Beleidsplan SD Omzien als fundament

Omzien als fundament Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 3 LEESWIJZER 4 Met toestemming van de lokale krant Het Urkerland zijn hun foto’s gebruikt voor deze nota. Andere foto’s komen uit de eigen beeldbank.

1. De uitvoering van het Sociaal Domein 6 2. Terugblik beleidsperiode 2019-2023 10 3. Een groeiende en veranderende samenleving 12 4. Het Sociaal Domein richt zich op samenwerking 18 5. Onze plek in de regio 22 6. Ambitie , visie en leidende principes 26 7. Leidend principe: op Urk is de basis op orde 30 8. Leidend principe : op Urk helpen we waar nodig 35 9. Leidend principe: op Urk passen we op elkaar 39 10. Leidend principe: op Urk blijven we in verbinding 43 11. Bedrijfsvoering en financiën 48

Bijlage: wetgeving in het Sociaal Domein 51

2

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

VOORWOORD ‘Genoegzaamheid kan leiden tot achterover leunen’

Z

oals de meesten wel weten ben ik afkomstig uit het onderwijs. Als directeur in het primair onderwijs waakte ik voor genoegzaamheid. Wanneer je er van uit gaat dat alles wel goed loopt en de resultaten dat ook weergeven is het van belang om juist scherp te blijven. Niet voor niets hoor je coaches binnen de sport vaak zeggen ‘aan de top blijven is moeilijker dan er te komen’. Dit geldt niet alleen voor de sport, maar dus ook voor het onderwijs en we kunnen het sociaal domein daaraan toevoegen. De gemeenteraad heeft de afgelopen jaren regelmatig het vertrouwen uitgesproken in de beleidsaanpak van het Sociaal Domein. Samenwerkende organisaties geven ons in de beleidsevaluatie 2019-2023 het advies om door te gaan op de ingeslagen weg. Natuurlijk ben ik er trots op waar we nu staan en vooral ook trots op de tomeloze inzet van onze medewerkers en de proactieve houding van de organisaties. Des te belangrijker om dan te waken voor genoegzaamheid. Van achterover leunen mag binnen dit domein geen sprake zijn. In het nieuwe beleidsplan 2024-2027 gaan we zeker verder op de ingeslagen weg, maar wel met nieuwe kennis en opgedane ervaringen. Daarbij hebben we elkaar nodig. Samenredzaamheid is

en blijft noodzakelijk. Het blijft een belangrijke uitdaging om de zorg betaalbaar te houden, eenzaamheid te bestrijden, elkaar te blijven vinden in tijden van polarisatie. Gelukkig hebben we op Urk niet te klagen over het maatschappelijk initiatief. Daarbij spreek ik wel de wens uit dat we binnen het Sociaal Domein niet gebonden worden aan een veelheid aan regels. Ik blijf me inzetten om de bureaucratie in regelgeving te voorkomen. Diezelfde inzet pleeg ik in de aandacht voor al onze inwoners. Laten we de focus niet teveel richten op die 5 tot 10 procent situaties waarin het mis kan gaan. Het filmpje van de winnaars van de kunstprijs 2022 van 2 jongeren die visueel illustreren wat negatieve aandacht met hen doet raakt mij tot op de dag van vandaag (klik hier). Ik ben blij dat we met het programma DURF de breedte van heel onze samenleving zoeken wanneer het gaat om onze kinderen, jongeren, maar ook ouders. Daarbij focussen we ons dus niet op die 5 tot 10% alleen. Opgroeien in een kansrijke omgeving gaat uit van een gezonde leefstijl en het omzien naar elkaar gaat ons allemaal aan. Goed om met het oog op de toenemende vergrijzing ook onze ouderen hierin volop mee te nemen.

< Terug naar Inhoudsopgave

3

Duidelijk is dat het Sociaal Domein zoveel meer is. Het is zo omvattend dat het haast onmogelijk is om overzicht te behouden. Het Sociaal Domein is constant in beweging. Het nieuwe beleidsplan is daarom geen statisch document. We zullen blijven inspelen op ontwikkelingen. In de uitvoering gaan we niet uit van genoegzaamheid, maar tonen we durf, zoeken we de ruimte op en staan we open voor ideeën en suggesties van inwoners en maatschappelijke partners. Van achterover leunen zal geen sprake zijn. Freek Brouwer Portefeuillehouder Sociaal Domein

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

LEESWIJZER In 2015 is de decentralisatie van het Sociaal Domein in gang gezet. Hiermee bedoelen we de omslag van een verzorgingsstaat naar een lokale participatiesamenleving. De gewenste transitie, transformatie en integrale benadering vragen veel van de gemeente en de samenwerkingspartners. HET SOCIAAL DOMEIN IS COMPLEX Het Sociaal Domein is complex. Niemand kan voorspellen hoe het terrein zich zal ontwikkelen. Het Sociaal Domein werkt namelijk samen voor en met inwoners en samenwerkingspartners, met elk eigen percepties, doelstellingen en belangen. Die mensen en partners hebben voortdurend interactie met elkaar. Daarnaast zijn er landelijke en regionale ontwikkelingen, maar ook jurisprudentie, die invloed hebben op de uitvoering. Denk bijv. aan het Integrale Zorg Akkoord, Gezond Leven Akkoord of de gewenste regionale samenwerking op het terrein van de jeugdhulp. Deze interactie zorgt voor steeds andere uitkomsten. Zowel wenselijke als niet wenselijke. De complexiteit en die onvoorspelbaarheid brengt dan ook risico’s met zich mee.

EEN ACTUELE FOTO VAN HET SOCIAAL DOMEIN Dit beleidsplan is iets uitgebreider dan het vorige. Dat is om weer een goed beeld te krijgen van het Sociaal Domein. Op deze manier wordt er een actuele ‘foto’ gemaakt van het beleid Sociaal Domein. Tegelijkertijd is het onmogelijk om alles in het Sociaal Domein uitgebreid te verwoorden

< Terug naar Inhoudsopgave

4

of aan de orde te laten komen in dit beleidsplan. Daarvoor is het Sociaal Domein simpelweg te groot. Dit doet niets af aan alle andere activiteiten. Deze zijn minstens zo belangrijk en vergeten we zeker niet. In het jaarlijkse Uitvoeringsprogramma werken we de concrete activiteiten uit.

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

BLIJVENDE NOODZAAK VAN INTEGRAAL WERKEN Urk is uniek: de historie, de verbondenheid tussen inwoners, de zelfbewustheid van de inwoners, het arbeidsethos en de sterke geloofsgemeenschappen. Dat heeft veel positieve kanten, maar het zorgt ook dat minder positieve dynamieken (extra) sterk kunnen doorwerken. Daarom kent Urk unieke uitdagingen in de positieve ontwikkeling van Urk. Mede op basis van het Plan Golfbreker heeft begin 2023 het Verweij Jonker Instituut een impact analyse verricht voor de gemeente Urk. Daarin onderstrepen ze de noodzakelijke en blijvende integrale benadering. In dit plan wordt de integrale werkwijze vanuit Sociaal Domein verder uitgewerkt en toegelicht.

INHOUD BELEIDSNOTA

OMZIEN ALS FUNDAMENT; BIJ DE TITEL

In deze nota willen we iets benoemen over de beleidsevaluatie 2019-2023, laten we zien hoe we inhoud geven aan het integraal werken en benoemen we onze plek in de regio. We willen laten zien dat de samenleving verandert en wat daar de invloed op kan zijn in het Sociaal Domein. Vervolgens verwoorden we onze ambitie, visie en doelstellingen en laten we vanuit een viertal leidende principes zien wat de komende jaren onze aandacht vraagt. Dat doen we vanuit een breed kader. Op die manier is in de nieuwe beleidsperiode voldoende ruimte om (bij) te sturen op ontwikkelingen.

Met de titel van dit beleidsdocument willen we aangeven te willen leren van het verleden met het vizier op de toekomst. We werken door vanuit de (goede) basis die in de vorige beleidsperiodes is gelegd. Tegelijkertijd drukt de titel uit dat wij in onze Urker samenleving alleen iets kunnen bereiken als wij omzien naar elkaar. Juist vanuit onze identiteit is het bieden van (informele) zorg aan onze naaste ook een opdracht.

< Terug naar Inhoudsopgave

5

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

1. De uitvoering van het Sociaal Domein Hoe staat Urk ervoor? Hiernaast staan enkele gegevens om een beeld te geven hoe Urk ervoor staat in het Sociaal Domein. Ieder jaar verwerken we de meest belangrijke cijfers in een financiële rapportage. Op het moment van schrijven van dit beleidsplan waren de cijfers 2023 onvoldoende bekend.

Formele zorg 2019 2020 2021 2022 Aantal clienten lokaal maatwerk (excl. regio) 716 777 895 889 Beschikkingen Jeugdhulp (ZIN) - lokaal 561 569 650 704 Beschikkingen WMO (ZIN) - lokaal 396 455 470 563 PGB Jeugdwet 8 3 4 4 PGB Wmo 10 7 10 11 PGB Huishoudelijke Hulp 88 68 99 81 Beschikkingen hulpmiddelen 251 280 Aantal inwoners Algemene Bijstand 138 136 148 151 Aantal inwoners Bijzondere Bijstand 157 168 144 573 Aantal inwoners Wet Inburgering 11 Relatief schoolverzuim 225 145 285 370 Absoluut schoolverzuim 12 6 Toelichting: de data van de hulpmiddelen was onvoldoende bekend in 2019 en 2020. En in de stijging van de Bijzondere Bijstand in 2022 zijn de energietoeslagen verwerkt. In het overzicht van de informele zorg ziet u de corona jaren 2020 en 2021 terug in de vervoersaanvragen.

VAN BELEID NAAR UITVOERING Gemeenten moeten een meerjarig beleidsplan Sociaal Domein vaststellen. Hierin staan de beleidskaders. De gemeente Urk kiest er voor om deze kaders zo algemeen mogelijk te benoemen. Dat komt omdat de ontwikkelingen in het Sociaal Domein snel kunnen veranderen. Daarom stelt het college van B&W elk jaar een Uitvoeringsprogramma vast. Hierin blikken we terug op de resultaten van het afgelopen jaar en benoemt het college vanuit het beleidsplan en ontwikkelingen, speerpunten voor de uitvoering in het komende jaar.

Informele zorg 2019 2020 2021 2022 Ingeschreven mantelzorgers 672 734 817 879 Ingeschreven jonge mantelzorgers 96 94 85 116 Ingeschreven vrijwilligers 978 945 890 1100 Contacten clientondersteuning 1591 1971 1977 1306 Deelnemers Mit Eenkanger 151 152 155 201 Koppeling kerken en informele zorg 59 32 51 48 Persoonsgebonden alarmering 142 139 133 121 Koppeling vervoersaanvragen 1636 445 583 1523 vanuit jaarverslag Caritas Urk

< Terug naar Inhoudsopgave

6

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

INTEGRALE VERORDENING EN BELEIDSREGELS Door wetgeving moeten gemeenten een actuele, juridisch juiste verordening vaststellen. Verordeningen zijn juridische handhavingskaders en zijn bedoeld om de wettelijke regels aan te vullen. De Integrale verordening Sociaal Domein is gebaseerd op de Jeugdwet, Participatiewet en Wmo. Uit deze verordening ontstaan meer gedetailleerde werkwijzen, procedures, tarieven en criteria. Deze vatten we samen in beleidsregels Jeugdhulp, WMO en Participatie. Het vaststellen van de beleidsregels is een bevoegdheid van het college van B&W. De integrale verordening en de beleidsregels maakt het mogelijk voor de toegangsmedewerkers (klantmanagers) om integraal de hulp-opmaat aanvragen van inwoners te behandelen.

TOTSTANDKOMING MAATWERK De mogelijke kloof tussen beleid en wat de praktijk vraagt is een dagelijkse werkelijkheid. Vaak moet een oplossing op maat in de zorgvraag gezocht worden. Een belangrijk kenmerk daarbij is dat de gemeente behoorlijk wat autonomie heeft in de uitvoering van beleid om eigen beslissingen te kunnen nemen. Van klantmanagers vragen we dagelijks om met de gestelde kaders en regels, besluiten te nemen over unieke situaties. Niet alles wat afwijkt van de norm hoeft tot professionele zorg te leiden. Tegelijkertijd is het van belang te weten dat de zorg vooral ook tijdelijk is. Juiste zorg op juiste moment en voor de juiste duur. In de hulpverlening moet het uitgangspunt zijn dat de inwoner zichzelf zoveel mogelijk kan redden en meedoet in de maatschappij. Hierdoor is de inzet van de professionele hulpverlener niet meer nodig.

Soms is het goed om een regievoerder te hebben die naast de klantmanager staat. Dit is als inwoners zorg mijden, als zorgvragen hoogcomplex of domeinoverstijgend zijn, zorg stagneert of crisis dreigt. Deze regievoerder heeft doorzettingsmacht. Enerzijds in het maken van een inhoudelijke afweging welke zorg noodzakelijk is. Anderzijds in het mandaat om te zorgen dat de genomen beslissing daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Deze taak als regievoerder is binnen gemeente Urk belegd bij de brandpuntfunctionaris. De klantmanagers kunnen bij dit soort casussen niet alleen een beroep doen op deze brandpuntfunctionaris, maar ook op gedragsdeskundigen. Op deze manier is het mogelijk om met de zorgverlener in complexe zaken een behandelplan op te stellen. De gemeente Urk heeft een Lokale Expert Tafel. Dit is een lokaal overleg met vaste deskundigen om casuïstiek te bespreken. Het gaat hier vooral om complexe, vaak domein overstijgende casuïstiek. In dit overleg organiseren we slagkracht die bij zulke casuïstiek noodzakelijk is. Vanuit de deskundige integrale analyse geven de deskundigen een advies. Dit advies neemt de gemeente Urk over. Een dergelijk overleg wordt regionaal ook georganiseerd. Wettelijk moeten alle jeugdhulpregio’s beschikken over een Regionaal Expert Team. GGD Flevoland heeft het voorzitterschap hiervan.

CLIËNTERVARINGSONDERZOEK De ervaring van inwoners is voor gemeenten een belangrijke bron voor het verbeteren van het beleid en dienstverlening. Een wettelijk verplicht

< Terug naar Inhoudsopgave

7

cliëntervaringsonderzoek (hierna CEO) is hiervoor een belangrijke methode. Dit onderzoek besteden we uit. Dat komt onder andere vanwege de AVG. Algemeen beeld is dat de inwoners tevreden zijn over de geleverde zorg en de diensten van de gemeente. Helaas is de respons op de CEO op Urk laag. We probeerden allerlei manieren uit om hier verandering in te brengen. Ook landelijk wordt gewerkt aan een meer toegankelijke manier. Zo werden landelijk verplichte vragen vervangen door verplichte topics. Op deze manier kan de gemeente het onderzoek toespitsen op lokale behoeften. Daarnaast monitoren we de kwaliteitsonderzoeken van onze samenwerkingspartners. Wij krijgen bijvoorbeeld inzage in het tevredenheidsonderzoek bij samenwerkingspartners door Caritas Urk (in kader van aansluiting formele en informele zorg).

ADVIESRAAD SOCIAAL DOMEIN De Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet verplichten gemeenten om inwoners te betrekken bij de uitvoering van deze wetten. De Adviesraad Sociaal Domein (hierna ASD) op Urk is een onafhankelijk orgaan dat gevraagd en ongevraagd advies geeft. Dit doen ze over veel verschillende thema’s binnen het Sociaal Domein. De ASD bestaat uit inwoners of vertegenwoordigers van groepen inwoners. De gemeente stelt ambtelijke ondersteuning beschikbaar voor de ASD. Deze ondersteuning bestaat uit het bijwonen van de vergaderingen van de ASD en het geven van toelichting op de adviesaanvragen. Bovendien is de beleidsambtenaar een vraagbaak voor de ASD.

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

ALGEMENE VOORZIENINGEN SUBSIDIEBELEID Met algemene voorzieningen organiseren we laagdrempelige activiteiten voor alle inwoners. Daarmee wil de gemeente Urk de leefbaarheid vergroten. Tegelijk is het een middel om een verschuiving van aanbod te creëren van maatwerk naar collectieve algemene voorzieningen. We faciliteren het netwerk van informele zorg en zoeken verbinding met formele zorg. Hiermee borgen we de integrale aanpak. Het moet voor de inwoner niet uitmaken waar het signaal van de hulpvraag binnenkomt. Dat vraagt van ons om buiten het eigen domein te kijken. Zo bestaat de verwijskaart van Caritas Urk, die alle samenwerkings-/zorgpartners hebben ontvangen. In deze verwijskaart is de dienstverlening van Caritas Urk kort en overzichtelijk in beeld gebracht. Het sturingselement van de algemene voorzieningen zijn de subsidies. Hiermee realiseren we doelen en effecten. Voor subsidies heeft de gemeenteraad subsidiebeleid en de subsidieverordening vastgesteld. Productief Partnerschap is daarin een belangrijke methode. In deze methode maken we onderscheid tussen het ‘wat’ en het ‘hoe’. De gemeente bepaalt wat zij met de subsidie wil bereiken. De professionals hebben vervolgens een belangrijke inbreng in hoe dat doel bereikt kan worden. Professionals worden zo in hun kracht gezet.

Gesubsidieerde samenwerkingspartners verantwoorden hun bereikte resultaten via vertelsessies en klantervaringsonderzoeken. In de vertelsessies bespreken we de voortgang, behaalde successen en de knelpunten. Op deze manier

krijgt de gemeente actuele en concrete informatie. Deze gesprekken zorgen voor een gedragen beleid en gedragen visie. Aanpassing van beleid kan zo snel gerealiseerd worden.

GEMEENTELIJK VASTGOED Om doelen te bereiken of te voldoen aan wettelijke taken beheert de gemeente maatschappelijk vastgoed. Voorbeelden daarvan zijn sportvelden, sportaccommodaties en onderwijshuisvesting. Denk daarbij concreet aan de wettelijke uitbreiding van het bewegingsonderwijs, het Integraal Huisvestingsplan (IHP) en de wens om gebouwen multifunctioneel te gebruiken. Dit vormt een essentieel onderdeel van de gemeentebegroting.

DURF Belangrijk onderdeel in de preventie is de DURFaanpak (met daarin de relatie met het landelijke project Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)). Na een succesvolle pilot van 3 jaar is de gemeenteraad unaniem: DURF moet worden doorgezet. De gemeente heeft een koppositie en wordt landelijk vaak als voorbeeld gebruikt. Het doel is een veilige, gezonde en kansrijke omgeving waarin jongeren kunnen opgroeien. De gemeente doet het echter niet alleen. Op basis van productief partnerschap wordt er programmatisch gewerkt aan een verdiepingsslag. Het is immers belangrijk dat op beleidsniveau alle terreinen binnen de Urker samenleving met elkaar verbonden worden:, handhaving/veiligheid, zorg, onderwijs en welzijn.

< Terug naar Inhoudsopgave

8

De (wettelijke) kaders voor deze programmatische aanpak zijn vastgelegd in het programmaplan en het strategisch communicatieplan. In het programmaplan zijn de doelstellingen en de missie, visie en strategie uitgewerkt. Het programmaplan definieert het tweejaarlijkse proces en de werkwijze voor DURF. In het strategisch communicatieplan zijn de ‘tone of voice’ en de ‘tone of image’ van DURF beschreven. De documenten vormen bovendien de basis voor de te schrijven fase- en uitvoeringsplannen. Bij een nieuwe werkwijze hoort een passend logo en huisstijlboek. Zo kan er door de gemeente en samenwerkingspartners consequent en eenduidig gebruik gemaakt worden van de huisstijl. Dit alles is medio maart 2023 door het college van B&W vastgesteld. DURF werkt via een twee jaarlijkse cyclus. De uitkomsten van de vragenlijst en de verdiepende interviews vormen de basis. Urker samenwerkingspartners, zoals sport, onderwijs, cultuur en verenigingen, bedenken welke acties, interventies en maatregelen worden ingezet om de beschermingsfactoren te versterken en de risicofactoren te verminderen. Deze samenwerking rond interventies moet de komende jaren groeien. De uitvoering van het DURF-programma moet ingebed zijn in het DNA van alle samenwerkingspartners.

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

< Terug naar Inhoudsopgave

9

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

2. Terugblik beleidsperiode 2019-2023 Begin 2023 gaf de gemeente Urk

CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

Flever en Zorgfocuz opdracht om

Op basis van de documentstudie en de gesprekken met betrokken partijen kwamen de onderzoekers tot 7 aanbevelingen voor het nieuwe beleidsplan. Deze krijgen een plek in deze nota.

haar beleidsplan Sociaal Domein 2019-2023 te evalueren. ACHTERUIT EN VOORUIT KIJKEN We wilden hiermee inzicht krijgen in de inrichting en uitvoering van het beleid en de wettelijke opdracht in de afgelopen periode. Tegelijk moest de evaluatie aanbevelingen geven voor de inrichting en uitvoering van toekomstig beleid. Met de onderzoeksresultaten moet dus zowel achteruit als vooruit gekeken worden. Al bij de start van de evaluatie was duidelijk dat zaken anders waren gelopen dan in de vorige beleidsperiode werd bedoeld. Dit kwam door onder andere COVID, de opvang van Oekraïense vluchtelingen en andere (wettelijke) ontwikkelingen (zoals energietoeslag). In de evaluatie ging het daarom niet direct om uitvoerig inzicht in behaalde resultaten, maar naar de overtuiging of het geleverde werk en de gemeentelijke regierol ‘goed werk’ is. De input in de evaluatie van samenwerkingspartners was daarom heel belangrijk. De beleidsevaluatie is afzonderlijk gerapporteerd aan het college van B&W.

1. Ga door op ingeslagen weg, verandering is kwestie van lange adem. 2. Heb blijvende aandacht voor samenwerking en integraliteit. 3. Zoek balans tussen concrete doelstellingen en flexibiliteit in beleid. 4. Leg meer (werk)afspraken vast en hang het expliciet op aan beleidsdoelstellingen. 5. Werk uit wat een robuuste regio en ‘couleur locale’ voor Urk betekenen. 6. Kijk of meerjarige subsidie mogelijk is, dit past bij sturen op maatschappelijke effecten. 7. Anticipeer op vergrijzing en heb aandacht voor relevante thema’s.

< Terug naar Inhoudsopgave

10

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

Ervaringen in het Sociaal Domein De samenwerking met de Gemeente Urk, ervaren wij als zeer prettig. Korte lijntjes, en deskundige medewerkers maken het werken en besturen van de stichting zeker gemakkelijker. Voor allerlei vragen, en overleg weten we elkaar goed te vinden, en door regelmatig met elkaar om tafel te zitten, maken we met elkaar mooie stappen. Kortom: mooai zo daar gaan op de ingeslagen weg, zodat we snel en adequaat kunnen handelen.

Wat mijn werk leuk maakt is dat een goed leerplichtbeleid ervoor kan zorgen dat kinderen, ongeacht hun sociale of economische achtergrond, gelijke toegang hebben tot onderwijs. Kinderen krijgen hierdoor gelijke kansen om zich te ontwikkelen tot actieve, geïnformeerde burgers die bijdragen aan de maatschappij. Jaap Zuijderduijn, leerplichtambtenaar

Gerrit Meun, voorzitter stichting Hulp & Steun

Als zorgverzekeraar zien we dat de partijen op Urk elkaar goed weten te vinden. Ook de gemeente haakt daarin goed aan. Dat heeft al diverse mooie projecten opgeleverd en met deze voorsprong op andere gemeenten heeft Urk een goede basis als het gaat om IZA en GALA.

FlevoMeer Bibliotheek Urk is al geruime tijd in transitie van een organisatie die boeken uitleent naar een maatschappelijk educatieve en laagdrempelige bibliotheek. FlevoMeer Bibliotheek werkt aan een geïnspireerd, geïnformeerd, vaardig en betrokken Urk.

Erik Koekoek, Strategisch adviseur Zilveren Kruis

Op een positieve wijze ondersteunt en enthousiasmeert de gemeente Urk ons in onze ontwikkeling en met de dienstverlening binnen het Sociaal Domein. Angenita de Jong-Oosterink, Regiomanager NOP & Urk

< Terug naar Inhoudsopgave

11

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

3. Een groeiende en veranderende samenleving GROEI IN BEVOLKING De gemeente Urk heeft recent onderzoek laten uitvoeren om de toekomstige woningbehoefte zowel kwantitatief als kwalitatief voor in beeld te brengen. Het programma Wonen 2.0 geeft inzage in de verwachte bevolkingsgroei en groei van de huishoudens. Daarin geeft het een aantal beelden weer.

Prognose gemeente Prognose gemeente Urk Urk Huishoudens 2022 2025 2030 Realis'sch 6.622 6.983 7.594 Pessimis'sch 6.622 6.892 7.340 Op'mis'sch 6.622 7.072 7.835 Inwoners 2022 2025 2030 Realis'sch 21.468 22.282 23.089 Pessimis'sch 21.468 22.007 22.846 Op'mis'sch 21.468 22.549 24.373 Bron:Bron: gemeentelijk programma WonenWonen 2.0 gemeentelijk programma 2.0

DRUK OP HET DAGELIJKS LEVEN De steeds groter wordende 24-uurseconomie, in combinatie met verdergaande flexibilisering van arbeidsrelaties, digitalisering en social media, zorgen voor een verhoging van de ervaren prestatiedruk. Dat zorgt voor druk op het dagelijks leven. Financiële draagkracht is van invloed op de bestaanszekerheid van gezinnen. Dit heeft effect op opvoed- en opgroeisituaties. Maar ook op ge-

zondheid, mantelzorg of vrijwilligerswerk. Al deze factoren hebben toekomstig invloed op de sociale cohesie waar de kracht van Urk ligt. Dat brengt nieuwe vraagstukken met zich mee.

INDIVIDUALISERING EN POLARISATIE Het vraagstuk van individualisering is een zichtbaar thema geworden in onze samenleving. Zichtbaar is dat de traditionele sociale verbanden als 2035 minder belangrijk gevonden worden (kerk, inzet 8.186 verenigingsleven, huwelijk). Wij mensen maken op 7.754 steeds meer terreinen van het leven keuzes die 8.585 relatief los staan van de keuzes van andere men2035 sen. Zelfs van de mensen die dichtbij staan. 24.934 23.589 Landelijk en uit het lokale Ex Ante onderzoek blijkt 26.215 dat de inwoner steeds meer moeite krijgt met gezag. Wantrouwen lijkt kenmerkend voor deze tijd en zo ontstaat een ‘meningenfabriek.’ Beide ontwikkelingen kunnen elkaar versterken. Dat alles heeft effect op de toekomstige sociale cohesie in de samenleving en op de zorgverlening. Het lage zorgverbruik komt doordat Urker inwoners veel binnen de eigen kring oplossen. De samenredzaamheid is groot. Urk heeft een hechte (ons-kent-ons) samenleving, waar aanpakken normaal is. Maar wat als de tijd daarvoor ontbreekt? Ook melden inwoners zich pas bij instanties als de problemen

< Terug naar Inhoudsopgave

12

(te) groot zijn. Wachttijden en doorlooptijden voor professionele zorg zijn dan een probleem, wat weer wantrouwen kan geven. Tegelijk geldt dat inwoners soms niet de directe problematiek delen. Te vaak (en te lang) wordt nog lichtere zorg ingezet om vervolgens tot zwaardere te komen. We realiseren ons dat dit een landelijk probleem is en dat dit voor de gemeenschap van Urk niet binnen een beleidsperiode omgebogen wordt. Daarvoor is de lange adem nodig. Het vraagt om samenbindende activiteiten en samenwerking. Niet de tweedeling moet worden uitgelicht, maar de allereerste intentie om elkaar op te zoeken. Hierbij krijgen waarden, in plaats van alleen belangen, prioriteit. Dat vraagt geloofwaardigheid en authenticiteit: we moeten zelf datgene zijn waarvan we willen dat anderen het zijn.

DUBBELE VERGRIJZING EN BEWUSTWORDING De groep ouderen wordt een steeds groter deel van onze samenleving. Tegelijk stijgt de gemiddelde leeftijd. Dat zorgt voor een dubbele vergrijzing (meer en oudere senioren). Daarnaast stijgt van alle chronische aandoeningen de dementie het hardst. In Flevoland hebben in 2040 naar verwachting 9.000 mensen een chronische aandoening en in 2050 zijn dit er ongeveer 10.500 (bron Regiobeeld).

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

Dit betekent een forse uitdaging. Gemeente Urk wil ook in de toekomst goed blijven zorgen voor de ouderen. We verwachten juist van de ouderen dat deze langer thuis moeten blijven. Het gevolg daarvan is een stijgende zorgvraag (huishoudelijke hulp, hulpmiddelen enzovoort). In de Wet Publieke Gezondheid (artikel 5) wordt de preventieve ouderenzorg ook benoemd. Dit alles vraagt een bewustwording van de toekomstige ouderen “Hoe ga ik mijn oude dag tegemoet?” Het is belangrijk om in een veranderende samenleving en veranderend zorgstelstel vooruit te kijken. Dit vraagt een maatschappelijk gesprek, een intensieve insteek op de positieve gezondheid, een goede lokale basis infrastructuur en de transformatie van individuele naar collectieve oplossingen. Daarnaast mogen (moeten) we aandacht schenken om samen met de ouderen achterom te kijken. Juist de ervaring van de ouderen moeten we op waarde weten te schatten.

GROTE GROEP JONGEREN De bevolkingspyramide van de gemeente Urk is opvallend. In vergelijking met anderen gemeenten wonen op Urk relatief veel jongeren. Jongeren voelen zich sterk verbonden met Urk en willen er graag blijven. Dat zorgt voor dynamiek en biedt Urk een enorme potentie. Dit brengt bepaalde vraagstukken met zich mee. Juist in het faciliteren van deze groep. Denk aan het voorzieningenniveau, zoals huisvesting, on-

derwijsfaciliteiten en (zinvolle) vrije tijdsbesteding. In het Ex Ante onderzoek van Verwey Jonker kreeg dit alles een plek. In het programma Wonen 2.0 wordt aandacht geschonken aan de woonbehoefte van jongeren. Samen met onze samenwerkingspartners, faciliteren we een doorgaande preventie-, zorg- en onderwijslijn. Vanuit DURF, reguliere beleidsterreinen, Golfbreker besteden we hier integraal aandacht aan.

Het viel, uit data van afdeling Werk en Inkomen, op dat de groep 70+ niet of nauwelijks gebruik maakten van de gemeentelijke regelingen. Misschien door schaamte of onwetendheid. Informatie en communicatie is voor deze groep belangrijker dan voor de jongere doelgroepen. Vanuit de algemene voorzieningen, een integrale aanpak (Wonen en Zorg) en informeren willen we aan dit alles inhoud geven. Samen met GGD Flevoland brengen we bijvoorbeeld Gezond Ouder Worden onder de aandacht.

< Terug naar Inhoudsopgave

13

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

Flevoland Almere % jongeren dat psychise ongezond is Dronten Nederland Lelystad Flevoland Noordoostpolder Almere Urk Dronten Zeewolde Lelystad Noordoostpolder Urk Zeewolde

ECHTSCHEIDINGSPROBLEMATIEK Vanaf eind jaren 60 nam het aantal echtscheidingen in Nederland sterk toe. In 1965 gingen 6 000 gehuwde stellen uit elkaar, 20 jaar later waren dat er 34 000. Dat betekende een stijging van ruim 2 per duizend tot bijna 10 per duizend. Sinds midden jaren 90 schommelt het aantal huwelijken dat in een echtscheiding eindigt rond de 10 per duizend. In 2022 strandden landelijk 7 van de 1000 huwelijken. Tegelijk wonen steeds meer stellen ongehuwd samen, ook als ze kinderen krijgen. In Flevoland zijn in 2022 1 op de 10 volwassenen gescheiden. Een hoger percentage dan het landelijk gemiddelde van 9,3%. Wel zijn er grote verschillen per gemeente. Op Urk wonen de minste gescheiden inwoners van Flevoland en van Nederland. We zien het aantal schommelen. We signaleren steeds vaker relationele knelpunten in huwelijken. In een overleg met zorgprofessionals is dit onderwerp besproken. Naast de grote financiële invloed heeft een scheiding natuurlijk een persoonlijke invloed. Voor de gehuwden, maar zeker ook voor de kinderen en verdere familie en vriendenkring.

27% 31% 35% 30% 29% 24% 17% 28%

37% 37% 38% 39% 38% 32% 38%

% ouderen dat ma'g eenzaam is 38%

31%

32% 30%

27%

27%

29%

28% 24%

20% 17%

18% 10% 9%

0%

Nederland Nederland

Almere

Flevoland

Almere

Lelystad Dronten

Lelystad Lelystad

Urk

Noordoost-polder

Urk

Zeewolde

% jongeren dat psychisch ongezond is % jongeren dat psychisch ongezond is

36% 48% 28% 27% 21% 36% 18% 14%

45%

% volwassenen dat wel eens suicidegedachten heeG Nederland 12% Flevoland 14% Almere 15% Dronten 13% Lelystad 17% %Noordoostpolder volwassenen metrisico maEgoprisico op angstoornis/depressie 12% % volwassenen met maEg angstoornis/depressie % ouderen dat maEg eenzaam is Nederland Urk Nederland 45% 45%9% Nederland 38% Flevoland Zeewolde Flevoland 44% 44%9% Flevoland 37% Almere Almere 48% 48% Almere 37% DrontenDronten 34% 34% Dronten 38% LelystadLelystad 41% 41% Lelystad 39% Noordoostpolder Noordoostpolder 42% 42% Noordoostpolder 38% Urk Urk 35% 35% Urk 32% Zeewolde Zeewolde 45% 45% Zeewolde 38%

24% 9% 7%

AANDACHT VOOR MENTALE WEERBAARHEID

Volgens het Trimbos Instituut heeft bijna de helft van de volwassenen in Nederland (18-75 jaar) ooit in het leven 1 of meerdere psychische aandoeningen (gehad). Stemmingsstoornissen en angststoornissen komen allebei bij ruim een kwart van de volwassenen voor. Het percentage volwassen Nederlanders (18-64 jaar) met een psychische aandoening is in de afgelopen 12 jaar fors toegenomen. Dit heeft effect op opvoed- en opgroeisituaties.

12% 0% 0%

35% risico op angststoornis/depressie 36% volwassenen 35% % jongerenmet dat ma'g wel eens suicidegedachten heeO 48% 31%27% 31% 30% 30% 45% 45% 29% 29% 44% 25% 28% 27% 42% 24% 24% 27% 41% 27% 22% 24% 24% 21% 35% 34% 18% 17% 17% 18% 13%

28%

9%

0% NederlandNederland

Nederland Flevoland Nederland

Almere Almere Almere Almere Dronten

Lelystad Lelystad

Lelystad Lelystad

Urk

Urk Urk Urk

Noordoost-polder

Zeewolde

0%

Nederland Almere Lelystad % volwassenen dat wel eens suicidegedachten heeO Urk 17%ma'g % volwassenen met risico op angststoornis/depressie % volwassenen met ma'g risico op angststoornis/depressie

17%

48% 13%

48% 45% 14%

12% 39%

38% 36%

36%

37%

15% 45% 44%

48%

48%

44% 13% dat ma'g eenzaam 41% 41% % ouderen is42% 12% 39% 38% 38% 37% 34% 34% 9%

9%

45%

42%

32%

35% 9%

38%

35%

29% 24%

24%

12% 10%Nederland

12%

4% 20%

GGD Flevoland bracht het mentaal welbevinden in kaart. Het gaat om de onderdelen eenzaamheid % ouderen dateenzaam maEg eenzaam is % ouderen dat maEg is (wat ook op Urk aandacht Nederland behoeft), mentale Nederland 38% 38% Flevoland Flevoland en suïcidale gedachten. 37% 37% gezondheid, stress Alle Almere Almere 37% 37% Dronten cijfers zijn terug te vinden op www.eengezonderDronten 38% 38% % jongeren dat wel eens suicidegedachten heeG LelystadLelystad 39% 39% Nederland 21% flevoland.nl. Uit deNoordoostpolder DURF-enquête (gezondheidsNoordoostpolder 38% 38% Flevoland 24% Urk 32% Urk 32% monitor jeugd)Zeewolde geeft 1 op de 5 jongeren Almere 27%aan Zeewolde 38% 38% Dronten 25% psychische klachten te hebben. Daarnaast geeft Lelystad 24% 18% 30 % aan zichNoordoostpolder (zeer) vaak gestrest te voelen. Urk 13% Zeewolde komen uit enquêtes 22% van De grafieken rechts GGD Flevoland.

14

38%

35%

0%

< Terug naar Inhoudsopgave

39%

37% % jongeren dat psychisch ongezond is

29%

Dit is de gemeenteraad van Urk niet ontgaan. In % jongeren dat psychise ongezond is2022 geeft jongeren dat psychise ongezond is een motie van%de datum 11 november Nederland % jongeren dat wel eens suicidegedachten Nederland 27% 27%heeG % volwassenen met maEg risico op angstoornis/depressie de raad het college opdracht om analyse te Flevoland 31% Nederland 21% Flevoland 31% uit Nederland 45% Flevoland 24% Almere Almere 35% 35% voeren en samen met samenwerkingspartners Flevoland 44% Almere 27% DrontenDronten 30% 30% Almere 48% 29% Dronten 25% LelystadLelystad een goed en laagdrempelig aanbod te29% creëren. Dronten 34% Noordoostpolder Lelystad 24% Noordoostpolder 24% 24% Lelystad 41% Dit heeft een plek inNoordoostpolder de brede SPUK-aanvraag. Urk 18% Urk 17% 17% Noordoostpolder 42% Zeewolde Urk 13% 28% 28% Urk 35% Hierover staatZeewolde meer informatie op blz 40. Zeewolde 22%

% volwassenen dat wel eens suicidegedachten heeG Nederland 12% Flevoland 14% Almere 15% Dronten 13% Lelystad 17% % jongeren wel eens suicidegedachten % jongeren dat weldat eens suicidegedachten heeG heeG Noordoostpolder 12% Nederland Nederland 21% 21% Urk 9% Flevoland Flevoland 24% 24% Zeewolde 9% Almere Almere 27% 27%

38%

37%

36%

En dat heeft invloed op allerlei leefgebieden. Dat betekent dat we aandacht moeten geven aan de veerkracht van het de gezin en het systeem.

Zeewolde

38%

39%

0%

Almere

Lelystad

Urk

0%

0% 0% NederlandNederland Flevoland Dronten Lelystad NoordAlmere Almere Lelystad Lelystad oost-polder Nederland Almere Lelystad Urk

39%

38% 39%

Urk Zeewolde

Urk

% ouderen dat ma'g eenzaam is % ouderen dat ma'g eenzaam is 38% 37%

37%37%

37%38%

38%39%

39% 38%

38%

32% % jongeren dat wel eens suicidegedachten heeO 28%29%

29%

27% 24%

21%20%

21% 20%

14% 10%

10%

7%

0%

0%

25%

22%

13%

Almere

Dronten Lelystad Lelystad Lelystad

Lelystad

NoordUrk oost-polder

Urk

Urk

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament % volwassenen dat wel eens suicidegedachten heeO 17%

38%

18%

0% Nederland Flevoland Almere NederlandNederland Almere Almere Nederland

24%

38% 32%

17% % jongeren dat welsuicidegedachten eens suicidegedachten % jongeren dat wel eens heeO heeO

Zeewolde

45%

Partijen zijn het erover eens dat er op het thema mentale gezondheid een verschuiving nodig is van zorg naar preventie. Hierbij blijft gespecialiseerde (GGZ-)zorg beschikbaar voor inwoners die dit nodig hebben. Daardoor worden wachtlijsten minder. Verschuiving naar preventie betekent onder andere vroegsignalering, passend- en groepsgericht aanbod, tijdige en toegankelijke hulp. Inzet op mentale gezondheid ervaren partijen als een uitdaging. Dat komt door de breedte van het thema en het afstemmen van diverse activiteiten. De opdracht die we hier als gemeente en samenwerkingspartners hebben, is om vanuit een open houding met oog van elkaars belangen samen te werken. Hierin willen we simpelweg doen wat nodig is, in plaats van productgericht zorg in te zetten. Juist in een hechte gemeenschap als Urk is dit een uitdaging. Het lage zorgverbruik zorgt voor optimisme. Volgens het Ex Ante onderzoek komt dit doordat op Urk veel binnen de eigen kring wordt opgelost. Vaak wordt echter (te) laat professionele hulp gezocht, wanneer de eigen omgeving niet meer kan helpen en vastloopt. Denk daarbij ook aan de schijnbare acceptatie van problemen door de samenleving van de inwoner. Vanuit de sociale context kunnen problemen daardoor niet aangepakt worden voor de inwoner.

LAAGGELETTERDHEID Urk heeft een hoog percentage laaggeletterde inwoners, namelijk 20% van alle inwoners. Daarmee komt gemeente Urk op de zevende plaats in de top 10 gemeenten met hoogste aantal laagge-

letterden (bron: ROA, 2020). Dit hoge percentage ligt o.a.in het feit dat de term laaggeletterdheid een bredere definitie kent. Het is namelijk meer dan niet kunnen rekenen, lezen of schrijven. Laaggeletterdheid staat vaak niet op zichzelf. Het wordt van generatie op generatie doorgegeven. Kinderen van laagtaalvaardige ouders hebben zelf meer kans om laaggeletterd te worden, waardoor een cyclus ontstaat. Door middel van voorschoolse en vroegschoolse educatie (VVE) springen we hier zo vroeg mogelijk op in. Samen met bedrijfsleven kijken we hoe we werknemers kunnen bedienen. Er is behoefte aan uitbreiding van het aanbod van voorschoolse educatie. Laaggeletterde inwoners hebben gemiddeld een slechtere gezondheid en minder goede kansen op de arbeidsmarkt. De aanpak van laaggeletterdheid richt zich op inwoners van Urk met Nederlands als eerste taal (NT1) en inwoners van Urk met Nederlands als tweede taal (NT2). NT1 en NT2 hebben een eigen aanpak nodig. De gemeente Urk heeft in 2023 samen met Caritas Urk, Firda en FlevoMeer bibliotheek het Huis voor Taal doorontwikkeld naar een Startpunt Taal, Ontwikkelen en Participeren (TOP Urk) bij de bibliotheek. Het TOP Urk is er voor iedereen die vragen heeft over het leren en verbeteren van de Nederlandse taal, persoonlijke ontwikkeling in de basisvaardigheden, werk en participatie.

Het punt heeft een neutrale advies- en doorverwijsfunctie naar de educatieve activiteiten van Huis voor Taal en andere taal- en leeraanbieders in de gemeente Urk. In samenwerking met Caritas Urk worden in-

< Terug naar Inhoudsopgave

15

woners die zijn ingeburgerd, maar nog onvoldoende zelfredzaam zijn, doorverwezen naar TOP Urk. Hiernaast bestaat de digitale laaggeletterdheid. Steeds meer dagelijkse activiteiten in onze samenleving zijn digitaal geregeld. Dat maakt digitale vaardigheden onmisbaar. Je hebt ze nodig om zelfstandig keuzes te maken en zaken te regelen op het gebied van werk, school, financiën, gezondheid en andere activiteiten. Daarmee behoren digitale vaardigheden, net als lezen, schrijven en rekenen, tot de basisvaardigheden. Veel inwoners hebben moeite met de basisvaardigheden en daardoor moeite met digitale zaken. Dat zijn niet alleen ouderen. Ook jongeren hebben soms moeite met zaken die ze digitaal moeten regelen. Dit maakt voor hen meedoen lastig. Door bewustwording te creëren en het vormen van netwerken en samenwerken willen we hierin stappen zetten. Stappen naar digitale inclusie. Een eerste stap die inmiddels is gezet is het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Dit is bij de bibliotheek ontwikkeld en biedt praktische ondersteuning. Met de bibliotheek, kinderopvangorganisaties en basisscholen werken we samen aan interventies voor kinderen die (taal)ontwikkelingsachterstand hebben.

VERSLAVING OP URK Verslaving is terug te vinden in alle lagen van onze samenleving. Jongeren en ouderen die door hun jarenlange middelengebruik te maken hebben met bijkomende problemen. Daarnaast zijn er

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

andere groepen die te maken hebben met minder zichtbare vormen van verslavingsproblemen. Dat hun problematiek minder opvalt, wil niet zeggen dat die minder ingrijpend is. Ook de verslavingszorg zelf heeft vele gezichten. Het is een sector die gezondheidszorg biedt vanuit gespecialiseerde instellingen in combinatie met preventie, jeugdzorg en de strafrechtketen. Uit officiële enquêtes blijkt dat het gebruik op Urk niet (veel) afwijkt van de rest van Flevoland/ Nederland. Roken is hierop een (behoorlijke negatieve) uitzondering. Het gevoel heerst dat de ernst van de problematiek onderschat wordt. Juist wanneer de excessen aan het licht komen en/of wanneer bepaalde zaken kennelijk als geaccepteerd wordt beschouwd in de Urker cultuur. Daarmee is het steeds balanceren in de aanpak. De gemeente Urk hecht veel waarde aan de ogen en oren in de samenleving als het gaat om deze problematiek. Natuurlijk naast de cijfermatige onderbouwing. Dat maakt de gemeentelijke consistente aanpak complex. We onderkennen de (negatieve) beeldvorming en framing van problemen op Urk. Maar dit mag nooit leidend zijn. Onze drijfveer is het faciliteren van de juiste zorg en het voorkomen van verslavingen. Onze insteek is en blijft om vanuit een integrale aanpak de verschillende kanten van middelengebruik aan te pakken. Het is een ketensamenwerking tussen beleidsdomeinen en samenwerkingspartners.

Er bestaat niet ‘1’ oorzaak van verslaving of van het ‘experimentele’ gedrag dat daaraan

vooraf gaat. Dat geldt ook voor de mogelijke oplossingen. We werken hieraan met het project Veilig Uitgaan op Urk en het jeugdhonken beleid en blijven werken aan een preventief beleid. De gemeente Urk ontwikkelt en voert diverse projecten uit die erop zijn gericht gebruik van middelen onder jongeren te voorkomen. Dit krijgt een plek in de DURF-aanpak. Vanuit deze aanpak is het belangrijk om oog te hebben voor beschermende factoren, die zowel bij de inwoner liggen als in de omgeving.

realiseren we ons dat verdere duiding ontbreekt en dat het dus slechts een signaalfunctie heeft. Het is nog niet mogelijk om een koppeling te leggen tussen de geschatte hoeveelheid drugs en het aantal gebruikers (bron: Trimbos). De uitvoering van dergelijke onderzoeken krijgt een plek in ons jaarlijks Uitvoeringsprogramma.

Daarnaast nemen we dit mee in subsidieafspraken met onder andere Waypoint, Tactus, Amnethist en diverse opvoedprogramma’s. In de regio fungeert Urk met het project Safe House als een pilot. Ook de komende jaren zetten we ons in om de schadelijke effecten van alcohol, roken, drugs en andere middelen (o.a. gokken en telefoongebruik) onder de aandacht te brengen. Met een uniek doorlopend preventieprogramma krijgen jongeren, van groep 7 basisonderwijs tot en met 4e klas voortgezet onderwijs, jaarlijks een preventieles over het thema verslaving. Onderzoeken om (nog) meer inzicht te krijgen in de problematiek wegen we samen met onze samenwerkingspartners en deskundigen goed af. Daarbij duiden we de cijfers zoals van GGD Flevoland, DURF en ontvangen signalen goed. Het eerder aangedragen rioolwateronderzoek gaan we als instrument serieus onderzoeken. Het kan een objectief beeld geven over het drugsgebruik op Urk, zodat ook (meer) bewustwording op gang kan komen over het drugsgebruik Tegelijk

< Terug naar Inhoudsopgave

16

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

Ervaringen in het Sociaal Domein Bij het samenwerken gaat het om het gezamenlijk realiseren van een doel, elkaar kunnen aanvullen en ondersteunen. Door samenwerken te werken in een netwerk deel je expertise en kun je effectiever werken, krachten bundelen en elkaar versterken. In gezamenlijkheid interventies vorm geven passend bij de bewoners op Urk.

Wat het werken als beleidsadviseur binnen het sociaal domein voor mij interessant maakt, is het vertalen van de landelijke ontwikkelingen naar lokaal beleid. Overstijgend mee mogen denken over belangrijke vraagstukken en hierin verbinding zoeken met gemeenten binnen de regio. Integraliteit is binnen dit domein is denk ik een belangrijk uitgangspunt. Samen knelpunten aanvliegen en zoeken naar oplossingen. Urk is hierin actief en betrokken, mijn doel is om dit voort te zetten met de behoeften van ons dorp voor ogen.

De afgelopen jaren groeit de samenwerking tussen zorg en de gemeente. Dit geeft mooie resultaten. Een aantal voorbeelden hiervan is de samenwerking op de thema’s: POH GGZ jeugd, mentaal welbevinden, vitaliteit, welzijn op recept, valpreventie.

Sylvia Kramer, beleidsadviseur Inburgering & Participatie

Sandra Lips, praktijkmanager Het Dok

Waar ik echt warm van word is het feit dat we in onze contacten altijd van het gezamenlijk belang uitgaan. Er is één agenda van waaruit ieder de eigen verantwoordelijkheid pakt. We begrijpen elkaar, en de lijnen zijn heel kort. Wat mij betreft is deze vorm van afstemming tussen gemeente en onderwijs voorbeeldig! Wim van Gent, teamleider Pieter Zandt SG

Door de jaren heen zijn er waardevolle activiteiten georganiseerd. Ik zie voor het KPJ ook voor de toekomst zeker nog een rol weggelegd. Met de gemeente Urk als initiatiefnemer en in nauwe samenwerking met o.a. DURF, Caritas en de ouderenwacht. Kobus Post - CGK Urk-Maranatha

< Terug naar Inhoudsopgave

17

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

Omzien als fundament

Als afgevaardigde van onze kerk ben ik vanaf het allereerste begin betrokken geweest bij het Kerkelijk Platform Jeugd (KPJ). Wat bij het KPJ het meest in het oog springt is, dat ondanks de kerkelijke diversiteit, de sfeer altijd goed is. De oorzaak ligt volgens mij hierin dat wij allen zeer betrokken zijn op onze jongeren en hen hartelijk liefhebben.

4. Het Sociaal Domein richt zich op samenwerking Het Sociaal Domein is verbonden met samenwerkingspartners, de regio, andere gemeentelijke afdelingen en/of gemeentelijke projecten.

ZORG EN VEILIGHEID De urgentie voor het aanbrengen van aanpalende beleidsterreinen wordt steeds groter. Dat komt door nieuwe wetgevingen en programma’s als Mensenhandel, Geweld hoort nergens thuis en Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg. De verbinding met veiligheid is daar een voorbeeld van. Het is van elkaar bekend wat de problematiek is en waar de raakvlakken liggen. Op onderdelen werken we al samen. Bijvoorbeeld in de persoonsgerichte aanpak en TOP X aanpak (zowel lokaal als binnen de bespreektafels van het Zorg- en Veiligheidshuis Flevoland). In het project Veilig Uitgaan is er een samenwerking met DURF. Daarnaast is er een gedeelde formatieplek ingevuld in de vorm van Zorg en Veiligheid. Deze beleidsperiode gebruiken we om de formele samenhang nog verder inhoud te geven. Niet alleen onder professionals en ambtelijk, maar ook op bestuurlijk niveau.

PLAN GOLFBREKER EN EX ANTE AANPAK Urk staat voor grote (domeinoverstijgende) opdrachten en heeft een uniek karakter. Daarom heeft het college van B&W in 2022 contact gezocht met het ministerie van Binnenlandse Zaken. Dit ministerie kent sinds 2022 namelijk het programma Leefbaarheid & Veiligheid. Als gespreksdocument stelde de gemeente het lokale Plan Golfbreker op. De gemeente ontving op basis daarvan steun om inhoudelijke expertise te vragen binnen de grote

< Terug naar Inhoudsopgave

18

opgaven en de uitvoeringskracht. Denk daarbij aan het thema sociale ondermijning, voorzieningenniveau, ruimte, bereikbaarheid en woningen. Daarbij heeft het college van B&W het ambitieniveau en verwachtte effecten uitgesproken. Het stelde daarbij de volgende doelen: • bredere samenwerking intern: een domeinoverstijgende samenwerking • bredere samenwerking extern: met (veiligheids) partners en de Urker gemeenschap • grotere financiële slagkracht

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

Vanuit deze doelen is het de ambitie om het krachtige en unieke dorp, dat Urk is, leefbaarder en toekomstbestendiger te maken. Een van de zaken die uit Golfbreker volgde was de impactanalyse die Verwey Jonker Instituut begin 2023 uitvoerde. In het Ex Ante onderzoek komt duidelijk naar voren dat het gaat om een samenhangend pakket. Maatregelen ondersteunen elkaar, of vormen zelfs een noodzakelijke voorwaarde voor elkaar. Daaruit volgden drie opgaven: • weerbaarheid versterken, • jongeren perspectief bieden, • ruimte geven aan de ontwikkeling van Urk.

ONDERWIJS In de wet- en regelgeving (Primair en Voortgezet Onderwijs, Wet Passend Onderwijs) staat dat het onderwijs afgestemd moet worden op de ontwikkelingsmogelijkheden van de leerling. Scholen doen echter meer dan lesgeven. Het is een plek waar kinderen zich op andere vlakken (veilig) kunnen ontwikkelen. Dit is de basis voor groei. De Urker samenleving is divers. Verschillende denkwijzen, opvattingen en culturen bestaan naast elkaar. In onze samenleving is daarom een gezamenlijke basis belangrijk: burgerschap. Burgerschapsonderwijs draagt daaraan bij door het bevorderen van kennis over de basiswaarden van de democratisch rechtsstaat en het ontwikkelen van de sociale en maatschappelijke competenties die daarvoor nodig zijn. Het bevorderen van bur-

gerschap is een wettelijk vastgelegde taak voor het onderwijsveld. Voorkomen is beter dan genezen: het is de ambitie van de gemeente en de onderwijsorganisaties. Om dit te realiseren, zetten we op een effectieve manier preventieve activiteiten in. Denk daarbij aan de onderwijs & zorg visie, het schoolmaatschappelijk werk, voorlichting op scholen en de verbinding met DURF. Maar ook aan de wettelijke taak die de gemeente heeft in het Onderwijs Achterstanden beleid. Hierbij geven we kinderen een betere start, zodat zij zonder achterstand in groep 3 van de basisschool komen. Een goede samenwerking tussen gemeente, onderwijs, jeugdgezondheidszorg en samenwerkingspartners uit de jeugdhulp is belangrijk om een effectief en samenhangend preventieaanbod te ontwikkelen en aan te bieden. We proberen (nog) meer de verbinding te leggen tussen onderwijs en DURF. Zo kan het onderwijs een belangrijke ambassadeur worden van dit preventieproject. Vertegenwoordigers nemen zitting de werk- en stuurgroep DURF. Tegelijk gaan onderwijskundige visie en huisvesting hand in hand met de ruimtelijke groei en de maatschappelijke uitdagingen. In het verbreden van het aanbod zou zorg één van de sectoren kunnen zijn om het lokale mbo uit te breiden. Er liggen unieke kansen, kijkend naar de economische ontwikkelingen op Urk. Denk aan Port of Urk en de verduurzaming van de visserij.

Werk en opleiding is vormend en de eigenwaarde die daaruit ontstaat past binnen de preventie welke de gemeente voorstaat. De gemeente wil het onder-

< Terug naar Inhoudsopgave

19

wijs zo positioneren dat deze kansen aangegaan worden. Huisvesting van studenten die op Urk onderwijs volgen is een blijvend aandachtspunt. Sinds 2018 wordt door de gemeente, onderwijs en maatschappelijke samenwerkingspartners samengewerkt onder de wettelijke noemer van de Lokale Educatieve Agenda (LEA). Hier werken we samen aan een klimaat waarin de jeugd gezond en veilig op kan groeien, hun talenten kunnen ontwikkelen op school, thuis en in hun vrije tijd en participeren naar vermogen. De gemeente treedt in de LEA op als regisseur. Voor leerlingen die o.a. een school voor speciaal basisonderwijs of speciaal onderwijs bezoeken verzorgt de gemeente leerlingenvervoer. In juli 2023 is de verordening opnieuw door de gemeenteraad vastgesteld.

WONEN EN ZORG Soms vraagt wonen net wat extra. Denk aan ouderen, die langer thuis blijven wonen. Soms ook noodgedwongen. Voor sommigen vergt dat aanpassingen in de woning. Of als inwoners in een veilige, geclusterde woonvorm willen wonen waar zij gemakkelijk andere mensen ontmoeten. En denk aan het voordeel van het effectief inzetten van zorg. Voor inwoners met een beperking, voor wie niet iedere woning toegankelijk en bereikbaar is. Of voor mensen uit de maatschappelijke opvang of beschermd wonen die bij het wonen in de wijk wel begeleiding nodig hebben. Bij veel van deze inwoners gaat het niet alleen om een ge-

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

schikte woning, maar om een passende woon- en leefomgeving en voldoende ondersteuning. Dat vraagt om samenwerking tussen gemeente, woningbouwvereniging, zorgaanbieders, marktpartijen en de inwoners. De verbinding met Ruimtelijke Ontwikkeling (RO) heeft de afgelopen periode vorm gekregen. De raakvlakken met elkaar en de uitdagingen van elkaar zijn bekend. Deze samenwerking heeft verder vorm gekregen in een gedeelde formatieplek Wonen en Zorg. De gemeente wil komende beleidsperiode een woonzorgvisie opstellen.

GEZOND OP URK

HUMAN CAPITAL AGENDA ZWOLLE

Op Urk werken huisartsen, praktijkondersteuners, apothekers, fysiotherapeuten, welzijnswerkers, professionals in de ouderenzorg, diëtisten, eerstelijns psychologen en andere eerstelijns zorgverleners samen in de stichting GEZond op Urk. Vanuit de landelijke akkoorden Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorgakkoord (IZA) werkt de gemeente nauw samen met het netwerk GEZond op Urk. Startpunt Taal, Ontwikkelen en Participeren heeft inmiddels verbanden gelegd met deze organisatie.

Het college van B&W heeft op 15 november 2022 besloten om deel te nemen aan de Human Capital Agenda Regio Zwolle (hierna HCA). De regio Zwolle heeft samen met overheden, onderwijs en bedrijfsleven een regionaal arbeidsmarktprogramma ontwikkeld dat werkt. Deze aanpak heeft oog voor de behoeften van alle inwoners, werknemers en werkgevers. Vanuit de HCA worden opleiding en ontwikkeling gestimuleerd. Zij hebben verschillende programma’s om werkgevers te stimuleren hun personeel (bij) te scholen. Daarnaast vindt er

< Terug naar Inhoudsopgave

20

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

in samenwerking met HCA veel netwerken, onderzoek en ontwikkeling plaats om het personeelsvraagstuk binnen de regio te laten slagen. Het cluster Werk en Inkomen van het team Sociaal Domein werkt in dit alles intensief samen met het cluster Economische Zaken.

REGIONALE SAMENWERKING ARBEIDSMARKT EN RE-INTEGRATIE Nederland is verdeeld in 35 arbeidsmarktregio’s. De gemeente Urk neemt deel aan het Regionaal Werkbedrijf Flevoland (RWF). Gemeente Almere is de centrumgemeente. In de loop der jaren zijn de taken, vanuit de Banenafspraak, behoorlijk gegroeid. De wettelijke basis is vastgelegd in de wet SUWI. In het RWF werken we samen met gemeenten, provincie, het UWV, de vakbonden en het onderwijs aan een inclusieve arbeidsmarkt. Het RWF is vanwege de wijzigde taken en opdrachten vanuit het Rijk in ontwikkeling naar een regionaal werkcentrum, met lokale uitvoering.

WERKGEVERSERVICEPUNT (WSP) WSP URK WERKT Vanuit het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zijn er verschillende plannen geïntroduceerd die moeten bijdragen aan een inclusieve arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld het samenwerken in een regionaal werkcentrum waarin de gemeente, het UWV, het Leerwerkloket, de vakbonden en het WSP een plek krijgen. De werkgever, werkzoekende en werkenden kunnen daar terecht voor al hun vragen. Dit regionaal

werkcentrum wordt op het niveau van de arbeidsmarktregio vorm gegeven. Vanuit de Wet SUWI is het een wettelijke verplichting voor iedere gemeente om een werkgeverservicepunt op te richten. De gemeente Urk geeft dit vorm middels het WSP Urk Werkt die wordt uitgevoerd door Concern voor Werk. Het WSP Urk Werkt biedt werkgeversdienstverlening om de inclusieve arbeidsmarkt vorm te geven. Zij bieden advies, begeleiding en nemen deel aan (regionale) projecten en onderhouden contacten. Wij onderzoeken de mogelijkheden naar een lokaal loket. Daarin speelt het WSP Urk Werkt, een lokale uitvoering van het regionaal werkcentrum naar Urker model, een grote rol. Eventuele samenwerking vanuit Economische Zaken en het Zelfstandigen Loket Flevoland nemen we hierin mee. Daarnaast voert WSP Urk Werkt vanaf 1 januari 2023 de Social Return of Investment (SROI) uit voor de gemeente Urk. Hieruit volgt de verplichting om binnen de aanbesteding aandacht te schenken aan werknemers met een beperking. Op die manier wordt ‘iets teruggegeven aan de gemeenschap.’ Binnenkort wordt het SROI-beleid binnen de DUN-gemeenten (Gemeenten Dronten, Urk en Noordoostpolder) vastgesteld.

tussen overheid, kerken en professionals. In de subsidieverstrekking aan Caritas Urk is afgesproken dat er 1 contactpersoon voor de kerken is. Deze persoon is de toegang tot vragen en signalen van predikanten en ambtsdragers. Gemeente Urk organiseert regelmatig het ‘predikantenoverleg’. Hier bespreken we actuele thema’s. Denk dan aan ongeregeldheden, aanpak Veilig Uitgaan, maatregelen Covid enzovoort. Daarnaast zijn medewerkers van het Sociaal Domein regelmatig aanwezig op het diaconaal overleg van de kerken. Daar worden o.a. thema’s rond Participatie en Werk & Inkomen besproken. Meest in het oog springend is het Kerkelijk Platform Jeugd, wat in 2009 is opgericht. In al die jaren behandelde het KPJ diverse onderwerpen. Denk aan het thema verslaving, seksualiteit, mediagebruik en communicatie in het gezin. Hiervoor voerde het KPJ diverse campagnes. De gemeente heeft deze thema’s ondergebracht in de interventies binnen DURF. Dat betekende dat de rol van het Kerkelijk Platform de laatste jaren veranderde: van het organiseren van activiteiten naar momenteel een meer adviesorgaan, die kan participeren in DURF-interventies. De komende beleidsperiode willen we aandacht geven aan de inbedding van de nieuwe rol van het platform.

SAMENWERKING MET KERKEN In het coalitieakkoord wordt de gewenste samenwerking met de kerken nadrukkelijk genoemd. Kerken krijgen steeds meer maatschappelijke taken. Deze rol vraagt om een goede verbinding

< Terug naar Inhoudsopgave

21

Beleidsplan Sociaal Domein 2024 - 2027 - Omzien als fundament

5. Onze plek in de regio REGIONALE SAMENWERKING SOCIAAL DOMEIN FLEVOLAND – JEUGDHULP De Jeugdwet verplicht gemeenten om voor de zwaardere vormen van hulpverlening samen te werken. De samenwerking gaat om de inkoop van de meeste zware/complexe vormen van zorg op het terrein van jeugdzorg. Voor Flevolandse gemeenten staan deze samenwerkingsafspraken in de Centrumregeling Sociaal Domein Flevoland. In november 2021 stemde de gemeenteraad in met de Regiovisie Jeugd Flevoland. Deze regiovisie komt voort uit de Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) en is in 2021 in een resolutie vastgesteld door gemeenten in VNG-verband. Gemeenten erkennen hiermee dat op onderdelen (boven)regionale samenwerking heel belangrijk is voor: • De beschikbaarheid van de benodigde zorgfuncties. • Een zorgvuldige transformatie van het zorglandschap. • Verminderde bureaucratie. De uitvoering van het in 2019 afgesloten contract met het samenwerkingsverband Triade Vitree, Pluryn en ‘s Heerenloo leverde in de afgelopen jaren veel hoofdbrekens op. In 2022 liep het contract af. In 2023 werken we met overbruggingscontracten. Een nieuwe aanbestedingsprocedure

verliep met heel veel hobbels en kon niet tijdig afgerond worden. Dit gebeurt in 2024, zodat nieuwe contracten ingaan per 2025. Dat betekent dat ook in 2024 gewerkt wordt met overbruggingscontracten. De hierboven in het kort beschreven problematiek zorgde ervoor dat gesproken is over een meer verregaande samenwerking in de regio. Iets wat aansluit bij de landelijke ontwikkeling over toekomstige ‘robuuste regio’s’. De ervaringen buiten Flevoland leren ons dat zo’n gezamenlijkheid zorgt voor minder administratieve handelingen bij gemeenten en zorgaanbieders. Onder andere voor wat betreft de inkoop en bedrijfsvoering. Zo verkleinen we de overhead en komt er op termijn meer geld en tijd beschikbaar voor het primaire proces: de daadwerkelijke hulp aan de jeugd. Een verregaande en intensievere samenwerking moet ons in staat stellen processen beter te beheersen en de kwaliteit van dienstverlening te monitoren. We doen ons best om met ingang van 1 januari 2027 een gezamenlijke dienstverlening en geïntegreerde inkoop Jeugdhulp te hebben. Daarbij wordt gekeken naar (op termijn) de Wmo-taken. Bestuurders geven in het proces van samenwerking de volgende kaders mee: - toegang tot zorg blijft lokaal, maar wel zoveel mogelijk uniform,

< Terug naar Inhoudsopgave

22

- harmonisatie van het zorgaanbod en de onderliggende processen en systemen, terwijl het aanbrengen van couleur locale mogelijk blijft en wenselijk is. Het voorveld (algemene voorzieningen) van de lokale gemeenten wordt dan ook niet meegenomen in het streven naar geïntegreerde inkoop, - vaart in het proces richting gezamenlijke dienstverlening en geïntegreerde inkoop is belangrijk, maar zorgvuldigheid staat voorop.

REGIONALE SAMENWERKING SOCIAAL DOMEIN FLEVOLAND – WMO De gemeente Almere is door het Rijk aangewezen als centrumgemeente voor Flevoland in het kader van de Maatschappelijke Opvang, Beschermd Wonen, Vrouwenopvang en Veilig Thuis (Huiselijk Geweld en Kindermishandeling). De centrumgemeente ontvangt de middelen voor de regio en verantwoordt dit in hun eigen begroting/jaarrekening. Over de concrete inzet maken de regiogemeenten afspraken. Vooral omdat afspraken vanzelfsprekend invloed hebben op de lokale zorg(afspraken). In het oog springend zijn daarbij de Regiovisie Huiselijk Geweld en de doordecentralisatie Beschermd Wonen. Verderop in het beleidsplan werken we dit verder uit.