Bijlage 4 Technische vagen Rapport omgevingsdiensten in beeld 2021
Tekst van het document
RAPPORT Eindrapport, 1 september TwynstraGudde: Jaco Blokland Thijs Boertien Sophie de Jong Matthijs Koop Jelle Voets SPPS: Maarten de Hoog Roel van de Loo Piet Pasveer Omgevingsdiensten in beeld
Samenvatting Aanleiding Sinds 2013 worden in opdracht van gemeenten en provincies de taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH-taken) voor bedrijven landsdekkend door 29 regionaal werkende omgevingsdiensten uitgevoerd. Het ministerie van IenW voert vanaf 2015 bij deze omgevingsdiensten tweejaarlijks een onderzoek uit naar de kwaliteit van de uitvoering van de VTH-taken waarmee inzicht in de ontwikkeling van het VTH-stelsel wordt verkregen. Tot 2021 waren deze onderzoeken vooral gebaseerd op gesprekken met betrokkenen en grotendeels kwalitatief van aard. Het algemene beeld was dat omgevingsdiensten goed op weg waren met uitvoering van de opgedragen taken. De Adviescommissie VTH1 constateert in maart 2021 dat de positie van omgevingsdiensten niet stevig genoeg is om de rol te spelen die hen was toebedacht. De Adviescommissie stelt een aantal maatregelen voor om de kwaliteit van de uitvoering te verbeteren en te borgen. De Adviescommissie VTH constateert ook dat er op landelijk niveau nauwelijks data voorhanden zijn om de prestaties van omgevingsdiensten te kunnen meten en vergelijken. Het ministerie van IenW heeft SPPS/TwynstraGudde (SPPS/ TG) de opdracht gegeven om, als onderdeel van het wettelijk verplichte onderzoek naar de uitvoering van de VTH-taken, relevante data van alle omgevingsdiensten te verzamelen en te analyseren.
Dit onderzoek is in de zomer van 2021 uitgevoerd en op 1 september 2021 is daarover gerapporteerd in dit rapport, Omgevingsdiensten in beeld. Voor het eerst data over VTH op landelijk niveau Voor het eerst zijn nu op landelijk niveau én per omgevingsdienst gegevens beschikbaar over aantallen bedrijven, aantallen medewerkers, aantallen uitgevoerde inspecties, de jaarlijkse budgetten etc. Het landelijk beeld laat onder meer zien dat er jaarlijks circa € 570 miljoen beschikbaar is voor onder meer het toezicht op meer dan 350.000 bedrijven en vergunningverlening aan circa 15.000 bedrijven. Dat werk wordt door 4.600 mensen uitgevoerd. Algemeen beeld en mogelijke tekorten De verzamelde data maken onder meer zichtbaar dat er een grote spreiding is in de wijze waarop omgevingsdiensten hun taken uitvoeren en hoe zij worden gefinancierd. Bijvoorbeeld de inspectiefrequentie, de actualiteit van vergunningen, de inzet van bestuurs- en strafrecht en het melden van ongewone voorvallen, verschillen sterk per regio. Er is een grote variatie in omvang en taken. Dit onderzoek bevestigt bovendien dat nog steeds niet alle gemeenten het basistakenpakket aan de omgevingsdienst hebben overgedragen. Omvang en taken hebben te maken met het karakter van de regio en zijn ook historisch gegroeid.
Een aantal omgevingsdiensten heeft een dusdanig klein takenpakket dat zij op basis van de aangeleverde data niet voldoen aan de landelijk geldende en wettelijk vastgelegde kwaliteitscriteria. Omgevingsdiensten en maatschappelijke opgaven Een klein takenpakket wil niet zeggen dat de deelnemers in de gemeenschappelijke regeling van mening zijn dat de betreffende omgevingsdienst de huidige taken in de regio niet naar behoren kan uitvoeren. Echter, als het gaat om grote maatschappelijke opgaven rondom klimaat, energietransitie, zeer zorgwekkende stoffen en het bestrijden van regio-overstijgende milieucriminaliteit, is een zeker minimum uitvoeringsniveau gewenst. Het rapport Omgevingsdiensten in beeld laat de betekenis van de omgevingsdiensten voor de kwaliteit van de leefomgeving in Nederland zien. Met de juiste landelijke aanpak kunnen de omgevingsdiensten meer ingezet worden om een bijdrage te leveren aan het realiseren van (inter) nationale milieudoelen. 1 Eindrapport ‘Om de leefomgeving’ d.d. 4 maart 2021 van de Adviescommissie Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH) in het milieudomein, onder voorzitterschap van de heer J.J. van Aartsen. 2 Meer landelijke coördinatie en samenwerking Ook in verband hiermee wordt in dit rapport op meerdere terreinen gepleit voor meer landelijke coördinatie en een eenduidig aanspreekpunt voor het Rijk.
Dit kan door Omgevingsdienst NL, de vereniging van directeuren van omgevingsdiensten in Nederland, een grotere coördinerende rol te laten spelen en daarmee de collectiviteit van omgevingsdiensten vorm te geven. Daarvoor komen onder andere de volgende taken in aanmerking: kennis en deskundigheid ontsluiten en delen, kwaliteitsverbetering door onderlinge visitatie, transparantie en meer landelijke uniformiteit realiseren, digitalisering, ketenbenadering in het toezicht en bestrijding van regio- overschrijdende milieucriminaliteit. Met collectiviteit wordt efficiency bereikt en meer (geborgde) kwaliteit. Bovendien kan door meer samen te werken en door meer risico- en informatiegerichte sturing, meer worden bereikt met dezelfde middelen. In het rapport wordt voor het realiseren van meer coördinatie door Omgevingsdienst NL, een actieve en ondersteunende rol van het stelselverantwoordelijke departement bepleit, ten minste voor de periode tot 2030. Belangrijk is dat Rijk, IPO en VNG alle voornemens rondom verbetering en borging van VTH-taken en de transitie naar een betekenisvolle rol in de grote maatschappelijke thema’s in een werkprogramma vastleggen. 3 Aanbevelingen 1. Een regionale risicoanalyse met ruimte voor landelijke prioriteiten Omgevingsdiensten zijn met een gezamenlijk budget van circa € 570 miljoen en 4.600 medewerkers een factor van belang in Nederland.
De omgevingsdiensten werken vooral aan de uitvoering van wettelijke taken. Deze uitvoering zou meer gericht kunnen zijn op het versterken van een duurzame, gezonde en veilige leefomgeving in de regio en in Nederland als geheel. SPPS/TG adviseert: • IPO, VNG en het ministerie van IenW om een gezamenlijke aanpak te ontwikkelen waarin de programmering van werkzaamheden van de omgevingsdiensten wordt gebaseerd op een gezamenlijke risicoanalyse op regionaal niveau, waarin ruimte is voor het aanpakken van landelijke prioriteiten. 2. Omvang en taken omgevingsdiensten De omvang van omgevingsdiensten in aantallen inrichtingen en medewerkers loopt sterk uiteen. Een aantal gemeenten heeft het verplichte basistakenpakket nog niet overgedragen aan omgevingsdiensten.
SPPS/TG adviseert: • dat gemeenten onverwijld, voor zover dat nog niet heeft plaatsgevonden, het basistakenpakket conform de wet overdragen aan omgevingsdiensten • provincies en gemeenten per omgevingsdienst een toets uit te laten voeren op het voldoen aan de kwaliteitscriteria en, indien de diensten niet voldoen, te streven naar samenvoeging van diensten op ten minste de schaal van een veiligheidsregio, tenzij er bestuurlijk geborgde afspraken kunnen worden gemaakt over een wijze van samenwerken of specialisatie waarmee wel aan de kwaliteitseisen kan worden voldaan • VNG en IPO te bevorderen dat de ‘zelfevaluatie’, waarmee getoetst wordt aan de kwaliteitscriteria, bij alle omgevingsdiensten periodiek wordt uitgevoerd. 3. Meer uniform werken De verzamelde data laten een grote spreiding zien in de uitvoering van taken door omgevingsdiensten. Dit is een risico voor het level playing field voor bedrijven, bescherming van burgers en de leefomgeving en de aanpak van regio-overstijgende problemen, zoals de energietransitie, de aanpak van milieucriminaliteit en het terugdringen van de emissies van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS). SSPS/TG adviseert: • het Rijk, IPO en VNG om in een gezamenlijk programma een meer uniforme aanpak vast te leggen die moet leiden tot een kleinere spreiding in de uitvoering.
Dit geldt voor in ieder geval de volgende onderwerpen: • inzet bestuurs- en strafrecht • risicogericht toezicht • melden van ongewone voorvallen • actualiteit van vergunningen • informatie-uitwisseling en digitalisering van werkprocessen • ruimte voor kennisontwikkeling 4. Landelijke normfinanciering De bestaande financiering van omgevingsdiensten is divers en bestaat veelal uit financiering op basis van regionale kengetallen per inrichting. De Adviescommissie VTH beveelt aan om een landelijke normfinanciering te ontwikkelen. SPPS/TG adviseert: • provincies en gemeenten om de financiering van de omgevingsdiensten op te bouwen volgens een vast, landelijk uniform en herleidbaar stramien en hierbij een duidelijk onderscheid te maken tussen budgetteren en programmeren • het ministerie van IenW, IPO en VNG om een minimumnorm vast te stellen voor de uitvoering van het basistakenpakket die vervolgens de grondslag dient te vormen voor adequate financiering van de omgevingsdiensten. 4 5. Visitatie Het eindrapport van de Adviescommissie VTH doet de algemene aanbeveling om de uitvoering van VTH-taken beter te borgen. De commissie spreekt de voorkeur uit voor de introductie van een ‘stresstest’ voor omgevingsdiensten die onder regie van de ILT uitgevoerd zou moeten worden.
In de VTH-onderzoeken van 2017 en 2019 is als aanbeveling opgenomen om onderlinge visitatie uit te voeren, zodat omgevingsdiensten ook van elkaar kunnen leren. Combinatie van stresstest en onderlinge visitatie ligt voor de hand. SPPS/TG adviseert: • IPO en VNG een visitatiemethodiek te introduceren, gericht op continue verbetering, met duidelijke vastgelegde afspraken over frequentie, diepgang, openbaarheid en verantwoording. Het uitvoeren van een stresstest kan gecombineerd worden met de visitatie. 6. Tweejaarlijkse ‘staat van de omgevingsdiensten’ SPPS/TG adviseert: • de overkoepelende bestuurlijke partners binnen het VTH-stelsel en het ministerie van IenW om tweejaarlijks een ‘staat van de omgevingsdiensten’ uit te brengen waarin gerapporteerd wordt over de prestaties en de verbeteracties van de omgevingsdiensten op individueel en op landelijk niveau. Ook de resultaten van de visitaties en van de zelfevaluaties kunnen hierin een plek krijgen; • het ministerie van IenW op termijn te beoordelen of dit een rol kan gaan spelen in het IBT. 7. Bestuurlijk versterken van collectiviteit, landelijke coördinatie en harmonisatie SPPS/TG adviseert: • IPO en VNG te overwegen om een ‘bestuurlijk beraad omgevingsdiensten’ (naar voorbeeld van het Veiligheidsberaad) te starten waarin bestuursleden van de omgevingsdiensten zijn vertegenwoordigd.
Doel van een dergelijk ‘beraad’ is de afstemming tussen omgevingsdiensten te bevorderen en als aanspreekpunt voor het Rijk te fungeren; • VNG en IPO een uitvoerende rol aan Omgevingsdienst NL te geven met het oog op het bevorderen van onderwerpen als collectiviteit, landelijke coördinatie en uniformiteit onder regie van genoemd bestuurlijk beraad; • het ministerie van IenW een actieve en ondersteunende rol te laten vervullen bij het realiseren van deze nieuwe rol van Omgevingsdienst NL, ten minste voor de periode tot 2030. 8. Registreren en verzamelen data De verzamelde data in dit onderzoek moeten met de nodige voorzichtigheid beoordeeld worden; het blijkt dat een aantal vragen niet voldoende eenduidig is beantwoord. In een aantal gevallen ligt de oorzaak daarvan in een onvoldoende heldere vraagstelling. Dit is een belangrijke les voor het VTH-onderzoek over 2022 dat in 2023 zal worden uitgevoerd. SPPS/TG adviseert: • het ministerie van IenW om in het onderzoek over 2022 uit te gaan van de nu gehanteerde vragenlijst, maar de vragen wel specifieker te maken; • Omgevingsdienst NL om met de omgevingsdiensten afspraken te maken over een uniforme registratie van gegevens. 5 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Leeswijzer Deel A. Omgevingsdiensten in beeld: 29 foto’s van omgevingsdiensten 3. Inleiding 4. Onderzoeksmethodiek 5. Kwaliteit van de data en analyse van de data 6.
De betekenis van omgevingsdiensten in Nederland, weergegeven in kerndata 6.1 Gegevens over financiën 6.2 Gegevens over organisatie en personeel 6.3 Gegevens over inrichtingenbestand 6.4 Gegevens over uitvoering V, T en H 7. Enkele analyses en observaties over de ‘foto’s’ Deel B. Onderzoek VTH 2021 8. Inleiding onderzoek VTH 2021 9. Onderzoeksaanpak 10. Resultaten VTH-onderzoek 2021 in vergelijking met eerdere onderzoeken 10.1 Stelsel 10.2 VTH uitvoeringsbeleid 10.3 Verordening kwaliteit en informeren gemeenteraden en Provinciale Staten 10.4 Basistakenpakket en BRZO 10.5 Voldoende financiële middelen voor uitvoering en kennisontwikkeling 10.6 Informatie uitwisseling 10.7 Uniform uitvoerings-en handhavingsbeleid/toepassen Landelijke Handhavingsstrategie 10.8 Beleids- en uitvoeringscyclus 10.9 Interbestuurlijk toezicht (IBT) 10.10 Strafrechtelijke handhaving 10.11 Andere rollen voor verantwoordelijkheden, taken en bevoegdheden 10 11 12 13 13 14 15 17 20 26 29 34 35 36 36 37 37 38 39 40 41 43 44 44 45 45 46 6 11. Analyse onderscheid inrichtingen/ MBA 12. Benodigde data 2022 Deel C. Voorbereidende onderzoeken 13. Advies over normfinanciering 13.1 Inleiding 13.2 Advies 14.
Advies over ondergrens 14.1 Inleiding 14.2 Omvang en taken van een omgevingsdienst 14.3 Kwaliteitscriteria 14.4 Voldoende budget voor uitvoering van taken (het werkprogramma) 14.5 Omgevingsdiensten en de regio 14.6 Advies 15. Verkenning visitatiemodel 15.1 Inleiding 15.2 Resultaat analyse andere visitatiesystemen en advies 16. Aanvullende ideeën 16.1 Inleiding 16.2 Selectie aanvullende ideeën 16.3 Aanbevelingen, denkrichtingen en observaties 17. Samenvattende aanbevelingen 47 47 48 49 49 49 51 51 51 52 52 52 53 54 54 54 56 56 56 56 57 7 Lijst van gebruikte afkortingen en begrippen AADVA: Altijd Actuele Digitale Vergunning. Door Provincie Zuid-Holland geïnitieerd project met als doel om vergunningen digitaal te ontsluiten. Actualiteitstoets: verplichting vastgelegd in het Bor om vergunningen regelmatig te actualiseren op nieuwe normstelling. Adviescommissie VTH: de Adviescommissie Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH) in het milieudomein, onder voorzitterschap van de heer J.J. van Aartsen (de commissie die het rapport ‘Om de leefomgeving’ d.d. 4 maart 2021 heeft geschreven).
Amvb: Algemene maatregel van bestuur ANVS: Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming BTP: basistakenpakket, taken die door provincies en gemeenten bij een omgevingsdienst moeten zijn belegd, vastgelegd in het Besluit omgevingsrecht (Bor, Besluit van 21 april 2017 tot wijziging van het Besluit omgevingsrecht (verbetering vergunningverlening, toezicht en handhaving). BTP-percentage: het deel van de begroting van een omgevingsdienst dat voor de uitvoering van de BTP is bedoeld. Bor: Besluit omgevingsrecht Bedrijf: Uitvoeren van bedrijfsmatige activiteiten met (potentiele) impact op het milieu. Deze term heeft geen juridische betekenis, maar is in dit rapport wel gebruikt om praktische redenen. BRZO: Besluit Risico Zware Ongevallen (2015). Dit besluit bevat onder andere de Nederlandse implementatie van de Europese Seveso III richtlijn. BRIKS: Bouwen, Reclame, Inritten, Kappen en Slopen. Het begrip omvat echter alle activiteiten, genoemd in artikel 2.1 en artikel 2.2 van de Wabo, uitgezonderd milieuactiviteiten. Het kan bijvoorbeeld ook gaan om een afwijking van het bestemmingsplan, een aanlegvergunning of een monumentenvergunning. Daarnaast vallen ook sloop- en gebruiksmeldingen op grond van het Bouwbesluit onder BRIKS-activiteiten. BOA: Buitengewoon opsporingsambtenaar BSB: Bestuurlijke Strafbeschikking zoals vastgelegd in het Wetboek van Strafverordening.
BRZO-omgevingsdienst: Omgevingsdienst belast met vergunningverlening en toezicht voor Brzo-inrichtingen en RIE-4 bedrijven. Controlefrequentie: gemiddeld aantal keer per jaar dat een inrichting/MBA wordt geïnspecteerd, varieert per type inrichting. EZK/SODM: Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Staatstoezicht op de Mijnen. Fte: Full time equivalent, rekeneenheid waarmee de omvang van een functie of de personeelssterkte kan worden uitgedrukt. GR: Gemeenschappelijke Regeling volgens de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (Wgr) IPO: Interprovinciaal Overleg ILT: Inspectie Leefomgeving en transport IBT: Interbestuurlijk toezicht IPPC: Integrated Prevention Pollution and Control (EU regeling 1996/61/EC), definieert bepaalde categorieën inrichtingen waarvoor directe Europese regels van toepassing zijn. Inrichting: vastgelegd in de Wet milieubeheer (Wm), zal met de komst van de Omgevingswet grotendeels worden vervangen door het begrip Milieu Belastende Activiteit (MBA). IPO-/VNG-kwaliteitscriteria 2.2: Invulling van Modelverordening kwaliteit van gemeenten en provincies voor beschrijving kwaliteitscriteria (2.2 verwijst naar versie 2019) IFV: Instituut Fysieke Veiligheid Klimaatrapport: rapport van UN/IPCC Klimaatverandering 2021: de fysieke wetenschappelijke basis, 7 augustus 2021. LOD: Last onder Dwangsom LHS: Landelijke Handhavingsstrategie.
Onderdeel van landelijke afspraken uniforme toepassing interventiematrix. Ministerie van IenW: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Mor: Ministeriële regeling omgevingsrecht MBA: Milieu Belastende Activiteit, begrip onder Omgevingswet Meldingen art 8.40: Wet Milieubeheer, meldingsplicht voor bedrijven waarvoor algemene regels gelden conform het Activiteitenbesluit milieubeheer. 8 Nbw: Natuurbeschermingswet Omgevingsdienst NL: vereniging van directeuren van omgevingsdiensten in Nederland OD: Omgevingsdienst, in sommige gevallen Regionale Uitvoeringsdienst genoemd. Ongewoon voorval: Bedrijven moeten een ongewoon voorval (incident of afwijking van de reguliere bedrijfsvoering) melden aan het Wabo - bevoegd gezag. Plustaken: overige taken die omgevingsdiensten uitvoeren die niet behoren tot het BTP. PV: Proces Verbaal PDC: product- en dienstencatalogus. Overzicht van producten en diensten die omgevingsdiensten aanbieden aan de opdrachtgevers, in casu gemeenten en provincies. POKB: Platform Overheid en Kwaliteit Bodembeheer Risicogericht: gerichtheid op de risico’s die ertoe doen en deze risico’s op adequate wijze beinvloeden, veelal op basis van een (regionale) risicoanalyse. RUD: Regionale Uitvoeringsdienst, andere benaming voor omgevingsdienst. RIE-4: Richtlijn Industriële Emissies, categorie 4.
Het zijn complexe chemiebedrijven die werken met milieuverontreinigende stoffen. RIE-4 bedrijven kunnen tegelijkertijd vallen onder het Brzo, maar zijn in dit onderzoek cijfermatig apart genoemd. Taskforce Bodem: ingesteld naar aanleiding van verbeteringen tbv Bodembesluit. type A-bedrijven: zijn inrichtingen die minder milieubelastende activiteiten uitvoeren, zoals veel kantoor- en schoolgebouwen. Ze hoeven bij de oprichting of een wijziging geen melding te doen aan het bevoegd gezag. type B-bedrijven: zijn inrichtingen die bij de oprichting of een wijziging een melding moeten doen aan het bevoegd gezag. Ze hebben geen omgevingsvergunning milieu nodig. Soms hebben ze een omgevingsvergunning beperkte milieutoets (OBM) nodig. type C-bedrijven: zijn inrichtingen die een omgevingsvergunning milieu nodig hebben. Uitvoeringsagenda VTH: door de staatssecretaris ingesteld programma ter verbetering van de kwaliteit van de uitvoering van VTH taken. In combinatie met aanpak Milieucriminaliteit, samengevat in document ‘Liever een goede buur’ (december 2020). VTH-taken: taken op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving VNG: Vereniging van Nederlandse Gemeenten Verordening kwaliteit: vastgelegd in Wabo voor provincies en gemeenten om kwaliteitsnormen in een verordening vast te stellen.
VR: Veiligheidsregio Wabo: Wet algemene bepalingen omgevingsrecht Wgr: Wet gemeenschappelijke regelingen Wrgt: Wet revitalisering generiek toezicht ZZS: Zeer Zorgwekkende Stoffen 9 1. Inleiding In juni van dit jaar heeft het ministerie van IenW naar aanleiding van het rapport van de Adviescommissie VTH2 een opdracht aan de combinatie SPPS/TwynstraGudde (SPPS/TG) verstrekt tot het uitvoeren van een kwantitatief onderzoek bij omgevingsdiensten, zoals aanbevolen door deze commissie. Onderdeel van de opdracht is het interpreteren van en adviseren over de in het onderzoek verzamelde gegevens. Tevens is SPPS/TG gevraagd in het kader van deze opdracht een aantal onderzoeksvragen te beantwoorden. Daarnaast heeft het ministerie een aantal deelonderzoeken door SPPS laten uitvoeren die deel uitmaken van deze rapportage. De resultaten van deze deelonderzoeken zijn opgenomen in het Bijlagenrapport 1. In dit rapport komen de volgende deelopdrachten aan de orde: • maak een ‘Foto’ per omgevingsdienst, samengevat in een totaaloverzicht • voer een quick scan uit naar de stand van zaken 2021 over de uitvoering van VTH-taken door omgevingsdiensten op basis van de verzamelde data.
Om praktische redenen is in overleg met de omgevingsdiensten gekozen voor een representatief jaar (2019 of 2020); • geef een advies over de data die partijen in het VTH- stelsel vanaf 2022 moeten gaan verzamelen ten behoeve van de kwantitatieve beschouwing; • geef adviezen over ondergrens, visitatie en normfinanciering; • maak een overzicht van mogelijk ‘aanvullende ideeën op de adviezen van de Adviescommissie VTH’ die binnen het werkveld leven. Deze analyse dient te leiden tot een inhoudelijk en organisatorisch advies aan Rijk, IPO en VNG over uitvoering van de aanbevelingen van de Adviescommissie VTH. Twee onderzoeksvragen waarvoor opdracht is gegeven als onderdeel van de ‘foto’, zijn niet in dit rapport opgenomen, te weten: • de onderzoeksvragen uit de uitvoeringsagenda VTH (waaronder 3.4.2 en 3.8.10); • de onderzoeksvragen van de taskforce Bodem Over deze gegevens zal SPPS/TG met instemming van de opdrachtgever in een later stadium rapporteren. Reden is dat de hiervoor benodigde informatie niet tijdig geleverd kon worden door de omgevingsdiensten. Vooraf: • de focus ligt in dit onderzoek op de omgevingsdiensten. VTH-taken die door de opdrachtgevers (gemeenten, provincies) zelf worden uitgevoerd, zijn niet opgenomen; • in zijn algemeenheid geldt dat de kwaliteit van de aangeleverde gegevens goed is.
Echter, doordat niet alle vragen eenduidig zijn geïnterpreteerd en ook niet door alle omgevingsdiensten volledig zijn beantwoord, moeten de verzamelde data met de nodige voorzichtigheid worden beoordeeld; • rijkstaken zijn niet meegenomen. Het rapport is in korte tijd tot stand gekomen. Dit was niet mogelijk geweest zonder de grote inzet van alle omgevingsdiensten en de coördinerende rol die Omgevingsdienst NL hierin heeft gespeeld. SPPS/TG bedankt alle omgevingsdiensten voor het tijdig aanleveren van de gegevens. Zonder de aandacht en prioriteit die aan onze vraag is gegeven, was dit rapport niet tot stand gekomen. Het project is ondersteund door een door het ministerie ingestelde begeleidingscommissie, bestaande uit vertegenwoordigers van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Omgevingsdienst NL (ODNL) en de Inspectie Leefomgeving en transport (ILT), het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), geleid door een onafhankelijk voorzitter. Ondanks de vakantieperiode is het gelukt om drie keer bij elkaar te komen. De reacties van de begeleidingscommissie zijn, voor zover mogelijk, in het rapport verwerkt. 2 Eindrapport ‘Om de leefomgeving’ d.d.
4 maart 2021 van de Adviescommissie Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH) in het milieudomein, onder voorzitterschap van de heer J.J. van Aartsen. 10 2. Leeswijzer Het rapport is opgebouwd uit drie delen en voorzien van twee Bijlagenrapporten: • deel A gaat in op de resultaten van de ‘foto’ van de omgevingsdiensten met als titel Omgevingsdiensten in beeld (hoofdstukken 3 t/m 7); • deel B heeft betrekking op de uitgevoerde quick scan naar de stand van zaken 2019/2020 over de uitvoering van VTH-taken door omgevingsdiensten op basis van de verzamelde data. Er wordt ingegaan op de wettelijke eisen, zoals opgelegd in het Wabo/Bor/Mor. In dit deel is een vergelijking gemaakt tussen eerdere onderzoeken (2017 en 2019), het rapport van de Adviescommissie VTH en de verzamelde gegevens uit deel A (hoofdstukken 8 t/m 12); • deel C bevat de resultaten van een aantal onderzoeken dat de afgelopen maanden is uitgevoerd, mede ter voorbereiding op het onderhavige onderzoek (hoofdstukken 13 t/m 16). Dit deel bevat de resultaten van het onderzoek naar de uitgangspunten voor de minimale omvang van omgevingsdiensten, een financieringssystematiek (normfinanciering) en uitgangspunten voor het uitvoeren van visitaties.
Daarnaast zijn de resultaten van de ‘ideeënbus’ opgenomen en is een overzicht gemaakt van de gegevens die in de komende jaren nodig zijn; • in hoofdstuk 17 zijn de samenvattende aanbevelingen uit de delen A, B en C opgenomen; • de onderliggende documenten en gegevens zijn opgenomen in twee Bijlagenrapporten: • Bijlagenrapport 1 waarin de rapporten integraal zijn opgenomen; • Bijlagenrapport 2 waarin de vragenlijst die aan de omgevingsdiensten is gestuurd is opgenomen, alsmede een weergave van de kerngegevens per omgevingsdienst. Noot Dit rapport gebruikt afwisselend de begrippen ‘bedrijven’ en ‘inrichtingen’. Het begrip ‘Milieubelastende Activiteit’ (MBA) uit de Omgevingswet is niet gebruikt. 11 Deel A. Omgevingsdiensten in beeld: 29 foto’s van omgevingsdiensten Voor het in beeld brengen van de omgevingsdiensten is het begrip ‘foto’ gebruikt. Deze analogie geeft aan dat de details kunnen wisselen, sommige onderdelen vaag in beeld zullen komen en andere onderdelen juist helder. Maar het belangrijkste is dat een ‘foto’ een momentopname laat zien en geen dynamisch beeld van de ontwikkelingen die bij een omgevingsdienst plaatsvinden. Sommige omgevingsdiensten zijn van recente datum, andere omgevingsdiensten bestaan al meer dan 40 jaar. Op basis van de eerdere onderzoeken zijn met name kwalitatieve beelden opgehaald met een beperkte scope op het verzamelen van gegevens.
Zowel het ministerie van IenW als de Adviescommissie VTH heeft aangegeven dat er, aanvullend op de meer kwalitatieve onderzoeken, behoefte is aan meer gegevens over de omgevingsdiensten omdat een totaalbeeld van begrotingen, personeel, geleverde producten etc. ontbreekt. Voor het eerst in de geschiedenis van de milieuwetgeving is dit soort cijfers samengebracht en in samenhang geïnterpreteerd in één rapport; als totaal maar ook per omgevingsdienst. Dit onderzoek vormt de basis voor meer kwantitatief onderzoek in de komende jaren. Met deze gegevens is het nu mogelijk om andere onderzoeksvragen te stellen, benchmarks te doen en te onderzoeken waar de spreiding in data en eventuele verschillen door veroorzaakt wordt. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling om een oordeel te vellen over de individuele omgevingsdiensten. 12 3. Inleiding 4. Onderzoeksmethodiek In Nederland houden 29 omgevingsdiensten toezicht op de activiteiten van in totaal bijna 350.000 bedrijven. Dit betreft alle bedrijven die vallen onder de typen A t/m C, IPPC-bedrijven en BRZO/RIE4. Uitgezonderd zijn de bedrijven waarvoor het Rijk bevoegd is, zoals mijnbouwinstallaties (EZK/SODM), defensie-inrichtingen (IenW/ILT) en nucleaire installaties (ANVS). Circa 95% van deze bedrijven valt onder de algemene regels van het Activiteitenbesluit waarvoor geen vergunning is vereist.
Omgevingsdiensten verlenen omgevingsvergunningen aan ruim 15.000 bedrijven. Op alle bedrijven houden de omgevingsdiensten toezicht op de naleving van de algemene regels van het Activiteitenbesluit en de omgevingsvergunning. Hierbij geldt een onderscheid in typen die variëren van type A (geringe milieu-impact) tot BRZO/RIE4 (zeer grote milieu- en veiligheidsimpact). De omgevingsdiensten voeren deze taken in mandaat uit voor alle gemeenten en provincies. Het jaarlijkse totale budget bedraagt circa € 570 miljoen, waarvan circa de helft bestemd is voor het uitvoeren van het Basistakenpakket3. De directeuren van omgevingsdiensten hebben een vereniging opgericht, Omgevingsdienst NL, die zich inzet voor het versterken en verbinden van de gezamenlijke kennis en expertise. Het doel van dit onderzoek is het zo goed mogelijk verzamelen en in kaart brengen van kwantitatieve gegevens over de 29 omgevingsdiensten. Om inzicht in deze gegevens te krijgen heeft SPPS/TG een conceptvragenlijst met gewenste gegevens opgesteld, die vervolgens door het ministerie en de begeleidingscommissie is vastgesteld. In deze vragenlijst zijn de gewenste gegevens opgenomen van onder andere de samenstelling van de organisatie, financiën, het aantal inrichtingen in verschillende typen en het aantal geproduceerde producten (vergunningen, inspecties etc.).
De lijst van gevraagde gegevens is in Bijlagenrapport 2 opgenomen. Op 5 juli 2021 is per e-mail aan de directeur van elke omgevingsdienst verzocht de gegevens te verzamelen en binnen twee weken terug te sturen. Daarbij is ondersteuning vanuit het onderzoeksteam van SPPS/ TG aangeboden. Alle omgevingsdiensten hebben aan dit verzoek voldaan. Dat is gezien de korte termijn én de vakantieperiode in onze ogen een zeer goed resultaat en een compliment waard aan zowel de omgevingsdiensten als Omgevingsdienst NL. De gegevens zijn vervolgens verzameld in één databestand. Het onderzoeksteam heeft de gegevens handmatig gecontroleerd op opvallende afwijkingen, deze gemarkeerd en naar de omgevingsdiensten teruggestuurd met het verzoek de gemarkeerde gegevens te controleren. Dat verificatieproces is gestart op 12 augustus 2021, met opnieuw het verzoek aan de omgevingsdienst om de verificatie zo snel mogelijk af te ronden. Met de aangeleverde gegevens zijn analyses uitgevoerd over onderwerpen als begroting, inbreng en omvang van het Basistakenpakket (BTP), personeel, aantal geproduceerde producten etc. Naar aanleiding van een vraag van één omgevingsdienst is aangegeven dat voor het aantal geleverde producten het jaar 2019 waarschijnlijk representatiever is dan het jaar 2020 vanwege COVID-19. Dat geldt zeker voor het aantal uitgevoerde inspecties.
Daarnaast is een aantal dwarsberekeningen uitgevoerd die inzicht geven in de verhouding en de spreiding tussen omgevingsdiensten. Als referentiejaar is in beginsel 2020 gehanteerd, tenzij naar inzicht van de omgevingsdienst het jaar 2019 een representatiever beeld geeft. In de aangeleverde gegevens staat dit apart vermeld. Dit rapport streeft ernaar de gegevens zo feitelijk mogelijk te presenteren en er is alleen nadere duiding gegeven op die onderwerpen waarover, op basis van de data, heldere conclusies getrokken konden worden. Een aantal algemene observaties van SPPS/TG op basis van de verzamelde data is in het rapport opgenomen in hoofdstuk 7. In een separaat Bijlagenrapport (Bijlagenrapport 2) zijn alle verzamelde gegevens per omgevingsdienst vastgelegd. 3 Het basistakenpakket (BTP) betreft taken die door provincies en gemeenten bij een omgevingsdienst moeten zijn belegd, vastgelegd in het Besluit omgevingsrecht (Bor, Besluit van 21 april 2017 tot wijziging van het Besluit omgevingsrecht (verbetering vergunningverlening, toezicht en handhaving). 13 5. Kwaliteit van de data en analyse van de data De kwaliteit van de aangeleverde data is over het algemeen redelijk tot goed. De gegevens in dit rapport zijn op dit moment de best mogelijke verzameling.
Wel moeten de volgende aandachtspunten in acht genomen worden bij de beoordeling en het gebruik van de data: • ondanks de verificatie door de omgevingsdiensten, constateert SPPS/TG dat er data zijn aangeleverd die niet (kunnen) kloppen (bijvoorbeeld de opgave dat alle medewerkers een juridische opleiding hebben gevolgd). Bij de analyses is in dergelijke gevallen een correctie toegepast indien de niet kloppende data tot een vertekend beeld leiden; • de data moeten met enige voorzichtigheid beoordeeld worden. Het blijkt dat een aantal vragen niet voldoende eenduidig is beantwoord. In een aantal gevallen ligt de oorzaak in een onvoldoende heldere vraagstelling. Dit is een belangrijke les voor de uit te vragen data 2022 (zie hoofdstuk 12); • de aangeleverde gegevens geven een goed totaalbeeld van de omgevingsdiensten in Nederland, maar zijn in de huidige vorm onvoldoende geschikt voor benchmarking; • bij de gepresenteerde gegevens is per onderwerp aangegeven hoeveel omgevingsdiensten informatie hebben aangeleverd (met het cijfer N). Dit aantal kan wisselen omdat is gebleken dat niet alle omgevingsdiensten gegevens over een bepaald onderwerp hebben aangeleverd of dat de gegevens onvoldoende zijn uitgesplitst. Bij nagenoeg alle analyses is in essentie gebruikgemaakt van de volgende vier parameters: 1. begrotingsomvang (BTP of hele begroting); 2. aantal fte; 3.
inrichtingenbestand; 4. geleverde VTH-producten; Toelichting per parameter: 1. BTP: elke omgevingsdienst heeft met een percentage aangegeven welk deel van de totale begroting besteed wordt aan het BTP. Dat BTP-percentage is vervolgens gebruikt om de overige analyses uit te voeren, maar geeft geen inzicht in de exacte besteding van de VTH-taken onderling. SPPS/ TG adviseert om dit in de data-uitvraag over 2022 specifiek per basistaak te vragen zodat een betere analyse van de data mogelijk is; 2. fte: de omgevingsdiensten is verzocht aan te geven hoeveel fte bij de omgevingsdienst in dienst zijn en hoeveel uitbesteed is aan externen. Uit de antwoorden blijkt echter dat onder ‘externen’ soms ook de ‘interne’ adviseurs (bijvoorbeeld medewerkers met een specialisatie geluid, luchtkwaliteit of externe veiligheid) zijn opgenomen. Ook hier wordt geadviseerd om dit in de data over 2022 aan te passen door een eenduidige definitie van de begrippen te geven; 3. Inrichtingenbestand: type A-bedrijven vallen weliswaar onder de milieuwetgeving, maar hebben veelal weinig impact op het te programmeren werk van een omgevingsdienst, uitgezonderd bepaalde gevallen als gevolg van meldingen van burgers of anderszins, bijvoorbeeld in het geval van geluidshinder of geurhinder van een type A-bedrijf.
Daarom is besloten om type A-inrichtingen (ongeveer 80.000) niet mee te nemen in de berekeningen, aangezien dit een onevenredige invloed zou hebben op de analyses. Het merendeel van de bedrijven valt onder type B (circa 250.000). Het totaal aantal bedrijven met een (zeer) grote impact op de omgeving bedraagt circa 12.000 (type C, IPPC en Brzo/ RIE4). Bij het uitvoeren van analyses moet daarom goed worden opgelet op welke type inrichtingen de analyses zijn uitgevoerd; 4. VTH-producten: de focus van het onderzoek ligt op de VTH-taken binnen het basistakenpakket. De overige taken die omgevingsdiensten uitvoeren (de zogenaamde plustaken) zijn wel verzameld, maar niet nader geanalyseerd. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om bouwtaken en advieswerkzaamheden die door omgevingsdiensten in opdracht van provincies en gemeenten worden uitgevoerd. Er is geconstateerd dat sommige omgevingsdiensten ook gegevens hebben meegeteld over bijvoorbeeld de bouwvergunningen. Het is dus mogelijk dat er bij een volgend onderzoek enigszins andere getallen boven water komen. Ook kan de omvang van de door de omgevingsdiensten uitgevoerde plustaken in de toekomst wijzigen. 14 6.
De betekenis van omgevings- diensten in Nederland, weergegeven in kerndata Met de beschikbaar gestelde gegevens is het mogelijk om, naast een ‘foto’ per omgevingsdienst, een ‘foto’ van Nederland te maken door de 29 ‘foto’s’ bij elkaar op te tellen en met elkaar te vergelijken. In de volgende tabel zijn de kerndata samengevat. Met deze getallen wordt naar de mening van SPPS/TG de betrokkenheid van de omgevingsdiensten op de leefomgeving in Nederland zichtbaar. Toelichting op tabel 1 (1) N = 23: zes omgevingsdiensten maken geen uitsplitsing naar BTP in de begroting (2) Bijdrage provincies en gemeenten in 2020 is niet gelijk aan de totaalbegroting 2020. Dit heeft twee redenen: a) Het ontbreken van de gegevens van één OD; en b) De begroting van één omgevingsdienst kent ook bijdragen van derden / projecten, etc. (3) Voor één omgevingsdienst geldt dat er medewerkers zijn die naast hun bestuursrechttaken ook strafrechtelijk kunnen optreden op grond van BOA-aanstelling, domein 2. Dit is niet in fte’s terug te rekenen.
Tabel 1 Kerndata omgevingsdiensten Nederland Aspect Aantal N omgevingsdiensten Totaalbegroting 2020 €573.435.886 29 Totaalbegroting OD’s die BTP kunnen uitsplitsen €474.616.189 23 Totaalbegroting voor BTP 2020 (1) €241.905.471 23 Bijdrage provincies aan totaalbegroting 2020 (2) €166.659.621 29 Bijdrage gemeenten aan totaalbegroting 2020 (2) €371.895.538 29 Externe inhuur diensten in 2020 €87.555.031 29 Totaal aantal FTE diensten 4.684 FTE 29 Aantal FTE voor vergunningen in 2020 1.461 FTE 29 Aantal FTE voor Toezicht en Handhaving in 2020 1.600 FTE 29 Aantal FTE voor BOA’s in 2020 (3) 98,41 FTE 28 Aantal FTE voor juristen in het primair proces 2020 298 FTE 29 15 Toelichting op tabel 2 (1) N = 24 – van vijf omgevingsdiensten zijn geen data beschikbaar (2) N = 28 – voor één omgevingsdienst geldt dat er geen data beschikbaar zijn over het aantal inrichtingen (3) N = 26 – voor één omgevingsdienst geldt dat er geen data beschikbaar zijn over het aantal inrichtingen en door twee omgevingsdiensten is aangegeven dat IPPC- inrichtingen niet van toepassing zijn op de betreffende omgevingsdienst.
(4) N = 6: Er zijn zes BRZO-omgevingsdiensten in Nederland (5) N = 26: van drie omgevingsdiensten zijn geen data beschikbaar (6) N = 25: van vier omgevingsdiensten zijn geen data beschikbaar (7) N = 27: van twee omgevingsdiensten zijn geen data beschikbaar Tabellen 2 Kerndata omgevingsdiensten Nederland Deze cijfers geven aan dat de omgevingsdiensten een gezamenlijke begroting hebben van circa € 570 miljoen voor het uitvoeren van alle taken met betrekking tot ruim 350.000 bedrijven en het geven van adviezen aan opdrachtgevers. Daarbij zijn circa 4.600 fte betrokken. Bij het totaal aantal afgegeven vergunningen heeft een aantal omgevingsdiensten waarschijnlijk ook de afgegeven bouwvergunningen meegenomen. Dat maakt het getal van ruim 15.000 afgegeven vergunningen voor Wabo-taken niet waarschijnlijk. Jaarlijks worden er circa 75.000 inspecties uitgevoerd.
Aspect Aantal N omgevingsdiensten Totaal aantal Type A-inrichtingen (1) 85.768 inrichtingen 24 Totaal aantal Type B-inrichtingen (2) 267.316 inrichtingen 28 Totaal aantal Type C-inrichtingen (Geen IPPC/BRZO) (2) 10.412 inrichtingen 28 Totaal aantal Type IPPC-inrichtingen (3) 4.622 inrichtingen 26 Totaal aantal BRZO-/RIE4-inrichtingen (4) 530 inrichtingen 6 Totaal aantal meldingen art 8.40 p/j (2019 of 2020) 15.537 meldingen 29 Totaal aantal vergunningen p/j (2019 of 2020) 15.379 vergunningen 29 Totaal aantal maatwerkbesluiten p/j (2019 of 2020) 1.396 Mbs 29 Totaal aantal inspecties p/j (2019 of 2020) (5) 74.381 inspecties 25 Totaal aantal Last onder Dwangsom p/j (2019 of 2020) (5) 1.986 LoD 25 Totaal aantal Bestuursdwang p/j (2019 of 2020) (6) 118 Bestuursdwang 24 Totaal aantal bestuurlijke strafbeschikking p/j (2019 of 2020) (5) 278 BsB 25 Totaal aantal proces verbalen p/j (2019 of 2020) (7) 969 PV 27 Tabel 2 Kerndata omgevingsdiensten Nederland 16 6.1 Gegevens over financiën Figuur 1. Totaalbegroting omgevingsdiensten 2020 (N = 29) Figuur 2. Percentage BTP op begroting 2020 (N = 23) De in figuur 1 getoonde bedragen betreffen de hele begroting, dus inclusief overige adviestaken en alle overhead. De begrotingen variëren van circa € 5 miljoen (Omgevingsdienst Noord-Veluwe) tot ruim € 70 miljoen (DCMR Milieudienst Rijnmond).
De meeste omgevingsdiensten hebben een begroting van € 13 tot € 20 miljoen. OD - Noord-Veluwe € 5.201.803 € 6.340.798 € 8.229.000 € 9.863.379 € 10.241.648 € 10.241.648 € 11.090.153 € 11.185.930 € 12.560.000 € 13.640.966 € 14.099.000 € 14.700.000 € 15.131.647 € 16.116.000 € 17.112.000 € 17.339.000 € 18.409.200 € 18.750.000 € 19.050.348 € 19.508.640 € 20.981.000 € 21.543.859 € 21.897.606 € 5.795.0002 € 26.740.300 € 28.290.609 € 32.766.000 € 51.211.000 € 71.341.000 € 0 € 40.000.000 € 20.000.000 € 60.000.000 € 10.000.000 € 50.000.000 € 30.000.000 € 70.000.000 € 80.000.000 OD - Veluwe IJssel OD - Achterhoek RUD Zeeland OD - IJsselland OD - Twente OD - IJmond RUD - Zuid Limburg OD - OGV RUD Utrecht OD - De Vallei OD - Regio Utrecht RUD - Drenthe FUMO OD - West-Holland OD - Groningen OD - Regio Arnhem RUD - Limburg-Noord OD - Noord-Holland-Noord OD - Rivierenland OD - Regio Nijmegen OD - ZOB OD - Midden Holland OD - Zuid Holland Zuid OD - Haaglanden OD - Brabant Noord OD - OMWB OD - Noorzeekanaalgebied DCMR - Rijnmond Totaal: €573.435.886 (N=29) OD - Midden Holland 21,82% 24,48% 30,14% 30,55% 37,68% 39,73% 39,73% 46,30% 47,31% 50,93% 51,79% 55,13% 55,40% 57,67% 58,33% 60,00% 60,36% 64,17% 64,74% 75,25% 81,63% 86,35% 91,93% OD - De Vallei OD - Brabant Noord OD - ZOB OD - Regio Nijmegen OD - IJsselland OD - Regio Arnhem DCMR - Rijnmond OD - Veluew IJssel RUD - Limburg-Noord OD -
Rivierenland OD - Zuid Holland Zuid OD - Noorzeekanaalgebied OD - Noord Veluwe OD - Groningen RUD Utrecht FUMO RUD - Zuid Limburg OD - OMWB RUD Zeeland OD - Regio Utrecht OD - Achterhoek RUD - Drenthe Omdat zes omgevingsdiensten geen onderscheid maken tussen de totaalbegroting en de begroting BTP, is de N in dit figuur 23. Het percentage van de uitvoering van het BTP varieert per omgevingsdienst van 20% (omgevingsdienst Midden-Holland) tot 90% (RUD Drenthe), met een gemiddelde van iets meer dan 50%. Dat betekent dat het BTP gemiddeld genomen een belangrijk onderdeel van de begroting is, maar dat de meeste omgevingsdiensten aanvullende taken voor de opdrachtgevers uitvoeren. Dat betreft onder andere bouwtaken, adviestaken voor ruimtelijke ontwikkeling, de uitvoering van de Natuurbeschermingswet en aanvullende taken in meer recente beleidsvelden zoals circulaire economie en energieadvies. N=23 omdat 6 OD’s geen onderscheid maken tussen totaalbegroting en begroting BTP 17 Figuur 3. Budget BTP 2020 per inwoner (N = 23) Figuur 4. Begroting BTP 2020 per inrichting (exclusief type A, N = 22) Omdat zes omgevingsdiensten geen onderscheid maken tussen de totaalbegroting en de begroting BTP, is de N in dit figuur 23. Als de begroting van het BTP afgezet wordt tegen het aantal inwoners, blijkt dat deze varieert van € 6 tot € 41 per inwoner.
Een verklaring zou kunnen zijn dat er in bepaalde gebieden relatief veel bedrijvigheid is ten opzichte van het aantal inwoners. Maar zonder een diepgaande analyse heeft een vergelijking op deze wijze weinig meerwaarde. Op termijn kan deze parameter, gecombineerd met andere data, wellicht relevant worden om inzicht te krijgen in de maatschappelijk kosten van de uitvoering van deze taken. Omdat zes omgevingsdiensten geen onderscheid kunnen maken in de begroting in relatie tot het BTP en één omgevingsdienst geen onderscheid maakt tussen het type inrichtingen, zijn 22 omgevingsdiensten in dit figuur opgenomen. Uit de figuur blijkt dat de begroting per inrichting varieert van € 251 (Omgevingsdienst IJsselland) tot ruim € 2.683 (FUMO). Gemiddeld is het beschikbare budget ongeveer € 1.500 per inrichting per jaar. Daarbij moet aangetekend worden dat dit een gemiddeld bedrag is over zowel type B-bedrijven als IPPC-bedrijven (en voor de zes BRZO- omgevingsdiensten inclusief de BRZO/RIE4-inrichtingen). Het verschil in tijdsbesteding binnen deze categorieën is vanzelfsprekend groot.
RUD Utrecht € 6 € 7 € 8 € 8 € 12 € 13 € 14 € 14 € 15 € 15 € 17 € 17 € 18 € 18 € 18 € 19 € 22 € 22 € 23 € 25 € 28 € 31 € 41 € 0 € 20 € 10 € 30 €5 € 25 € 15 €35 € 45 € 40 RUD - Zuid Limburg OD - IJsselland OD - ZOB OD - Veluwe IJssel OD - De Vallei OD - Midden Holland OD - Brabant Noord OD - Noord-Veluwe FUMO OD - Regio Arnhem OD - Groningen OD - OMWB OD - Achterhoek RUD - Limburg-Noord RUD Zeeland OD - Regio Utrecht OD - Noorzeekanaalgebied OD - Regio Nijmegen DCMR - Rijnmond RUD - Drenthe OD - Zuid Holland Zuid OD - Rivierenland OD - IJsselland € 251 € 525 € 539 € 543 € 659 € 675 € 770 € 797 € 835 € 867 € 989 € 1.120 € 1.214 € 1.515 € 1.537 € 1.592 € 1.699 € 1.701 € 1.782 € 2.353 € 2.574 € 2.683 OD - De Vallei OD - Midden Holland RUD - Limburg-Noord OD - Brabant Noord OD - Veluwe IJssel OD - Noord-Veluwe OD - Achterhoek OD - OMWB RUD Zeeland OD - Regio Arnhem RUD - Drenthe OD - Regio Utrecht OD - Rivierenland OD - Regio Nijmegen OD - Groningen OD - Zuid Holland Zuid RUD Utrecht DCMR - Rijnmond OD - Noorzeekanaalgebied RUD - Zuid Limburg FUMO N=23 omdat 6 OD’s geen onderscheid maken tussen totaalbegroting en begroting BTP N = 22 omdat sommige 6 OD’s geen onderscheid kunnen maken in begroting/BTP en een 1 OD geen onderscheid maakt tussen type inrichtingen. 18 Figuur 5.
Percentage gemeenten dat alle basistaken heeft overgedragen (N = 29) Figuur 5 toont aan dat bij circa 70% van de omgevingsdiensten de gemeenten de taken uit het BTP voor uitvoering heeft overgedragen aan de omgevingsdiensten. Bij zeven omgevingsdiensten is dit niet het geval omdat bijvoorbeeld bepaalde administratieve taken bij (een deel van) de gemeenten is achtergebleven of dat de taken omtrent asbest niet zijn overgedragen. Uit de beantwoording van de vragen is hiervan geen eenduidig beeld ontstaan. Bij de Omgevingsdienst Zuid-Oost Brabant is het percentage van gemeenten die het BTP niet hebben overgedragen, onbekend. OD - Achterhoek 50,00% 50,00% * 72,73% 86,67% 86,67% 87,50% 92,31% 93,33% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 100,00% 0% 100% 50% OD - Groningen OD - ZOB RUD Utrecht OD - Regio Utrecht DCMR - Rijnmond OD - Brabant Noord OD - West-Holland OD - IJmond OD - Noord-Veluwe OD - Veluwe IJssel RUD Zeeland OD - IJsselland OD - Twente RUD - Zuid Limburg OD - OGV OD - De Vallei RUD - Drenthe FUMO OD - Regio Arnhem RUD - Limburg-Noord OD - Noord-Holland-Noord OD - Rivierenland OD - Regio Nijmegen OD - Midden Holland OD - Zuid Holland Zuid OD - Haaglanden OD - OMWB OD - Noorzeekanaalgebied * N=29.
Niet alle gemeenten hebben aan OD-ZOB alle basistaken overgebracht. Onduidelijk is om hoeveel % van de gemeenten het gaat. 19 6.2 Gegevens over organisatie en personeel Figuur 6. Totaal aantal fte 2020 (N = 29) Figuur 7. BTP-fte: Aantal fte voor uitvoering Basistakenpakket (N = 23) Het totaal aantal fte varieert per omgevingsdienst van 47 (Omgevingsdienst Noord-Veluwe) tot 575 (DCMR Milieudienst Rijnmond), met een gemiddelde van circa 150 fte. Bij één omgevingsdienst (RUD Limburg Noord) zijn de genoemde fte grotendeels werkzaam bij de aangesloten gemeenten en niet direct in dienst van de omgevingsdienst (de aangeleverde cijfers zijn in dit overzicht gebruikt). De vraag of deze omgevingsdienst voldoet aan de door de wet gestelde voorwaarden, is niet in dit onderzoek behandeld. Omdat zes omgevingsdiensten geen onderscheid kunnen maken in de begroting in relatie tot het BTP, zijn 23 omgevingsdiensten in dit figuur opgenomen. Dit figuur toont aan dat bij toepassing van het BTP- percentage het aantal fte voor de uitvoering van het BTP varieert van 24 fte (Omgevingsdienst Noord-Veluwe) tot 261 (Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied). Het gemiddelde aantal fte voor de uitvoering van de BTP-taken is ongeveer 80.
OD - Noord-Veluwe 42 57 71 79 89 96 110 113 115 126 126 128 129 130 130 134 140 147 162 172 174 185 185 205 205 215 225 472 523 0 600 100 200 300 400 500 OD - Veluwe IJssel OD - Achterhoek RUD Zeeland OD - Twente OD - IJsselland RUD - Zuid Limburg RUD Utrecht FUMO OD - IJmond RUD - Drenthe OD - Regio Utrecht OD - West-Holland OD - Rivierenland OD - De Vallei OD - OFGV RUD - Limburg-Noord OD - Regio Arnhem OD - Groningen OD - Regio Nijmegen OD - ZOB OD - Noord-Holland-Noord OD - Midden Holland OD - Brabant Noord OD - Haaglanden OD - OMWB OD - Zuid Holland Zuid OD - Noorzeekanaalgebied DCMR - Rijnmond Afgerond op hele FTE N=29 Afgerond op hele FTE Berekening: (BTP 2020/Begroting 2020)*#FTE 2020 OD - Noord-Veluwe 24 27 32 37 40 53 58 59 61 62 65 67 69 71 71 76 95 104 116 124 139 139 261 0 150 50 250 200 100 300 OD - Veluwe IJssel OD - De Vallei OD - IJsselland OD - Midden Holland OD - ZOB OD - Regio Arnhem RUD Zeeland OD - Achterhoek OD - Brabant Noord OD - Regio Nijmegen OD - Rivierenland RUD Utrecht RUD - Zuid Limburg RUD - Limburg-Noord FUMO OD - Groningen OD - Regio Utrecht RUD - Drenthe OD - Zuid Holland Zuid OD - OMWB DCMR - Rijnmond OD - Noorzeekanaalgebied 20 Figuur 8. Fte voor vergunningen (in dienst + inhuur, N = 29)) In deze figuur is het aantal fte opgenomen van vaste medewerkers (rood) en externe inhuur (roze) voor de taak vergunningverlening.
Het aantal varieert van circa 5 fte (Omgevingsdienst Noord-Veluwe) tot ongeveer 190 fte (Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied), waarbij de externe inhuur is vertaald in aantal fte. De gemiddelde externe inhuur voor vergunningverlening voor alle omgevingsdiensten bedraagt 17%. Hierbij dient aangetekend te worden dat de definitie van intern/extern door de vraagstelling voor meerderlei uitleg vatbaar was. OD - Noorzeekanaalgebied DCMR - Rijnmond OD - Haaglanden OD - Regio Nijmegen RUD - Limburg-Noord OD - Zuid Holland Zuid OD - ZOB RUD - Drenthe RUD - Zuid Limburg OD - Groningen OD - Rivierenland OD - OMWB RUD Utrecht OD - De Vallei OD - Noord-Holland-Noord OD - Brabant Noord OD - Regio Arnhem OD - OFGV FUMO OD - Achterhoek RUD Zeeland OD - IJsselland OD - Twente OD - Regio Utrecht OD - IJmond OD - West-Holland OD - Midden Holland OD - Veluwe IJssel OD - Noord-Veluwe 45,66147,94 28,00 27,59 12,50 13,88 108,00 69,88 64,50 58,65 8,90 10,80 6,12 13,00 58,60 57,80 54,92 51,75 51,47 18,50 8,49 6,50 49,95 47,05 45,96 39,85 39,00 35,30 32,70 8,00 10,60 31,90 28,00 23,39 23,00 22,60 18,56 18,55 8,78 7,40 6,34 0 50,00 100,00 150,00 200,00 4,39 0,00 4,00 5,80 1,67 3,90 3,00 3,00 1,00 1,83 1,34 5,29 - 0,00 3,20 - 2,10 21 Figuur 9.
fte voor Toezicht en handhaving (in dienst + inhuur, N =29) In deze figuur is het aantal fte opgenomen van vaste medewerkers (rood) en externe inhuur (roze) voor de toezicht- en handhavingstaken. Het aantal varieert van circa 18 fte (Omgevingsdienst Veluwe IJssel) tot ongeveer 180 fte (DCMR Milieudienst Rijnmond), waarbij opnieuw de externe inhuur is vertaald in fte. De gemiddelde externe inhuur voor toezicht voor alle omgevingsdiensten bedraagt 13%. DCMR - Rijnmond OD - Noorzeekanaalgebied OD - OMWB OD - Haaglanden RUD - Limburg-Noord OD - Regio Arnhem RUD Utrecht FUMO OD - Zuid Holland Zuid OD - Groningen OD - Regio Nijmegen RUD Zeeland OD - Rivierenland OD - Brabant Noord OD - ZOB OD - OFGV OD - IJsselland OD - IJmond RUD - Zuid Limburg OD - Regio Utrecht RUD - Drenthe OD - Achterhoek OD - Twente OD - De Vallei OD - Midden Holland OD - West-Holland OD - Noord-Veluwe OD - Veluwe IJssel 0 20,00 40,00 60,00 80,00 100,00 120,00 140,00 160,00 180,00 12,30161,00 31,91134,08 81,51 84,04 16,3665,51 10,2057,90 52,47 15,0052,00 7,2049,90 7,2049,83 13,7044,70 44,00 15,6141,45 6,5040,50 12,0038,90 37,89 36,50 36,00 34,65 9,5033,50 6,3432,45 31,00 13,1130,67 9,5327,50 24,80 21,40 18,50 17,81 2,02 0,00 4,00 1,86 1,00 4,90 4,50 4,58 2,11 3,80 0,00 22 Omgevingsdienst Gooi en Vechtstreek heeft negen medewerkers die, naast hun bestuursrechttaken, ook strafrechtelijk konden optreden op grond
van een BOA- aanstelling, domein 2. Dit is niet in fte terug te rekenen. In deze figuur is het aantal fte opgenomen voor BOA-taken. Het aantal varieert van circa 0,3 fte (Omgevingsdienst De Vallei) tot 13 fte (Omgevingsdienst Brabant Noord). Voor omgevingsdiensten met relatief veel BOA’s in dienst geldt dat deze vooral toezicht houden op de groentaken en niet op de milieutaken. Figuur 10. Fte BOA’s (2020, N = 28) OD - De Vallei 0,30 0,50 0,50 0,64 1,00 1,00 1,00 1,00 1,50 1,67 1,70 2,00 2,00 2,00 3,00 3,00 3,00 3,00 3,50 4,00 4,00 5,00 6,00 6,00 7,10 8,90 12,00 13,10 12,00 13,10 RUD - Zuid Limburg OD - Regio Nijmegen OD - Rivierenland OD - Haaglanden RUD - Drenthe OD - IJsselland OD - Twente OD - Noord-Veluwe OD - Veluwe IJssel OD - Achterhoek OD - Regio Utrecht OD - ZOB OD - Regio Arnhem OD - West-Holland OD - Noorzeekanaalgebied OD - Groningen OD - Midden Holland RUD Zeeland FUMO OD - Noord-Holland-Noord OD - OMWB DCMR - Rijnmond OD - IJmond RUD - Limburg-Noord RUD Utrecht OD - Zuid Holland Zuid OD - Brabant Noord N= 28 *OFGV heeft 9 medewerkers die naast hun bestuursrechttaken ook strafrechtelijk konden optreden op grond van BOA-aanstelling, domein 2. Dit is niet in FTE’s terug te rekenen. 23 Figuur 11. Fte BOA’s, afgezet tegen totaal aantal fte per dienst Figuur 12.
Fte juristen primair proces (2020, N = 29) In deze figuur is het aantal BOA’s (X-as) afgezet tegen het totaal aantal fte per omgevingsdienst. Uit deze figuur blijkt een grote spreiding in het aantal BOA’s per omgevingsdienst met een concentratie van weinig BOA-capaciteit rondom de kleinere omgevingsdiensten. Het aantal juristen voor het primaire proces varieert van 2 (Omgevingsdienst Midden-Holland) tot 27 (Omgevingsdienst De Vallei), met een gemiddelde van circa 10 fte. Deze cijfers moeten nader onderzocht worden, aangezien de variatie erg groot is en moeilijk te duiden. OD - Midden Holland 2 3 3 4 5 5 5 5 6 6 6 6 7 9 10 10 10 12 12 13 13 13 14 17 17 18 19 23 28 OD - Twente OD - Veluwe IJssel OD - Noord-Holland-Noord OD - Noord-Veluwe OD - West-Holland OD - IJsselland RUD Zeeland OD - Achterhoek OD - OFGV RUD Utrecht OD - IJmond OD - Rivierenland OD - Regio Utrecht OD - Groningen RUD - Drenthe OD - Brabant Noord OD - ZOB FUMO OD - Zuid Holland Zuid RUD - Zuid Limburg RUD - Limburg-Noord OD - Regio Arnhem OD - OMWB OD - Haaglanden OD - Regio Nijmegen DCMR - Rijnmond OD - Noorzeekanaalgebied OD - De Vallei N= 29* Afgerond op hele getallen FTE BOA’s Totale FTE dienst 24 Als de figuren 8, 9, 10 en 12 bij elkaar worden opgeteld, ontstaat het complete beeld voor het aantal fte dat belast is met de uitvoering van het BTP.
De fte bestaan uit (interne en externe) vergunningverleners, toezichthouders, BOA’s en juristen. De Omgevingsdienst Veluwe IJssel voert deze taken uit met ongeveer 25 fte en de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied met ongeveer 380 fte. Het gemiddelde ligt rond de 120 fte. FTE vergunningverleners (intern) FTE vergunningverleners (extern) FTE T en H (intern) FTE T en H (extern) FTE BOA’s FTE juristen primair proces OD - Noorzeekanaalgebied DCMR - Rijnmond OD - Haaglanden RUD - Limburg-Noord OD - Regio Nijmegen OD - OMWB OD - Zuid Holland Zuid OD - Groningen OD - Rivierenland OD - ZOB OD - Regio Arnhem FUMO RUD Utrecht OD - De Vallei OD - Brabant Noord RUD - Zuid Limburg RUD - Drenthe OD - Regio Utrecht OD - OFGV RUD Zeeland OD - Achterhoek OD - Twente OD - IJsselland OD - IJmond OD - Noord-Holland-Noord OD - Midden Holland OD - West-Holland OD - Noord-Veluwe OD - Veluwe IJssel 0 50,00 100,00 150,00 200,00 250,00 300,00 350,00 400,00 Figuur 13. Fte-verdeling Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving, BOA’s en juristen primair proces (totaal N = 29) 25 6.3 Gegevens over inrichtingenbestand Figuur 14. Complexiteit inrichtingenbestand per omgevingsdienst (ex type A, N = 28) Dit figuur geeft inzicht in de verhouding tussen de aantallen type B-bedrijven (oranje) en de overige typen C, IPPC en BRZO (de overige kleuren).
Enkele omgevingsdiensten hebben relatief veel zwaardere typen in het pakket, maar geen enkele omgevingsdienst heeft meer dan 30% zwaardere inrichtingen. Ook bij de grootste omgevingsdiensten (DCMR Milieudienst Rijnmond en Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied) is het aantal type 95% 3% 1% 1% DCMR OD - Groningen OD N. Veluwe OD Rivierenland OZHZ FUMO OD - Haaglanden OD NZKG OD Twente RUD Z. Limburg OD - Achterhoek OD IJmond OFGV OD Veluwe IJssel RUD Utrecht ODBN RUD Limburg N.OD IJsselland OMWB OD West Holland RUD Zeeland OD - De Vallei ODMH ODRN ODZOB ODZOB maakt geen onderscheid in type inrichtingen RUD Drenthe OD NHN ODRU 74% 21% 5% 94% 3% 3% 89% 6% 5% 95% 3% 2% 87% 3% 8% 2% 99% 0,9% 0,1% 97% 3% 96% 2% 2% 99% 1% 98% 2% 95% 4% 1% 96% 3% 0,6% 0,4% 96% 4% 1% 95% 2,7% 0,3% 2% 84% 5% 1% 10% 97% 2%1% 96% 3%1% 96% 3%1% 96% 3%1% 98% 1,7% 0,3% 97% 2,5% 0,5% 92% 6% 2% 94% 3% 3% 94% 4% 2% 95% 4% 1% 84% 5% 9% 2% = % type B inrichtingen = % type C inrichtingen = % type IPPC inrichtingen (Geen BRZO/RIE4) = % type BRZO/RIE4 inrichtingen B-bedrijven het merendeel van het inrichtingenbestand. De typologie van het werkgebied van de betreffende omgevingsdienst, agrarisch, industrieel, landelijk/stedelijk, heeft logischerwijs veel invloed op het aantal en het type bedrijven. Dit zegt vanzelfsprekend weinig over de tijdsbesteding aan de verschillende typen.
De Omgevingsdienst Twente heeft geen data over het inrichtingenbestand aangeleverd. 26 Figuur 15. Totaal aantal type B-inrichtingen (N = 28) Figuur 16. Totaal aantal type C-inrichtingen (N = 28) Het totaal aantal type B-inrichtingen bedraagt 252.388 en varieert van 2.645 (RUD Zuid-Limburg) tot 24.117 (Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant). Het totaal aantal type C-inrichtingen bedraagt 9.937 en varieert van 124 (Omgevingsdienst Midden-Holland) tot 807 (Omgevingsdienst Brabant Noord). Één omgevingsdienst heef geen gegevens aangeleverd. RUD - Zuid Limburg 2645 2700 3688 4244 4335 4671 5522 6300 6373 6550 7000 7302 8081 8130 8394 8738 9614 10725 11453 11531 11553 12650 14928 15360 16485 16585 17642 24117 0 5000 15000 10000 20000 25000 FUMO OD - Noord-Veluwe OD - Veluwe IJssel OD - Regio Nijmegen RUD Utrecht OD - Groningen OD - De Vallei OD - Rivierenland OD - IJmond OD - Regio Arnhem OD - West-Holland OD - Zuid Holland Zuid RUD Zeeland OD - Achterhoek OD - Midden Holland OD - Regio Utrecht OD - OFGV RUD - Drenthe OD - Brabant Noord OD - Noorzeekanaalgebied OD - Noord-Holland-Noord OD - Twente OD - IJsselland RUD - Limburg-Noord OD - Haaglanden DCMR - Rijnmond OD - OMWB N = 28 (van 1 OD geen data beschikbaar) Totaal = 267.316 type B inrichtingen OD - Midden Holland 124 133 144 156 176 194 208 215 223 227 237 250 278 294 300 347 350 400 475 501 520 521 531 600 667 667 774 807 €
0 € 40.000.000 € 20.000.000 € 60.000.000 € 10.000.000 € 50.000.000 € 30.000.000 € 70.000.000 € 80.000.000 € 80.000.000 OD - West-Holland OD - Veluwe IJssel OD - Regio Arnhem OD - Noord-Veluwe OD - Haaglanden OD - Rivierenland OD - De Vallei RUD Utrecht OD - IJmond OD - Zuid Holland Zuid RUD - Zuid Limburg OD - Regio Utrecht OD - Achterhoek OD - Noord-Holland-Noord RUD Zeeland OD - Noorzeekanaalgebied OD - IJsselland OD - Twente OD - Regio Nijmegen OD - OFGV RUD - Limburg-Noord OD - Groningen DCMR - Rijnmond OD - OMWB FUMO RUD - Drenthe OD - Brabant Noord N = 28 (van 1 OD geen data beschikbaar) Totaal = 10.412 type C inrichtingen 27 Van vier omgevingsdiensten zijn geen data beschikbaar of er is aangegeven dat de IPPC-categorie niet van toepassing is. Het totaal aantal IPPC-inrichtingen bedraagt 4.450 en varieert van 21 (Omgevingsdienst Haaglanden) tot 604 (Omgevingsdienst Brabant Noord). De aanwezigheid van relatief grote agrarische bedrijven is een belangrijke verklaring voor de aantallen in de provincies Limburg, Brabant, Overijssel en Gelderland. Figuur 17. Totaal aantal IPPC-inrichtingen (exclusief BRZO/RIE4, N = 25) Figuur 18.
Totaal aantal BRZO-inrichtingen (inclusief RIE 4, N = 6) Het totaal aantal BRZO-/RIE4-inrichtingen is 530 en ongeveer gelijk verdeeld over de zes ‘BRZO- omgevingsdiensten’, met een uitschieter van 165 inrichtingen in het werkgebied van de DCMR Milieudienst Rijnmond. OD - Haaglanden 21 32 33 41 41 59 73 80 81 89 91 134 140 141 149 165 193 212 224 240 240 250 524 593 604 0 400 200 600 100 500 300 700 OD - West-Holland OD - Noord-Veluwe OD - Regio Utrecht OD - Zuid Holland Zuid OD - Veluwe IJssel OD - OFGV RUD Utrecht RUD Zeeland OD - Rivierenland OD - Noorzeekanaalgebied DCMR - Rijnmond OD - ZOB RUD - Zuid Limburg OD - De Vallei FUMO RUD - Drenthe OD - Groningen OD - Achterhoek OD - Regio Arnhem OD - IJsselland OD - Regio Nijmegen OD - OMWB RUD - Limburg-Noord OD - Brabant Noord N = 26 (van 3 OD’s zijn geen data beschikbaar of er is aangegeven dat de IPPC categorie niet van toepassing is)Totaal = 4.622 type IPPC inrichtingen 59 65 67 85 89 165 RUD - Zuid Limburg OD - Groningen OD - Regio Nijmegen OD - OMWB OD - Noorzeekanaalgebied DCMR - Rijnmond N=6 Totaal: 530 BRZO/RIE 4 inrichtingen 28 6.4 Gegevens over uitvoering V, T en H Figuur 19. Aantal actualiteitstoetsen per jaar (N = 22) Van zeven diensten zijn geen data bekend.