Bijlage 1 - ‘Tegearre sûn fiele’, gezondheidsbeleid Achtkarspelen en Tytsjerksteradiel 2022-2026

• In beide gemeenten valt op: dat 4-12 jarige kinderen minder zijn gaan bewegen. • Een andere conclusie in beide gemeenten is: het percentage jongeren dat alcohol drinkt is niet verder afgenomen, maar het percentage dat rookt wel. Zo is ook het percentage volwassen ‘zware drinkers’ in beide gemeenten afgenomen. • Er is op basis van deze cijfers nog geen zicht op verschillen tussen hoog- en laag opgeleide inwoners en hun behoeften.

TEGEARRE SÛN FIELE Gezondheidsbeleid 2022 - 2026

pagina 36

SPEERPUNT GEZOND GEWICHT Kinderen 4-12

ACHTKARSPELEN

TYTSJERKSTERADIEL

Bewegen lijkt iets te zijn afgenomen. In 2018 ging 59% elke dag lopend of fietsend naar school, terwijl dat in 2015 nog 65% was. Daarnaast bewoog 39% van hen dagelijks minstens 1 uur in 2018, terwijl dit in 2015 nog 45% was. Ook voor Friesland als geheel zien we een dergelijke daling.

Bewegen lijkt iets te zijn afgenomen. In 2018 ging 55% elke dag lopend of fietsend naar school, terwijl dat in 2015 nog 66% was. Daarnaast bewoog 35% van hen dagelijks minstens 1 uur in 2018, terwijl dit in 2015 nog 40% was. Ook voor Friesland als geheel zien we een dergelijke daling.

Gewicht: geen echte verandering. In 2018 had 16% matig overgewicht, dan wel obesitas.In 2015 was dit 15%. Dit is in beide jaren wél iets meer dan het Friese gemiddelde.

Wat gewicht aangaat zien we een lichte verandering. In 2018 had 12% matig overgewicht, dan wel obesitas, en in 2015 was dit 8%. Dit is in beide jaren wél vergelijkbaar met het Friese gemiddelde.

Voedingsgedrag: qua ontbijten en fruit eten verbeterd, groente eten nog niet. • Bijna alle kinderen (98%) ontbijt 5 of meer dagen per week; dit is vergelijkbaar met Friesland. In 2015 was er nog sprake van een kleine achterstand t.o.v. Friesland (94% om 97%). • Ook fruit eten gaat iets beter, zowel in Friesland als Achtkarspelen. In 2015 nam 59% elke dag fruit en in 2018 is dat 68%. • Elke dag groente eten blijft wel achter t.o.v. Friesland, het verschil lijkt zelfs iets toe te nemen. In 2018 at 35% elke dag groente in Achtkarspelen en 44% in Friesland. In 2015 was dit respectievelijk 32% en 37%. • Elke dag water drinken gaat steeds beter, maar blijft wel achter vergeleken met Friesland. In 2015 dronk 27% minimaal 2 glazen water per dag, in 2018 was dit al toegenomen tot 40%. In dezelfde periode nam dit in Friesland toe van 39% naar 51%. In Achtkarspelen drinkt een groter deel meer dan 2 glazen suikerhoudende drank. Het is echter wel afgenomen van 78% in 2015 naar 70% in 2018.

Wanneer we kijken naar voedingsgedrag zien we dat bijna alle kinderen (99%) 5 of meer dagen per week ontbijt, vergelijkbaar met Friesland. In 2015 was dit ook al zo. Fruit eten gaat iets beter, zowel in Friesland als Tytsjerksteradiel. In 2015 nam 61% elke dag fruit en in 2018 is dat 68%. Elke dag groente eten is iets toegenomen maar nog steeds vergelijkbaar met Friesland. In 2018 at 41% elke dag groente in Tytsjerksteradiel en 44% in Friesland. In 2015 was dit respectievelijk 34% en 37%. Voldoende water drinken gaat steeds beter, maar blijft wel achter vergeleken met Friesland. In 2015 dronk 35% minimaal 2 glazen water per dag, in 2018 was dit al toegenomen tot 45%. In dezelfde periode nam dit in Friesland toe van 39% naar 51%. In Tytsjerksteradiel drinkt een groter deel meer dan 2 glazen suikerhoudende drank. Het is echter wel afgenomen van 73% in 2015 naar 66% in 2018.

TEGEARRE SÛN FIELE Gezondheidsbeleid 2022 - 2026

pagina 37

Jeugd 12-18

Bewegen lijkt de jeugd nog in dezelfde mate te doen. 80% van de jongeren loopt of fietst in 2019 elke dag naar school of stageplek, vergelijkbaar met Friesland (77%). Dit is niet heel erg veranderd t.o.v. 2016, toen nog respectievelijk 83% en 81% dit deed. Dagelijks minstens een uur bewegen doet 21% van de jongeren in Achtkarspelen en 19% in Friesland. Dit is vergelijkbaar met 2016 toen dit 18% en 19% was. Overgewicht: is vergelijkbaar met 2016. Tien procent van de jeugd heeft matig of ernstig overgewicht, in 2016 was dit 11%. Ook voor Friesland is dit niet echt veranderd. Voedingsgedrag: qua ontbijt stabiel, fruit eten gaat beter, groente eten iets verbeterd, meer water wordt gedronken en minder suikerhoudende dranken. • Ontbijten is niet echt veranderd, 89% doet dit 5 of meer dagen per week. • Fruit eten gaat steeds beter. In 2012 at 21% dagelijks fruit, in 2016 was dit inmiddels 29% en in 2019 zien we dat dit al 35% is geworden. In Friesland eet 32% dagelijks fruit. • Elke dag groente eten is ook gestegen, van 19% in 2012 en 29% in 2016 naar 39% in 2019. Het is wel lager dan in Friesland waar 44% elke dag groente eet. • Dagelijks minimaal 2 glazen water drinken is gestegen van 55% in 2016 naar 61% in 2019, maar nog wel steeds lager dan in Friesland waar 69% voldoende water drinkt.

Het drinken van minimaal 2 glazen suikerhoudende drank is gedaald van 45% in 2016 naar 38% in 2019.

Wat bewegen aangaat loopt of fietst in 2019 69% van de jongeren in Tytsjerksteradiel elke dag naar school of stageplek, dat is lager dan in Friesland (77%). Dit is niet heel erg veranderd t.o.v. 2016, toen nog respectievelijk 74% en 81% dit deed. Ook toen lag dit voor de jongeren in Tytsjerksteradiel al lager. Dagelijks minstens een uur bewegen doet 20% van de jongeren in Tytsjerksteradiel en 19% in Friesland. Dit is vergelijkbaar met 2016 toen dit 22% en 19% was. Overgewicht is vergelijkbaar met 2016. Zo’n 8% heeft matig of ernstig overgewicht, in 2016 was dit 7%. Ook voor Friesland is dit niet echt veranderd. Voedingsgedrag: Ontbijten is een beetje minder geworden, 88% doet dit 5 of meer dagen per week terwijl dit in 2016 nog 94% was. Dit was destijds ook hoger dan in Friesland. Fruit eten is niet heel veel veranderd. In 2016 at 30% dagelijks fruit, in 2019 was dit 29%. In Friesland eet 32% dagelijks fruit. Elke dag groente eten is gestegen, van 35% in 2016 naar 42% in 2019. In Friesland eet 44% elke dag groente. Dagelijks minimaal 2 glazen water drinken was 65% in 2016 en is nu 69% in 2019, dit is gelijk aan Friesland. Het drinken van minimaal 2 glazen suikerhoudende drank was 40% in 2016 en is nu nog 37% in 2019.

TEGEARRE SÛN FIELE Gezondheidsbeleid 2022 - 2026

pagina 38

Volwassenen en ouderen (19+)

Bewegen: van de 19-64 jarigen (volwassenen) voldoet in 2020 64% aan de beweegrichtlijn matig intensieve inspanning24. In 2016 voldeed 61% aan de beweegnorm net zoveel als in Friesland. In 2012 lag dit nog wel hoger, namelijk 72% voor Achtkarspelen. Van de 65+’ers (ouderen) voldoet 46% aan de richtlijn matig intensieve inspanning23. In 2016 voldeed nog 72% aan de oude norm in Achtkarspelen en 77% in Friesland. Dit lag juist weer lager in 2012, namelijk 59%. Aan de fitnorm voldeed in 2016 19% van de volwassenen en 49% van de ouderen.

Bewegen: Van de 19-64 jarigen (volwassenen) voldoet in 2020 60% aan de beweegrichtlijn matig intensieve inspanning. In 2016 voldeed 63% aan de beweegnorm, ongeveer net zoveel als in Friesland. In 2012 lag dit nog iets hoger, namelijk 66% voor Tytsjerksteradiel. Van de 65+‘ers (ouderen) voldoet 56% aan de richtlijn matig intensieve inspanning. In 2016 voldeed 76% aan de oude norm in Tytsjerksteradiel en 77% in Friesland. Dit lag juist weer lager in 2012, namelijk 68%. Aan de fitnorm voldoet 20% van de volwassenen en 49% van de ouderen.

Overgewicht: is toegenomen onder volwassenen van 47% in 2012 naar 57% in 2016 en in 2020 ongeveer gelijk gebleven op 54%, maar wel hoger dan in Friesland (49% in 2020). Onder ouderen is het ongeveer stabiel gebleven (64% 2020, 62% 2016 en 62% 2012).

Overgewicht: Matig dan wel ernstig overgewicht is afgenomen onder volwassenen van 51% in 2016 naar 43% in 2020. Onder ouderen is het iets hoger (61% in 2020 en 57% in 2016).

Voedingsgedrag: er wordt nog niet veel groente- en fruit gegeten maar voldoende water drinken doet inmiddels bijna vier op de vijf. • Aan de groentenorm voldoen 18% van de volwassenen (minder dan in Friesland 22%) en 17% van de ouderen (23% in Friesland). Dit was in 2016 11% van de volwassenen (en 17% in Friesland) en 15% van de ouderen (ook minder dan in Friesland (22%)). Wat fruit betreft is de situatie vergelijkbaar met Friesland. Ongeveer 34% van de volwassenen en 57% van de ouderen voldoet hieraan. • Voldoende water drinken doen volwassenen in Achtkarspelen niet minder dan het Friese gemiddelde. Van hen drinkt 78% dagelijks minimaal 2 glazen, in Friesland is dit 81%. Onder ouderen is er ook geen verschil, daarvan drinkt 79% voldoende water.

Voedingsgedrag: Aan de groentenorm voldoen 22% van de volwassenen en ook 22% van de ouderen. In 2016 was dit 14% van de volwassenen en 21% van de ouderen. Wat fruit betreft is de situatie ook vergelijkbaar met Friesland. Ongeveer 38% van de volwassenen en 59% van de ouderen voldoet hieraan. Dit was in 2016 35% van de volwassenen en 61% van de ouderen. Voldoende water drinken doet een groot deel van de volwassenen in Tytsjerksteradiel. Van hen drinkt 83% dagelijks minimaal 2 glazen, ongeveer gelijk aan Friesland (81%). Onder ouderen is er ook geen verschil, daarvan drinkt 80% voldoende water.

24 De beweegrichtlijnen zijn veranderd en uitgesplitst naar matig intensieve inspanning, bot- en spierversterkende activiteiten, de combi van deze twee, en balansoefeningen. Vergelijken is nu nog niet eenvoudig, de nieuwe richtlijnen worden spoedig echter nog op de oudere data toegepast.

TEGEARRE SÛN FIELE Gezondheidsbeleid 2022 - 2026

pagina 39

SPEERPUNT MINDER MIDDELENGEBRUIK

ACHTKARSPELEN

TYTSJERKSTERADIEL

Kinderen 4-12

Roken en drinken door ouders: in Achtkarspelen geeft een groter deel van de ouders aan te roken (20% om 15% FR), dan wel dat er in huis wordt gerookt (8% om 5% FR), terwijl minder ouders aangeven alcohol te drinken (55% om 63% FR).

Roken en drinken door ouders :in Tytsjerksteradiel geeft 13% van de ouders aan te roken en 5% dat er in huis wordt gerookt. Zo’n 68% geeft aan alcohol te drinken.

Jeugd 12-18

Het drinken van alcohol lijkt niet heel veel meer af te nemen. Waar we in 2016 vergeleken met 2012 nog wel grote veranderingen zagen is dit in 2019 niet het geval. In 2012 gaf bijvoorbeeld ongeveer 52% aan recentelijk te hebben gedronken. In 2016 was dat 40% en momenteel ongeveer 38%. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor bingedrinken dat in 2012 nog 39% werd aangegeven, in 2016 was dit inmiddels 28% en nu is dat zo’n 26%. Recentelijk aangeschoten geweest zijn was in 2012 26%, in 2016 21% en in 2019 18%.

Het drinken van alcohol lijkt niet heel veel meer af te nemen. Waar we in 2016 vergeleken met 2012 nog wel grote veranderingen zagen is dit in 2019 niet het geval. In 2016 had 41% nog recentelijk alcohol gedronken, in 2019 geeft 37% van de jongeren dit aan. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor bingedrinken dat in 2016 door 29% werd aangegeven en in 2019 door 28%. Recentelijk aangeschoten geweest zijn was in 2016 20% en nu in 2019 22%.

Roken: lijkt af te nemen. Het percentage dat ooit een sigaret had gerookt was in 2016 nog 19% en nu nog 12%. Het dagelijks roken was toen 4% en nu nog 2%. Een e-sigaret is door een groot deel (25%) ooit wel eens geprobeerd, maar daar blijft het eigenlijk ook wel bij. Cannabis gebruik: lijkt niet veranderd t.o.v. 2016, maar nog wel steeds lager voor Achtkarspelen. Daar heeft 9% wel eens gebruikt en in Friesland is dit 13%. Harddrugs gebruik is ongeveer gelijk gebleven (5%)

Het percentage dat ooit een sigaret had gerookt was in 2016 nog 20% en nu nog 16%. Het dagelijks roken was toen 7% en nu nog 4%. Een e-sigaret is door een groot deel (24%) ooit wel eens geprobeerd, maar daar blijft het eigenlijk ook wel bij. Cannabis gebruik is niet veranderd t.o.v. 2016, en nog steeds vergelijkbaar met Friesland. Daar heeft 13% wel eens gebruikt en in Tytsjerksteradiel is dit 15%. Recent cannabisgebruik ligt wel wat hoger in Tytsjerksteradiel (7% en 5% in Friesland) Het ooit gebruik van harddrugs (10%) is ongeveer gelijk aan Friesland (7%), maar wel een stuk hoger dan in 2016, toen was het 2%. Dit komt vooral doordat het aantal jongeren dat wel eens met lachgas heeft geëxperimenteerd in de loop der jaren hoger is geworden.

TEGEARRE SÛN FIELE Gezondheidsbeleid 2022 - 2026

pagina 40

Volwassenen en ouderen (19+)

Het drinken van alcohol lijkt niet verder af te nemen. Het percentage zware drinkers onder volwassenen is 14%, dit wijkt niet af van Friesland (11%). In 2016 was het 11% en 2012 nog 15. Onder ouderen is het percentage zware drinkers 4% terwijl dit in 2016 6% was. Van de volwassenen is 19% overmatig drinker, net zoveel als in 2016. Van de ouderen is dit 11%, minder dan in Friesland (16%) In 2016 was dit 14%.

Drinken van alcohol: Het percentage zware drinkers onder volwassenen is vergelijkbaar met Friesland, ongeveer 10% In 2016 was dit 13% en in 2012 was dit nog 15%. Onder ouderen is het percentage zware drinkers 6%, gelijk aan 2016. Van de volwassenen is 18% overmatig drinker, van de ouderen 17%. Dit is vergelijkbaar met 2016 toen 21% van de volwassenen overmatig drinker was, en 17% van de ouderen.

Roken: dit lijkt iets verder te zijn afgenomen onder volwassenen. In 2020 rookt 23% van de volwassenen en 11% van de ouderen. In 2016 rookte 26% van de volwassenen en 10% van de ouderen. In 2012 was dit respectievelijk 31% en 13%.

Roken doet 17% van de volwassenen en 9% van de ouderen. Dit was in 2016 nog 24% van de volwassenen en 13% van de ouderen. In 2012 was dit respectievelijk 25% en 16%.

Het cannabisgebruik ligt op hetzelfde niveau als in Friesland. Van de volwassenen heeft 22% het wel eens gehad tegenover 25% in Friesland. In 2016 lag dit nog lager op 11%.

Het cannabisgebruik is lager dan in Friesland. Van de volwassenen heeft 18% het wel eens gehad tegenover 25% in Friesland. In 2016 had 22% van de volwassenen het wel eens gehad.

TEGEARRE SÛN FIELE Gezondheidsbeleid 2022 - 2026

pagina 41

> Bijlage III

DE PRAKTIJK In deze bijlage schetsen we wat er zoal al gebeurt per speerpunt. Sommige activiteiten passen bij meerdere speerpunten. Het is geen volledig overzicht, maar geeft een indruk. Het is de bedoeling dit de komende jaren aan te vullen met nieuwe initiatieven.

GEZONDE LEEFOMGEVING Vanuit gezondheidsbeleid willen we dat een gezond ingerichte omgeving de gezonde keuze makkelijk maakt. Bij (her)inrichting van openbare ruimte willen we meer gaan kijken met ‘de gezonde blik’, denk bijvoorbeeld aan een checklist voor gemeenten en het invullen van de Leefplekmeter samen met inwoners in de wijk. En aan de toekomstbestendigheid van onze woningen. Het gaat erom, dat de inrichting van de openbare ruimte als uitnodigend en veilig ervaren wordt. Bijvoorbeeld dat fietspaden breed genoeg en verlicht zijn, er voldoende groen in de wijk is en voldoende speelmogelijkheden voor alle kinderen. En we willen bij milieuvraagstukken ook het aspect gezondheid belichten, naast de andere aspecten zoals milieu en economie. GGD Fryslân adviseert gemeenten bij gezondheidsvragen op het fysiek domein. Jongeren op gezond gewicht (JOGG) zetten we al jaren in bij sportlocaties en scholen. Bijvoorbeeld door het stimuleren van gezonde sportkantines, watertappunten, een gezonde avondvierdaagse, gezonde aankleding van sporthallen tijdens jeugdvaccinaties en tijdens naschoolse activiteiten en het stimuleren van water drinken en groente eten op het consultatiebureau. Er is een toenemende aandacht voor groene en uitdagende schoolpleinen. Een voorbeeld is het groene schoolplein in Jistrum.

Nieuw in ontwikkeling zijn activiteiten rond BIOR: bewegen in de openbare ruimte, waarmee wordt ingespeeld op de groeiende behoefte aan beweeg- en speelruimtes in de buurt, natuurbeleving en ontmoeting. De wandelroute Foodwalk Buitenpost is een mooi voorbeeld van ontmoeten, bewegen en gezond eten. Ook wordt in beide gemeenten gewerkt aan voldoende AED’s en burgerhulpverleners in alle dorpen, voor een zo groot mogelijke kans op succesvolle reanimatie. Het project Achtkarspelen Hartveilig, voor een reanimatienetwerk met voldoende 24/7 beschikbare AED’s en voldoende vrijwilligers, wordt afgerond zodra het binnen de

Corona-omstandigheden weer mogelijk is. Dit geldt ook voor de motie voor extra vrijwilligers/burgerhulpverleners. In Tytsjerksteradiel vindt geen project Hartveilig plaats. Wel is in Tytsjerksteradiel op 8 juli jl. een motie aangenomen om een onderzoek te verrichten naar de spreiding van AED’s en burgerhulpverleners in de gemeente, en daarna met een plan richting de gemeenteraad te komen. We willen dat de volgende generatie opgroeit zonder roken. De gemeente Tytsjerksteradiel heeft met partijen een convenant rookvrije generatie ondertekend, de gemeente Achtkarspelen niet, maar werkt wel aan rookvrije plekken waar kinderen en jongeren zijn.

GEZOND OPGROEIEN De Jeugdgezondheidszorg (JGZ) van de GGD verzorgt controles op consultatiebureaus en scholen en geeft advies aan het onderwijs en voorschoolse voorzieningen. Ook is er pedagogische ondersteuning voor ouders/verzorgers die dat nodig hebben. Kwetsbare aanstaande ouders/verzorgers worden begeleid naar een kansrijke start van hun kind; een actieprogramma voor beide gemeenten wordt uitgevoerd vanaf september 2021, vanuit een lokale coalitie met o.a. verloskundigen, ziekenhuizen, GGD en gebiedsteams. We voeren het project Jongeren op gezond gewicht (JOGG) uit, om te zorgen dat de omgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien gezond is en hen verleidt tot gezond gedrag. We blijven een gezond ingerichte omgeving stimuleren, met o.a. gezonde kantines, in samenwerking met scholen, sportverenigingen, buurtsportcoaches en de JGZ. In het najaar van 2021 wordt de werkwijze Kind naar gezonder gewicht opgezet, zodat ketenpartners rondom kinderen met obesitas in een vroeg stadium samen het gezin hulp kunnen bieden. Omdat de JOGG-projectperiode officieel afloopt in 2023, maar we jongeren willen blijven verleiden tot gezond gedrag, is borging nodig bij meerdere samenwerkingspartners. Wat betreft jeugd en middelengebruik wordt onder andere gewerkt aan het bewustmaken van de gevolgen van overmatig middelengebruik.

Het 3-jaarlijks Preventie- en handhavingsplan blijven we uitvoeren en in beide gemeenten wordt gewerkt aan een Rookvrije generatie (in Tytsjerksteradiel met intentieverklaring). Ook vanuit andere beleidsterreinen wordt ingezet op gezond en veilig opgroeien. Denk bijvoorbeeld aan voor- en vroegschoolse

TEGEARRE SÛN FIELE Gezondheidsbeleid 2022 - 2026

pagina 42

educatie en (media)weerbaarheidstrainingen vanuit jeugd- en onderwijsbeleid. Er is vanuit jeugd- en veiligheidsbeleid aandacht voor kinderen in moeilijke situaties, zoals bij echtscheidingen, of onveilige thuissituaties. Door onze gebiedsteams wordt hulp geboden aan opgroeiende jongeren en hun gezinnen. Door bijvoorbeeld praktijkondersteuners jeugd bij huisartsen. Vanuit sport wordt dagelijkse sporten en bewegen voor alle kinderen en jongeren gestimuleerd op en rond scholen. Ook wordt vanuit welzijn ingezet op ontmoeting, denk bijvoorbeeld aan ‘t Stationnetje. In de omgevingsvisie is opgroeiende jeugd en hun omgeving een aandachtspunt. Hetzelfde geldt voor armoedebeleid, dat specifiek regelingen bevat voor gezinnen en kinderen.

GEZOND MET BEPERKT BUDGET Vanuit het gezondheidsbeleid voeren we diverse activiteiten uit die passen bij dit speerpunt, zoals de pilot Gezonde leefstijl interventie (GLI) in de gemeente Tytsjerksteradiel. Samen met o.a. de eerstelijnszorg, GGD en de zorgverzekeraar, worden inwoners met overgewicht en obesitas geholpen om te komen tot een gezonde levensstijl. Focus ligt op de lage SES. Deze pilot Gezonde leefstijl interventie (GLI) eindigt in 2021. We benutten de lessen uit de GLI zo veel mogelijk. Ook hebben we samengewerkt aan gezondheid in Drogeham. In 2019 heeft op initiatief van een huisarts de bijeenkomst Gezond in Drogeham plaatsgevonden met diverse partijen, waaronder het RIVM, Kearn, lokale sportaanbieders, het onderwijs, dorpsbelangen, inwoners, dorpenteams. Dit is uitgegroeid tot een zelfstandig functionerend dorpsnetwerk Mei Elkoar Yn Drogeham (MEYD), met diverse werkgroepen zoals Fit en Sûn. We gaan de lessen benutten en willen, mits er behoefte aan is, meer dorpen faciliteren in de samenwerking aan gezondheid. Ook het Generatiehuis in Gerkesklooster is actief met vele sociale en activerende activiteiten in het dorp, in 2021 is een bijeenkomst over preventie georganiseerd. En in 2021 is een oriëntatie voor een samenwerking met een huisartsenpraktijk in Burgum in het kader van positieve gezondheid gestart.

De Maatschappelijk ondernemen Achtkarspelen (MOA) te Surhuisterveen is voornemens eind 2021 te starten met een Gezonde Keuken, waarbij samen met JOGG en welzijnsorganisatie wordt gewerkt aan een gezonde kantine en

deelnemers en inwoners kennis te laten maken met gezonde voeding. Ook vanuit andere beleidsterreinen dan gezondheid wordt gewerkt aan dit speerpunt. Zoals het armoedebeleid en schulddienstverlening met de armoederegelingen, de vroegsignalering, het project Amargi en de voedselbank. Maar ook de buurtsportcoaches dragen bij in hun stimulans tot bewegen en ontmoeten. Tevens ondersteunend is de aandacht voor taal als gezondheidsvaardigheid, om regie te kunnen voeren over je eigen leven, met name voor laaggeletterden.

GEZOND OUDER WORDEN Als het gaat om gezond ouder worden is er een duidelijke link met sport. In beide gemeenten worden sportbuurtcoaches ingezet om inwoners een leven lang dagelijks aan het sporten en bewegen te krijgen en te houden, zo ook ouderen. Dit doen we al jaren, o.a. voor gezond natuurwandelen (beide gemeenten), fittesten (Achtkarspelen), ouderen loopgroepen (Tytsjerksteradiel) en het project ‘Doortrappen’ (beide gemeenten). De meeste inspanningen voor ouderen zijn met name vanuit het Wmo-beleid en welzijnsbeleid. Gemeenten moeten ervoor zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. De gemeente geeft ondersteuning thuis via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dit doen we door ouderen en betrokkenen om hen heen te informeren over gezondheid en veiligheid (zoals valpreventie, veilig fietsen, een goed voedingspatroon, matig alcoholgebruik, dagelijks bewegen, zingeving, ontmoeten, omgaan met gevoelens van eenzaamheid. Yn’e Buorren 2.0 is een netwerk van o.a. ouderen, huisartspraktijken, gebiedsteams en De Friese Wouden, om te zorgen dat ouderen in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen. Ook op andere manieren wordt gesteund en gestimuleerd tot participatie. Met welzijnsvoorzieningen zoals ontmoeting in de Buurtkamer en vervoer door vrijwilligers met het Automaatje.

Ook zijn er initiatieven zoals Maatschappelijk vervoer Trynwâlden, het burgerinitiatief Trynwâlderein en het burgerinitiatief Onderhoud groen door buurtgenoten in Buitenpost.

TEGEARRE SÛN FIELE Gezondheidsbeleid 2022 - 2026

pagina 43

> Bijlage IV

DE TAKEN VAN GGD

TEGEARRE SÛN FIELE Gezondheidsbeleid 2022 - 2026

pagina 44