Bijlage 4.1 - Uitvoeringsagenda Beschrijving initiatieven
Tekst van het document
10 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
fysieke gezondheid maar zeker ook de mentale gezondheid. Mensen komen letterlijk en Þguurlijk in beweging en vinden een sociaal vangnet bij de betrokken mensen.
Kennis borgen en doorontwikkeling ¥ De opschaling naar minimaal 6 sociale voedseltuinen in Friesland (meegerekend de startende tuinen in de gemeenten De Fryske Marren en Tytsjerksteradiel) betekent dat er veel kennis en ervaring wordt opgedaan. Denk aan praktische kennis zoals teeltplannen, het bouwen van sociale structuren en ook kennis van Þnancieringsmogelijkheden, vergunningsaanvragen etc. Vanuit deze voedseltuinen willen we gezamenlijk optrekken, Nationale funding naar Friesland halen en verdere opschaling aanjagen. ¥ Daarnaast willen we de opgedane kennis en ervaring vanuit Friesland borgen in een landelijk platform: Sociale Voedseltuinen Nederland. Dit (nog op te zetten) platform heeft als doel om startende voedseltuinen te ondersteunen met kennis, netwerk en mogelijk opstartsubsidie. Op deze manier willen wij stimuleren dat er nog meer sociale voedseltuinen komen, zodat uiteindelijk iedereen toegang heeft tot gezond eten, ongeacht het inkomen. Dit initiatief wordt gestimuleerd door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en diverse bedrijven. Gezonde bodem, gezonde omgeving, gezonde groenten, gezonde mensen ¥ Een gezonde bodem is essentieel om groenten te verbouwen die vol zitten met voedingsstoffen en vitaminen.
Daarom werken alle sociale voedseltuinen zoveel mogelijk samen met de natuur: we gebruiken gn kunstmest of bestrijdingsmiddelen en dragen bij aan de biodiversiteit van de omgeving. We streven naar een natuurlijk evenwicht door vogels en insecten naar de tuin te trekken. Dit doen we bijvoorbeeld door het planten van inheemse bloemen en het plaatsen van insectenhotels.
11 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
6. Beoogd eindresultaat Gezinnen uit de laagste inkomenscategorien ontvangen wekelijks groenten, fruit, aardappels en kruiden om hiermee meerdere dagen per week gezonde maaltijden te maken. Ze komen letterlijk en Þguurlijk in beweging en uit hun (vaak niet te positieve) situatie. Dit draagt direct bij aan hun fysieke en mentale gezondheid. We geven begeleiding in de oogst, delen informatie, recepten, groenteweetjes, organiseren educatieve activiteiten voor volwassenen en kinderen. Deze begeleiding wordt geboden door de betrokken tuinders, cordinatoren en vrijwilligers. Verbetering van de gezondheid van kwetsbare huishoudens Met de inrichting en exploitatie van een sociale voedseltuin in de gemeente Tytsjerksteradiel willen dat rond de 800 personen wekelijks toegang hebben tot verse, onbespoten groenten, fruit, aardappelen en kruiden. Dit zorgt ervoor dat deze huishoudens gezonder eten, wat direct bijdraagt aan hun algehele gezondheid. Door het aanbod van en educatie over verse en onbespoten producten kunnen gezondheidsproblemen zoals obesitas, diabetes en hartziekten, die vaak voorkomen bij mensen in lagere inkomensgroepen, worden verminderd. Het directe contact met de herkomst van de groenten zorgt voor een verhoogd bewustzijn van wat men eet, wat kan leiden tot betere voedselkeuzes, ook buiten de voedseltuin.
Stimulering van fysieke activiteit en mentaal welzijn Door gezinnen en individuen uit te nodigen om te helpen in de tuinen en hun eigen voedsel te oogsten, stimuleren we niet alleen fysieke activiteit, maar ook mentaal welzijn. Tuinieren is bewezen therapeutisch en kan helpen bij het verminderen van symptomen van depressie en angst. Dit actieve participatiemodel zorgt ervoor dat individuen zich nuttig en verbonden voelen met hun gemeenschap, wat op zijn beurt hun mentale welzijn verbetert. Educatie en bewustwording voor een gezondere toekomst Door voedseleducatie te integreren in het model van de voedseltuinen wordt er kennis overgedragen over gezonde voedingskeuzes, het belang van verse producten en kookvaardigheden. Dit zal met name jongere generaties helpen om gezonde eetgewoonten te ontwikkelen waar ze hun hele leven baat bij hebben. Basisschoolleerlingen krijgen handson ervaring en educatie over voeding, wat hen helpt een solide fundament te leggen voor hun toekomstige voedingsgewoonten. Door gezinnen en individuen uit te rusten met kennis over gezond eten, kunnen ze betere voedingskeuzes maken, wat op de lange termijn de algemene gezondheid van de gemeenschap kan verbeteren.
12 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
7. Activiteiten
Stichting Sociaal en Vitaal is voornemens om een sociale voedseltuin in de gemeente Tytsjerksteradiel te helpen starten. Het doel is om uiteindelijk een aparte stichting op te richten waar de lokale sociale voedseltuin onder komt te hangen. Stichting Sociaal en Vitaal is ervaren en bedreven in het opzetten van sociale voedseltuinen en heeft een ervaren bestuur en cordinator met projectmanagementervaring bij de overheid en het bedrijfsleven. De dagelijkse werkzaamheden worden uitgevoerd door gekwaliÞceerde tuinders. De acties die nodig zijn voor het opzetten van een nieuwe tuin: 1. Akkoord van gemeente Tytsjerksteradiel op projectplan en bijbehorende Þnancin. 2. Gezamenlijk met de gemeente optrekken in het vinden van co-Þnancin uit het bedrijfsleven. 3. Vinden en klaarmaken van geschikt stuk land voor de voedseltuin, opzetten van basisinfrastructuur, zoals irrigatie, kassen, materialen en gereedschappen en maken van een teeltplan, inkopen zaden, pootgoed, bomen, struiken, eventuele inrichting van het terrein. 4. Aangaan van partnerschappen met o.a. voedselbank, gemeente, lokale bedrijven, scholen, sponsoren, subsidies, hulporganisaties, aanhaken overige relevante organisaties. 5. Via deze hulporganisaties en de gemeente de juiste huishoudens vinden die gebruik kunnen maken van de ondersteuning. 6. Zoeken van vrijwilligers en lokale bedrijven voor donaties en ondersteuning.
7. Organiseren van bijeenkomsten / workshops om bewoners en andere betrokkenen te informeren. 8. Opzetten van educatie, oogstdagen, sociale ontmoetingsmomenten, vrijwilligersmomenten en ontwikkelingen van kennis (recepten, groenteweetjes etc.). Integreren van de tuinapp. Via een digitale app willen we huishoudens betrekken, 9. sociale cohesie bevorderen betrekken, enthousiasme creren over de tuin, informatie verstrekken over gezondheid, groenteteelt, recepten etc. Hiervoor ligt al een concept app klaar om uit te rollen en te integreren. 10. Samenwerking met het onderwijs aangaan. 11. Monitoren van de voortgang en effectiviteit van de tuinen middels bijhouden van opbrengst, houden van enqutes en interviews. 12. Aanpassen en verbeteren van strategien op basis van feedback en resultaten. 13 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
8. Monitoring en rapportage
Kwantitatieve metingen Middelen en donaties: bijhouden van het totaalbedrag aan ontvangen subsidies, donaties of andere middelen. Economische impact Kostenbesparing voor huishoudens: in kaart brengen van de economische waarde van het voedsel dat aan huishoudens wordt verstrekt en het vergelijken met de kosten van het kopen van vergelijkbaar voedsel in winkels. Participatie Werkgelegenheid / herintreden: registreren van het aantal (betaalde) posities dat direct of indirect wordt gecreerd door het project. Denk ook aan participatie / integratie statushouders. Voortgang en aanpassingen Periodieke rapportages: jaarlijks een rapport opstellen over de voortgang van de tuin, inclusief uitdagingen, successen en aanbevelingen voor verbeteringen.
ÔMijn dochter van 3 at erg slecht. Ik wil haar andere smaken leren kennen. Hier ziet ze waar het eten vandaan komt, dat is heel belangrijk. Ze proeft inmiddels veel en vindt het fantastisch om naar de tuin te gaan; ÔMag ik morgen weer de groentetuinmevrouwen helpen?Õ
14 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
9. Innovatief project Het innovatieve karakter van sociale voedseltuin schuilt in hun integrale aanpak van meerdere maatschappelijke problemen. Door het aanbieden van directe toegang tot vers voedsel, educatie over gezonde voeding en het bevorderen van fysieke activiteit, pakken ze tegelijkertijd kwesties aan zoals armoede, obesitas en een ongezonde levensstijl. Hierdoor vormen ze een holistische oplossing die verder gaat dan alleen voedselvoorziening. Door toegang te bieden tot verse producten voor mensen die anders beperkte middelen hebben, worden gezondere eetgewoonten gestimuleerd, wat op de lange termijn kan bijdragen aan een betere gezondheid en het voorkomen van voedsel gerelateerde ziekten. Met deze innovatieve en integrale aanpak van bedrijven, zorgverzekeraars en overheden willen we vanuit de betrokken Friese gemeenten het voorbeeld geven naar de rest van Nederland. Verse en voedzame producten Sociale voedseltuin biedt directe toegang tot verse, onbewerkte en onbespoten geteelde producten. Dit draagt bij aan een betere voedingsinname en daarmee aan een betere gezondheid. De Sociale voedseltuin bevordert duurzame landbouw, ondersteunt lokale duurzame voedselproductie en vermindert de afhankelijkheid van lange toevoerketens.
Inclusie en educatie Door groenten, fruit, aardappelen en kruiden kosteloos beschikbaar te stellen aan huishoudens die op en onder de armoedegrens, dragen de tuinen bij aan het verminderen van Þnancile lasten voor deze gezinnen. Hierdoor neemt hun koopkracht toe. Daarnaast biedt de sociale voedseltuin op een laagdrempelige manier voedseleducatie. Tijdens het oogsten leren mensen over groenten, ze ontvangen tips en recepten hoe er mee te koken. Mensen nemen hun kinderen mee waardoor die ook op speelse manier in aanraking komen met gezond eten. Basisschoolkinderen komen op de tuin en worden op een leuke manier meegenomen in workshops over voedsel, natuur en biodiversiteit. Bevordering van fysieke activiteit Door actieve deelname aan tuinieren worden mensen aangemoedigd om fysiek actief te zijn, wat helpt bij het voorkomen van verschillende ziekten, waaronder hart- en vaatziekten en obesitas. Maatschappelijke betrokkenheid en lokale initiatieven De sociale voedseltuin stimuleert gemeenschapsbetrokkenheid en bevordert sociale cohesie door vrijwilligerswerk en het bijeenbrengen van mensen uit verschillende lagen van de samenleving en het biedt een veilige werkplek voor mensen die begeleid worden naar betaald werk (denk aan herintreders, statushouders).
Mentale gezondheid Het werken in een gemeenschapstuin bevordert sociale interactie en gemeenschapsbinding, wat kan bijdragen aan een beter mentaal welzijn door het verminderen van gevoelens van eenzaamheid en isolatie. Tuinieren in de sociale voedseltuin heeft ook therapeutische voordelen. De fysieke activiteit, het contact met de natuur en het gevoel van prestatie kunnen helpen bij het verminderen van symptomen van depressie, angst en stress. Er is aangetoond dat regelmatig contact met de natuur bijdraagt aan een betere mentale gezondheid. De Sociale voedseltuin biedt een groene ruimte in de stedelijke omgeving waar mensen kunnen ontsnappen aan de drukte en zich kunnen verbinden met de natuur.
15 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
10.Samenwerking Naast de bestaande sociale voedseltuinen in Friesland (Nieuwehorne, Oosterwolde, Drachten en Leeuwarden (i.o.), werken we ook samen met de sociale voedseltuinen buiten Friesland, waaronder in Darp en Wilhelminaoord. Door samen te werken en kennis te delen, versterken we onze gezamenlijke missie om gezond eten toegankelijk te maken voor iedereen.
ÔIk wil duurzamer leven en biologisch eten. Helaas is dat voor mij niet betaalbaar. Maar dankzij deze zelfoogsttuin kan ik toch samen met mijn kinderen genieten van onbespoten groenten.Õ Burgerinitiatief Burgum-West/ De Warren Tytsjerksteradiel Een deel van de plannen vanuit het burgerinitiatief richt zich op gemeenschapslandbouw en bestaat uit twee hoofdtakken, Sociale en commercile gemeenschapslandbouw, resp. Sociaal & Vitaal en Verkoop van groenten aan abonnementhouders, het geplande hotel(restaurant) aan De Warren-oost en de streekwinkel. Maar ook plannen van lokale boeren die in dit gebied natuurinclusief landbouw en veeteelt bedrijven, maken deel uit van het burgerinitiatief. Met hen zoeken we de verbinding en samenwerking, zodat gezamenlijk initiatieven ondernomen kunnen worden, zoals kennisoverdracht, hulp bij bewerken van grond, uitleen van materialen en evt. grond, afname zuivel en vlees voor de streekwinkel etc. Ook samenwerking met ervaren partijen als Land van Ons en Aardpeer - Samen voor grond. Activiteiten die voor partijen kostenbesparend en opbrengst verhogend kunnen werken. Hulporganisaties De voedseltuinbank is een belangrijke schakel om ervoor te zorgen dat het voedsel uit de sociale voedseltuin daadwerkelijk de huishoudens bereikt die het echt nodig hebben. Ook wordt er nauw samengewerkt met andere hulporganisaties, denk aan Stichting Leergeld.
Bedrijfsleven Onze partners in het Friese bedrijfsleven staan ons bij met kennis, netwerk en Þnanciering. Waaronder Rabobank, Omrin, GreenInclusive, Vereniging Circulair Friesland, Kamps de Wild, Future Fuels, Get2Green en nog veel meer. In de gemeente Tytsjerksteradiel willen we ook lokaal bedrijfsleven betrekken. Maar ook zoeken we de samenwerking met partijen als Niemand aan de Zijlijn (NadZ) en Kearen* Stichting De Friesland Zij ondersteunen de ontwikkeling van sociale Voedseltuinen Frysln in de periode 2024-2026. We zijn erg blij dat deze zorgverzekeraar hiermee de potentie van sociale voedseltuinen voor de brede gezondheid onderstreept. Overheden Daarnaast spelen overheden een belangrijke rol in dit project. Hiervoor wordt concreet samengewerkt met de betrokken gemeente. We zijn ook in gesprek met de provincie over wat haar rol kan zijn in de regionale ontwikkeling en opschaling. Daarnaast werken we samen met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op het ontwikkelen van een landelijke aanpak.
* specifiek voor Burgerinitiatief Burgum-West/De Warren.
16 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
Overig De netwerkorganisaties Vereniging Circulair Friesland en Generatie Frysln zijn ook betrokken bij het betrekken van het bedrijfsleven. Deze samenwerkingen combineren expertise, middelen en netwerkcapaciteiten, waardoor de impact en reikwijdte van de sociale voedseltuinen wordt vergroot.
ÔHier in de groentetuin voel ik mij welkom. Ik ben nog hard aan de slag om mijn inburgeringsexamen te halen. De mensen van de tuin zijn vriendelijk en nemen de tijd om mij te helpen en met mij Nederlands te praten. Daar leer ik veel van.
17 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
11.Financin In dit hoofdstuk schetsen we wat de investeringskosten en exploitatiekosten zijn van een sociale voedseltuin. We gaan hieruit van een tuin ter grootte van 250 gezinnen. De bedragen zijn afgeleid van de reeds bestaande en operationele Sociale Voedseltuinen (Nieuwehorne en Oosterwolde). We streven naar een gedragen Þnancile aanpak van de gemeente, (lokaal) bedrijfsleven, de zorgverzekeraar ondersteund door de initiatieven vanuit het Burgerinitiatief Tytsjerksteradiel. Om een sociale voedseltuin in de gemeente Tytsjerksteradiel te starten, vragen we een bijdrage aan de investeringskosten en bijdrage aan de exploitatie voor minimaal 3 jaar. Ons streven is om de Þnancile stabiliteit van een sociale voedseltuinen op lange termijn te waarborgen, verdergaand dan de initile drie jaar. Investeringsbegroting van Sociale Voedseltuin naar het model van Sud West Frysln. Grofweg kan je zeggen dat de opstartkosten tussen de €50.000,- en €75.000 bedragen per tuin. De daadwerkelijke kosten hangen af van de locatie; zijn er bijvoorbeeld al faciliteiten, zoals een ontmoetingsplek, zijn er stroom- en watervoorzieningen etc.
Investeringsbegroting Sociale Voedseltuin naar het model van Sud West Frysln Kosten
Opbrengst
Opzetten en inrichten tuin
€
20.000
LEADER Zuid West Frysln
€
37.500
Kassen
€
15.000
Gemeente
€
37.500
Gereedschap
€
4.000
Zaaiklaar maken
€
4.000
Irrigatiesysteem
€
6.000
Faciliteiten
€
24.000
Communicatie
€
2.000
Totaal
€
75.000
€
75.000
Voor de begroting van Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel - zie bijlage!
LEADER De doelstellingen van de sociale voedseltuin passen uitstekend binnen de ambities van de LEADER Zuidwest Frysln. De tweede ronde van deze LEADER staat open tot 17 oktober 2024. Via deze subsidie kunnen we 50% van de investeringskosten dekken. Dat betekent dat er nog coÞnanciering gezocht moet worden voor de overige 50% (€37.500). Besluitvorming volgt na 22 weken na indiening van onze aanvraag.
18 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
Gemeente Bij de opstart van sociale voedseltuinen in andere gemeenten (Heerenveen, Leeuwarden, Ooststellingwerf en Smallingerland) zijn de opstartkosten mede geÞnancierd door de betreffende gemeente. Voor bredere draagvlak kan er ook gekeken worden naar Þnanciering vanuit het bedrijfsleven. In de huidige begroting en s.v.z. Þnancin is een bijdrage aan de investeringskosten van €37.500 nodig vanuit de gemeente Tytsjerksteradiel om het project te kunnen starten. Exploitatiebegroting van de Sociale Voedseltuin Sud West Frysln per jaar De exploitatiekosten bedragen rond de €300,- per huishouden. Voor een tuin die 250 huishoudens voorziet van groenten, fruit, aardappelen en kruiden, zijn deze kosten dus 250 x €300 = € 75.000,- per jaar. Het is altijd ons doel om de exploitatiekosten voor de periode van minimaal drie jaar te kunnen dekken. Dit doen we om enerzijds de huishoudens uit de doelgroep(en) meerjarige zekerheid te kunnen geven en daarmee ook gezondere eetpatronen te stimuleren en anderzijds om de professionele tuinders die nodig zijn om de voedselzekerheid- en veiligheid te garanderen, duurzaam arbeidsperspectief te kunnen bieden. Wij kiezen bewust voor een opzet waarbij de exploitatiekosten evenredig kunnen worden gedeeld door de belangrijkste stakeholders.
Dit betekent dat wij de totale exploitatiekosten willen Þnancieren met een bijdrage van de betreffende gemeente, zorgverzekeraar en het (lokale) bedrijfsleven. Ieder een derde deel van kosten. Zo creren we spreiding, blijven de kosten beheersbaar en vergroten we het draagvlak om de sociale voedseltuin te blijven exploiteren.
Exploitatiebegroting Sociale Voedseltuin naar het model van Sud West Frysln Kosten Loonkosten
Opbrengst €
46.000
Biologisch zaai-,plant- en pootgoed Gas/ water/ licht
€
1.500
Pacht
€
1.500
Onderhoud machines
€
1.000
Communicatie & voorlichting
€
8.000
Evenementen/ activiteiten
€
8.000
Onvoorzien
€
1.000
Totaal
€
67.000
Bijdrage gemeente
€
25.000
Bijdrage bedrijven
€
25.000
Bijdrage zorgverzekeraar
€
25.000
€
75.000
Voor de begroting van Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel - zie bijlage! 19 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
Bedrijven Bij de aanvang van de activiteiten van een nieuwe sociale voedseltuin is er meteen de behoefte aan een dekkende exploitatiebegroting. Onze ervaring heeft ons geleerd dat het niet eenvoudig is om vr de start van de activiteiten de nodige donaties uit het bedrijfsleven te kunnen ontvangen. Mede door het organiseren van bijeenkomsten, rondleidingen en events wordt het mogelijk om bedrijven aan de sociale voedseltuin te binden. Zij zijn pragmatisch ingesteld en willen graag kunnen zien waar we hun steun voor inzetten. Tegelijkertijd zien we ook dat wanneer bedrijven zich eenmaal committeren, wij ook op hen kunnen rekenen en de bereidheid tonen om de initiatieven van de stichting blijvend Þnancieel te ondersteunen. Mede gelet daarop maken we afspraken met de betreffende gemeente om ervoor te kunnen zorgen dat we een goede start kunnen maken. Het meest recente voorbeeld is de realisatie van de sociale voedseltuin in de gemeente Smallingerland. Met de gemeente hebben we afgesproken dat zij zich garant stellen voor het Þnancile deel dat door het bedrijfsleven moet worden opgebracht. Om ervoor te zorgen dat het slechts om een garantstelling gaat, organiseert Stichting Sociaal en Vitaal diverse bijeenkomsten voor- en met in de gemeente gevestigde bedrijven om ons tijdig van de nodige donaties te kunnen verzekeren.
Deze events worden in samenspraak met de gemeente georganiseerd en waarin de gemeente ook een actieve rol heeft. Naast het lokale bedrijfsleven werken we met Stichting Sociaal en Vitaal er ook aan om het regionale en nationale bedrijfsleven te activeren en aan ons te binden, bijvoorbeeld leden van Vereniging Circulair Friesland en De Rabobank. De Þnancin die we via hen weten te realiseren zullen we inzetten voor de activiteiten van Stichting Sociaal en Vitaal in Friesland, waaronder in de gemeente Tytsjerksteradiel.
Zorgverzekeraar Zorgverzekeraar De Friesland participeert in een aantal sociale voedseltuinen in Friesland. Momenteel is het toegezegde budget vanuit hen niet voldoende voor een bijdrage van drie jaar aan de exploitatie van de voedseltuinen in De Fryske Marren en Tytsjerksteradiel. We zijn momenteel ook de gesprekken aan het voeren met Univ Buurtfonds voor structurele participatie in lokale sociale voedseltuinen. Gemeente Tytsjerksteradiel Participatie van de gemeente is een belangrijk aspect in het ontwikkelen en exploiteren van de sociale voedseltuin. We vragen de gemeente een jaarlijkse Þnancile bijdrage van €25.000 voor drie opeenvolgende jaren.
20 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
12.Randvoorwaarden Om het succes van een sociale voedseltuin te kunnen garanderen, zijn de volgende randvoorwaarden noodzakelijk: Financin De sociale voedseltuin richt zich op een Þnancile strategie die brede ondersteuning geniet van verschillende belanghebbenden. Het is een voorwaarde om de exploitatiekosten voor de periode van minimaal drie jaar gedekt te hebben voor aanvang van de activiteiten. Dit doen we om enerzijds de huishoudens uit de doelgroep(en) meerjarige zekerheid te kunnen geven en daarmee ook gezondere eetpatronen te stimuleren en bijdrage te leveren aan zorgpreventie. Anderzijds om de professionele tuinders die nodig zijn om de voedselzekerheid- en veiligheid te garanderen, een duurzaam arbeidsperspectief te kunnen bieden. En daarnaast om een actief bedrijvennetwerk te bouwen en te behouden. Locatie en faciliteiten Beschikbaarheid en toegankelijkheid van de locatie: -
Wij zoeken een perceel van 3 hectare agrarische grond binnen of nabij de gemeente dat gemakkelijk toegankelijk is voor diverse doelgroepen, waaronder ouderen en mensen met een beperkte mobiliteit. Idealiter moet de locatie bereikbaar zijn via lokale vervoersnetwerken.
Duur van de beschikbaarheid: -
De sociale voedseltuin vereist een langdurige investering; daarom streven we naar een overeenkomst voor de grond die de tuin voor ten minste 10 jaar ondersteunt. Dit garandeert dat we de tijd en middelen hebben om een bloeiende voedseltuin te ontwikkelen.
Faciliteiten: -
Overdekte sociale ontmoetingsplaats: Een bouwwerk dat bescherming biedt tegen weersinvloeden met basisvoorzieningen zoals toiletten. Deze ruimte zal gebruikt worden voor sociale bijeenkomsten, educatieve workshops en als ontmoetingsruimte.
-
Opslagplaats: Een veilige opslagruimte voor gereedschappen, zaden en machines.
-
Voldoende parkeergeledenheid; voor zowel Þetsen als autoÕs.
Waterbeheer: -
Regenwateropvang: We beogen een ontwerp dat regenwater opvangt en opslaat, dat gebruikt kan worden voor duurzame irrigatie.
-
Grondwaterbron: Indien mogelijk, onderzoeken we de mogelijkheid voor het slaan van een bron om een betrouwbare watervoorziening te garanderen.
-
Wateraansluiting: We zullen een reguliere wateraansluiting met de nodige infrastructuur aanleggen voor consistent waterbeheer.
21 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
Bestuurlijk draagvlak Het is van belang dat er bestuurlijk draagvlak is vanuit het college van Burgemeester en Wethouders. De tuin zal worden opgenomen in de gemeentelijke plannen voor sociaal welzijn, waarbij wordt gestreefd naar ofÞcile erkenning en steun van het gemeentebestuur. Dit is belangrijk om de doelen en activiteiten van de sociale voedseltuin aan te laten sluiten op verschillende beleidsterreinen waardoor in de praktijk zal blijken dat meerdere portefeuillehouders betrokken zullen zijn bij de totstandkoming en instandhouding van de sociale voedseltuin. Eerdere projecten hebben het belang van een sterk bestuurlijk draagvlak en duidelijke communicatie vanaf het begin benadrukt om mogelijke vertragingen en conßicten te vermijden. Partnerschappen Partnerschappen met lokale bedrijven en (hulp)organisaties zijn belangrijk voor de operationele uitrol van de sociale voedseltuin. Door samen te werken met lokale bedrijven, onderwijsinstellingen en hulporganisaties kunnen we niet alleen Þnancile middelen verkrijgen, maar ook expertise, draagvlak en vrijwilligerswerk.
22 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
Bijlage: Links en media Links ¥ Website Sociale Voedseltuinen NL https://www.socialevoedseltuinen.nl/ ¥
Website De Pluimerije https://pluimerije.nl/
¥
Website Stichting Sociaal en Vitaal www.sociaalenvitaal.nl
¥
Website De Kleine Boerderij https://www.dekleineboerderij.frl
¥
Video Sociale Voedseltuinen
¥
Aardpeer - Samen voor grond https://www.aardpeer.nl/
¥
Land van ons https://landvanons.nl/
¥ Tv ¥ ¥ ¥ ¥
De Kleine Boerderij in NPOÕs ÔStand van NederlandÕ over brede welvaart Minima krijgen groenten uit de sociale voedseltuin van De Kleine Boerderij uit Oosterwolde Stichting Sociaal en Vitaal bij Binnenste Buiten KRO NCRV Premire ÒEen paradijsje in NieuwehorneÓ FrieslnDOK-documentaire NPO2 en Omrop Frysln
Geschreven media ¥ De Rijkdom van een gedeelde oogst ¥ Tweede sociale voedseltuin in Drenthe opent de poort ¥ Reportage in Rabo&Co ¥ Stichting De Friesland
23 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
Sluit je aan bij dit initiatief en maak het verschil in de levens van mensen die het Õt meest nodig hebben* *Afsluitende woorden ÒPitch team Sociaal & VitaalÓ op de plandag Burgum-West/ De warren
24 Projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel Ð september 2024
Initiatief Gemeenschapslandbouw de Warren Inleiding Gemeenschapslandbouw is een concrete invulling van een deel van het Burgerinitiatief "De Warren Natuurlijk Groen". Kleinschalige, biologische landbouw waarbij er een samenwerking is tussen burgers en lokale landbouwers.Wij hebben gekozen voor twee vormen van gemeenschapslandbouw op twee dicht bij elkaar gelegen locaties: -Sociale gemeenschapslandbouw Sociaal Vitaal -Commerciële gemeenschapslandbouw Van de laatste treft u onderstaand een uitwerking aan. Tussen de authentieke elzensingels vind je drie hectare vol groenten, kruiden, bloemen en fruit. Abonnementhouders halen wekelijks een oogst deel op. Dat kan bestaan uit groenten, fruit. Ook kruiden, graan of aardappels zijn mogelijk. Je eet met de seizoenen mee van grond uit de buurt. De gemeenschapslandbouw is natuur gedreven en zet in op een gezonde bodem en meer biodiversiteit. Het doel is om te werken naar een gesloten kringloop waarbij niets verloren gaat. De tuinders werken in loondienst en hebben daardoor een vast inkomen, wat bijdraagt aan een eerlijk, duurzaam en toekomstbestendig voedselsysteem. Mensen worden uitgenodigd om mee te helpen. Je kan meewerken op het land of je aansluiten bij een werkgroep. Het is een levendige plek waar je elkaar en de tuinders ontmoet. Voor de kinderen is er veel leuks te doen en te leren.
Er worden regelmatig activiteiten georganiseerd, zoals gezellige picknicks of leerzame workshops. Daarnaast levert dit gemeenschapslandbouw project aan het op Oost beoogde restaurant en winkel. Daarnaast is de wens uitgesproken dat de groentepakketten worden aangevuld met vlees, eieren en zuivel uit het Grien op Ien project. Het draait er om verbinding. Niet alleen met de natuur, ook met elkaar. Het wordt een ontmoetingsplek. Iedereen is welkom om te komen kijken of helpen. Je kunt een wandeling over het terrein maken, de handen uit de mouwen steken of gewoon een praatje maken. Het is een plek voor rust, bezinning en gezonde voeding. Een opstal voor de hoogst
noodzakelijke dingen als opslag van materiaal, toilet en schaft plek inclusief de voorzieningen die daarvoor nodig zijn worden gerealiseerd. Mobiel/semi permanent is voorlopig een goed alternatief. We onderzoeken of we dit ook “off grid” kunnen realiseren. In samenwerking met Energiecoöperatie Burgum. Voor wat betreft de toegang en stalling/parkeergelegenheid gaan we uit van een "autoluwe" locatie met ruime gelegenheid voor het plaatsen van fietsen/scootmobielen/hulpmiddelen ed . Gemotoriseerd verkeer willen we daarmee ontmoedigen, terwijl er wel gelegenheid zal zijn voor het parkeren van auto's. Dat geldt met name voor medewerkers/bezoekers met een beperking waarvoor autogebruik en/of brengen/halen nodig is. Dit project vraagt, zoals gezegd, om een oppervlak van ongeveer 3 hectare om de gewenste opbrengst te kunnen realiseren. De oogst is bestemd voor: ● Abonnementhouders in onze gemeente: Bewoners kunnen zich abonneren op wekelijkse voedselpakketten met verse producten uit de tuin. ● Streekwinkel op "Oost": De tuin zal de streekwinkel voorzien van lokale, biologische producten. ● Horeca-initiatief en hotel/restaurant op Oost: Er is overleg met een horecagelegenheid en een hotel op Oost over de afname van verse producten van onze tuin.
Samenwerking Samenwerking is een sleutelwoord van dit project. De tuin werkt nauw samen met verschillende lokale en regionale initiatieven: ● Omliggende agrarische bedrijven: Boerderijen in de buurt leveren aanvullende producten zoals vlees en zuivel, die beschikbaar zijn voor de voedselpakketten en de streekwinkel. ● Hotel/restaurant op Oost: Er zijn gesprekken gaande over de levering van producten aan het lokale hotel/restaurant op Oost, waarmee we lokale verbindingen versterken. Samen met koks van het restaurant worden producten van de tuin in streekgerechten verwerkt en educatieve rondleidingen gegeven aan gasten van hotel en restaurant. Onder de outdoor tent op Oost kunnen workshops, proeverijen en seizoen diners worden gegeven. ● Sociale voedseltuin: Er is een nauwe samenwerking met de sociale voedseltuin, waarbij kennis en materialen worden gedeeld. Gezamenlijke inkoop van zaaigoed en pootgoed helpt ons om efficiënter te werken. Waar mogelijk kunnen we producten uitwisselen. Dit draagt bij aan een hechte gemeenschap en bevordert onderlinge solidariteit. ● Educatieve projecten: We werken samen met het Fryske Gea en andere initiatieven om educatieve projecten te organiseren over voedsel, duurzaamheid en biodiversiteit. Dit helpt ons om de lokale gemeenschap meer bewust te maken van het belang van biologische landbouw en natuurbehoud.
● Niemand aan de Zijlijn: het gezamenlijke project gemeenschapslandbouw biedt ruimte voor iedereen en is een goede plek voor mensen met afstand tot
de arbeidsmarkt en re-integratietrajecten. Op de tuinen maar ook in de winkel.
● It Fryske Gea en Landschapsbeheer Friesland: een biologische voedseltuin betekent een grote biodiversiteit. We werken samen met natuurorganisaties om te kijken hoe we dit het beste kunnen doen.
● Voor een uitgebreide opgave zie de interactieve paragraaf Laatste ontwikkelingen ● Netwerkuitbreiding: Tijdens een bezoek aan de Doarpstún Snakkerburen hebben we contact gelegd met tuinders in Friesland die op vergelijkbare wijze werken. Via deze netwerken kunnen we kennis delen en ons project verder ontwikkelen. ● Partnerschappen: We hebben contact met verschillende gemeenschapslandbouw initiatieven. O.a met Jan Jaap en Marjolein Bakker. Zij hebben een voedseltuin met daaraan gekoppeld de Stichting voedseltuin de Pluimerije. De laatste is een sociale voedseltuin. Via hen kunnen we veel informatie krijgen over de combinatie van de twee vormen van gemeenschapslandbouw zoals wij dat voor ogen hebben. ● Opleidingen: Daarnaast hebben we een verbinding gelegd met de Warmonderhof, een MBO opleiding voor biologische land en tuinbouw, wat ons mogelijkheden biedt voor samenwerking en uitwisseling van kennis. Op veel gemeenschapslandbouw projecten werken tuinders van deze opleiding.
Focus op gemeenschap en duurzaamheid Gemeenschapslandbouw de Warren is meer dan alleen een voedselproductie-initiatief. Het project draait om het versterken van de lokale gemeenschap door samen te werken aan een duurzamer voedselsysteem. Het gebruik van circa 3 hectare grond geeft ons de ruimte om lokale bewoners, winkels en horeca te voorzien van verse, biologisch geteelde producten, terwijl we tegelijkertijd ruimte bieden voor educatie en sociale betrokkenheid. Door deze aanpak hopen we de verbinding tussen mensen, voedsel en natuur te versterken.
Financiering. Zie bijlage.
Gemeenschapslandbouw De Warren Ons project past binnen verschillende beleidsplannen van de gemeente en bredere duurzaamheidsdoelen. Ons doel is om een positieve impact te maken op de omgeving en de gemeenschap door middel van een gezamenlijke moestuin en een natuurlijke omgeving die de biodiversiteit versterkt. 1. Duurzaamheidsagenda Deze agenda, opgesteld door de gemeente in 2021, richt zich op een toekomst waarin we duurzamer leven en slimmer omgaan met grondstoffen. Door lokaal groenten en fruit te telen in onze moestuin, verminderen we de afstand die voedsel moet afleggen. Dit draagt niet alleen bij aan minder CO₂-uitstoot, maar versterkt ook een duurzame en circulaire voedselproductie. 2. Omgevingsvisie Dit is een plan waarin de gemeente aangeeft hoe zij de leefomgeving gezonder en groener wil maken. Wij willen dit realiseren door naast groenten en fruit ook bloemenrijke akkerranden en tuinen aan te leggen. Deze bloemen trekken bestuivende insecten, zoals bijen, aan en dragen bij aan een gezonde biodiversiteit. Zo maken we de omgeving niet alleen mooier, maar ook leefbaarder voor mens en dier. 3. Global Goals In het plan van aanpak (2021-2026) heeft de gemeente aangegeven te werken aan de Global Goals, ook wel bekend als de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties.
Doelen zoals “Geen armoede, geen honger, ongelijkheid verminderen" en "Leven op het land” passen goed bij onze visie. Door samen een moestuin te onderhouden, zorgen we voor lokaal, gezond en betaalbaar voedsel, wat vooral voor mensen met een smalle beurs een grote steun kan zijn. We hopen dat deze toegang tot verse groenten en fruit de gezondheid van de buurt ten goede komt en het gevoel van solidariteit versterkt. 4. Groenbeleid van de gemeente Tytsjerksteradiel Dit groenbeleid, dat al sinds 2012 van kracht is, stimuleert het toevoegen van groen aan onze woonomgeving. Onze tuin en bloemenrijke omgeving dragen bij aan dit doel. We versterken de natuurwaarde in de omgeving door meer leefruimte te creëren voor allerlei soorten planten en dieren. 5. Bijenbeleidsplan van de gemeente Tytsjerksteradiel In 2014 heeft de gemeente een bijenbeleidsplan opgesteld om de bijenpopulatie te ondersteunen. Het is namelijk bekend dat bijen onmisbaar zijn voor de bestuiving van gewassen, en dat het niet goed met ze gaat. Met onze bloemenrijke akkerranden en tuinen, en door een imker in te schakelen om honingbijen te houden, dragen we bij aan een veilige leefomgeving voor bijen. Dit is belangrijk voor de natuur en voor de groei van onze eigen gewassen.
Kortom, met ons gemeenschapslandbouw project hopen wij een plek te creëren die goed is voor de natuur, duurzaam is voor de lange termijn, een prettige ontmoetingsplek wordt voor de lokale gemeenschap, en tegelijkertijd mensen met een krap budget helpt om toegang te krijgen tot gezonde voeding.
Interactieve paragraaf Onderstaand treft u de interactieve paragraaf aan die behoort bij de uitvoerende praktijk van gemeenschapslandbouw in De Warren. Het betreft hier activiteiten van Sociaal & Vitale en de commerciële gemeenschapslandbouw. Er is in meer of mindere mate overlap van beide werkvelden. De uitvoering van de plannen voor de gemeenschapslandbouw doen wij samen met de navolgende partijen. Om in de toekomst de samenwerking, de gezamenlijke doelstellingen en de continuïteit hiervan te borgen is over een beheersvorm als een landgoed gesproken. Binnen deze beheersvorm zijn alle initiatieven vertegenwoordigd en kan, naast de andere initiatieven/partners, de gemeente indien gewenst ook partner zijn. Compascuum De wens is uitgesproken dat het compascuum levert aan het initiatief gemeenschapslandbouw. Zuivel in de vorm van melk en vlees van eigen rundvee. Hiermee kan levering aan de streekwinkel plaatsvinden. Hotel restaurant op Oost Onze gemeenschapslandbouw werkt nauw samen met de initiatieven binnen De Warren Oost, waaronder het hotel en restaurant, om samen een bijzondere beleving te creëren voor de gasten. Onze tuin is een plek waar gasten zelf hun verse ingrediënten kunnen oogsten, onder begeleiding van de chef van het hotel. Tijdens educatieve kookworkshops leren ze hoe deze producten worden verwerkt tot smaakvolle gerechten.
Aan het einde van de week organiseren we in de tuin een bijeenkomst met regionale hapjes en drankjes. Dit is een ontspannen afsluiting waarbij de oogst centraal staat. Dankzij een zorgvuldig teeltplan, opgesteld in overleg met de hotelkeuken, leveren wij verse groenten en kruiden die het restaurant in haar gerechten verwerkt. Met deze samenwerking brengen we de tuin en de keuken samen en bieden we een authentieke culinaire ervaring die lokaal en duurzaam is.
Kynologisch Centrum De op het terrein van het K.C. aanwezige voorzieningen zijn beschikbaar om activiteiten in het gebied te faciliteren. Hierbij valt te denken aan gebruikmaking van de in het verenigingsgebouw aanwezige voorzieningen en het terrein bij evenementen en open dagen bijvoorbeeld. Werkverband Friese gewassen De Friese en met Fryslân verwante landbouwgewassen Het Werkverband Friese Rassen streeft naar het behoud en de toepassing van de Friese en met Fryslân verwante landbouwgewassen. Het gaat hierbij onder andere om het instandhouden en bevorderen van (agro)biodiversiteit. De eigenschappen van de gewassen zullen in de toekomst hard nodig zijn. Door de gewassen in stand te houden en toe te passen, bewaren we uit cultuurhistorisch oogpunt waardevolle sporen die eerdere landbouwactiviteiten hebben nagelaten. Een deel van de gewassen vormt uitgangsmateriaal voor het ontwikkelen van agrarische streekproducten.
Stichting Dam Jaarsma Dam Jaarsma was Frysk schrijver, dichter, volksverhalen verzamelaar van 17.000 verhalen en groot kenner van natuur en landschap van de Noardlike Fryske Wâlden. In 1989 werd Jaarsma onderscheiden met de erepenning van de gemeente Tytsjerksteradiel, verleend vanwege zijn grote verdienste op het gebied van met name de volkskunde. Dam Jaarsma had het DNA van de Noardlike Fryske Wâlden diep in zich. Stichting Dam Jaarsma zet zich in voor het zichtbaar maken en behouden van Jaarsma’s werk, waarbij de nadruk ligt
op de door hem vastgelegde vertelcultuur in de Noardlike Fryske Wâlden, die onlosmakelijk verbonden is met de Fryske taal. Het aanleggen van een wandelpad op percelen van de gemeenschapslandbouwgrond is gericht op het delen van dit waardevolle culturele erfgoed met recreanten en inwoners die in het gebied wandelen. Via onder andere Jaarsma’s Frysk Blomme-Alfabet, dat toegankelijk is gemaakt met bijvoorbeeld QR-codes, worden bezoekers meegenomen in de wereld van bloemen en verhalen. Zo ervaren zij in één adem het verleden, heden en de toekomst van taal en verhaal. Het wandelpad sluit via een deel van de Langelaan aan op het bestaande koepad in Oost. Langs beide zijden van het pad worden bloemrijke stroken aangelegd die aantrekkelijk zijn voor bijen en vlinders. Als wandelaar ervaar je op deze wijze ook de ecologische waarden van biodiversiteit
(Bron: Illustratie uitgegeven door Bornmeer 2014)
KearN vrijwilligersorganisatie Als gemeenschapslandbouw zijn we enthousiast over onze plannen om samen te werken met KearN vrijwilligersorganisatie. Samen willen we buurtbewoners op een laagdrempelige manier betrekken bij onze groene initiatieven. Onze gezamenlijke missie richt zich op het versterken van sociale cohesie, het doorbreken van eenzaamheid, en het creëren van een ondersteunende gemeenschap waarin iedereen zich welkom voelt.
Een belangrijk onderdeel van deze samenwerking is het werven van vrijwilligers die willen bijdragen aan een bloeiende sociaal en vitaal groentetuin. Met KearN willen we niet alleen mensen activeren om mee te doen, maar ook een brug slaan naar degenen die via schuldhulpverlening begeleiding krijgen. Voor hen biedt de groentetuin toegang tot betaalbare, verse producten en een warme plek om anderen te ontmoeten, wat de sociale en fysieke vitaliteit van onze buurt versterkt.
Vereniging van Oldtimer Tractoren en Landbouwmachines Wanneer de grond voorbereid moet worden voor het telen van gewassen, organiseren wij als gemeenschapslandbouw een openbaar evenement waarbij oude tractoren en werktuigen worden ingezet om de grond klaar te maken. Dit trekt veel bezoekers, die onder het genot van koffie en lekkere versnaperingen kunnen kennismaken met de doelstellingen van de gemeenschapslandbouw. Oude tractoren zijn licht van gewicht, waardoor ze de ondergrond niet dichtrijden en zonder schade op het land kunnen werken. Ook een combinatie van paarden en machines behoort tot de mogelijkheden tijdens het evenement. Dit evenement biedt de gelegenheid om de grond kostenefficiënt te bewerken en tegelijkertijd bezoekers toegang te laten krijgen tegen een kleine entreeprijs.
Niemand aan de Zijlijn (NadZ) NadZ is als organisatie vanaf het eerste moment betrokken bij de initiatieven in de Warren West. Het compascuum toont hiervoor geen belangstelling. Op de percelen van de gemeenschapslandbouw kunnen zij zich actief inzetten om gezamenlijk de tuin te onderhouden, oogstwerkzaamheden te verrichten en ook is er de mogelijkheid dat zij in de streekwinkel op Oost actief zijn. NadZ, wil iedereen die om wat voor reden dan ook aan de ‘Zijlijn’ terecht is gekomen, weer een reëel perspectief bieden! Dat kan betaald werk zijn, aan een opleiding beginnen of een werken/leren traject te starten. Maar het kan ook betekenen dat mensen die al geruime tijd niet meer ‘meedoen’ de tijd krijgen om opnieuw zelfvertrouwen te ontwikkelen. Ritme en structuur op doen door zinvol bezig te zijn en daardoor vaststellen dat je met plezier aan de slag gaat.
It Fryske Gea De percelen van de gemeenschapslandbouw liggen op twee plaatsen tegen de eigendom van It Fryske Gea aan. Zij is de provinciale vereniging voor natuurbescherming in Fryslân. Zij hebben als doel de bescherming, het behoud en ontwikkeling van natuur, landschap en cultureel erfgoed. Zij is een belangrijke partner in het gebied
Stichting Voedselbank Tytsjerksteradiel In samenwerking met de voedselbank leveren wij gezonde en onbespoten groente aan mensen met een smalle beurs. Deze mensen krijgen ook de mogelijkheid om in een sociaal veilige omgeving zelf actief te zijn en bijvoorbeeld mee te helpen met het oogsten van de groenten.
Basisscholen gemeente Tytsjerksteradiel Educatieve activiteiten over gezonde voeding in samenwerking met de basisscholen in onze gemeente waarbij ook het hotel/restaurant op oost betrokken is voor het geven van workshops. Bijenhouden/Imkers Op het terrein is ruimte voor een bijenhouderij. Het teeltplan van de gemeenschapslandbouw houdt ook rekening met de bijenhouderij.
Toelichting financiële samenhang Sociaal & Vitaal en commerciële gemeenschapslandbouw: Ons projectplan Ons projectplan Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel – september 2024 is gebaseerd op en geschreven naar het model van bestaande Sociale Voedseltuinen Sociaal & Vitaal Sud West Fryslân. In dit model wordt de exploitatie jaarlijks met financiële hulp van de betreffende gemeente, lokaal bedrijfsleven en fondsen gerealiseerd. Op pagina 18 en 19 van ons plan is resp. een investerings- en exploitatiebegroting vanuit deze aanpak ter illustratie afgedrukt. De in deze investeringsbegroting vermelde bijdrage gemeente ad euro 37.500 is gebaseerd op deze aanpak van financiering. Onze opzet financiering Onze opzet financiering Sociale Voedseltuin De Warren Tytsjerksteradiel (hierna te noemen S&V), wijkt echter af van die in bovengenoemd model. In onze opzet streven we naar financieel zelfvoorzienend te worden en niet alleen afhankelijk te zijn van de financiële hulp van bovengenoemde partners. We willen dit realiseren met behulp van het plan Gemeenschapslandbouw. Samenhang bedrijven S&V en Gemeenschapslandbouw zijn twee afzonderlijke vormen van gemeenschapslandbouw, resp. de sociale en commerciële gemeenschapslandbouw.
Waarbij de onderneming commerciële gemeenschapslandbouw tot doel heeft, samen met eerder genoemde partners én met hulp vanuit andere initiatieven in de Warren, de (financiële) continuïteit van S&V te waarborgen. Financiële begroting Deze beide vormen van gemeenschapslandbouw worden twee afzonderlijke bedrijven die elk een eigen investerings- en exploitatiebegroting krijgen. De begrotingen van beide bedrijven hebben we als bijlage bij het bovengenoemde projectplan meegestuurd. Voor S&V en Gemeenschapslandbouw betekent dit een jaarlijkse exploitatiebegroting van resp. (+/-) 53.000 en 96.000 euro. Beide bedragen moeten in het 1e jaar verhoogd worden met 7.000 euro wegens investering in vaste activa. Voorfinanciering Voor beide bedrijven geldt dat de exploitatierekening jaarlijks (voor)gefinancierd moet worden, totdat (commercieel) gemeenschapslandbouw voldoende omzet genereert om volledig in de jaarlijkse financieringsbehoefte van beide bedrijven te voorzien. Deze opzet vraagt dus in de beginjaren een financiële bijdrage van de eerder genoemde partijen, waaronder de gemeente. Bijdrage gemeente Voor de Sociale voedseltuin S&V vragen we de gemeente Tytsjerksteradiel jaarlijks een financieel bijdrage van 25.000 euro vanuit het sociaal domein. Al meerdere gemeenten dragen zo jaarlijks bij aan de exploitatie van S&V in Friesland.
Omdat de inkomsten uit de omzet van gemeenschapslandbouw in de eerste jaren ontoereikend zal zijn, denken we aan een aanvullende renteloze lening, bijvoorkeur van de gemeente. De hoogte en duur van de lening is afhankelijk van de jaarlijkse bijdrage van partners aan S&V en het succes van commerciële gemeenschapslandbouw. Een lening van (+/-) 96.000 euro (exploitatiekosten gemeenschapslandbouw) voor de duur van 7 jaar is een minimale voorwaarde om beide bedrijven te helpen starten. We zijn bij deze berekening uitgegaan van het scenario waarbij S&V de financiering (op de jaarlijkse bijdrage van de gemeente
Pagina 1 van 3
na) niet rond krijgt. Ingeval van een volledige financiering S&V, wordt de duur van de lening verkort tot 3 á 4 jaar. We kijken graag samen met u naar deze financiele aanpak.
Financiële verplichtingen De commerciële gemeenschapslandbouw genereert omzet vanuit de verkoop van groente aan haar abonnementhouders, waaronder de verkoop aan het hotel op Oost. Voor deze tak van gemeenschapslandbouw hebben we een omzetberekening gemaakt. Uit deze berekening blijkt dat we jaarlijks progressief kunnen aflossen en paralel daaraan eigen vermogen (reservering) opbouwen. We kijken graag samen met u naar deze berekening.
Juridisch voertuig Om de (financiele) continuïteit van S&V te waarborgen denken we aan het oprichten van een stichting, waaronder beide bedrijven (takken) van gemeenschapslandbouw ondergebracht worden. Het te voeren beleid van de stichting zal er op gericht zijn, de continuïteit van S&V in hoge mate te waarborgen. We onderzoeken thans hoe we dit kunnen realiseren.
Pagina 2 van 3
V.25/1.0
Pagina 3 van 3
Toelichting op de begroting Het initiatief Sociaal en Vitaal richt zich op het verbeteren van het welzijn in de gemeenschap (mienskip) rondom Burgum West-Warren. Dit project combineert sociale en vitale doelen met duurzame initiatieven zoals gemeenschapslandbouw (GLB).
Belangrijkste punten Kostenneutraliteit en gemeentelijke bijdrage: ● ● ●
Het project is financieel haalbaar, zelfs met beperkte of geen bijdrage vanuit het sociaal domein. De gevraagde bijdrage van €25.000 past binnen vergelijkbare praktijken in andere gemeenten. De gevraagde lening is nodig voor het opstarten van het project en wordt terugbetaald.
Alternatieven voor financiële onafhankelijkheid: 1. Gemeenschapslandbouw: Opbrengsten worden grotendeels ingezet om Sociaal en Vitaal te ondersteunen en op termijn in zijn geheel te financieren. 2. Synergie met andere initiatieven: Samenwerking met andere initiatieven, waaronder het hotel/restaurant op Oost, verlaagt kosten en creëert extra inkomsten. 3. Diaconieën: Door samenwerking met diaconieën van de kerkelijke gemeenten in Tytsjerksteradiel wordt het project Sociaal en Vitaal financieel ondersteund. 4. Vrijwilligers: Opleiding van lokale vrijwilligers om loonkosten te verminderen, ondersteund door professionals.
Conclusie Het projectplan is robuust en uitvoerbaar, op termijn zelfs zonder gemeentelijke co-financiering. De Initiatiefgroep gaat uit van een positieve beoordeling en steun vanuit gemeente en gemeenschap. 21012025
Burgum 21 januari 2025
Beste Auke Jan (cs) Op 7 november jl heeft Initiatief Sociaal en Vitaal een projectvoorstel met bijbehorende financiële begrotingen ingediend wat ter beoordeling en weging voor de gemeenteraad is bestemd bij de besluitvorming van een bestemmingswijziging Burgum West-Warren. Elders in Friesland en ook daarbuiten vinden reeds projecten plaats onder de noemer Sociaal en Vitaal waarmee aangetoond is dat dit (deel)plan en initiatief van grote meerwaarde is voor de Mienskip en wat dat betreft ook los had kunnen staan van de planontwikkeling in De Warren. Waarbij natuurlijk het samenvallen van een aantal uitgangspunten voor het plan de Warren met die van Sociaal-Vitaal prachtig kunnen samenvallen en de synergie kansen te goed zijn om niet te benutten. We willen benadrukken dat onze initiatieven geen ander belang dan dat van de gemeenschap (mienskip) dienen. Met name Sociaal & Vitaal heeft geen winstoogmerk. Dat wat we beogen voor en met de mienskip, staat uitgebreid beschreven in het projectvoorstel Sociaal en Vitaal. Dat hier een nadere toelichting volgt, is naar aanleiding van een opmerking vanuit de toetsingscommissie/ controller-gemeente. Er is bij de kaders van de planvorming Warren sprake van “kostenneutraliteit” van de plannen – in hun geheel- voor de gemeente.
Terwijl er in de exploitatiebegroting voor Sociaal-Vitaal een jaarlijkse post “bijdrage Gemeente 25.000,--” is opgevoerd. Deze bijdrage wordt ook door Stichting Sociale Voedseltuinen Nederland gehanteerd. En in een aantal gemeenten is dit beroep op het Sociale domein reeds staande praktijk. Stichting Sociale Voedseltuinen Nederland heeft inmiddels ruime ervaring/expertise om deze tuinen te ontwikkelen en wij werken nauw met hen samen. Daarin wordt bij planvorming gewerkt met een ruwe indeling van kostendekking voor het Initiatief door 1/3 Zorgverzekeraar, 1/3 bedrijven ea (lokaal) en 1/3 lokale gemeente. Dat laatste vindt plaats via een beroep op het Sociale Domein aangezien een (groot) deel van de mensen -waarop het initiatief zich richt- daar bekend is. Hierdoor kan en met de aanvulling en inzet van Niemand aan de Zijlijn die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt reintegreert, dan een kosten-baten afweging worden gemaakt. Een bijdrage vanuit het Sociaal Domein staat op zich “los” van kostendekkende bijdrage(n) die in het plan de Warren worden gemaakt en gewogen op kostenneutraliteit daarvan. De Initiatief-groep vindt een beroep/verzoek op een Gemeentelijke Bijdrage - vanuit Sociaal Domein -zoals bij plannen in andere Gemeenten is gehonoreerd, een verdedigbare route. Tegelijkertijd begrijpen wij een verwijzing naar de kostenneutraliteit bij de voorliggende planvorming.
Om die reden willen wij onderstaand laten zien dat bij een eventuele afwijzing of een lagere toekenning vanuit het Sociaal Domein, er wel degelijk kansen zijn voor een reële en haalbare opzet voor Sociaal- Vitaal in plan de Warren. De Initiatief groep zet in op een zo groot mogelijke financiële onafhankelijkheid in de exploitatie van S&V; dat geldt niet alleen van de gemeente maar ook in de breedste zin. Bij de plan-aanbieding – en grondtoekenning – Warren-West is naast dat van Sociaal & Vitaal, ook een plan voor Gemeenschapslandbouw (GLB) ingediend. Die is gericht op zowel een ideële grondslag voor passend grondgebruik, als een praktische grond om vanuit de financiële opbrengsten een deel van de exploitatiekosten van S&V te dekken. Daardoor zal de afhankelijkheid van externe bijdragen afnemen. Hiernaast hebben we aantal alternatieve invalshoeken beschouwd die we graag met u delen. -
1. Tussen de beide vormen is er, in de samenhang en synergie, sprake van “communicerende vaten” tussen GLB en S&V. Dat geldt zowel voor arbeid en gebruiksmiddelen, terwijl een deel van de opbrengsten van GLB wordt ingezet om S&V (mede) te financieren. Dat is mede bedoeld om op termijn ook los of minder afhankelijk van de gemeentelijke bijdrage te kunnen opereren; De genoemde bijdrage is dan ook uitdrukkelijk bedoeld als van “tijdelijke aard/omvang” te zien. En ook dat kostendemping en/of het verhogen van de opbrengsten in GLB, een gunstige invloed zullen hebben op de financiële bijdrage aan en exploitatie van S&V
-
2. We hebben onderzocht/besproken hoe ook een andere synergie binnen Plan de Warren, een positieve uitwerking kan hebben op de exploitatie S&V. Gedurende het voorbereidingstraject is gebleken dat er ook synergie in visie en uitwerking van plannen is, tussen delen van de plannen Oost-en West. Het “iets” van de Warren-grond teruggeven aan de gemeenschap (mienskip) delen wij met “broeders-en zusters” in Oost ( Horeca-Restaurant-hotel accommodatie). Vanuit “die hoek” wordt ook mn benadrukt dat wat zij aan betekenis kunnen zijn en toevoegen voor de lokale economie – inclusief toerisme- mede steunt op de synergie met onze plannen. Naast een gedeelde visie speelt ook dat we op de terrein-kaart letterlijk buren zijn. Door slim te ondernemen en te managen kan een deel de (loon)kosten voor gezamenlijke “ professionele tuinarbeid” ( Hoofd-moestuin en groenverzorgers) gezamenlijk gedragen worden. Datzelfde geldt voor een deel van (motorische) tuinapparatuur en accommodatie voor educatie ed. Daarnaast zijn er plannen om kleine evenementen als proeverijen, huwelijksarrangementen te organiseren in de tuin. Het hotel/restaurant heeft dit op haar ‘menukaart’ en betaalt hiervoor aan de tuin een financiële vergoeding. Ook zijn er plannen
m.b.t. gezamenlijke marketing en het in de hand houden van de huurkosten voor de “streekwinkel”. Dit biedt voor de exploitatie van GLB - en daarmee in 2e instantie ook voor S&V - aanzienlijk positieve verschillen t.o.v. de eerder ingediende begroting als onderdeel van het plan Sociaal en Vitaal en de daartoe uitgewerkte exploitatiebegroting ( 7-11-2024). Per saldo betekent dit dat hiermee een (sterk) verminderde afhankelijkheid van een eventuele gemeentelijke bijdrage zal zijn. -
3. Wij richten ons in de planvorming op alle inwoners van onze gemeente die van een (te) laag inkomen moeten rondkomen. Hierdoor spreken wij kerkelijke gemeenten aan om vanuit de doelstelling van het diaconaat de sociale voedseltuin een structurele bijdrage te leveren. Dat doen we vanuit een appél om daarmee direct en concreet iets aan achterstand en ongelijkheid in de eigen omgeving te kunnen realiseren
-
4. We gaan in onze opzet werken met het idee dat naast een professionele tuinier er vooral ook lokale vrijwilligers zullen worden opgeleid voor deeltaken. Door een selecte groep vrijwilligers op te leiden en die fysiek en op afstand aan te sturen, zal op termijn de loonkosten beperkt worden. Wel gaan wij er vanuit dat professionele ondersteuning structureel is om zodoende de kwaliteit van het door ons geleverd product te borgen en blijvend te kunnen voldoen aan de verwachtingen van de partners waarmee wij samenwerken.
-
Op basis van bovengenoemd punten 1 en 2 met onderzoek en contacten volgt alleen al dat de exploitatie sluitend te maken is. En dat -ook met minder of geen gemeentelijke bijdrage- het initiatiefplan haalbaar is. Door tegelijkertijd ook de punten 3 en 4 bij de uitwerking van de opzet te betrekken is zelfs bij een afwezige co-financiering (Sociaal Domein) een reële opzet mogelijk. Tegelijkertijd gaan wij uit van een positieve benadering van dit mooie en belangrijke Initiatief en dat de doelstelling en realisatie daarvan vanuit de Gemeente en Gemeenschap wordt gedragen. In die samenhang kan de realisatie en betekenis daarvan voor de doelgroep(en) een robuust(er) basis krijgen
Met hartelijke groet en graag tot toelichting bereid, Initiatiefnemers Sociaal & Vitaal / Gemeenschapslandbouw
-
€
€
€
€
€
€
Huur toilet
Huur streekwinkel (?)
PR/ Communicatie en openingskosten
Verzekeringen
Gas/water/licht
1.500
3.360
5.000
6.000
1.976
1.500
Financieringstekort
€
€
Huur machines
7.000
Investeringen 1e jaar
€
Pootgoed
2.500
€
€
Pacht
46.000
Totaal vlottende activa
€
Loon
Vlottende activa
Totaal vaste activa
Totaal giften
Diaconie Suwld
Giften en donaties
Totaal fondsen
Fondsen
1 van 1
89.836 Financiering 1e jaar
74.836
15.000
Totaal leningen
€
Bedrijfsauto aanschaf (gebruikt)
10.000
renteloze lening gemeente
5.000
€
Financiering
Schaftwagen en onderdelen
Totaal Leningen
Sub
Vaste activa
Uitgaven
€
€
Sub
-
-
€
€
€
€
Investeringbegroting Gemeenschapslandbouw De Warren Tytsjerksteradiel (commercile tak) Totaal
-
-
-
-
Versie JSP/001
€ (89.836,00)
Saldo
Exploitatiebegroting Gemeenschapslandbouw De Warren Tytsjerksteradiel (commercile tak) Uitgaven
bedrag
Omzet
bedrag
Loonkosten
€
46.000 Abonnementhouders
€
123.500
Pootgoed
€
7.000 Entree evenementen
€
1.000
PR/ Communicatie
€
5.000 Verkoop aan hotel/ horeca
€
25.000
Gas/ water/ licht
€
1.500 Streekwinkel op Oost
€
25.000
Pacht
€
2.500
Huur Machines en gereedschap
€
1.500
Huur toilet
€
1.976
Reservering
€
15.200
Huur streekwinkelruimte Hotel-Oost
€
6.000
Verzekeringen
€
3.360
Onvoorzien
€
6.350
Totaal
€
96.386
€
174.500
Netto winst voor belastingen (ANBI ?)
Winst/ verlies
€
1 van 1
78.114
Versie JSP/001
€
€
€
€
€
€
€
Huur/ Onderhoud machines, gereedschappen
Verzekering
PR/ communicatie & voorlichting
Evenementen/ activiteiten
Onvoorzien
Huur toilet
€
Totaal uitgaven (1e jaar)
Nog te Þnancieren
€
Totaal vlottende activa
1.950
1.000
8.000
5.000
1.680
1.500
2.300
59.680
€
Pacht
1.500
53.180
€
Gas/ water/ licht
250
1 van 1
Totaal Þnanciering (1e jaar)
TotaalPartnerschap/ sponsoring lokaal bedrijfsleven
Partnerschap/ sponsoring lokaal bedrijfsleven
Totaal Crowdfunding, giften en nalatenschappen
Diaconien PKN Tytsjerksteradiel
Crowdfunding, giften en nalatenschappen
€
€
€
€
€
Zaaiklaar maken
Totaal fondsen
€
Biologisch zaai-, plant- en pootgoed
7.000
Univ buurtfonds - Soc. voedseltuinen tot 2030/ jaar €
23.000
€
€
Loonkosten (1/2 FTE)
Fondsen Zorg verzekeraar
6.500
€
Vlottende activa
Totaal vaste activa
Totaal gemeente
€
Tuingereedschap en benodigdheden
1.500
Gemeente (sociaal domein)
5.000
€
Financiering
Schaftwagen en onderdelen
Totaal Gemeente
Sub
Vaste activa
Uitgaven
Investeringbegroting Sociaal & Vitaal De Warren Tytsjerksteradiel (sociale tak)
-
-
-
-
-
-
5.000
Sub
€
€
€
€
€
-
5.000
-
-
5.000
Totaal
Versie JSP/001
€ (54.680,00)
Saldo
€
€
€
€
€
€
€
€
€
€
Biologisch zaai-, plant- en pootgoed
Gas/ water/ licht
Pacht
Huur/ Onderhoud machines, gereedschappen
Verzekering
PR/ communicatie & voorlichting
Evenementen/ activiteiten
Onvoorzien
Huur toilet
Totaal uitgaven
Nog te Þnancieren
€
Loonkosten (1/2 FTE)
Uitgaven
52.930
1.950
1.000
8.000
5.000
1.680
1.500
2.300
1.500
7.000
23.000
Totaal
Totaal Þnanciering
1 van 1
TotaalPartnerschap/ sponsoring lokaal bedrijfsleven
Gemeenschapslandbouw (commercoiele tak)
Partnerschap/ sponsoring lokaal bedrijfsleven
-
€ €
-
-
-
-
-
-
Sub
€
€
Vrienden van de tuin Totaal Crowdfunding, giften en nalatenschappen
€
€
€
€
Diaconien PKN Tytsjerksteradiel
Crowdfunding, giften en nalatenschappen
Totaal fondsen
Oranjefonds
Zorg verzekeraar
Fondsen
Totaal gemeente
Gemeente (Sociaal domein)
Gemeente
Financiering
Exploitatiebegroting Sociaal & Vitaal De Warren Tytsjerksteradiel (sociale tak)
€
€
€
€
€
Totaal
-
-
-
-
-
€ (52.930,00)
Saldo
Versie JSP/001