GWRP_versie 9 november
Tekst van het document
GWRP Urk 2023-2028
Gemeentelijk Water- en Rioleringprogramma Een van de programma’s in het kader van de Omgevingswet Versie 9-11-2022
1
Leeswijzer en samenvatting In dit GWRP 2023-2028 (Gemeentelijk Water- en Rioleringprogramma) geeft de gemeente Urk aan hoe ze invulling geeft aan de wettelijke gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. • Het afvalwater wordt (vrijwel volledig) ingezameld via riolering en getransporteerd naar AWZI Tollebeek (afvalwaterzuiveringsinstallatie) van Waterschap Zuiderzeeland. De afvoer van afvalwater uit de directe leefomgeving beschermt de volksgezondheid en het milieu en is mede bedoeld om stankoverlast te voorkomen. • Het hemelwater werd voorheen veelal gemengd ingezameld met het afvalwater. Tegenwoordig is het beleid erop gericht hemelwater te scheiden van afvalwater en dit te infiltreren of te lozen op de plek waar het valt in het oppervlaktewater, voor zover de lokale omstandigheden dit toelaten. Door klimaatverandering komen extreme buien vaker voor. Vanuit de vraag naar klimaatadaptatie ontstaan dan ook nieuwe of grotere opgaven om de bewoonbaarheid van de leefomgeving te waarborgen. • Voor grondwater geldt een terughoudend beleid. Alleen bij structurele problemen maakt de gemeente de afweging of ingrijpen in de grondwaterstand wenselijk is. 2
De gemeente beschikt over een groot en fijnmazig systeem van onder meer riolering, rioolgemalen, kolken, wadi’s en waterbergingen om de genoemde doelen te realiseren. Dit GWRP geeft weer hoe het beheer van dit systeem wordt uitgevoerd wat hier bij komt kijken, welke afstemming en samenwerking een rol spelen en welke personele bezetting ervoor nodig is. Het GWRP biedt een programmering voor de activiteiten in de planperiode. Hierbij gaat het – naast het dagelijkse beheer en onderhoud – om onderzoeksactiviteiten en om vernieuwing van objecten die het einde van de levensduur hebben bereikt. Het afstemmen van de vernieuwingsopgaven voor de riolering op andere opgaven, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, wegbeheer en dorpsvernieuwing, vraagt doorlopende aandacht in de gemeentelijke organisatie. Het beheren en in stand houden van de riolering en aanverwante objecten kost geld. Het financiële hoofdstuk van dit GWRP geeft inzicht. Het geld wat nodig is voor het beheer wordt opgehaald bij burgers en bedrijven in de vorm van rioolheffing. Er wordt aangegeven op welke manier de lasten worden verdeeld over de generaties en op welke manier tariefschommelingen worden gedempt. Vervolgens wordt het gehanteerde tariefsysteem benoemd. De uitkomst van de berekeningen resulteert in de benodigde hoogte van de rioolheffing voor de planperiode.
De vaststelling hiervan gebeurt jaarlijks door de gemeenteraad in de vorm van de verordening rioolheffing.
Het GWRP is opgesteld vanuit het gedachtegoed van de nieuwe Omgevingswet, maar past ook in de kaders van de (huidige) Wet milieubeheer. Het haakt zoveel mogelijk aan bij de gemeentelijke Omgevingsvisie en is qua beleid gericht op doorvertaling in het Omgevingsplan. Bij het opstellen van dit GWRP is samengewerkt met Waterschap Zuiderzeeland en met de andere gemeenten uit het SAF-werkgebied (Samenwerking Afvalwaterketen Flevoland). De hoofdtekst van het GWRP is gericht op lezers met enige afstand tot het vakgebied. Op diverse plekken kan de lezer doorklikken naar kaders met nadere uitwerking. Daarin wordt meer gebruik gemaakt van vakjargon en afkortingen. Dit GWRP vervolgt de weg van het vorige GRP. Het gevoerde beleid, beheer, programmering en financiering worden in geactualiseerde vorm voortgezet. Er is geen reden tot grote koerswijzigingen. De rioolheffing bevindt zich al enkele jaren in een stabiele fase. Evenals voorgaande jaren volstaat voor huishoudens een verhoging van 1,6%, ongeveer gelijk aan de jaarlijkse inflatie. Tegelijk ligt hier de grootste onzekerheid. Medio 2022 zette een grote inflatiestijging in en de vraag is hoe dit verder gaat in de komende jaren. De kosten voor de riolering worden sterk beïnvloed door de kosten in de bouw en door het kostenpeil van energie. Juist deze beide factoren zijn momenteel onzeker.
Het is daarom noodzakelijk om de ontwikkelingen op deze punten jaarlijks te evalueren. De gemeenteraad kan dit dan aan het eind van elk jaar meenemen bij het vaststellen van de nieuwe verordening rioolheffing. Daarnaast worden de tarieven voor bedrijfsmatige lozingen per jaar met één procent extra verhoogd om aan te sluiten bij het uitgangspunt dat de vervuiler betaalt.
3
Illustratie: Wilfried Jansen of Lorkeers (Arcadis)
4
Wet en doelstellingen
Wat doet de gemeente?
Wat kunt u doen?
Afvalwater
Afvalwater
Afvalwater
• Afvalwater (vuil water) vanuit woningen en bedrijven inzamelen en transporteren naar de zuivering.
• Afvalwater wordt door de gemeente ingezameld via riolering.
• Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om de volksgezondheid te beschermen.
• Het rioolstelsel bestaat uit meer dan honderd kilometer riolering en vele rioolgemalen. Deze riolering wordt door de gemeente beheerd en onderhouden.
• Loos alleen het afvalwater waarvoor de riolering is bedoeld, vanuit toilet, badkamer en keuken. Zonder doekjes, verband, vet, olie, verf, zand, cement en dergelijke.
• Riolering biedt comfort en voorkomt veel stankoverlast in bebouwd gebied. • Het waterschap heeft aansluitend de wettelijke taak voor zuivering van het afvalwater.
• Met camera’s en andere technieken wordt gekeken naar de staat van de objecten en worden maatregelen genomen om alles op lange termijn in stand te houden.
• Het riool en de pompen raken verstopt als u wél doekjes, verband, olie, vet, zand of cement loost, waardoor storingen optreden en de kosten voor iedereen oplopen. • Lees de spelregels als er een verstopping is in de riolering bij uw woning.
• Het drinkwaterbedrijf zorgt voor de levering van water in huis.
Hoeveel kost dat? • Riolering- en oppervlaktewaterbeheer kost geld. Denk aan de aanleg, maar ook aan het dagelijkse beheer en onderhoud en aan het vervangen van versleten onderdelen. • De riolering en het oppervlaktewater is er voor ons allemaal en wordt mogelijk gemaakt door ons allemaal. Het is een collectieve voorziening die wordt bekostigd vanuit de rioolheffing. • Burgers en bedrijven krijgen de rioolheffing opgelegd door de gemeente en moeten deze betalen. Het is geen abonnement of collecte, maar een verplichte belasting.
Hemelwater
Hemelwater
Hemelwater
• Als u de rioolheffing niet kunt betalen, kijk dan of u in aanmerking komt voor kwijtschelding.
• Hemelwater (regen) inzamelen en verwerken voor zover de eigenaar het niet zelf kan hergebruiken of infiltreren in de bodem of lozen op oppervlaktewater.
• Hemelwater wordt in veel buurten door de gemeente ingezameld via onder meer riolering, wadi’s, goten en kolken.
• Probeer regen nuttig te gebruiken in uw woning en uw tuin. Een regenton is een praktische eerste stap.
• Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om de bewoonbaarheid te bevorderen. Wateroverlast in bebouwd gebied wordt tot een minimum beperkt.
• Het is een omvangrijk systeem dat door de gemeente wordt beheerd en onderhouden.
• De opbrengst van de rioolheffing wordt alleen gebruikt voor de riolering (gemeentelijke watertaken, klimaatadaptatie en het oppervlaktewater beheer). Het is wettelijk niet toegestaan er andere zaken mee te bekostigen.
• Hemelwater is in principe schoon en hoeft niet te worden gezuiverd. • Het waterschap heeft de wettelijke taak voor beheer van het oppervlaktewater (kwantiteit en kwaliteit).
• De gemeente beoordeelt de staat van de objecten en neemt maatregelen om alles op lange termijn in stand te houden. • Klimaatverandering leidt tot zwaardere buien en meer wateroverlast. De gemeente neemt maatregelen in de openbare ruimte om de gevolgen te beperken, ook wel klimaatadaptatie genoemd. De gemeente vraagt om uw medewerking
• Kijk of uw perceel geschikt is om regen na een bui vast te houden in lage delen van uw tuin en te infiltreren in de bodem. • Kies voor meer groen in uw tuin en minder verharding. Bij zware buien stroomt de neerslag anders vanaf uw verharding naar de openbare ruimte en veroorzaakt extra wateroverlast. • Als u regen loost vanaf uw perceel, doe dat dan op de manier die de gemeente voorschrijft voor uw buurt of straat.
• De gemeente zorgt samen met het waterschap voor voldoende berging en afvoer in het oppervlaktewater en het beheer hiervan. Op deze manier wordt wateroverlast bij zware buien zoveel mogelijk beperkt.
Grondwater
Grondwater
Grondwater
• Maatregelen in openbaar gemeentelijk gebied overwegen om structurele grondwateroverlast te beperken.
• Grondwaterstanden worden door de gemeente gemeten en beoordeeld.
• Zorg voor ventilatie in uw woning om vochtoverlast te voorkomen.
• Waar nodig neemt de gemeente maatregelen in de openbare ruimte, zoals drainage, en zorgt voor beheer en onderhoud.
• Zorg dat uw kelder waterdicht is.
• Deze wettelijke taak voor de gemeente is bedoeld om bewoonbaarheid te bevorderen. • Het waterschap en de provincie hebben aansluitende wettelijke taken op het gebied van grondwater. • De gemeente is verantwoordelijk voor de berging en afvoer van hemelwater in de watergangen die niet bij het waterschap horen. Dit zijn vaak de kleinere sloten en singels.
• De rioolheffing wordt in onze gemeente bij woningen opgelegd aan de gebruiker van een perceel en bij niet-woningen ook aan de eigenaar. • Het tarief bedraagt in 2022 €249 voor huishoudens tot en met 3 personen. Grotere huishouden betalen €282. Voor niet-woningen hangt het tarief deels af van de geloosde hoeveelheid afvalwater. • In de planperiode 2023-2028 kan het tarief stabiel blijven, maar moet jaarlijks worden verhoogd met de prijsindex (inflatiecorrectie). Bedrijven gaan bovendien jaarlijks 1% meer betalen vanwege het principe ‘de vervuiler betaalt’. De gemeenteraad beslist jaarlijks over de hoogte van de rioolheffing.
• Lees de beleidsregels voor vocht- of grondwateroverlast als u last heeft van vocht of grondwater. • Zorg bij houten fundering van uw woning dat deze in goede conditie blijft.
5
4 – Beheer 4.1 – Het areaal
Inhoudsopgave Leeswijzer en samenvatting 1 – Context 1.1 – Bedoeling van het GWRP 1.2 – Positie van het GWRP 1.3 – Besluitvormingstraject van het GWRP 1.4 – Evaluatie van het vorige plan
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
4.2 – Beheerstrategie 4.3 – Hydraulische berekeningen 4.4 – Gegevensbeheer en monitoring 4.5 – Riolering en calamiteiten
5 – Programmering 5.1 – Onderzoeksprojecten 5.2 – Verbeter- of vervangingsmaatregelen
2 6 6 8 9 10
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
11
7 – Kosten en rioolheffing
6.1 – Gemeentelijke organisatie 6.2 – Samenwerking 6.3 – Regionale samenwerking Flevoland 6.4 – Interactie tussen gebruikers en gemeente 6.5 – Communicatie en bewustwording
7.1 – Kostentoerekening aan de rioolbelasting
3 – Beleid gemeentelijke watertaken 3.1 – Beleid afvalwater 3.2 – Beleid hemelwater 3.3 – Beleid grondwater 3.4 – Beleid oppervlaktewater
12 12 15 18 20
7.2 – Exploitatiekosten 7.3 – Kosten voor renovatie van bestaande riolering 7.4 – Vermogensbeheer 7.5 – Vorm van het tariefsysteem van de rioolheffing 7.6 – Berekening van de hoogte van de rioolheffing
22 23 23 24 24 25 26 27 28 29 30 30 30 31 32 33 34 34 35 35 36 37 6
1.1 – Bedoeling van het GWRP De riolering vormt een omvangrijk collectief systeem. Het hoofddoel is bescherming van de volksgezondheid door voorkomen van contact met afvalwater. Het tweede doel is het bevorderen van de bewoonbaarheid van het stedelijk gebied, door (grond)wateroverlast en stank te ondervangen. Tot slot profiteert ook het milieu van riolering doordat verontreiniging van bodem en oppervlaktewater wordt tegengegaan. Het is een grote verantwoordelijkheid van zowel de gemeente als het waterschap om dit kostbare systeem goed te beheren en te ontwikkelen. Daarover gaat het in dit GWRP.
1 – Context Dit eerste hoofdstuk plaatst het Gemeentelijk Water en Riolering Programma (GWRP) in zijn context. Hiermee wordt de vraag toegelicht: Wat is dit voor document? Het hoofdstuk gaat in op bedoeling, positie en besluitvormingstraject. Verder wordt kort teruggeblikt op de voorloper van dit GWRP.
De term riolering in dit GWRP verwijst naar meer dan alleen buizen. De rioolbuizen zijn weliswaar het bekendste onderdeel van de riolering, maar het stelsel is veel uitgebreider; er vallen ook rioolgemalen, kolken, goten, drainage, wadi’s, sloten en bergingsvijvers onder. Dit alles vormt een samenhangend systeem voor de inzameling van afvalwater, het verwerken van hemelwater, het peilbeheer van het oppervlaktewater en het regelen van de grondwaterstand. Gemeenten hebben wettelijke taken op het gebied van waterbeheer. Beleidskeuzes moeten passen binnen de wettelijke kaders rond afvalwater, hemelwater en grondwater. Het GWRP verwoordt het beleid waarmee de gemeente aan deze wettelijke taken invulling geeft. Het GWRP is geschreven voor bestuurders, gemeenteraadsleden, rioleringsvakmensen, beleidsambtenaren van andere vakgebieden, bestuurders en medewerkers van waterschap en provincie en ook voor geïnteresseerde leken. Deze brede doelgroep heeft uiteenlopende voorkennis en interesses. Er is daarom gekozen voor een beknopte hoofdtekst waarin de essenties aan bod komen. Via doorklikken zijn diepere lagen van het document te bereiken die meer details geven en logischerwijs meer jargon bevatten.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
7
Het GWRP heeft de volgende doelstellingen: • Het beleid formuleren voor de wettelijke gemeentelijke watertaken op het gebied van afvalwater, hemelwater en grondwater. • De samenhang tonen met andere beleidsterreinen. Daarbij wordt ook ingegaan op de verhouding met de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan. • Verantwoording afleggen over het gevoerde beheer van het systeem. • Laten zien welke programmering wordt aangehouden in de planperiode. • Inzichtelijk maken hoe de kosten van de rioolheffing tot stand komen. • Bespreken aan wie de rioolheffing wordt opgelegd en met welk tariefsysteem. • Berekenen hoe hoog de rioolheffing in de planperiode moet zijn.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
8
1.2 – Positie van het GWRP Bijgaande afbeelding toont de positie van het GWRP in relatie tot andere documenten: • Bovenaan staat de Gemeentelijke Omgevingsvisie. In het regime van de Omgevingswet is dit één van de belangrijkste documenten voor elke gemeente. Het laat zien waar een gemeente voor staat en welke richting de gemeente op wil in de toekomst. Waterplannen
Omgevingsvisie
• Waterbeheer-programma Waterschap Zuiderzeeland
Vakgebieden / Ontwikkelingen
• Het Waterschap Zuiderzeeland heeft het beleid vastgelegd in de volgende documenten:
• Klimaatadaptie
• RAS / LAS (deels)
• Energietransitie
• Waterprogramma provincie Flevoland • Nationale plannen / regels
• Aan de linkerkant staan diverse waterplannen. Zowel Rijk, provincie als waterschap maken beleidsplannen op het gebied van water.
o Het waterschap heeft recent mede op basis van een Watervisie een Waterbeheerprogramma vastgesteld. Meer specifiek voor o.a. Bedrijfsafvalwater en Discrepantie geldt het Beleidskader Bedrijfsafvalwater en het document Kaders en Koers Discrepantie. Om grip te hebben op lozingen is een afzonderlijk afwegingsdocument gemaakt: ‘doelmatigheid zuiveringstechnische werken’.
• Ruimtelijke Ordening • Wegen
GWRP
• Groen
• RIONED / VNG aanbevelingen
• Participatie • Handhaving • SSW systeemoverzicht stedelijk water • Stresstest wateroverlast en droogte
o In 2019 is de Agenda Stedelijk Water vastgesteld en mede op basis hiervan zullen de ‘maatwerkovereenkomsten stedelijk water’ worden geactualiseerd.
• Handboek of leidraad openbare ruimte • Beheersysteem riolering
o Voor de zuiveringen is een afzonderlijke strategie opgesteld waarin op hoofdlijnen is aangegeven welke inspanningen en acties nodig zijn voor de zuiveringen, waaronder de Zuivering Tollebeek.
• Degradatie-analyse • Beheersystemen rioolgemalen
Omgevingsplan
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
9
• Aan de rechterkant staan de vele onderwerpen binnen de gemeentelijke organisatie die raken aan het vakgebied riolering en stedelijk waterbeheer. Van deze onderwerpen is klimaatadaptatie momenteel erg actueel en sterk van invloed op het hemelwaterbeleid.
Waterplannen
Omgevingsvisie
• Waterbeheer-programma Waterschap Zuiderzeeland
Vakgebieden / Ontwikkelingen • Klimaatadaptie
• RAS / LAS (deels)
• Energietransitie
• Waterprogramma provincie Flevoland • Nationale plannen / regels
• Onderaan staat het gemeentelijke Omgevingsplan. Hierin is te zien hoe het beleid voor riolering en water uit het GWRP doorwerkt op perceelniveau. Dit beleid wordt in het GWRP geformuleerd en onderbouwd, met op onderdelen nog een gebiedsgerichte uitwerking voor de planperiode. Te zijner tijd is in het Omgevingsplan per perceel de juridische doorwerking van dit beleid in bindende regels te vinden. o Zo zal de gemeente voor een perceel in de bebouwde kom een aansluiting op de riolering aanbieden, zodat het afvalwater daarop kan worden geloosd. Bij een bepaald perceel in het buitengebied kan zich de situatie voordoen dat geen riolering wordt aangeboden. Dan is lozing van afvalwater alleen toegestaan via een individuele zuivering in de bodem of op oppervlaktewater.
• Ruimtelijke Ordening • Wegen
GWRP
• Groen
• RIONED / VNG aanbevelingen
• Participatie • Handhaving
o Voor hemelwater kan de gemeente voor een perceel met geschikte bodemgesteldheid bijvoorbeeld eisen dat het op eigen perceel wordt geïnfiltreerd, terwijl op een andere plek een hemelwaterriool wordt aangeboden waarop kan worden geloosd.
• SSW systeemoverzicht stedelijk water • Stresstest wateroverlast en droogte • Handboek of leidraad openbare ruimte • Beheersysteem riolering
• Het GWRP is een document van beperkte omvang. In de afbeelding zijn diverse onderliggende documenten te zien. Het betreft tekeningen, databestanden, berekeningen, leidraden en geautomatiseerde beheer- en informatiesystemen. Deze zijn voor de geïnteresseerde lezer beschikbaar op de vakafdeling van de gemeente.
• Degradatie-analyse • Beheersystemen rioolgemalen
Omgevingsplan
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
10
1.3 – Besluitvormingstraject van het GWRP Binnen de regio Flevoland is in 2020 gewerkt aan een gezamenlijk basisdocument voor de nieuwe GWRP’s. Elke gemeente in Flevoland kan dit gebruiken om uit te werken tot een eigen GWRP. De gemeente Urk heeft deze mogelijkheid benut en heeft daarnaast geput uit het basisdocument van de Fluvius-regio. Onder de Omgevingswet is het opstellen van een programma een gemeentelijke bevoegdheid. Het nieuwe GWRP is tot stand gekomen in een periode van overgang naar de Omgevingswet. Het past in de geest van de Omgevingswet, terwijl tegelijk ook is gekeken naar de (nog steeds geldende) eisen vanuit de Wet milieubeheer. De Wet milieubeheer artikel 4.22 benoemt de inhoudelijke eisen waaraan een GRP (Gemeentelijk rioleringsplan = voorloper van het GWRP) moet voldoen. In de Wet milieubeheer artikel 4.23 staat voorgeschreven welke instanties moeten worden betrokken bij het opstellen van een GRP. Zowel wat betreft inhoud als proces is gehandeld conform de Wet milieubeheer. Kortom, dit GWRP is een volwaardig GRP, maar gelijktijdig ook een programma dat in lijn is met de Omgevingswet. Het Waterschap Zuiderzeeland is betrokken geweest bij het opstellen van het GWRP: • Zowel in zijn rol als beheerder van een zuiveringstechnisch werk, als die van beheerder van oppervlaktewater.
• Zowel bij het opstellen van het SAF-basisdocument, als bij de uitwerking van dit GWRP.
Ambtenaren van Waterschap Zuiderzeeland hebben de laatste conceptversie van het GWRP doorgenomen. Op basis hiervan wil het waterschap, in lijn met het recent afgesloten bestuursakkoord, met de gemeente uitwerking geven aan dit GWRP. Na vaststelling van het GWRP wordt een exemplaar gestuurd aan het waterschap en de provincie.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
11
1.4 – Evaluatie van het vorige plan Voorafgaand aan dit GWRP hanteerde de gemeente Urk het Gemeentelijk Rioleringplan 2016-2021. In aanloop naar het nieuwe GWRP is een evaluatie uitgevoerd van het voorafgaande GRP. De algemene conclusie hiervan is dat de gemeente tevreden is met de gang van zaken. De belangrijkste uitkomsten zijn als volgt samengevat: • Het rioleringsbeheer op Urk is behoorlijk goed op orde. Er is rust en controle. • Afgelopen jaren zijn renovaties en vervangingen uitgevoerd. Het programma is gevolgd. • Langzaam maar zeker wordt steeds meer hemelwater naar het oppervlaktewater afgevoerd in plaats van naar riolering. • De financiën zijn op orde en er wordt zoveel mogelijk direct afgeboekt vanuit de spaarvoorziening. Op deze manier worden geen rekeningen doorgeschoven naar de toekomstige generaties. • De relatie tussen de gemeente Urk en het Waterschap Zuiderzeeland is complex, want er speelt van alles tegelijk. De meeste zaken lopen goed en de mensen weten elkaar te vinden. Een nieuwe bestuursovereenkomst is wenselijk waarin nieuwe lokale afspraken worden gemaakt. Deze wordt naar verwachting in 2022 opgesteld. • De wens is om opnieuw een programmering op te stellen, zodat de vaart erin blijft en integrale afstemming mogelijk is met andere vakgebieden en met wensen van bewoners en bedrijven.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
12
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
In december 2021 is de Omgevingsvisie Urk vastgesteld, met daarin de toekomstplannen voor Urk tot 2030. Het document start met ‘Het verhaal van Urk’. Daarna volgen de ‘Doelen voor Urk’ en de ’Visie op Urk 2030’. Het document is te downloaden via de website ruimtelijkeplannen.nl. De Omgevingsvisie van Urk bevat een flink aantal elementen die de beleidsbasis vormen voor de concrete uitwerking van de wettelijke gemeentelijke watertaken in dit GWRP. Hieronder zijn de belangrijkste elementen verwoord. • Het klimaat verandert en dat betekent dat de Urker gemeenschap hierop moet inspelen. Door de ligging aan het IJsselmeer vormt de stijging van het (zee) water risico’s voor Urk. De Omgevingsvisie besteedt dan ook ruim aandacht aan Klimaatadaptatie.
In de filosofie van de Omgevingswet is de gemeentelijke Omgevingsvisie het belangrijkste beleidsdocument van elke gemeente. Het laat zien waar de gemeente voor staat en welke ontwikkelingen prioriteit moeten krijgen. Dit GWRP licht de zaken eruit die mede bepalend zijn voor besluitvorming over riolering en water.
• Onder het kopje ‘Stedelijk water’ wordt de zorgplicht voor afvalwater, grondwater en hemelwater beschreven en wordt de link gelegd met dit programma. • De gemeente wil Urk gezond houden; om dit te realiseren is ook een gezonde leefomgeving nodig. Daar draagt dit GWRP aan bij. • In het hoofdstuk ‘Een leefbare en toekomstbestendige omgeving’ zijn de kaders voor de afvalwaterketen en klimaatadaptatie beschreven. • De Omgevingsvisie benoemt een aantal kansen/uitgangspunten voor het stedelijk water, die verder uitgewerkt worden in dit GWRP.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
13
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
3.1 – Beleid afvalwater
Dit hoofdstuk behandelt het beleid voor de gemeentelijke watertaken, voorheen aangeduid als de zorgplichten riolering. Het gaat om afvalwater, hemelwater en grondwater. Deze watertaken hebben een wettelijke basis. Deze wordt bij elke watertaak als eerste benoemd. Daarna volgt de uitwerking tot concreet beleid. In de uitwerking wordt het beleid uitgesplitst tot afzonderlijke punten.
Deze paragraaf behandelt het gemeentelijke beleid voor afvalwater. De basis voor dit beleid staat beschreven in de Omgevingswet artikel 2.16. De wet gaat uit van inzameling van het afvalwater door de gemeente met een openbaar vuilwaterriool, enkele uitzonderingen daargelaten.
Boven deze puntsgewijze aanpak staat de intentie om het systeem integraal te benaderen, om samen met het waterschap de maatschappelijke kosten te beperken, om burgers en bedrijven optimaal te bedienen en om te handelen met oog voor klimaat, energie en biodiversiteit. Deze brede intentie wordt niet bij elk punt herhaald, maar is wel overal het uitgangspunt.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
Totdat de Omgevingswet van kracht wordt, geldt de Wet milieubeheer artikel 10.33. Hierin is een vergelijkbare formulering opgenomen. Deze staat bekend als de gemeentelijke zorgplicht voor afvalwater.
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
14
Kernformulering van het afvalwaterbeleid
Afvalwaterbeleid voor niet-woningen binnen de bebouwde kom.
Gemeente Urk voert als beleid om het huishoudelijk afvalwater en het bedrijfsafvalwater bijna volledig in te zamelen via riolering. Het belangrijkste motief hiervoor is het beschermen van de volksgezondheid, door afvalwater te verwijderen uit de directe leefomgeving. Daarnaast gaat het om leefbaarheid (voorkomen stankoverlast), bescherming van de waterkwaliteit en milieubescherming. Het stedelijk afvalwater – de mix van afvalwater en (zo min mogelijk) hemel- en grondwater – wordt getransporteerd naar een overnamepunt en daar overgedragen aan Waterschap Zuiderzeeland, die verantwoordelijk is voor het verdere transport naar en de zuivering op de AWZI Tollebeek. Het is voor eigenaren van gebouwen vrijwel altijd verplicht om een aansluiting te hebben op de riolering.
o Voor niet-woningen geldt in principe hetzelfde beleid als voor woningen, namelijk aansluiten op de riolering vanwege de volksgezondheid. Het ligt alleen anders bij gebouwen waar geen afvalwater vrijkomt en bij bedrijven met bijzonder afvalwater of grote hoeveelheden afvalwater. Zie bijgaand kader voor meer informatie over het afvalwaterbeleid voor niet-woningen binnen de bebouwde kom.
Uitwerking van het afvalwaterbeleid Hierna volgen enkele gebiedsgerichte en thematische uitwerkingen van het afvalwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld.
Afvalwaterbeleid voor woningen binnen de bebouwde kom. o Gemeenten hebben de plicht om afvalwater in te zamelen in de bebouwde kom. Voor lozers geldt een vrijwel volledig lozingsverbod richting bodem en oppervlaktewater. Het is daarmee vrijwel altijd verplicht om woningen binnen de bebouwde kom aan te sluiten op de riolering. Dit beleid geldt vanwege de volksgezondheid en de leefbaarheid in de zin van het voorkomen van stankoverlast. Zie bijgaand kader voor meer informatie over het afvalwaterbeleid voor woningen binnen de bebouwde kom.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
Afvalwaterbeleid in het buitengebied. o In het buitengebied zijn diverse woningen voorzien van drukriolering. In die gevallen geldt door de aanwezigheid van riolering een lozingsverbod richting bodem en oppervlaktewater. Niet overal in het buitengebied is vanuit kostenoverweging riolering aanwezig. In die gevallen is aansluiting op de riolering niet mogelijk. Dit geldt voor ca. 40 percelen in het buitengebied. In de gebieden zonder (druk) riolering is een individuele zuiveringsvoorziening (IBA) verplicht, die gezuiverd water loost in de bodem of op het oppervlaktewater. Mocht door gebiedsontwikkeling aansluiting op de riolering haalbaar worden, dan worden die woningen aangesloten. Zie bijgaand kader voor meer informatie over afvalwaterbeleid in het buitengebied.
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
15
Beleid voor nieuwe aansluitingen of grotere lozingen op bestaande riolering.
Beleid voor lozingen op de riolering.
o Het bestaande rioolstelsel, het transportsysteem van gemalen en persleidingen en de AWZI hebben een bepaalde capaciteit. Nieuwe aansluitingen zijn niet zomaar mogelijk en bestaande lozingen mogen niet zomaar worden vergroot. Eerst moet de gemeente checken wat de mogelijkheden zijn. Bij grote lozingen moet ook het waterschap worden betrokken. Het gaat naast technisch inhoudelijke zaken ook over de kosten. Als een bestaande lozing aanmerkelijk wordt verzwaard, dan geldt dit als een nieuwe aansluiting. Zie bijgaand kader voor meer informatie over het beleid voor nieuwe aansluitingen of grotere lozingen op bestaande riolering
Beleid voor nieuwe aanleg in uitbreidingswijken. o In nieuwe gebieden is aanleg van nieuwe riolering vereist. Dit verloopt in nauw overleg tussen gemeente en waterschap. Zie bijgaand kader voor meer informatie over het beleid voor nieuwe aanleg in uitbreidingswijken .
o Riolering is bedoeld voor huishoudelijk afvalwater en bedrijfsafvalwater dat daarop lijkt. Andere lozingen zijn niet zomaar toegestaan omdat het schade kan toebrengen aan de riolering, aan de zuivering of aan het milieu. Er geldt een algemene zorgplicht om de goede werking van riolering en zuivering niet te verstoren. Voor olie- en vetafscheiders gelden specifieke eisen. Zie bijgaand kader voor meer informatie over het beleid voor lozingen op de riolering.
Beleid om discrepantie tegen te gaan. o De gemeente ondersteunt het waterschap in het opsporen van de oorzaak van discrepantie en in de aanpak ervan. Zie bijgaand kader voor meer informatie over het beleid om discrepantie tegen te gaan.
Beleid om foutaansluitingen tegen te gaan. o Foutieve aansluitingen kunnen problemen veroorzaken en zijn daardoor niet wenselijk. Een voorbeeld van een foutieve aansluiting is het afvoeren van afvalwater van een woning op een regenwaterriool. o In de praktijk wordt gekeken naar de omvang van de problemen. Als het probleem te groot wordt, moeten de foutieve aansluitingen worden aangepakt. Dit loopt vanaf het constateren van een knelpunt, via onderzoek en communicatie tot aan een eventuele juridische aanpak. Zie bijgaand kader voor meer informatie over het beleid om foutaansluitingen tegen te gaan.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
16
Kernformulering van het hemelwaterbeleid. Gemeente Urk streeft ernaar om hemelwater zoveel mogelijk lokaal te benutten, te infiltreren in de bodem of te lozen op oppervlaktewater. Als lokale oplossingen onvoldoende zijn, zamelt de gemeente het overtollige hemelwater in, liefst gescheiden van het afvalwater, om het op een geschikte plek te lozen op oppervlaktewater. Met name op het oude eiland wordt hemelwater gemengd met afvalwater afgevoerd naar de AWZI, met overstorten naar het oppervlaktewater.
3.2 – Beleid hemelwater Deze paragraaf behandelt het gemeentelijke beleid voor hemelwater. De basis voor dit beleid staat beschreven in de Omgevingswet artikel 2.16. De wetgever heeft gezocht naar balans tussen de eigen verantwoordelijkheid van de particulier en de collectieve verantwoordelijkheid van de gemeente. Het is aan de gemeente om hierin lokale afwegingen te maken.
De klimaatverandering dwingt ons tot klimaatadaptatie, zoals infiltratie en buffering van hemelwater. De openbare ruimte is in de loop der jaren zodanig ingericht dat overlast bij extreme buien beperkt blijft. De gemeente blijft hier op inzetten. Bewoners en bedrijven worden waar nodig gevraagd om maatregelen te treffen op eigen terrein.
Totdat de Omgevingswet van kracht wordt, geldt de Waterwet artikel 3.5. Hierin is een vergelijkbare formulering opgenomen. Deze staat bekend als de gemeentelijke zorgplicht voor hemelwater.
De illustratie op de volgende pagina laat zien hoe bewoners kunnen bijdragen aan een duurzame omgang met hemelwater.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
17
Regenwater: wat nu? Op welke manieren kunnen we omgaan met het regenwater in de nieuwbouwwijk? In Nederland regent het regelmatig. Sterker nog: door klimaatverandering krijgen we steeds vaker te maken met zware buien en langdurige regen. Waar blijft al dat regenwater? En wat kunt u doen om wateroverlast te voorkomen? Gemeente Urk zet de verschillende opties voor u op een rijtje.
Water opvangen in de tuin? Kies dan voor groen! Wanneer de tuin lager ligt dan de woning en de schuur, zakt het water via het grasveld namelijk zo de bodem in.
Om wateroverlast te voorkomen en het regenwater snel weg te laten spoelen, is het verstandig om in uw tuin zowel voor verharding als voor grind/grond te kiezen. Alleen verharding is niet aan te raden, want het regenwater kan dan niet weg.
Wilt u geen water via het oppervlak afvoeren? Dan kan het water ook via een leiding onder de grond worden afgevoerd, deze komt op de perceelgrens uit. Het is goed om te weten dat deze optie meer aandacht en onderhoud nodig heeft.
Tip: Kijk ook eens op de website van Waterloket Urk waterloket.urk.nl. Hier vindt u alles over riolering, hemelwater, oppervlaktewater, grondwater en drinkwater zoals dat voor de gemeente Urk van toepassing is.
Het pad blijft droog omdat het water in de tuinen in de grond zakt. Het water van het pad zakt in de bodem via de waterpasserende verharding. Het is niet de bedoeling dat het regenwater van de schuurtjes naar het achterpad wordt afgevoerd.
Het regenwater gaat vanaf de achterkant van het huis via de spouw naar de voorkant en komt daar in het gootje terecht.
Zodra het regenwater vanaf de achterkant van het huis via de spouw de voorkant heeft bereikt, wordt het via het gootje naar de openbare weg geleid.
U kunt het water op verschillende manieren op uw eigen terrein bergen. Denk bijvoorbeeld aan gras, grindkoffers, waterpasserende verharding en bergingskratten.
U kunt het water in de tuin in een regenton opvangen en hergebruik en. Eventueel gecombineerd met een grindkoffer. In de regenton blijft het water schoon en fris. Via de overloop kan overtollig water in het grasveld wegzakken. Bij kleine schuurtjes is op deze manier geen regenwaterafvoer nodig.
Waterpasserende verharding bestaat uit stenen met afstandhouders die een voeg tussen de stenen brengt. Deze voegen worden gevuld met steensplit, waarlangs het regenwater makkelijk en snel kan wegstromen. Dankzij de afstandhouders (rasters) blijft het split op zijn plaats en zakken stoelpoten etc. dus niet weg. De gemeente past dit principe toe in de weg, u kunt ervoor kiezen om dit ook in uw eigen terras te verwerken.
De gemeente Urk denkt graag met u mee. Samen kunnen we kijken welke van deze opties voor uw nieuwbouwwoning het meest geschikt is. Neem contact op met de gemeente Urk via gemeente@urk.nl of bel ons serviceportaal 0527689928.
Urk, september 2017
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
18
Uitwerking van het hemelwaterbeleid
• Klimaatadaptatie wordt een leidend principe bij inrichting van de openbare ruimte. o Per buurt of wijk doen zich uiteenlopende omstandigheden voor die de keuze voor de omgang met hemelwater beïnvloeden. Op hoge zandgrond wil je het hemelwater bijvoorbeeld infiltreren op de plek waar het valt. In een diepe polder met kwel en kleigrond is een traditioneel gescheiden rioolstelsel juist een goede keuze. Ook staat vast dat nieuwe wijken meer mogelijkheden bieden om duurzaam hemelwaterbeleid te voeren dan bestaande situaties.
Hierna volgen enkele specifieke uitwerkingen van het hemelwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld. • Principes voor het hemelwaterbeleid. o Bij de opvang en verwerking van hemelwater zijn diverse keuzes en uiteenlopende keuzecombinaties mogelijk. Lokale omstandigheden bepalen welke combinatie de voorkeur heeft. Daarbij is het volgen van enkele principes behulpzaam: schoonhouden, benutten, vertragen, infiltreren, direct lozen en inzamelen. Zie bijgaand kader met een thematische uitwerking met principes voor het hemelwaterbeleid.
o Er wordt gewerkt aan een kader duurzame gebiedsontwikkeling die inzetbaar is bij de ontwikkeling, onderhoud en herinrichting van gebieden. Uiteindelijk blijft toepassing in elke situatie maatwerk.
• De gemeente Urk heeft een aantal rioolstelsels van het gemengde type in gebruik. Hierin wordt hemelwater in dezelfde buis afgevoerd als afvalwater. Gemengde stelsels maken gebruik van overstorten. In enkele kaders wordt hierop nader ingegaan:
o Op Urk geldt voor nieuwe ontwikkelingen de verplichting dat afvalwater ondergronds wordt ingezameld en hemelwater bovengronds. Dit is ook het streven bij herinrichting van gebieden.
o Kader met uitleg over de functie en problematiek van overstorten o Kader met het overzicht van de overstorten op Urk • Hemelwaterbeleid kan worden ondersteund door particulier initiatief, vooral bij de gemengde rioolstelsels. Dit levert nu bescheiden voordeel op, maar kan op termijn een krachtig middel vormen om het bestaande gemengde rioolstelsel te ontlasten. Klik hier voor de voor- en nadelen van afkoppelen. • Extreme buien zorgen steeds vaker voor wateroverlast. Dit vormt een nieuwe opgave met het oog op klimaatadaptatie. Zie bijgaand kader met het beleid voor wateroverlast bij extreme buien. Hierin staat ook een definitie van wateroverlast.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
19
3.3 – Beleid grondwater Deze paragraaf behandelt het gemeentelijke beleid voor grondwater. De basis voor dit beleid staat beschreven in de Omgevingswet artikel 2.16. De gemeentelijke grondwatertaak is beperkt van omvang. Het is ook de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar en behoort tot de taken van waterschap, provincie en Rijk. Het komt erop neer dat de gemeente een taak heeft in het beïnvloeden van de grondwaterstand in openbaar gebied en in het aanbieden van een afvoerroute voor grondwater vanaf aanliggende percelen. Het is aan de gemeente om hierin lokale afwegingen te maken. Totdat de Omgevingswet van kracht wordt, geldt de Waterwet artikel 3.6. Hierin is een vergelijkbare formulering opgenomen. Deze staat bekend als de gemeentelijke zorgplicht voor grondwater.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
20
Uitwerking van het grondwaterbeleid Hierna volgen enkele specifieke uitwerkingen van het grondwaterbeleid. Per onderwerp wordt de essentie kort vermeld.
Kernformulering van het grondwaterbeleid De kern van het grondwaterbeleid wordt op Urk als volgt geformuleerd: de gemeente pakt haar grondwaterzorgplicht in bebouwd gebied en openbaar terrein op, voor zover dat redelijkerwijs van de gemeente mag worden verwacht en voor zover maatregelen doelmatig zijn. De inzet van de gemeente is gericht op het aanleggen en onderhouden van een werkend drainagesysteem in de openbare ruimte in gebieden met kwel (opwellend grondwater). Dit voorkomt schade aan de wegconstructie door verzakking en opvriezen. Het hangt van de bodemgesteldheid af of drainage in de openbare ruimte voldoende doorwerkt naar het aanliggende perceel of niet. Zo niet, dan kan de gemeente een lozingspunt aanbieden voor het lozen van grondwater vanuit particuliere drainage. 1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
• Klachten over vocht of grondwater. Meldingen van burgers of bedrijven die overlast ervaren van vocht of grondwater worden zorgvuldig getoetst. Bouwkundige gebreken vormen zelden een reden voor de gemeente om maatregelen te treffen, maar zijn vrijwel altijd de verantwoordelijkheid van de pandeigenaar. Ook de bewoner is medeverantwoordelijk voor een goed woonklimaat, bijvoorbeeld door voldoende te ventileren. Zie bijgaand kader met uitgewerkt beleid bij meldingen over vocht of grondwater. • Het veranderende klimaat kan leiden tot langere droge perioden in het zomerhalfjaar. De zomers van 2018, 2019, 2020 en 2022 illustreerden dit. Het leidt onder meer tot verdord gras, een droogvallend watersysteem, vissterfte, lage grondwaterstanden, boomsterfte, verminderde opbrengsten in de landbouw en kans op bodemdaling met funderingsschade tot gevolg. Provincies, waterschappen en de landbouwsector bedienen in Nederland de knoppen om te handelen tegen de gevolgen van langdurige droogte. Gemeenten kunnen beleid tegen droogte steunen met communicatie en door het stimuleren van hemelwaterinfiltratie in bebouwd gebied. 5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
21
3.4 – Beleid oppervlaktewater Deze paragraaf behandelt het gemeentelijke beleid over oppervlaktewater. Zeker in een polder is een goed functionerend oppervlaktewatersysteem van belang om droge voeten te houden. De waterschappen zijn in Nederland de eerst aangewezen instanties om het beleid en beheer van oppervlaktewater uit te voeren. Maar in de praktijk beperken zij zich tot de grotere waterlopen. De kleinere elementen van het watersysteem, de zogenaamde haarvaten, worden overgelaten aan gemeenten en particulieren. In de stad gaat het daarbij om vijvers, singels en andere waterpartijen. De gemeenten pakken hun rol op twee manieren: • Ten eerste gaat het om de wettelijke gemeentelijke watertaken op het gebied van hemelwater en grondwater. Deze vereisen een fysieke koppeling met het grotere watersysteem van de waterschappen. Het water moet namelijk afgevoerd (en soms aangevoerd) kunnen worden. • In de tweede plaats handelt de gemeente vaak als direct belanghebbende vanuit grondbezit. Denk bijvoorbeeld aan de sloot langs een weg, die zorg draagt voor waterafvoer. Of denk aan een monumentale gracht die er ligt vanuit de historie, los van de vraag wie het beheer voert. In de praktijk bestaat er een overgangsgebied tussen de taken van gemeenten en waterschappen. De grens is niet messcherp te trekken vanuit landelijk beleid naar elke lokale situatie.
Dit heeft geleid tot samenwerkingsovereenkomsten tussen gemeenten en waterschappen, waarin wordt geregeld wie welk deel van het waterbeheer voor zijn rekening neemt. Tussen gemeente Urk en Waterschap Zuiderzeeland is sprake van een maatwerkovereenkomst.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
22
Kernformulering van het oppervlaktewaterbeleid Het gemeentelijk oppervlaktewater is ingericht om overtollige neerslag en grondwater af te voeren. Maar ook overstortingen vanuit het rioolstelsel worden via het watersysteem geloosd. Het is belangrijk dat het watersysteem voldoet aan de hydraulische eisen. De afvoer moet gewaarborgd zijn, ook in de toekomst als we door klimaatveranderingen te maken krijgen met extreme buien. Daarnaast heeft het stedelijk water andere functies, zoals beleving- en recreatieve waarde.
Uitwerking van het oppervlaktewaterbeleid Zie bijgaande kaders met meer informatie over: •
De maatwerkovereenkomst tussen gemeente Urk en Waterschap Zuiderzeeland
•
De inrichtingseisen voor oppervlaktewater
•
Taken/onderdelen in het oppervlaktewater
•
De Europese Kaderrichtlijn Water
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
23
4 – Beheer Dit hoofdstuk gaat in op het beheer van de riolering en van de watervoorzieningen die hierbij horen. Daarbij gaat het om beheer in brede zin, ook wel assetmanagement genoemd. -
de afzonderlijke objecten
-
het functioneren van het hele systeem
gebruiker
- het functioneren van de organisatie die verantwoordelijk is voor het beheer
eigenaar
- de effecten die het beheer heeft op de omgeving en de gebruiker (en omgekeerd)
beheerder
Het beheerbeleid wordt hier kort beschreven. Verdere uitwerking ervan is verwoord in het rioolbeheerplan, dat indien nodig wordt geactualiseerd. Details zijn te vinden in het Basis Rioolplan en in de (beheer)systemen van de gemeente.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
uitvoerende
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
24
4.2 – Beheerstrategie Het areaal kan op verschillende manieren worden beheerd. Daarbij gaat het om keuzes maken, bijvoorbeeld over het moment van vervanging. Gebeurt dit op basis van de leeftijd van het object of op basis van de werkelijke staat (hoe ‘goed’ is het nog)? Welke risico’s zijn daarbij acceptabel en welke niet? Een aantal van deze keuzes vloeit direct voort uit het beleid, andere zijn gebaseerd op techniek en kosten.
4.1 – Het areaal Goed beheer begint met weten wat je hebt: het areaal. Het achterliggende kader geeft een overzicht van de verschillende voorzieningen die de gemeente in eigendom en beheer heeft. Deze voorzieningen worden gebruikt om de gemeentelijke watertaken uit te voeren en sluiten aan op de voorzieningen van het waterschap. Daarnaast heeft de gemeente areaal in eigendom waarvan het beheer is uitbesteed. De gemeente blijft wel verantwoordelijk voor het beheer en het bijbehorende beleid. Specifiek geldt dit voor de watergangen die door het waterschap worden beheerd.
kosten
De meest essentiële onderdelen van het areaal zijn objecten als: • Huis- en bedrijfsaansluitingen
• Riolering buitengebied
• Kolken en lijngoten
• Drainage
• Vrij-verval riolen
• Duikers
• Gemalen en persleidingen
• IT- en DT-riolen
risico’s
prestaties
Omdat de strategische keuzes op hoofdlijnen sterk bepalend zijn voor de kosten van het beheer, worden hieronder per thema de uitgangspunten toegelicht. De gedetailleerdere uitwerkingen zijn onder andere te vinden in het rioolbeheerplan. Twee achterliggende kaders gaan dieper in op de volgende onderwerpen:
Klik op genoemde objecten voor een toelichting.
• Reinigen en inspectie • Rioolgemalen
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
25
4.3 – Hydraulische berekeningen Rioleringsvoorzieningen moeten voldoende capaciteit hebben om goed te kunnen functioneren. Hiervoor worden hydraulische berekeningen gebruikt. De afgelopen jaren zijn deze hydraulische berekeningen geactualiseerd. Een nieuwe actualisatie is alleen nodig als de situatie wijzigt.
4.4 – Gegevensbeheer en monitoring Om grip te hebben op het totale systeem van riolering en stedelijk water, is inzicht in het functioneren van het systeem in zijn geheel essentieel. Dit biedt houvast om te bepalen wanneer onderhoud, reparatie, vervanging, verbetering of andere maatregelen noodzakelijk zijn. De gemeente werkt volgens de volgende principes:
wijsheid
• De basis is het gegevensbeheer, weten wat je hebt. De uitdaging is om te werken volgens landelijke standaarden en uitwisseling van gegevens met derden mogelijk te maken.
kennis
• Monitoring is gericht op de vraag hoe het systeem in de praktijk functioneert. Binnen de Samenwerking Afvalwaterketen Flevoland wordt gekeken welke kansen er liggen voor verbetering van de monitoring, onder andere door stappen te zetten in het datagedreven werken in de regio.
informatie data
• Datagedreven werken, in combinatie met onder andere degradatie-analyse en risicogestuurd beheer, geeft betekenis aan data. Data wordt informatie, waarmee kennis wordt vergaard. Met deze kennis kunnen voorspellingen worden gedaan, wat in de termen van het assetmanagement wijsheid wordt genoemd. Deze methodieken helpen om kostenefficiënt te beheren.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
26
4.5 – Riolering en calamiteiten In de praktijk komen calamiteiten voor. Dat kan zijn door het falen van een object in de riolering zelf (defect of storing), waardoor het functioneren van het gehele systeem in het geding is. Maar een calamiteit kan ook worden veroorzaakt door een externe gebeurtenis, waarbij de riolering een rol speelt bij de gevolgen ervan. Bij grote calamiteiten moet worden opgeschaald. Dit aspect valt buiten het GWRP.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
27
5 – Programmering Dit hoofdstuk bevat de programmering van voorgenomen activiteiten in de planperiode. Het gaat daarbij niet om het dagelijkse beheer en onderhoud, maar om projecten. Enerzijds richten deze projecten zich op onderzoek en anderzijds op vernieuwing van gedeelten van het areaal.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
28
Programma onderzoeksprojecten in de planperiode 2023-2028 Onderwerp
5.1 – Onderzoeksprojecten
Periode 2023-2024 2025-2026 2027-2028
Project duurzame materialisatie
Onderzoek en planvorming zijn nodig om de ontwikkeling van het rioolstelsel te volgen en de rioleringszorg op koers te houden. Bijgaand overzicht laat de geplande projecten zien. Het is goed denkbaar dat tijdens de looptijd van dit GWRP nog acties worden toegevoegd vanuit actuele ontwikkelingen. Sommige regionale onderzoeken worden samen met partners in de regio opgepakt.
Lokale klimaatadaptatiestrategie Urk Meetnetstrategie Urk Kavelpaspoort stedelijk water Urk Notitie hemelwaterbeleid / watercompensatie Meerjaren-gemalenvervangingsplan Calamiteitenplan stedelijk water Urk Herziening GWRP Datagedreven werken (SAF) Regionale klimaatadaptatiestrategie Flevoland (KAF) Project onderzoek naar De Waterbergende Weg (RAAK)
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
29
5.2 – Verbeter- of vervangingsmaatregelen
Programma investeringsprojecten in de planperiode 2023-2028 Onderwerp
Periode restant
Uit inspecties blijkt dat de meeste riolering op Urk nog een levensduur van enkele tientallen jaren heeft. Grootschalige rioolvernieuwing is daarom in de planperiode niet aan de orde. Riolering die afwijkt van dit gemiddelde beeld is opgenomen in het bijgaande overzicht.
2023-2024 2025-2026 2027-2028
Reconstructie Zwolsehoek Project Akkers / Almerelaan / Noorderzand Renovatie Almerelaan / Hofsteeplein (klimaatadaptatie)
Daarnaast hebben we te maken met verbetermaatregelen. Verbeteringen aan de riolering kunnen nodig zijn om wateroverlast te voorkomen of om de druk op het milieu te verlagen. Deze maatregelen komen naar voren uit de uitgevoerde hydraulische berekeningen of uit de uitgevoerde stresstesten.
Maatregelen Zwolsehoek Bijdrage aanpak verbindingssloot Urk (klimaatadaptatie) Restant vervanging 2020 Rioolvervanging Singel Rioolvervanging Surinamestraat Rioolvervanging Lange Dam (Grote Akkers-Fok) Vervanging beschoeiing Foksdiep Afkoppelopgave
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
30
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie Dit hoofdstuk beschrijft de zachte kant van het water- en rioleringsbeleid en -beheer. Het beheren van de rioleringsvoorzieningen en het uitvoeren van het geformuleerde beleid is mensenwerk. Dit mensenwerk wordt vanuit verschillende invalshoeken belicht: personeelsformatie, samenwerking, relatie met de gebruiker, communicatie en bewustwording.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
31
6.1 – Gemeentelijke organisatie Rioleringsbeheer vraagt inzet van menskracht. In bijgaand kader een overzicht van de personele aspecten van het rioleringsbeheer en de watertaken. Dit overzicht volgt de indeling van de Leidraad Riolering module D2000 en gebruikt de kengetallen uit deze module. Het geeft een onafhankelijke check op de omvang van de beheerorganisatie van gemeente Urk. Vergeleken met het vorige GRP is de formatie met een halve fte gegroeid om de taken voor klimaatadaptatie goed in te vullen. De check leert dat Urk werkt met een kleine eigen formatie. Deze formatie is voldoende om het riool op regiebasis te beheren, gebruikmakend van kennis uit regionale samenwerking.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
6.2 – Samenwerking
6.3 – Regionale samenwerking Flevoland
Het beleid en beheer van het stedelijk water en riolering is een eigen vakgebied, dat raakvlakken heeft met het werk van andere gemeentelijke afdelingen. Die raakvlakken kunnen zich ook buiten de gemeentelijke organisatie bevinden, bijvoorbeeld met het waterschap. Zie bijgaand overzicht van relaties van riolering en stedelijk water met andere gemeentelijke vakgebieden. De beleidsvelden afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater hebben meerdere raakvlakken met de taken van de waterbeheerders. Voor gemeente Urk gaat het hierbij om Waterschap Zuiderzeeland en Rijkswaterstaat. Samenwerking met het waterschap is van groot belang en wordt zelfs verwoord in de Waterwet. Zie bijgaand overzicht met de aspecten van de samenwerking tussen de gemeente en de waterbeheerder. Ook het afvalwaterakkoord tussen het Waterschap Zuiderzeeland en de gemeente Urk is hier het benoemen waard. Afvalwater stopt immers niet bij de gemeentegrens. Voor een optimaal werkend systeem is het wenselijk om als waterschap en gemeente goed georganiseerd op te trekken. De afspraken voor de komende jaren zijn vastgelegd in een nieuw afvalwaterakkoord. Met deze afspraken gaan gemeente en waterschap samenwerken om zich in te zetten om de maatschappelijke belangen en de gestelde doelen te realiseren.
Zie bijgaand kader voor meer informatie over het Afvalwaterakkoord gemeente Urk – Waterschap Zuiderzeeland 2022-2030.
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
In Flevoland zijn de gemeenten en het waterschap samen verantwoordelijk voor inzameling, transport en zuivering van afvalwater en voor de infrastructuur die hiervoor nodig is: de afvalwaterketen. De samenwerking tussen gemeenten en waterschap creëert kansen om de keten duurzaam, innovatief en doelmatig in te richten en om kosten te besparen. De gemeenten en het waterschap in Flevoland hebben al veel bereikt door samen op te trekken. Binnen het samenwerkingsverband SAF (Samenwerking Afvalwaterketen Flevoland) werken het waterschap en de zes gemeenten aan het optimaliseren van de afvalwaterketen. In Flevoland bestaat ook het samenwerkingsverband KAF (Klimaatadaptatie Flevoland). Hierin wordt gezamenlijk toegewerkt naar een robuust en klimaatbestendig Flevoland in 2050.
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
32
6.4 – Interactie tussen gebruikers en gemeente Riolerings- en oppervlaktewaterbeleid en -beheer hebben op het oog weinig interactie met gebruikers. Het gaat vaak om momenten waar er in de ogen van de gebruiker problemen ontstaan, wanneer de rioolheffing wordt meegedeeld of het riet gemaaid moet worden.
Meldingen van burgers en bedrijven Meldingen van burgers en bedrijven zijn een belangrijke bron van informatie en vaak aanleiding om in actie te komen. Denk aan een verstopte kolk, een probleem dat snel door de gemeente kan worden opgelost. Klachten over water op straat bij zware buien zijn minder makkelijk te verhelpen, maar zijn wel van belang bij het testen van hydraulische berekeningen en bij het zoeken naar oplossingen. Ook zijn informatie en educatie hierbij van belang, want niet elke melding of klacht hoeft (direct) te worden behandeld. Zorgvuldige registratie van meldingen maakt bepaalde trends zichtbaar die inzicht geven in het functioneren van de riolering. Een lastig punt hierbij is dat burgers niet altijd correcte meldingen doen. Wateroverlast door riolering is iets anders dan last hebben van een lekke kelder of een lekke dakgoot. Door leken kan dit op één hoop worden gegooid.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
Spelregels bij verstoppingen Woningen en overige panden zijn op de riolering aangesloten via aansluitleidingen. Hierin kan een verstopping ontstaan, zoals beschreven in paragraaf 4.2. Zo’n situatie zorgt vaak voor stress en is een belangrijk contactmoment met de gemeente. Duidelijkheid is in een dergelijke situatie van belang. Op of nabij de erfgrens is op particulier terrein veelal een ontstoppingsstuk ingebouwd. In het geval van een verstopping is dit de eerste plek om te kijken. De spelregels bij verstopping staan aangegeven in bijgaand kader. De hoofdregel is dat de lozer opdraait voor de kosten van het opsporen en oplossen van de verstopping. Alleen als het probleem te wijten is aan een verzakking liggen de zaken mogelijk anders.
Communicatie bij de aanslag rioolheffing De meeste burgers en bedrijven komen zelden in contact met de gemeente over de riolering. Het enige contactmoment is dan de ontvangst van de aanslag rioolheffing. De burger of het bedrijf betaalt voor het in stand houden van de riolering en stedelijk-watervoorzieningen. Dit moment kan worden aangegrepen om uitleg te geven over nut en noodzaak van de riolering, over het gesloten huishoudboekje van de rioleringszorg en dus over de redelijkheid van de rioolheffing. Naast uitleg in algemene zin kunnen enkele projecten uit het afgelopen jaar worden benoemd, zodat men begrijpt waaraan het geld wordt besteed.
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
33
6.5 – Communicatie en bewustwording Burgers zijn zich vaak nauwelijks bewust van de aanwezigheid van riolering en van de zichtbare effecten van klimaatverandering op het rioolstelsel. Slechts een deel van de mensen weet hoe belangrijk de (afval)waterzorg is voor de volksgezondheid en voor de bewoonbaarheid van de leefomgeving, en dat hemelwaterriolering vanwege ruimte en kosten niet kan worden ingericht op piekbuien. Bewustwording zorgt voor draagvlak voor de rioolheffing en voorkomt achteloos lozingsgedrag in riolering en oppervlaktewater. Ook zal er dan meer begrip zijn voor water op straat, wat vooral na korte, hevige buien in de toekomst vaker (in enige mate) geaccepteerd zal moeten worden. Gemeente Urk kan de riolering technisch goed beheren, maar bij verkeerd gebruik ontstaan alsnog problemen. Vandaar de noodzaak om burgers te informeren over wat wel en niet in het riool mag en hoe men met kolken op straat om moet gaan. Jaarlijks wordt hier op diverse manieren aandacht voor gevraagd. Naast het ontwikkelen van bewustwording is het wenselijk om aan te sluiten bij educatie gericht op duurzaamheid, circulariteit en biodiversiteit.
1 – Context
2 – Beleidskaders vanuit de Omgevingsvisie
3 – Beleid gemeentelijke watertaken
4 – Beheer
5 – Programmering
6 – Organisatie, samenwerking en communicatie
7 – Kosten en rioolheffing
34
7 – Kosten en rioolheffing Riolering- en oppervlaktewaterbeheer kost geld. Dit hoofdstuk gaat hierop dieper in. Onder meer wordt beschreven om welke kosten het gaat, hoe investeringen worden afgeschreven en op welke manier de rioolheffing in de gemeente Urk is vormgegeven.