreinen. Daarnaast zijn er relatief veel nadeelgemeenten en minder voordeelgemeenten. Ook is de lobby van de nadeelgemeenten sterker. Alles overwegende verwachten wij voor zowel het ravijnjaar als de herverdelingssystematiek geen extra middelen.

Advies van de Raad voor het openbaar bestuur Op 1 april 2026 heeft de Raad voor het openbaar bestuur (ROB) haar advies in het kader van de herverdeling inkomsten gemeentefonds gepubliceerd. De raad adviseert op dit moment alleen

12

positief over de voorstellen voor de OZB-tarieven en voor de wijze van berekenen van de huishoudens met een laag inkomen. De vorige herverdeling, uit 2023, is nog niet helemaal doorgevoerd. De nieuwe voorstellen van de minister en de staatssecretaris bevestigen de uitkomsten van die vorige herverdeling echter niet. De beoogde verdeling uit 2023 is daarmee van tafel. Daarom vindt de ROB het niet verstandig om nu de herverdeling uit 2023 te vervolgen. Het is beter om volgend jaar de huidige verdeling aan te houden, plus de voorstellen waar de ROB positief over adviseert. Indien de huidige verdeling wordt teruggedraaid neemt de ontvangst uit het gemeentefonds met ongeveer € 1.6 miljoen af. Een positief punt in het advies is dat de ROB de minister en staatssecretaris adviseert om voor het opstellen van nieuwe verdeelvoorstellen vooral ook gebruik te maken van de kennis die gemeenten, kennisinstellingen, praktijkdeskundigen en ook inwoners hebben van verschillende beleidsterreinen. Bij de voorstellen die voorlagen zijn deze nog niet goed genoeg benut. Daarnaast zijn goede bestuurlijke keuzes nodig. De verdeling kan niet alleen gebaseerd worden op statische berekeningen. Dilemma 2: Cofinanciering Havenkades In de kadernota 2027 die nu voorligt is rekening gehouden met een totale investering van € 22 miljoen. Bij de berekening hiervan is uitgegaan van kengetallen.

Gezien de vele onzekerheden en nabijheid van oude bouwwerken en nabijheid van hoofdwaterkeringen is er een reële kans dat we geconfronteerd worden met hogere bouwkosten dan deze investering van € 22 miljoen. In het financieel beeld zijn de kapitaallasten van dit bedrag totaal voor rekening van de gemeente Urk voorzien. Getracht wordt om aanvullende financiers te vinden waardoor de gemeente Urk niet alleen voor deze grote investering staat. Wij denken hierbij aan het waterschap, de provincie en het Rijk. In het financieel beeld hebben wij nog geen cofinanciering opgenomen. Aangezien ontvangst onzeker is, is dit onderwerp opgenomen zowel bij de onzekerheden als bij de dilemma's. Wij voeren een lobby om aan te haken bij gemeenten met dezelfde problematiek zoals Terschelling en andere havengemeenten. Daarnaast trekken wij samen op met het waterschap, de provincie en het Rijk. Dilemma 3: Integraal Huisvestingsplan onderwijshuisvesting tweede tranche Uw gemeenteraad is akkoord gegaan met het integraal huisvestingsplan onderwijshuisvesting. Dit plan is onderverdeeld in drie tranches. De financiële vertaling van tranche één heeft plaatsgevonden bij de begroting 2026. Dit is waarbij deze zijn verwerkt in het financieel beeld.

Er zijn reeds drie kredieten verstrekt en bij deze kadernota treft u de aanvraag voor een voorbereidingskrediet voor de laatste twee onderdelen van de eerste tranche aan. Het Integraal huisvestingsplan onderwijshuisvesting (IHP) tweede tranche heeft een investeringsomvang van ruim € 53 miljoen. De derde tranche heeft een omvang van minimaal € 13,5 miljoen. De kapitaallasten voor tranche twee bedragen in totaal € 2,6 miljoen per jaar en zijn nog niet opgenomen in de begroting. De financiële omvang van dit plan legt een aanzienlijk beslag op de toekomstige begrotingsruimte, met name in de periode na 2031. Tegelijkertijd is het van belang te onderstrepen dat deze investeringen voortkomen uit een noodzakelijke opgave. De gemeente heeft een wettelijke zorgplicht voor adequate onderwijshuisvesting en staat mede door groei en veroudering van gebouwen, voor een substantiële vernieuwings-/ uitbreidingsopgave. Goede,

13

duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen zijn randvoorwaardelijk voor de kwaliteit van het onderwijs en de ontwikkeling van de jeugdigen. Daarom wordt onderzocht op welke wijze de totale investeringsomvang kan worden verlaagd of gefaseerd (getemporiseerd), zonder afbreuk te doen aan deze noodzakelijke kwaliteitsslag. Het uitgangspunt blijft dat iedere leerling op Urk kan beschikken over een passende, veilige en toekomstbestendige leeromgeving. Dilemma 4: Sporthal Zeeheldenwijk (De Compagnie) De gemeente Urk investeert in een nieuw te bouwen sporthal (de Compagnie) in de Zeeheldenwijk. Inmiddels bevindt het project zich in een vergevorderd stadium. De aanbestedingsfase is weliswaar nog niet volledig afgerond, maar er zijn al substantiële kosten gemaakt en zichtbare stappen gezet, waaronder het plaatsen van het bouwbord om inwoners te informeren. Daarnaast is de druk op de capaciteit voor het bewegingsonderwijs onverminderd hoog. Zonder realisatie van deze sporthal kan niet worden voldaan aan de wettelijke eisen voor het aantal uren bewegingsonderwijs. De nieuwe sporthal in de Zeeheldenwijk levert hierin een essentiële bijdrage. Ook zijn er richting verenigingen concrete gesprekken gaande over het gebruik van de sporthal.

Het niet doorgaan of uitstellen van de bouw of het aanpassen van het plan zouden deze gesprekken onder druk zetten en leiden tot aanzienlijke maatschappelijke en bestuurlijke gevolgen. Dilemma 5: Ver-/nieuwbouw Gemeentewerf Uw raad heeft onlangs het investeringskrediet van € 11,8 miljoen (incl. btw) voor de nieuwbouw van de gemeentewerf vastgesteld, met structurele kapitaallasten van ruim € 500.000 per jaar. Daarmee lijkt een langlopend discussie te zijn afgerond. Tegelijkertijd is de realisatie nog niet aanbesteed. Er zijn tot de aanbesteding wel onomkeerbare verplichtingen aangegaan c.q. kosten gemaakt, zoals architectenbureau en verschillende andere technische adviesbureaus. Wij zien echter aanleiding om pas op de plaats te maken. Niet omdat er geen opgave ligt – integendeel, de huidige gemeentewerf is aantoonbaar aan verbetering toe en verder uitstel van onderhoud is niet verantwoord – maar omdat de gekozen oplossingsrichting heroverweging verdient. De beoogde nieuwbouwlocatie kent inmiddels reële risico’s. Netcongestie kan de energievoorziening beperken en daarmee de bedrijfsvoering raken. Ook de aansluiting op het waternet is onzeker en kan leiden tot extra kosten en vertraging. Deze externe factoren waren in eerdere afwegingen minder nadrukkelijk in beeld.

Daartegenover staan alternatieven die eerder al in beeld zijn geweest, zoals vernieuwbouw op de huidige locatie of het gefaseerd verbeteren en daarmee uitstellen van verplaatsing. Deze varianten laten zien dat vergelijkbare functionele kwaliteit mogelijk is tegen substantieel (ca. 30 tot 35 %) lagere investeringslasten, zij het met andere keuzes in fasering en scope. Het is daarbij van belang te onderkennen dat een lagere investering niet automatisch leidt tot lagere kapitaallasten. Bij kortere afschrijvingstermijnen (10–20 jaar) blijven de jaarlijkse lasten fors. Omgekeerd geldt dat wanneer op de huidige locatie wordt geïnvesteerd, dit alleen zinvol is

14

als de werf weer voor de lange termijn (circa 40 jaar) toekomstbestendig wordt gemaakt. Onderzoek zal moeten uitwijzen wat de optimale periode is. Het raadsvoorstel dat u separaat zal worden toegezonden zal hierin uitsluitsel geven. Dilemma 6: Verzelfstandigen van onderdelen van de gemeente Bij de kadernota 2026 is een voorstel geformuleerd om delen van de organisatie een andere juridische vorm te geven dan wel te verzelfstandigen. De verandering van een juridische vorm zou extra financiering mogelijk kunnen maken die niet mogelijk zijn wanneer het hier om onderdelen van de gemeente betreft. Dit heeft ertoe geleid dat nu een onderzoek wordt uitgevoerd voor de verzelfstandiging van het museum. Naast dat incidenteel onderzoeksgeld noodzakelijk is, is het de vraag of een verzelfstandigd onderdeel zonder financiële steun van de gemeente kan. Het college wil dit graag onderzoeken, echter in deze kadernota is nog geen onderzoeksgeld opgenomen. Conclusie Extra ontvangsten Uw college heeft alle dilemma's overwogen en komt tot de conclusie dat wij onze plannen moeten maken op basis van de bijdragen vanuit het gemeentefonds zoals dat voor 2028 is berekend. Wij voorzien helaas geen extra middelen als gevolg van het terugdraaien van het ravijnjaar en het volledig doorvoeren van de herverdelingssystematiek. Daarvoor achten wij de tegenwind te fors.

Dit betekent niet dat wij niet zullen blijven strijden voor een rechtvaardige verdeling van de middelen dat het Rijk beschikbaar stelt. Het advies dat de Raad voor het Openbaar Bestuur geeft onderschrijven wij van harte. Wij stellen graag onze kennis en kunde beschikbaar voor een rechtvaardige verdeling van de middelen uit het gemeentefonds. Wij concluderen ook dat wij vol moeten inzetten op verkrijging van extra middelen in het kader van cofinanciering voor het herstel van de havenkades. Wij starten een lobbytraject en trekken samen op met bijvoorbeeld Terschelling, maar ook andere havens. Het voeren van een lobby is een speciaal vak en hiervoor zullen wij extra specialisten inhuren. Wij gaan op zoek naar meerdere bronnen die ons kunnen helpen bij het verkrijgen van extra middelen. Integraal huisvestingsplan onderwijshuisvesting Het is de taak van de gemeente om te zorgen voor een goede en adequate huisvesting voor het uitvoeren van de onderwijstaak. Dit is een goede taak en hiervoor blijven wij vol aanspreekbaar. Wij blijven ervoor zorgen dat de schoolgebouwen goed onderwijs mogelijk blijven maken. Tegelijkertijd onderzoeken wij de mogelijkheden om de in de tweede en derde tranche opgenomen investeringen te temporiseren en waar mogelijk te verminderen.

Hierbij kijken wij ook naar natuurlijke vervangingsmomenten en gaan wij in overleg met schoolbesturen om te onderzoeken of opfrissen van panden mogelijkheden biedt. Sporthal Zeeheldenwijk (De Compagnie) Gelet op de stand van zaken acht het college het niet realistisch en niet doelmatig om de bouw van de sporthal op dit moment alsnog fundamenteel te heroverwegen. Hiervoor zijn we te ver in het proces en zijn de reeds gemaakte kosten te omvangrijk. Gelet op bovenstaande stelt het college daarom voor om de bouw van de sporthal in de Zeeheldenwijk op basis van het huidige plan voort te zetten. Daarbij wordt in de uitvoeringsfase

15

nadrukkelijk gestuurd op kostenbeheersing en wordt continu gemonitord of de realisatie doelmatiger kan plaatsvinden. Gemeentewerf Het college stelt voor om de verschillende scenario’s opnieuw, integraal en vergelijkend te laten doorrekenen en te beoordelen op risico’s, flexibiliteit en toekomstbestendigheid. Daarbij wordt tevens onderzocht of de gemeentewerf breder kan worden ingezet, bijvoorbeeld door ruimte te bieden aan kleinschalige bedrijvigheid. Dit kan leiden tot een betere businesscase door het genereren van aanvullende inkomsten en efficiënter ruimtegebruik. Concreet betekent dit dat de uitvoering van het huidige krediet wordt aangehouden. Uw raad ontvangt bij de begroting 2027 dan wel bij de kadernota 2028 een herijkt voorstel, inclusief heldere keuzemogelijkheden en de daarmee samenhangende financiële consequenties. Dit heeft gevolgen voor het financieel beeld in 2027 en 2028. Bij het verschijnen van het nieuwe plan worden de structurele effecten in het financieel beeld verwerkt. Verzelfstandigen van onderdelen van de gemeente Bij de begroting 2026 is geld vrijgemaakt voor het onderzoeken van de verandering van de organisatievorm van het gemeentelijk museum. Wij willen afwachten tot de resultaten bekend zijn en hiervan leren. Vandaar dat wij nu nog afzien van verdere verzelfstandiging van organisatieonderdelen.

16

Financiële ontwikkelingen Actualiteit voorjaarsnota De Voorjaarsnota 2026 van het Rijk is op 27 maart 2026 gepubliceerd en geeft een vooruitblik op de Rijksbegroting voor de komende jaren. Over de gevolgen worden de gemeenten geïnformeerd via de Meicirculaire 2026. In deze paragraaf beperken wij ons tot wat het financieel beeld van de Voorjaarsnota laat zien. De aanpassingen in de Voorjaarsnota laten vooral een aantal correcties zien op eerdere jaren. Schoonheidsfouten worden gecorrigeerd. De meest in het oog springende aanpassing is de aanpassing op de huishoudelijke hulp. Dit moet voor het Rijk ruim € 1 miljard opleveren. Onduidelijk is nog wat dit concreet voor gemeenten inhoudt. Zoals ieder jaar wordt gewacht met het aanbrengen van mutaties totdat de cijfers van de Meicirculaire bekend zijn. Wel bespreken wij op hoofdlijnen de onderwerpen waarover het Rijk besluiten heeft genomen. In de bijlage is een nadere toelichting op de plannen opgenomen. Algemene reserve De stand van de algemene reserve (vrije deel) op 1 januari 2026 bedroeg € 11,821 miljoen. Uit de geraamde en verwachte toevoegingen aan en beschikkingen over de reserve in 2026 blijkt dat de reserve op 1 januari 2027 ongeveer even groot zal zijn. In de jaren na 2027 zijn er mutaties van de reserve in het meerjarenperspectief opgenomen.

Dat betekent dat de reserve niet volledig beschikbaar, maar wel voldoende, is voor het opvangen van risico’s (weerstandscapaciteit) en het eenmalig afdekken van begrotingstekorten zoals die naar verwachting blijken uit het meerjarenperspectief in de begroting 2027 - 2030. Naast de algemene reserve (en de ruimte in de Begroting en de onbenutte belastingcapaciteit) behoren de volgende reserves eveneens tot de algemene weerstandscapaciteit. Deze reserves worden tevens gebruikt om mee- en tegenvallers van een aantal specifieke onderdelen van de Begroting te egaliseren. Weerstandscapaciteit (x € 1.000)

1-1-2026

Algemene reserve

11.821

Bestemmingsreserves Reserve Participatie en Sociaal Domein

5.617

Stelpost onvoorziene uitgaven

0

Onbenutte belastingcapaciteit

268

Reserve Grondzaken

2.747

Subtotaal

20.453

17

Financieel technische uitgangspunten Kadernota Bij het opstellen van deze Kadernota hebben wij een aantal financieel technische uitgangspunten geformuleerd. Het betreft uitgangspunten rondom inflatie, investeringen, rente, personeelslasten en een nieuwe methode rondom investeringen. In bijlage 2 bij deze Kadernota hebben deze nader toegelicht. Onzekerheden Bij het opstellen van deze Kadernota zijn vier onderwerpen opgenomen die nog niet zeker zijn, maar wel een mogelijk groot financieel belang met zich meebrengen. Wij benoemen hier de onderwerpen waarbij wij onzekerheden zien. Wanneer een onzekerheid zich voordoet betekent dit dat gehandeld moet worden. Met mogelijk aanvullende (financiële) maatregelen en gevolgen. In deze Kadernota volstaan wij met het benoemen van de onzekerheid. Bij de Begroting informeren wij u nader over onderstaande onderwerpen. Stijgende kosten jeugdzorg De kosten voor jeugdzorg blijven naar verwachting de komende jaren nog stijgen. Hoewel wordt ingezet op maatregelen om deze kosten te beheersen en verdere stijging af te vlakken, is bekend dat effecten hiervan pas op middellange termijn zichtbaar worden en niet direct leiden tot een sterke afname van de kostenstijging. Als de beoogde ontwikkeling achterblijft, kan dit leiden tot aanvullende financiële druk. Dit vraagt om actieve monitoring en tijdige besluitvorming over mogelijke bijsturing.

Cofinanciering Herstel havenkades In de Kadernota 2027 die nu voorligt is rekening gehouden met een totale investering van € 22 miljoen voor het herstel van de havenkades. In het financieel beeld zijn de kapitaallasten van dit bedrag totaal voor rekening van de gemeente Urk voorzien. Getracht wordt om aanvullende financiers te vinden waardoor de gemeente Urk niet alleen voor deze grote investering staat. Wij denken hierbij aan het waterschap, de provincie en het Rijk. In het financieel beeld hebben wij nog geen cofinanciering opgenomen. Aangezien ontvangst onzeker is, is dit onderwerp opgenomen bij de onzekerheden. Vernieuwen Beleidsplan Integraal Beheer Openbare Ruimte 2022-2027. We vernieuwen het IBOR periodiek. Vernieuwing staat voor 2027 gepland. We verwachten dat de budgetten voor het huidige IBOR niet toereikend zijn. We weten op dit moment nog niet wat de financiële impact is. Gezien de inflatie in eerdere jaren in de sector grond, weg- en waterbouw voorzien wij een stijging van de benodigde budgetten. Een extra uitdaging is het feit dat werkzaamheden op projecten waarbij kabels en leidingen moeten worden aangepast, de capaciteit van de ondersteunende bedrijven als een beperking wordt ervaren. Het komt geregeld voor dat vertraging in projecten ontstaat als gevolg van werkzaamheden die door deze bedrijven worden uitgevoerd.

Vandaar dat wij dit onderwerp opnemen bij de onzekerheden. Bijdrage investering Spuiweg In het kader van de ontsluiting van noordelijk Flevoland wil provincie Flevoland in de Spuiweg investeren. Hierbij vraagt de provincie een bijdrage in de investering van de gemeenten. Deze investering is hoger dan het bedrag dat in een eerdere bestuursovereenkomst is opgenomen. Ook wanneer hiervoor een van de provincie te ontvangen subsidie wordt ingezet. Gemeente Urk heeft geen middelen om de hogere bijdrage die wordt verlangd te kunnen bieden. Met de medeoverheden wordt overlegd om tot een bevredigende oplossing te komen.

18

Financieel beeld na Kadernota 2027

In deze Kadernota worden voorstellen gepresenteerd die ook financiële gevolgen hebben voor de periode na 2030. Met de kennis van nu en rekening houdend met een beslag op de middelen voor de mogelijke financiering van de havenkades, verslechtert het financiële beeld na 2030 verder.

19

Financieel beeld kadernota

Als start voor het Kadernotaproces 2027 stellen wij de uitgangspositie vast op basis van het bestaande beleid en de lopende Begroting 2026. Op deze manier bepalen we de financiële ruimte voor de komende jaren. Onderstaande tabel geeft dit weer. Basis is het saldo van de Meerjarenbegroting 2026-2029. Vervolgens wordt rekening gehouden met reeds genomen raadsbesluiten die van invloed zijn op het financieel beeld van de gemeente Urk. Invulling taakstelling begroting 2026-2029 Alvorens de afwegingen rondom de Kadernota 2027 te starten ligt er nog een opdracht uit de Begroting 2026-2029 om een ingeboekte taakstelling vanaf 2027 concreet te maken. Bij het opstellen van de Begroting 2026-2029 is voor het prioriteren een afwegingskader gebruikt. Langs dezelfde redeneerlijn zijn de bezuinigingen ingevuld. Hierbij is ook goed geluisterd naar de argumenten die vanuit de gemeenteraad zijn aangereikt bij de kadernota 2026. Daardoor zijn bij de invulling van de bezuiniging geen voorstellen gedaan om extra lasten bij de inwoners van Urk te leggen. Wel zijn er zo mogelijk maatregelen voorgesteld die het mogelijk maken extra geld te genereren. Daarbij gebruiken we het principe dat de gebruiker betaalt. De concrete maatregelen zijn fors qua aantal. Toch willen wij u over deze maatregelen informeren. Vandaar dat wij in dit hoofdstuk volstaan met de grote lijn.

In de bijlage treft u de argumenten aan die het college in haar afwegingskader voor de Begroting 2026 heeft gebruikt. Ook lichten we de bezuinigingsmaatregelen toe. Na verwerking van de concrete bezuinigingen ontstaat de startpositie Kadernota 2027-2030. Standen Kadernota (x € 1.000)

2027

2028

2029

2030

2

335

438

-394

Amendementen op de Begroting

-ㅤ

-ㅤ

-ㅤ

-ㅤ

Raadsbesluiten na vaststellen Begroting

-25

-23

-29

215

Taakstelling

-800

-1.600

-1.600

-1.600

Invulling taakstelling

790

1.144

1.206

1.206

Nog in te vullen taakstelling

10

456

394

394

Beginstand Kadernota

-23

312

409

-179

Originele Begroting

De regels van onze toezichthouder (provincie Flevoland) geven aan dat het saldo voor het eerste jaar positief moet zijn. Echter indien dat niet zo is, dient het laatste jaar een positief saldo te vertonen. Daarnaast moet sprake zijn van een structureel sluitende Begroting, waarin structurele uitgaven worden gedekt door structurele inkomsten. Voor deze Kadernota geldt dat het jaar 2027 structureel sluitend wordt voorzien.

20

In de Kadernota is geen rekening gehouden met de gevolgen van de Voorjaarsnota 2026 van het Rijk die onlangs is verschenen. Ook met de gevolgen van de nog te verschijnen Meicirculaire 2026 is nog geen rekening gehouden. Wij informeren, zoals gebruikelijk, uw raad hierover via een aparte informatienota. U wordt geïnformeerd direct nadat deze Meicirculaire 2026 is verschenen. Op dat moment vindt een doorrekening plaats van de financiële gevolgen voor de gemeente Urk.

21

Proces totstandkoming Kadernota 2027

Na gereedkomen van de Programmabegroting 2026 is vanaf de nazomer 2025 veel werk verzet om te komen tot de Kadernota die op dit moment voorligt. Immers in de Begroting 2026 is een bezuinigingstaakstelling opgenomen die in de Kadernota 2027 zijn beslag moest krijgen. Vier stappen zijn doorlopen waarbij duidelijk werd dat het kadernotaproces een proces is geworden van het maken van keuzes. Reguliere budgetten doorgenomen Tegelijkertijd met het in kaart brengen van initiatieven heeft een analyse op de realisatie van de budgetten van de gemeente Urk plaatsgevonden. Mede op basis van de realisatie van de jaren 2020 tot en met 2025 is beoordeeld of budgetten structureel te hoog of te laag waren. De resultaten van deze analyse zijn in deze Kadernota verwerkt bij de autonome ontwikkelingen. Ingeboekte bezuinigingen gehaald Bij de Begroting 2026 is een taakstellende bezuiniging op de (enigszins beïnvloedbare) reguliere budgetten ingeboekt. Voordat het reguliere Kadernotaproces voor het jaar 2027 is opgestart, heeft een invulling van deze taakstelling plaatsgevonden. Voor 2027 hebben wij het begrote bedrag gehaald. Voor 2028 en verder zijn wij flink op weg. Bij de verdere zoektocht om de bezuinigingen te concretiseren kijken wij niet meer naar de budgetten voor het beheer in de openbare ruimte en bedrijfsvoering.

Bij het concretiseren van de bezuinigingen zijn wij uitgegaan van het afwegingskader dat bij het opstellen van de Kadernota 2026 is gebruikt. Deze uitgangspunten hebben wij in bijlage 1 opgenomen. Verandervoorstellen geformuleerd voor lagere budgetten Binnen onze reguliere werkzaamheden hebben we onderzocht of we door anders te organiseren met minder budget hetzelfde kunnen bereiken. We hebben specifiek gekeken naar de processen zoals we die binnen de gemeente Urk uitvoeren. Ook is kritisch gekeken naar de uitvoering van de budgetten en zijn bezuinigingsvoorstellen geformuleerd. De resultaten van deze analyse zijn in deze Kadernota verwerkt. Een totaaloverzicht treft u in Bijlage 4 aan. Onderwerpen in beeld gebracht We hebben al vroeg alle initiatieven die tijdens de Kadernota periode konden spelen financieel in kaart gebracht. Hierbij is vooral in kaart gebracht welk beslag de plannen op de budgetruimte van de gemeente Urk legt. De resultaten van deze inventarisatie zijn in deze Kadernota verwerkt. Voorstellen geformuleerd om inkomsten te verhogen Tot slot is onderzocht op welke wijze gemeente Urk aan haar inkomsten komt en of we deze inkomsten structureel kunnen verhogen. We onderzochten daarbij ook of we de landelijke uitgangspunten op Urk toepassen.

Daarnaast is gekeken welke maatregelen wij in de opbrengstensfeer kunnen nemen, zonder dat deze volledig bij de inwoner van Urk terechtkomen.

22

Opbouw kadernota In de Kadernota is sprake van onderwerpen die onvermijdelijk, onvoorzien, dan wel onuitstelbaar zijn en van invloed zijn op het financieel beeld van de gemeente Urk. Wij benoemen deze als autonome ontwikkelingen. Autonome ontwikkelingen In deze rubriek van onderwerpen zijn aanpassingen op het financieel beeld opgenomen die nagenoeg niet te beïnvloeden zijn, maar waar wij wel het financieel beeld op aanpassen. Onderstaand is een opsomming van onderwerpen opgenomen. Autonome ontwikkelingen (x € 1.000)

2027

2028

2029

2030

Opname Michiel de Ruyterallee in beheer

-55

-55

-55

-99

Reëel begroten: Aanpassing energiekosten aan reëel prijspeil

-300

-300

-300

-300

Ontwerpbegroting 2027 van omgevingsdienst OFGV

-34

-34

-34

-53

Terugdraaien bezuinigingsopdracht Gemeentelijke bijdrage gemeenschappelijke regelingen 2027

-216

-ㅤ

-ㅤ

-ㅤ

Reëel begroten: Hogere rechtsbijstand en lidmaatschap genootschap burgemeesters- en wethoudersvereniging

-2

-2

-2

-2

377

451

-ㅤ

-ㅤ

Reëel begroten: Verhogen budget voor uitzendingen raad

-8

-8

-9

-9

Vergoedingen commissieleden gemeenteraad

-15

-15

-15

-15

Vergoeding arbeidsongeschikheidsverzekering aan raadsleden

-19

-19

-19

-19

Reëel begroten: Budget zwembad op peil brengen

-40

-40

-40

-40

Reëel begroten: Aanpassing budget bouw- en woningtoezicht

-68

-68

-68

-68

Reëel begroten: Aanpassen huur naar aanleiding van realisatie gymnastiekgebouw de Nagel

-6

-6

-6

-6

Wijziging pensioenvoorziening wethouders (APPA)

-2

62

62

62

Reëel begroten: Budget bedrijfsvoering

-161

-178

-161

-178

Reëel begroten: Diverse kleine aanpassingen in de formatie

-110

-110

-110

-110

Reëel begroten: Budget bijdrage UWV bij ziekte

105

105

105

105

Aframen tijdelijke gymzaal Berechja College

218

214

210

210

Totaal

-336

-3

-442

-522

Aanpassing snelheid realisatie IHP eerste tranche

Toelichting Opname Michiel de Ruyterallee in beheer We nemen De Michiel de Ruyterallee op in het beheer. Voor deze areaaluitbreiding was nog geen budget geregeld. Daarom begroten we deze nu. Reëel begroten: Aanpassing energiekosten aan reëel prijspeil In de afgelopen jaren hebben wij veel meer uitgegeven aan energielasten dan begroot. In dit voorstel brengen wij de Begroting op het niveau van de realisatie van 2025.

23

Ontwerpbegroting 2027 van omgevingsdienst OFGV Gemeente Urk heeft een zienswijze ingediend bij de Begroting van de OFGV. De Begroting 2027 ligt nu voor en leidt tot een aanpassing van de gemeentelijke bijdrage. Deze dekken wij gedeeltelijk uit de stelpost voor prijsmutaties, de rest ramen wij onder autonome ontwikkelingen. Terugdraaien bezuinigingsopdracht Gemeentelijke bijdrage gemeenschappelijke regelingen 2027 In de Kadernota 2026 is een bezuinigingstaakstelling opgenomen van 5% op de bijdrage aan gemeenschappelijke regelingen. De realisatie hiervan vereist de samenwerking met meerdere gemeenten en kost tijd. In de begrotingsregels van de provincie is opgenomen dat wij de bijdragen uit de meerjarenbegroting van de gemeenschappelijke regelingen moeten opnemen. Daarom draaien wij hier de bezuinigingstaakstelling voor 2027 terug. Reëel begroten: Hogere rechtsbijstand en lidmaatschap genootschap burgemeesters- en wethoudersvereniging Mede als gevolg van de aanbesteding van de accountantsdiensten zijn de kosten hiervan toegenomen. Wij passen de Begroting hierop aan (reëel begroten). Ook passen wij het budget aan voor het lidmaatschap van het Nederlands genootschap van Burgemeesters en de wethoudersvereniging. Tenslotte passen wij het budget voor de rechtsbijstandsverzekering aan. Hierbij volgen wij het bedrag van de realisatie van 2025.

Aanpassing snelheid realisatie Integraal Huisvestingsplan Onderwijshuisvesting (IHP) eerste tranche Bij de Begroting 2026 zijn de kapitaallasten doorgerekend op basis van de planning van het IHP eerste tranche. Het ritme van investeringen is veranderd, waardoor er een aanpassing noodzakelijk is. Reëel begroten: Verhogen budget voor uitzendingen raad De raadsvergaderingen en commissievergaderingen worden uitgezonden. Het budget hiervoor is niet toereikend. Wij passen het financieel beeld hierop aan. Vergoedingen commissieleden gemeenteraad Commissieleden krijgen een vergoeding voor hun werkzaamheden als commissielid. Het gereserveerde budget hiervoor is ontoereikend. Wij passen het financieel beeld hierop aan. Vergoeding arbeidsongeschiktheidsverzekering aan raadsleden Raadsleden hebben wettelijk recht op een vergoeding voor arbeidsongeschiktheid. Deze was tot op heden niet begroot. Hier passen wij de Begroting op aan. Reëel begroten: Budget zwembad op peil brengen Analyse van de huidige Begroting van het zwembad laat zien dat deze niet meer toereikend is. Het betreft hier een mix van verschillende lasten. (reëel begroten). Wij passen de Begroting hier structureel op aan. Reëel begroten: Aanpassing budget bouw- en woningtoezicht Wij passen het budget van bouw- en woningtoezicht aan. Dit doen wij op grond van de realisatie van de afgelopen jaren (reëel begroten).

Vorige jaren werden overschrijdingen gecompenseerd door hogere legesopbrengsten. De hogere legesopbrengsten zijn nu al reëel ingeschat en

24

verwerkt in de Begroting 2026. De vervolgstap is om ook de kosten reëel in te schatten. Dat doen we nu. Reëel begroten: Aanpassen huur naar aanleiding van realisatie gymnastiekgebouw De Nagel Wij passen de begrote te ontvangen huur aan, aan de realisatie. Wijziging pensioenvoorziening wethouders (APPA) Met ingang van 2028 is de regelgeving rondom de pensioenen van wethouders veranderd. De pensioenen van de wethouders worden ondergebracht bij het ABP. Dit leidt tot een aanpassing van de gemeentelijke bijdrage. Wij passen de Begroting hierop aan. Reëel begroten: Budget bedrijfsvoering Een aantal budgetten binnen bedrijfsvoering is niet met de omvang van de organisatie gegroeid. Wij brengen deze nu op orde. (Reëel begroten). Reëel begroten: Diverse kleine aanpassingen in de formatie Er is ten opzichte van de Begroting 2026 een aantal kleine aanpassingen aangebracht in de formatie. Wij passen het financieel beeld hierop aan. Reëel begroten: Budget bijdrage UWV bij ziekte UWV draagt voor specifieke medewerkers bij in de loonkosten. Bijvoorbeeld bij zwangerschapsverlof. De begrote ontvangst is conservatief ingeschat en werd altijd bij de tussenrapportage bijgeraamd. Op basis van de realisatie van de afgelopen jaren brengen wij de verwachte opbrengsten meer op hoogte van de realisatie.

Aframen investeringsvoorstel tijdelijke gymzaal Berechjacollege Op 10 juli 2023 heeft uw gemeenteraad een investeringsbudget verstrekt voor het bouwen van een tijdelijke gymzaal voor het Berechjacollege. Nu een sporthal met een vierde zaaldeel wordt gebouwd, is er geen behoefte meer aan een tijdelijke gymzaal. Daarom kan het budget vrijvallen. Wij ramen hier de met de investering gemoeide kapitaallasten af.

25

Recapitulatie voorstellen Bij de programma's zijn de plannen opgenomen die wij, de uitgangspunten en dilemma's in acht genomen, aan uw raad voorstellen. Deze plannen hebben allen een financieel effect en leiden tot een negatief financieel beeld. Een en ander leidt tot onderstaand financieel beeld. Intensiveringen programma's (x € 1.000)

2027

2028

2029

2030

Intensiveringen programma basis op orde

-245

-405

-365

-325

Intensiveringen programma wonen

-92

-439

-636

-613

Intensiveringen programma werken

25

-48

-585

-1.023

Intensiveringen programma leven

-88

-88

-88

-88

Totaal intensiveringen

-400

-980

-1.674

-2.049

2027

2028

2029

2030

Lasten verlagende maatregelen

628

960

192

200

Opbrengst verhogende maatregelen

190

190

190

191

Totaal dekkingsmiddelen

818

1.150

382

391

Dekkingsmiddelen (x € 1.000)

26

Programma's

27

Ontwikkelingen programma Basis op orde Inhoud • Bestuur • Burgerzaken • Overhead • Financiën • Crisisbeheersing en brandweer • Openbare orde en veiligheid • Mutaties reserves Grote opgaven richting 2050 Samenwerking NOP/Urk Urk en Noordoostpolder vormen samen Noordelijk Flevoland: samen sterk, met eigenheid en ambitie. Urk en Noordoostpolder benaderen grensoverstijgende thema’s gezamenlijk en treden gezamenlijk op richting regionale partners zoals de provincie en Regio Zwolle, waar dat meerwaarde heeft. Tegelijk zijn er onderwerpen waarin belangen en/of tempo’s kunnen verschillen. In die gevallen worden deze verschillen gerespecteerd, met wederzijds respect voor elkaars standpunten, en een afgesproken werkwijze naar heldere bestuurlijke duiding. Urgente kwesties die zich voordoen worden voortvarend opgepakt, zodat de voortgang niet wordt belemmerd. Met betrekking tot urgente en/of grote onderwerpen worden heldere procesafspraken gemaakt. Dit versterkt de samenwerking en het onderlinge vertrouwen tussen Urk en Noordoostpolder. Het verbindt de lokale uitvoering met regionale ambities en zorgt voor goed onderbouwde, transparante keuzes richting raad en samenleving. Zo wordt de continuïteit van de samenwerking geborgd, ook over collegeperiodes heen. Gemeentewerf De huisvesting van de gemeentewerf aan het Noorderzand is al jaren een onderwerp van discussie.

Na jarenlang onderzoek wat een goede oplossing voor de huisvesting zou kunnen zijn, is onlangs een investeringsbudget van € 11,8 miljoen (inclusief btw) vrijgegeven voor het realiseren van nieuwbouw op een nieuwe locatie. De huidige gemeentewerf is aantoonbaar aan verbetering toe en verder uitstel van onderhoud is niet verantwoord Wij zien echter aanleiding om pas op de plaats te maken. Niet omdat er geen opgave ligt, maar omdat de gekozen oplossingsrichting heroverweging verdient. De beoogde nieuwbouwlocatie kent inmiddels reële risico’s. Netcongestie kan de energievoorziening beperken en daarmee de bedrijfsvoering raken. Ook de aansluiting op het waternet is onzeker en kan leiden tot extra kosten en vertraging. Deze externe factoren waren in eerdere afwegingen minder nadrukkelijk in beeld. Met deze risico’s is het belangrijk om deze keuze te heroverwegen. Vast staat dat gemeente Urk richting 2050 de beschikking moet hebben over een volwaardige gemeentewerf. Het is belangrijk om de nieuwe ontwikkelingen goed te onderzoeken. Verkrijging voldoende financiële middelen De uitgaven die de gemeente doet voor haar inwoners moeten worden gedekt door de beschikbare financiële middelen. Binnen de gemeentelijke begroting is de ruimte om zelf

28

inkomsten te genereren beperkt. Een groot deel van de inkomsten bestaat uit de uitkering uit het gemeentefonds. Daarnaast ontvangt de gemeente inkomsten uit belastingen en heffingen en kan zij in bepaalde gevallen reserves inzetten om gemeentelijke uitgaven te financieren. Met het oog op Urk in 2050 zijn er verschillende uitdagingen en beperkingen te verwachten op het gebied van leges en heffingen, rijksbijdragen en opbrengsten uit grondexploitaties. De invloed van de gemeente op de hoogte van de financiële middelen is beperkt. De landelijke verdeelsystematiek en de totale omvang van het gemeentefonds worden bepaald door het Rijk. Voor leges en heffingen gelden wettelijke regels die voorschrijven dat de opbrengsten niet hoger mogen zijn dan de daadwerkelijke kosten. Bij het vaststellen van belastingen wordt gekeken naar het totale niveau van de woonlasten. Deze vergelijken wij met die van andere gemeenten in Flevoland, waarbij wij streven naar een vergelijkbaar niveau. Ook bij grondexploitaties is de beleidsruimte begrensd: de verkoopprijzen worden bepaald door marktontwikkelingen in de regio. Ontwikkelingen mogen niet leiden tot kosten die niet in redelijke verhouding staan tot wat van kopers kan worden gevraagd. Intensiveringen in deze kadernota Binnen het programma Basis op orde hebben wij de navolgende onderwerpen als intensiveringen.