Document · PDF

Bijlage 1 - Programmabegroting 2026-2029

RAAD IEPEN POADIUM (RAADZAAL) 30 oktober 2025, gemeente TytsjerksteradielBij agendapunt: Programmabegroting 2026-2029 (ynhâldlik)27.389 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

kinne,

ûnder

Omjouwingswet,

der

foar

kieze

Wetter-

Riolearingsprogramma op te stellen. Der is foar keazen om it beliedskader foar de gemeentlike wettertaken foar de perioade 2026-2030 te ferankerjen yn in Wrp. Foar it opstellen fan ús nij Wrp ‘WETTERSOARCH’ is in startnotysje Wrp makke. Hjiryn is it trajekt/proses beskreaun dat liede moat ta ús nije Wrp. Hjiryn is ek oanjûn dat wy ús ynwenners en de ried belûke wolle en mei tinke litte oer de klimaatferoaring (mei namme wetteroerlêst en klimaatadaptaasje) en mooglike oplossings dêrfoar. Op basis fan de resultaten fan de temamiddei mei de ried, in enkête en in bewennersjûn, mar ek op basis fan besteand belied is in ‘Beleidskeuzenotitie’ Wrp Tytsjerksteradiel opsteld en dizze wurdt opiniërend foarlein oan de ried. Dêrnei sil it belied foar Wrp ‘Wettersoarch’ fjirder út wurke wurde yn in konsept Wrp.

Gemeente Tytsjerksteradiel 28

Programmabegroting 2026-2029

SAMENLEVING Participatiewet in Balans De Participatiewet wordt de komende jaren herzien. Het doel van deze herziening is om de wet te vereenvoudigen, mensen meer centraal te stellen, uit te gaan van vertrouwen en gemeenten meer ruimte te geven om te kijken wat mensen (aan)kunnen. Het Rijk heeft hiervoor extra geld vrijgemaakt in de voorjaarsnota 2025. Daarnaast stelt het Rijk extra middelen beschikbaar binnen de Gebundelde Uitkering (Specifieke Uitkering voor onder andere bijstandsuitkeringen). Wij verwachten dat de extra middelen in de meicirculaire 2026 bekend worden gemaakt. De herziening van de Participatiewet bestaat uit drie sporen: Spoor 1

Dit spoor bevat 23 wetswijzigingen om de wet op korte termijn beter te laten aansluiten op de omstandigheden van inwoners. De wetswijzigingen worden in drie fases ingevoerd:

Spoor 2

•

De wijzigingen in fase 1 gaan in per 1 januari 2026.

•

Voor de wijzigingen in fase 2 geldt het hele jaar 2026 als transitiejaar.

•

De wijzigingen in fase 3 gaan in op 1 januari 2027.

In dit spoor wordt gewerkt aan een fundamentele herziening van de Participatiewet op de lange termijn. Deze fundamentele herziening moet bijdragen aan vertrouwen, eenvoud en de menselijke maat.

Spoor 3

Dit spoor richt zich op de cultuuromslag die nodig is om bij de uitvoering van de Participatiewet meer uit te gaan van vertrouwen en de menselijke maat.

Regionaal Werkcentrum Vanaf 2026 moet er in alle 35 arbeidsmarktregio’s een Werkcentrum zijn. De organisaties binnen de huidige arbeidsmarktregio’s hebben hun eigen dienstverleningspakket, werkwijze en loket. Daarom komt er één loket voor werkgevers, werkzoekenden en werkenden. Bij het Werkcentrum moeten deze doelgroepen terechtkunnen met al hun vragen over scholing, werk of ontwikkeling. In onze arbeidsmarktregio is het Werkcentrum Fryslân in oktober 2025 van start gegaan. Er is gekozen voor een lerende aanpak en klein te beginnen. De komende jaren ontwikkelt het Werkcentrum Fryslân zich stap voor stap door. Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie De raad stelt in het 1e kwartaal van 2026 het Beleidsplan Armoede, Schulden en Preventie vast. In dit beleidsplan staat wat onze doelen zijn om armoede en schulden te verminderen. In een bijbehorend uitvoeringsprogramma staat welke acties wij de komende jaren ondernemen om onze doelen te bereiken. Kosten Jeugdhulp In het jaar 2024 werden we geconfronteerd met fors hogere uitgaven voor de jeugdhulp. Waar we in eerste instantie de gedachte hadden dat deze verhoging vooral incidenteel van aard was en vooral veroorzaakt werd door de nieuwe tarieven die Sociaal Domein Fryslân (SDF) met aanbieders heeft afgesloten, blijkt er wel degelijk een forse structurele doorwerking te zijn.

Deze forse stijging is niet alleen te zien in onze gemeente. Daarnaast is ons zorglandschap niet geheel dekkend waardoor we ook maatwerkcontracten dienen af te sluiten, noodzakelijk maar dit zijn soms kostbare interventies. De toenemende kosten van jeugdhulp voor gemeenten is een Gemeente Tytsjerksteradiel 29

Programmabegroting 2026-2029 landelijk probleem. Als individuele gemeente en ook in samenwerking met de andere Friese gemeenten en het SDF proberen we grip op de kosten te krijgen en handelingsperspectief te bieden. Ook zetten we in op praktijkondersteuning bij huisartsen en het Gebiedsteam op school. Onderwijshuisvesting en integraal huisvestingsplan In december 2025 wordt de raad geïnformeerd over de ontwikkelingen en de leerlingenaantallen en leerlingenprognoses van de scholen. In januari/ februari 2026 wordt het IHP ter besluitvorming voorgelegd. In dit plan wordt een overzicht gegeven van de leerlingenaantallen van de scholen en de hiervoor benodigde huisvesting voor de korte en lange termijn. In dit plan wordt eveneens gekeken naar noodzakelijke renovatie of vervangende nieuwbouw van de schoolgebouwen. Aan de noodzakelijke voorzieningen wordt een jaarplanning en investeringsraming gekoppeld, die verder worden verwerkt in de jaarlasten voor de gemeente in de meerjarenbegroting. GIS (Gebiedsteammedewerker in de school) Met het voortzetten van de GIS en het jongerenwerk in het VO zetten we blijvend in op preventie en een betere verbinding en samenwerking tussen Onderwijs en Zorg. We verwachten hiermee problemen van onze jeugdige inwoners eerder te kunnen signaleren, waardoor minder gebruik gemaakt hoeft te worden van specialistische jeugdzorg.

Uiteraard is dit ook beter voor het kind zelf dat in een vroeg stadium kan worden geacteerd. Brede visie maatschappelijk vastgoed De gemeente wil met toekomstbestendig beleid en toekomstbestendige gebouwen werken aan sociale cohesie en de leefbaarheid van onze dorpen en de leefbaarheid in de dorpen ondersteunen. Specifiek werken we nu aan een beleidsdocument waarin wordt beschreven welke rol de gemeente in basis wil innemen met betrekking tot multifunctionele accommodaties in haar gemeente.

Het

gaat

beleid

strategisch

tactisch

niveau

omvat

eigendomsverhoudingen en beheer- en exploitatiestructuur. Daarmee zijn als het ware de visie en strategische-tactische uitgangspunten van de gemeente ten aanzien van het beheer en de exploitatie van MFA’s vastgesteld. Hierbij is waar mogelijk rekening gehouden met de bestaande situaties. Zo ontstaat een blauwdruk waarop per MFA een uitwerking kan plaatsvinden. Welzijn Het versterken van de sociale basis is essentieel voor het duurzaam bevorderen van het welzijn van onze inwoners. Een stevige sociale basis biedt inwoners laagdrempelige ondersteuning en stimuleert onderlinge verbondenheid, waardoor problemen eerder worden gesignaleerd en zwaardere vormen van zorg kunnen worden voorkomen. Dit draagt bij aan meer zelfredzaamheid en participatie van inwoners, vermindert maatschappelijke kwetsbaarheid en versterkt de leefbaarheid in wijken en dorpen. Daarmee vormt de sociale basis een fundament onder een doelmatige en toekomstbestendige inrichting van het sociale domein. In 2026 gaan we bezig met het herijken van onze huidige visie op het versterken van de sociale basis. Dit is nodig omdat we willen aansluiten bij de meest actuele ontwikkelingen, en dat de bijbehorende subsidieregeling eind 2026 afloopt.

Daarnaast is er vanuit de landelijke regelingen Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en het Integraal Zorg Akkoord (IZA) ruimte voor het versterken van de sociale basis in brede zin. Vanuit het Rijk zijn er middelen beschikbaar gesteld voor de gemeente om activiteiten onder deze Gemeente Tytsjerksteradiel 30

Programmabegroting 2026-2029 regelingen te ondersteunen. De GALA- middelen landen daarnaast in een nog te publiceren subsidieregeling. Een aandachtspunt is dat de regelingen doorlopen tot en met 2026. Daarom zetten we in op nieuwe en bestaande initiatieven met een duurzaam effect. Een derde regeling die samenhangt met GALA en IZA, is Wonen, Zorg en Welzijn (WZW). De gemeente heeft als taak om een visie te ontwikkelen onder de vlag van de Omgevingswet. Deze regeling valt deels onder het sociaal domein en deels onder ruimte. De ontwikkeling van deze visie en de bijbehorende uitvoeringsagenda wordt in ANNO-verband opgepakt (gemeenten Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel, Dantumadeel en NoardEast Fryslân).

Gemeente Tytsjerksteradiel 31

Programmabegroting 2026-2029

BESTUUR EN DIENSTVERLENING Organisatieontwikkeling

Algemeen Op 1 januari 2025 zijn we gestart met onze nieuwe ambtelijke organisatie. Vanuit de koers Dit binne wy, het inrichtingsplan en de ontwikkelagenda 2025-2026 werken we aan de opbouw van onze organisatie. Het eerste jaar heeft in belangrijke mate in het teken gestaan van een goede start en het op orde brengen van de basis. In 2026 bouwen we verder. De koers en de ontwikkelagenda vormen ook in 2026 de kapstok waarlangs we dat doen. We brengen de ontwikkelagenda verder in uitvoering binnen de lijnorganisatie, bestaande uit diverse inzet en activiteiten onder de volgende pijlers: 1. Medewerkers, leidinggevenden en cultuur 2. Toekomstbestendige organisatie We stellen onszelf voor 2026 de volgende organisatiedoelen, die we concreet vertalen naar resultaten en normen voor onze organisatie als totaal en per team: •

We staan voor onze wettelijke en dienstverlenende taken, en pakken regie op beleidsambities. Daarvoor zijn we in control en hebben we onze bedrijfsvoering op orde.

O.a. Producten Diensten Catalogus, actualisatie werkprocessen, ontwikkelen sturing en monitoring, bewust organiseren en reduceren inhuur, professionaliseren projectmatig en programmatisch werken, datagedreven werken •

We streven naar toegankelijke en nabije dienstverlening en zijn inwoner- en oplossingsgericht.

O.a. uitvoeren strategienota dienstverlening (vertaling dienstverleningsvisie), servicenormen, cocreatie, proactieve dienstverlening, uitvoering uitwerking visie op participatie •

We bouwen aan onze teams en investeren in het welzijn en de ontwikkeling van onze collega's.

O.a. voortzetten werkgeversmerk Daaldersk plak, medewerkerbelevingsonderzoek en Preventief Medisch Onderzoek, opleidingsplan, vervolg dienend leiderschap en sterke teams, implementatie missie visie en kernwaarden. Voor het uitvoeren van het medewerkerbelevingsonderzoek vragen we in deze Begroting incidenteel middelen aan in het programma Bestuur en dienstverlening. De overige activiteiten worden vanuit bestaande capaciteit en/of budgetten uitgevoerd. Tot slot is in 2026 een belangrijk speerpunt voor onze organisatie om - vanuit ambtelijk perspectief - optimaal de verkiezingen en de overgang naar de nieuwe bestuursperiode te faciliteren.

Gemeente Tytsjerksteradiel 32

Programmabegroting 2026-2029 Formatie

Structurele formatie De structurele formatie in de begroting 2026-2029 is 310,78 fte en bestaat uit:: •

vastgesteld formatiekader 2025 (besluit College juni 2024 bij vaststelling inrichtingsplan)

•

aanvullend besloten formatie sindsdien (begroting 2025-2028 en begrotingswijzigingen 2025)

Daarnaast zijn in de begroting 2026-2029 mede op basis van de Kadernota 2026-2029 en motie M-7-1 diverse voorstellen meegenomen, die leiden tot een uitbreiding van 11,42 fte aan structurele formatie. Bij vaststelling van deze begroting komt de structurele formatie daarmee op 322,20 fte. In de financiële vertaling voor de begroting 2026 is rekening gehouden met de afgesproken CAOverhogingen.

Tijdelijke formatie De tijdelijke formatie in de begroting 2026-2029 is 2,3 fte, bestaande uit: •

1,8 fte PIOFACH dienstverlening aan de BVO-ICT (t/m 2027)

•

0,5 fte strategisch adviseur I&A (t/m 2027)

In de begroting 2026-2029 wordt nog één voorstel gedaan voor uitbreiding van het toevoegen van tijdelijke formatie. Dit betreft 4,75 fte. Bij vaststelling van de begroting leidt dit tot een totale tijdelijke formatie in 2026 van 7,05 fte. Dit is aanzienlijk lager dan voorgaande jaar, ten gevolge van het meer structureel inrichten van de organisatie vanaf 1 januari 2025 en het vervallen van diverse tijdelijke formatie per eind 2025. Omvang formatie naar aanleiding van de ontvlechting Ten tijde van de ontvlechting is een inrichtingsplan opgeleverd waarin beschreven is hoe de organisatie eruitziet en hoeveel formatie er in de teams noodzakelijk zou zijn. De formatie is tot stand gekomen door de bestaande formatie in de oorspronkelijke werkmaatschappij 8KTD 50/50 te verdelen, daarbij rekening houdend met specifieke taken voor Tytsjerksteradiel en vervolgens her en der op te plussen zodat er volwaardige teams zouden ontstaan en kwetsbaarheden zoveel mogelijk werden geëlimineerd. Dit heeft ertoe geleid dat er nog 18 formatieplaatsen zijn toegevoegd. Daarmee was ook het financiële kader door de raad gezet. In aanloop naar het plaatsingsproces is, om uiteenlopende redenen, gebleken dat er nog ruim 12 FTE extra beschikbaar gesteld moest worden voor plaatsing.

Omdat het financiële kader door de raad uit ging van maximaal 18 fte uitzetting is daarmee de opdracht ontstaan om in de loop van 2025 de formatie weer terug te dringen. Dit is destijds ook expliciet zo verwoord in het Raadsvoorstel 20 juni waarbij uw Raad over de financiële besloten heeft. Dit leek realistisch omdat er ook nog veel vacatures waren en de inhuur op formatie fors was. Toch is dit terugdringen in 2025 niet voldoende gelukt en schuift een deel van deze opdracht door naar 2026. Inmiddels ligt er een plan om de formatie vanaf begin 2026 binnen de kaders van de raad door te voeren. Op dit moment is onvoldoende duidelijk of dit gerealiseerd kan worden zonder taken minder of op een lager niveau uit te voeren. In de loop van 2026 zal de voortgang gemonitord worden.

Gemeente Tytsjerksteradiel 33

Programmabegroting 2026-2029 CDOKE middelen en formatie Op basis van de septembercirculaire 2025 verwachten we dat de CDOKE middelen (ten dele) vast zullen worden toegevoegd aan de decentralisatie uitkering, zodat daarmee ook vaste formatie kan worden toegekend aan de daarmee gepaard gaande taken en ambities. Zodra dit verwerkt is, zullen we de formatieve consequenties daarvan concreet verwerken. Dit is nog niet meegenomen in bovenstaand formatie-overzicht. Eventuele overige niet voorziene ontwikkelingen in 2026 zullen we, zover zij buiten het kader vallen via de reguliere P&C cyclus ter besluitvorming aan u voorleggen. Strategische Heroriëntatie Hoewel de financiële vooruitzichten pas vanaf 2028 verslechteren, willen we nu al het voortouw nemen om ons hierop voor te bereiden. De scherpe kantjes van het zogenoemde ‘ravijnjaar’ lijken door de Voorjaarsnota van het Rijk iets afgezwakt, maar de structurele druk op de begroting blijft. Zonder koerswijziging dreigt een oplopend tekort in de jaren na 2028. In plaats van nu al te sturen op bezuinigingen of het afbouwen van voorzieningen, stellen we voor om eerst het gesprek te voeren over de inhoud.

Wat vinden we als gemeente belangrijk? Waar willen we op inzetten? En hoe kunnen we dat op een verantwoorde manier verwerken in een meerjarige (sluitende) begroting? De raad heeft in juli 2025 groen licht gegeven voor de onderzoeksfase van de strategische heroriëntatie. Om grip te krijgen op de koers van de gemeente en ruimte te creëren voor toekomstgerichte keuzes, verkennen we vier sporen die kunnen bijdragen aan een structureel gezonde financiële situatie. •

Scherper begroten

•

Wettelijke, niet-wettelijke taken in beeld

•

Slimmer organiseren

•

Inkomsten vergroten

De uitkomsten van de onderzoeksfase van deze sporen geven de nieuwe raad een inhoudelijk en financieel beeld om in de uitvoeringsfase afwegingen te maken die nodig zijn om richting te geven aan de toekomst van Tytsjerksteradiel. Hoe we vorm en invulling geven aan die uitvoeringsfase, wordt na de verkiezingen in nauw overleg met de nieuwe raad bepaald. Ontwikkelingen ICT Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe informatiestrategie. We streven naar het verder verbeteren van de klanttevredenheid en het bieden van hoogwaardige, efficiënte diensten. Uitgangspunt is dat we zullen blijven inzetten op het zoveel mogelijk digitaliseren en automatiseren van processen. Daarnaast zal er de komende jaren veel inzet nodig zijn op het gebied van informatiebeheer en informatieveiligheid. Informatiebeveiliging vraagt extra aandacht en staat structureel op de agenda. De baseline informatiebeveiliging overheid en de NIS2-richtlijn zijn leidend bij de inrichting van informatiebeveiliging om cyberrisico's te beheersen en te voldoen aan wet- en regelgeving en normen. In het kader van de ontvlechting van de gemeenten zijn applicaties waar mogelijk gesplitst. De ICT-dienstverlening wordt vooralsnog voor zowel gemeente Achtkarspelen als gemeente Gemeente Tytsjerksteradiel 34

Programmabegroting 2026-2029 Tytsjerksteradiel vanuit de Werkmaatschappij (BVO ICT) geboden. Een onderzoek zal uit moeten wijzen hoe de ICT-dienstverlening in de toekomst zal worden uitgevoerd. Verschillende scenario’s worden hiervoor momenteel uitgewerkt. Regionale samenwerking De maatschappelijke

opgaven

waar

gemeenten

voor

staan,

houden

niet op

bij

gemeentegrenzen. Veel van deze uitdagingen vragen om een regionale aanpak. Daarom werkt de gemeente Tytsjerksteradiel samen met andere overheden en partners in de regio. Tytsjerksteradiel participeert in meerdere regionale netwerken, waaronder Agenda Netwerk NoordOost (ANNO), EuropaPact en sinds kort ook het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR). Vanaf 2026 krijgt de samenwerking binnen ANNO verder vorm via een gezamenlijke uitvoeringsagenda voor vier jaar, gekoppeld aan Regio Deal 2.0. Deze wordt geïntegreerd in een herijkte ANNO-agenda. Binnen NPVR wordt gewerkt aan een langdurig, gebiedsgericht programma dat zal uitmonden in een uitvoeringsprogramma. In het EuropaPact-netwerk ligt de focus op een Fryslân-brede agenda, gericht op het benutten van kansrijke thema’s voor Europese financiering.

Gemeente Tytsjerksteradiel 35

Programmabegroting 2026-2029

2 Besluitvorming Wij stellen u voor: 1. Akkoord te gaan met het vaststellen van de begroting voor het jaar 2026, inclusief de per programma voorgestelde onttrekkingen aan en stortingen in reserves. 2. Kennis te nemen van de meerjarenraming 2027 - 2029. 3. Akkoord te gaan met de uiteenzetting van de financiële positie van de gemeente en de daarbij behorende bijlagen, zoals verwoord en opgenomen in de programmabegroting. 4. Akkoord te gaan met de lastenontwikkeling voor de burger, zoals opgenomen in paragraaf Lokale heffingen. 5. Akkoord te gaan met de overige uitgangspunten voor het tarievenbeleid zoals voorgesteld in paragraaf Lokale heffingen. 6. Akkoord te gaan met het grondprijzenbeleid voor het jaar 2026 zoals voorgesteld in paragraaf Grondbeleid. 7. De in paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing beschreven risico's te bevestigen. Vastgesteld in de openbare vergadering van de gemeenteraad van 6 november 2025.

De voorzitter,

De griffier,

Gemeente Tytsjerksteradiel 36

Programmabegroting 2026-2029

3 BELEIDSBEGROTING

Gemeente Tytsjerksteradiel 37

Programmabegroting 2026-2029

3.1 Programmaplan

Gemeente Tytsjerksteradiel 38

Programmabegroting 2026-2029

0. Bestuur en ondersteuning

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen In dit programma gaat het over de dienstverlening ter ondersteuning van onze eigen bestuursorganen, maar ook aan onze burgers, bedrijven en organisaties. Als bestuur willen we transparant, efficiënt en integer zijn en voor onze samenleving dienstbaar, laagdrempelig, herkenbaar en aanspreekbaar. Speerpunten in dit programma zijn een efficiënte en klantgerichte dienstverlening. Voor 2026 is het interne speerpunt gericht op de ontwikkelagenda van de organisatie en het verder opbouwen van de gemeentelijke organisatie.

Uitwerking Kadernota 2026-2029 In de Kadernota 2026-2029 zijn door het college de grote lijnen van de nieuwe begroting aangegeven. Hieronder vindt u, voor zover van toepassing, de uitwerking van de Kadernota zoals die op 3 juli 2025 door uw raad opiniërend is besproken.

Gemeente Tytsjerksteradiel 39

Programmabegroting 2026-2029

Nieuw of gewijzigd beleid Beschermen van informatie binnen de organisatie Privacy is een grondrecht. Onze gemeente verwerkt talloze persoonsgegevens en is daarnaast bronhouder van vele persoonsgegevens van onder andere onze inwoners en medewerkers. De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) dient als basis waar organisaties binnen de EU aan dienen te voldoen. Eén van de basisbeginselen betreft informatiebeveiliging wat gaat over het bieden van een betrouwbare dienstverlening. Het is van belang om informatie zoals persoonsgegevens, bestuurlijke informatie en procesinformatie goed te beveiligen. Beveiligen betekent dat we beheersmaatregelen moeten nemen om het volgende te bereiken: •

Gebruikers moeten altijd bij de informatie kunnen.

•

Informatie moet kloppen.

•

Gebruikers mogen alleen informatie gebruiken die ze nodig hebben voor hun werk.

Gemeente Tytsjerksteradiel vindt het beschermen van informatie van cruciaal belang om de continuïteit van dienstverlening te kunnen garanderen. Men wil dan ook volwassener worden op het gebied van informatiebeveiliging. Dit houdt in dat de gemeente risico's wil beheersen en wil voldoen aan wet- en regelgeving en beveiligingsnormen. Omdat bevoegdheden zijn overgedragen aan teammanagers en ambtenaren is het noodzakelijk deze te ondersteunen bij de uitvoering van informatiebeveiliging op tactisch en operationeel niveau. Dit om informatiebeveiligingsrisico's zoals datalekken, onbeschikbaarheid van processen, gijzelsoftware, en reputatieschade te beheersen, zodat organisatiedoelen gerealiseerd kunnen worden. Dit willen wij realiseren met de extra inzet van 0,5 fte in de functie van Information Security Officer. De kosten voor het incidenteel beschikbaar stellen van 0,5 fte voor minimaal drie jaar bedraagt jaarlijks € 55.500. Wettelijk? Kadernota nr.

Maatschappelijk belang 00.05

Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 40

Schokker-Strampel, T.

Programmabegroting 2026-2029 Burgerparticipatie We betrekken, d.m.v. Burger- en overheidsparticipatie, inwoners op een goede manier bij plannen of beleid, waar dat toegevoegde waarde heeft en kan. In 2025 is het traject opgestart om te komen tot een visie en een verordening op dit onderwerp. We willen dat de werkwijze, die hieruit voortvloeit, inbedden en borgen in de organisatie. Hiervoor is incidenteel budget nodig in 2026 en 2027 t.b.v. de inzet van een Coördinator Burger- en overheidsparticipatie. Daarnaast is voor het kunnen blijven gebruiken van de ontwikkelde toolbox structureel budget nodig t.b.v. onderhoud en licenties. Incidenteel budget 2026 € 63.000 2027 € 63.000 Structureel budget 2026- 2029 € 15.000 Wettelijk? Kadernota nr.

nee 00.03

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

hoog Schokker-Strampel, T.

Ondersteuning ten behoeve van Regiodeal Er spelen momenteel diverse regionale ontwikkelingen, zoals de bestaande ANNO samenwerking en het vormgeven van Regiodeal 2.0. Bestuurlijk is het signaal afgegeven dat er 'boter bij de vis' geleverd moet worden, met andere woorden, er zal ook ambtelijke inzet geleverd moeten worden. Het betreft uitbreiding bovenop de al ingeregelde capaciteit van 0,5 FTE tot en met 2027. Geen extra capaciteit leveren betekent dat we geen volwaardige deelnemer in de samenwerking kunnen zijn en mogelijk ook onvoldoende vruchten plukken uit de samenwerking en de gelden van de Regiodeal. De kosten voor het beschikbaar stellen van 0,5 fte voor een ondersteunende functie ten behoeve van de Regiodeal bedragen € 58.000 per jaar en gaat ten laste van de Algemene Reserve. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 00.06

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 41

midden Schokker-Strampel, T.

Programmabegroting 2026-2029 Uitvoering Visie op Dienstverlening In november 2024 heeft de gemeenteraad van Tytsjerksteradiel ingestemd met de ‘visie op dienstverlening Tytsjerksteradiel’. De gemeente Tytsjerksteradiel wil een gemeente zijn die toegankelijk is, nabije dienstverlening levert en inwoner- en oplossingsgericht is. De visie op dienstverlening vormt dan ook de kapstok voor de inrichting van onze dienstverlening. Met het programma dienstverlening geven we invulling aan deze visie, die aansluit op de leefwereld en dus op de behoeften en wensen van onze inwoners en ondernemers. Vanuit het programma maken we concreet wat we de komende jaren gaan doen, wat er nodig is om deze visie te kunnen realiseren en geven we uitvoering aan de doelstellingen. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 00.04

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

midden Schokker-Strampel, T.

Moties Verwerking van de motie(s), ingediend tijdens de behandeling van de Kadernota. Motie M-7-3; Oerlizzen tusken doarpsbelangen en de gemeente Tytsjerksteradiel De ried fan de gemeente Tytsjerksteradiel yn gearkomste byinoar op 3 july 2025 fersiket it kolleezje: •

jierliks oerlis tusken kolleezje en elts doarpsbelang, as earste stap yn it yntensiver belûken fan ús doarpen

•

doarpsbelangen freegje om ek jongerein hjirby út te noegjen

•

planne op in foar elk gaadlik tiidstip.

Reaksje fan it kolleezje De gemeente fynt it wichtich om ús doarpen yntensiver te belûken. Dêrom binne wy dwaande met de opset fan in participatieprogramma, wêrby de ynwenners aktyf belutsen wurde by de plannen yn de doarpen. It nije doarpsbudzjet jout de doarpsbelangen mear middelen om eigen ynitiatieven fanút de doarpsfysjes mooglik te meitsjen. It kolleezje start mei in nije wize fan doarpsbesites, wêrby ek de ynwenners útnoege wurde, om te hearen wat der yn it doarp libbet. De doarpsbelangen krije kontent foar de útnoeging yn de doarpskrantsjes en op de social media, dat berikt ek de jongerein. As in doarpsbesite net plak fine kin op tiisdeitemiddei, dan sykje wy yn oerlis in foar elk gaadlik tiidstip. Dêrneist kinne doarpsbelangen in bestjoerlik oerlis oanfreegje, oer bygelyks de doelstellingen fan beide organisaasjes en de fuortgong fan projekten. De gemeente giet yn petear mei de doarpsbelangen oer de opset fan it doarpsbudzjet en de ûnderlizzende ôfspraken rûnom de gearwurking en doarpsfysjes, sadat ynitiatieven út de doarpen bloeie kinne. Hjirby kin ek besjoen wurde of der mear doarpsbesites winskelik en helber binne. Motie nr. 00.07

Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 42

Schokker-Strampel, T.

Programmabegroting 2026-2029

Overige ontwikkelingen Algemene toelichting ten behoeve van alle programma’s

Begrotingen voorgaande jaren In de verklaring van de (cijfermatige) verschillen tussen de begroting 2026 en 2025 komen afwijkingen voor die betrekking hebben onderwerpen die reeds in eerdere begrotingen zijn opgenomen. Voorbeeld hiervan is een incidentele uitgave die aangevraagd is in een voorgaande begroting en vanaf 2026 geen financieel effect meer heeft. In de volgende paragraaf 'Verklaring verschillen' worden deze onderwerpen gepresenteerd onder bestaand beleid begrotingen voorgaande jaren.

Personeelskosten De personeelskosten in de begroting 2026 zijn ten opzichte van 2025 gestegen. Deze stijging wordt veroorzaakt door de nieuwe CAO van de gemeenten. Deze kosten zijn opgevangen binnen de stelpost lonen en prijzen, maar leiden bij de verschillende programma's wel tot een analyse verschil tussen 2025

en 2026. Binnen de diverse programma's wordt dit verder niet nader

toegelicht.

Kapitaallasten Jaarlijks vindt een actualisatie van de kapitaallasten plaats, waarbij voor de geplande (vervangings)investeringen wordt bekeken, wanneer vervanging noodzakelijk is en of er voldoende rekening is gehouden met de tussentijdse prijsontwikkelingen. Dit leidt binnen de diverse programma's tot ontwikkelingen op het gebied van kapitaallasten. In vogelvlucht is hiervoor een organisatiebrede toelichting opgenomen. Binnen de diverse programma's wordt dit verder niet nader toegelicht.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting

(x € 1.000)

2025

2026

meerjarenperspectief verschil

2027

2028

2029

Lasten

8.965

7.159

1.806

7.060

6.846

6.774

Baten

84.044

88.263

4.219

88.678

86.440

86.742

Saldo

75.079

81.104

6.025

81.617

79.595

79.967

Stortingen in of onttrekkingen aan de reserves (alle programma's) Saldo

5.037

3.263

- 1.773

2.179

822

2.250

TOTAAL

80.116

84.368

4.251

83.796

80.417

82.217

per inw.

2.458

2.570

113

2.553

2.450

2.505

Gemeente Tytsjerksteradiel 43

Programmabegroting 2026-2029

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Moties Capaciteit voor grondzaken t.b.v. werkvoorraad en ambities (08.01)

47 N

Capaciteit voor projectleiding t.b.v. woningbouwprojecten (08.04)

118 N

Overige ontwikkelingen Ontwikkelingen algemene uitkering

3.419 V

Ontwikkelingen OZB

497 V

Actualisering reserves

1.774 N

Overheveling subsidieregeling dorpenbudget naar Pr 6

390 V

Lagere rekenrente

260 V

Ontwikkelingen voorgaande jaren

1.624 V

Totaal

4.251 N

Indicatoren Met de beleidsindicatoren wordt een inkijkje gegeven in de (beoogde) effecten van het gemeentelijk beleid. Indicatoren zijn geen doel op zichzelf. Veel belangrijker dan de waarde van de indicator is het verhaal achter het cijfer. Dat kan gebruikt worden om te sturen op maatschappelijke effecten. Legenda

tableCell12 Indicator

Meting

Eenheid

Referentiejaar

Apparaatskosten

769,8

euro

(2023)

9,7

fte

(2023)

17,5

euro

(2022)

9,3

fte

(2023)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Bezetting Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Externe inhuur Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Formatie Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Gemeente Tytsjerksteradiel 44

Programmabegroting 2026-2029

Verbonden partijen De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling Werkmaatschappij Achtkarspelen-Tytsjerksteradiel Vennootschap / Coöperatie BNG Bank NV Vitens NV

Gemeente Tytsjerksteradiel 45

Programmabegroting 2026-2029

1. Veiligheid

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Veiligheid is het aanwezig zijn van orde en rust in het publieke domein en van bescherming van leven, gezondheid en goederen tegen acute en dreigende aantastingen. Onveiligheid is te omschrijven als alles wat inbreuk op veiligheid maakt. Die inbreuken kunnen zowel feitelijke aantastingen zijn maar ook gevoelens van onveiligheid. Het programma Veiligheid omvat gemeentelijke activiteiten op het gebied van handhaving van de openbare orde, bevordering van de veiligheid en activiteiten rondom de bijzondere wetten. Hieraan wordt op verschillende manieren vormgegeven door het stellen van regels, het maken van beleid, samenwerking met handhaving, organisatie van de crisisbeheersing, de brandweer en de samenwerking met de politie. Het programma Veiligheid is onderverdeeld in twee aandachtsgebieden:

Crisisbeheersing en brandweer Hieronder valt onder andere de Veiligheidsregio Fryslân en gemeentelijke ontwikkelingen en taken op het gebied van crisisbeheersing en brandweerzorg.

Openbare orde en veiligheid Hieronder vallen diverse gemeentelijke ontwikkelingen en taken op het gebied van openbare orde en veiligheid. Ook ontwikkelingen met betrekking tot ketenpartners als politie, Veiligheidshuis en het Regionaal Informatie en Expertise Centrum (RIEC) vallen hieronder.

Gemeente Tytsjerksteradiel 46

Programmabegroting 2026-2029

Nieuw of gewijzigd beleid Uitvoering beleidstaken evenementen en alcoholwet Zie tekst juridisch beleidsmedewerker handhaving. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 01.06

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

hoog Schokker-Strampel, T.

Uitvoering bestaand beleid Bibob We willen het bestaande Bibob beleid uitvoeren. Dit beleid bestaat sinds 2017 en is in 2024 geactualiseerd i.v.m. gewijzigde wetgeving. Voor de uitvoering van dit beleid is in 2017 reeds een adviseur Bibob in het leven geroepen. Deze functie is nooit op formatie gezet. Zonder deze functie kan het bestaande bibob beleid niet worden uitgevoerd. Wet Bibob staat voor 'Wet Bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur.' Dit is van belang omdat gemeente Tytsjerksteradiel het bestaand beleid moet uitvoeren en dit daarnaast wil inzetten bij de aanpak van ondermijning. Het gaat hier onder andere over de terreinen: horeca, vastgoed, subsidies, sociaal domein en overheidsopdrachten. Het is daarmee ook voor de interne organisatie van belang nu de gemeente een rechtmatigheidsopgave en een integriteitswens heeft. Het uitvoeren van Bibob beleid ligt in lijn met de beleidsnotitie 2023-2026 voorkomen van fraude en misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O). Het gaat over integriteit, zowel van de organisatie als onze samenleving. Het gaat bijvoorbeeld over het voorkomen dat de gemeente (onbedoeld) medewerking verleent aan misbruik van vergunningen, subsidies, vastgoedtransacties of bijvoorbeeld aanbestedingsopdrachten.

Daarnaast ligt het uitvoeren van dit beleid in lijn met de beleidslijn ‘Zuiver zakendoen’ die het college in 2017 heeft vastgesteld. De kosten voor het structureel beschikbaar stellen van 0,5 fte voor de functie Bibobadviseur bedragen € 46.000. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 01.07

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 47

hoog Schokker-Strampel, T.

Programmabegroting 2026-2029 Uitvoering wettelijke taak m.b.t. afhandeling klachten, meldingen, jeugd en evenementen De gemeente heeft een wettelijke plicht tot het houden van toezicht en een wettelijke taak tot handhaving. Op dit moment kunnen wij deze niet uitvoeren. De afgelopen jaren is de werkdruk sterk toegenomen met name op het gebied van jeugd, alcohol, drugs, ondermijning, klachten, parkeeroverlast en geluidsoverlast. Daar komt bij dat steeds meer verantwoordelijkheden en taken bij de gemeente komen te liggen en steeds meer wettelijke taken verschuiven van de politie naar de burgemeester en het college. Geen uitvoering geven aan deze taken brengt veiligheidsrisico's met zich mee, problemen in de openbare orde en het niet oppakken van klachten. Om onze wettelijke taken te kunnen oppakken zal de bestaande formatie van 1,5 fte structureel uit worden gebreid met 1,5 fte boa 1. De kosten hiervoor bedragen jaarlijks € 133.000. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 01.04

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

hoog Schokker-Strampel, T.

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. handhaving De gemeente heeft een wettelijke plicht tot handhaving. Er komen steeds meer bevoegdheden bij college en burgemeester terecht en daarmee komen er meer wettelijke taken bij. Deze uitbreiding van taken valt samen met een structurele stijging van het aantal handhavingsverzoeken dat worden ingediend (door burgers maar veelal door de opkomende adviesbureaus). Om onze wettelijke taken goed te kunnen uitvoeren, hebben we extra capaciteit nodig voor de functie juridisch beleidsmedewerker handhaving. De extra formatie van 1 fte formatie is in 2023 reeds aangevraagd middels de kadernota. Dit is toen incidenteel toegekend vanwege de komende ontvlechting. De noodzaak is echter structureel en wordt ook steeds groter. Door aan onze wettelijke taak op dit gebied te voldoen, verkleinen we de (financiële) risico's voor de gemeente, voorkomen wij escalatie van conflicten in de openbare orde en kunnen wij de advisering richting college, raad, portefeuillehouders alsmede richting burgers blijven uitvoeren. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 01.02

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 48

hoog Schokker-Strampel, T.

Programmabegroting 2026-2029 Uitvoering wettelijke taak m.b.t. veiligheid Om onze wettelijke taken uit te kunnen voeren, hebben wij extra capaciteit nodig voor de functie adviseur integrale veiligheid. De afgelopen jaren is de werkdruk sterk toegenomen. Met name op het gebied van crisis, jeugd, alcohol, drugs, ondermijning, maatschappelijke onrust en extremisme. Steeds meer verantwoordelijkheden komen bij de gemeente te liggen en steeds meer wettelijke taken verschuiven van het openbaar ministerie naar de burgemeester. Het niet uitvoeren van deze wettelijke taken, brengt veiligheidsrisico's met zich mee voor de mienskip, de gemeente en de crisisorganisatie. We breiden daarom de formatie met 1 fte adviseur integrale veiligheid uit naar 2,58 fte. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 01.01

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

hoog Schokker-Strampel, T.

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. vergunningverlening We willen onze wettelijke taken kunnen uitvoeren voor wat betreft (kleine) evenementenvergunningen. Hierbij willen we risico's voor burger, organisator en gemeente zo laag mogelijk houden en de veiligheid borgen. Hiervoor is formatie nodig die reeds in 2023 incidenteel is toegekend. De noodzaak is echter structureel en wordt ook steeds groter. Met het verschoven takenpakket, de wens om evenementen mogelijk te maken, de extra inzet die vanuit de Provincie en de actualiteit moet worden verricht, is het anders niet mogelijk om tijdig en goed de vergunningaanvragen af te handelen. Om de (financiele) risico's voor de gemeente te beperken, openbare orde problemen te voorkomen en evenementen in de legaliteit te laten plaatsvinden, breiden we de formatie uit met 0,89 fte vergunningverlener APV bijzondere wetten. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 01.03

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 49

hoog Schokker-Strampel, T.

Programmabegroting 2026-2029

Overige ontwikkelingen Actualisering bijdrage Veiligheidsregio Fryslân De bijdrage aan de veiligheidsregio laat een stijging in 2026 zien ten opzichte van de primitieve begroting 2025 van in totaal € 113.000. In de raadsvergadering van 22 mei 2025 heeft de raad besloten om in te stemmen met de voorliggende begroting 2026 van de VRF. De totale bijdrage aan de VRF bedraagt € 4.447.000. Deze bijdrage heeft betrekking op de onderdelen: •

Gezondheid (PR08)

€ 1.757.000

•

Crisisbeheersing (PR01)

€

•

Brandweer (PR01)

€ 2.479.000

211.000

Ten opzichte van de primitieve begroting 2025 is er voor programma 1 sprake van een voordelige ontwikkeling van € 89.000 in programma 1. Antidiscriminatie voorzieningen De subsidie ten behoeve van de antidiscriminatie voorziening Tûmba werd de afgelopen jaren uitbetaald binnen het programma 1 veiligheid, inmiddels is dit sinds 2026 verschoven naar het programma 6 Sociaal Domein. In de vergelijking tussen de primitieve begroting 2026 met de primitieve begroting 2025 wordt dit zichtbaar en leidt dit tot een nadelige ontwikkeling in programma 6 en een voordelige ontwikkeling in programma 1. Per saldo voor de begroting in zijn totaliteit neutraal. Verhogen budgetten crisisbeheersing In de raadsvergadering van 12 juni 2025 heeft de raad besloten om het bestaande budget voor 2025 van Crisisbeheersing te verhogen. Dit heeft een structureel effect. Het bestaande budget was reeds onvoldoende om de taken met betrekking tot de crisisbeheersing te volbrengen. Dit leidt tot een nadeel van € 21.000 in de vergelijking tussen de primitieve begroting 2026 met de primitieve begroting 2025.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2025

2026

meerjarenperspectief verschil

2027

2028

2029

Lasten

3.306

3.766

- 459

3.934

4.044

4.156

Baten

Saldo

- 3.217

- 3.676

- 459

- 3.845

- 3.955

- 4.067

-99

- 112

- 13

- 117

- 120

- 124

per inw.

Gemeente Tytsjerksteradiel 50

Programmabegroting 2026-2029

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Kadernota 2026-2029

Nieuw beleid Uitvoering bestaand beleid Bibob; KN 26-29; 01.07

42 N

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. afhandeling klachten, meldingen, jeugd en evenementen; KN 26-

125 N

29; 01.04 Uitvoering wettelijke taak m.b.t. handhaving; KN 26-29; 01.02

111 N

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. veiligheid; KN 26-29; 01.01

111 N

Uitvoering wettelijke taak m.b.t. vergunningverlening; KN 26-29; 01.03

66 N

Uitvoering beleidstaken evenementen en alcoholwet[Nr. 01.06]; Kadernota 26-29; Motie M-7-1

22 N

Overige ontwikkelingen

Bestaand beleid Actualiseren personeelskosten 2026 in exploitatie

60 N

Verhogen budgetten bedrijfsvoering afd. VTHV (Raad 12-06-2025)

21 N

Antidiscriminatie voorzieningen

25 V

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen Actualisering bijdrage Veiligheidsregio (VRF)

89 V

Begroting voorgaande jaren Actualisering veiligheidsregio Fryslan

106 N

Actualisering bijdrage WM

Schenken onder de 18 jaar; 01.02

30 V

Jurist veiligheid; 01.02

Horeca - evenementenbeleid; 01.07

Jurist handhaving; 01.01

13 V

Formatie vergunningverlener Bijzondere Wetten

49 V

Totaal

459 N

Gemeente Tytsjerksteradiel 51

Programmabegroting 2026-2029

tableCell12 Indicator Misdrijven - Diefstal uit woning per 1.000 inwoners

Meting

Eenheid

Referentiejaar

1,7

aantal

(2024)

1,7

aantal

(2024)

2,6

aantal

(2024)

0,9

aantal

(2024)

4,0

aantal

(2024)

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Misdrijven - Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Misdrijven - Vernieling en beschadigingen (in de openbare ruimte) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Misdrijven - Winkeldiefstal per 1.000 inwoners Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Verwijzingen Halt Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Verbonden partijen De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Fryslân

Gemeente Tytsjerksteradiel 52

Programmabegroting 2026-2029

2. Verkeer, vervoer en waterstaat

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Het programma Verkeer, Vervoer en Waterstaat richt zich op de aanleg, het beheer en onderhoud van (water-)wegen en straten, de openbare verlichting en verkeersveiligheid. Het doel is een verkeerssysteem te realiseren dat veilig, toegankelijk, inclusief en toekomstbestendig is. Daarbij staat een sober en doelmatig beheer van de openbare ruimte centraal, met oog voor de unieke landschappelijke, natuurlijke en culturele kwaliteiten die de gemeente kenmerken. In lijn met de Omgevingsvisie Tytsjerksteradiel zetten we in op blijvende bereikbaarheid, ook in het buitengebied, en stimuleren we duurzaam vervoer zoals fietsen, lopen en het gebruik van schoon

openbaar

vervoer. We combineren

verkeersveiligheid met

leefbaarheid, zodat

infrastructuur niet alleen functioneel is, maar ook bijdraagt aan een gezonde, veilige en aantrekkelijke leefomgeving. Daarbij houden we nadrukkelijk rekening met het milieu en willen we, waar mogelijk, lichtvervuiling voorkomen. Bij alle werkzaamheden behouden en versterken we de kwaliteit van het landschap en de openbare ruimte en spelen we in op actuele opgaven zoals klimaatadaptatie, het voorkomen van hittestress, het behouden en herstellen van biodiversiteit en technologische ontwikkelingen.

Gemeente Tytsjerksteradiel 53

Programmabegroting 2026-2029

Nieuw of gewijzigd beleid Beheerplan Oeverbescherming c.a. In navolging van de bruggen zijn vorig jaar de oeververdedigingen en de steigers binnen de gemeente geïnventariseerd en geïnspecteerd. Uit de inventarisatie is gebleken dat ons areaal groter is dan verwacht. Daarnaast is het noodzakelijk om het kwaliteitsniveau op te schroeven en een aantal objecten te vervangen. De inspecties zijn doorvertaald naar een raming voor herstel en vervangingskosten. Een uitzetting van het onderhoudsbudget van € 83.000 per jaar is nodig om te voldoen aan de benodigde kwaliteitseisen. Voor de vervangingen is een extra investeringskrediet van € 100.000 per jaar nodig . Dit zorgt voor een toename van de jaarlijkse lasten van € 3.000 per jaar. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 02.02

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

hoog Zandbergen, B. van

Bijhouden data verkeersborden Vanaf 1 januari 2025 is een nieuwe Europese wet in werking getreden, genaamd RTTI (Real Time Traffic Information). Deze wet verplicht wegbeheerders om data van cruciale verkeersbordtypen aan te leveren en actueel te houden. De gemeente dient als wegbeheerder ook aan deze nieuwe taak te voldoen. Daarom dienen we data van cruciale verkeersbordtypen aan te leveren en actueel te houden. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 02.04

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

laag Zandbergen, B. van

Coördinatie gevolgen netcongestie c.a. en borgen gemeentelijke belangen bij externe projectontwikkelaars De gemeente streeft ernaar haar positie als volwaardige gesprekspartner te versterken in het overleg met nutsbedrijven, onder andere op het gebied van netcongestie. Gezien de toenemende complexiteit en de grote impact van deze problematiek is intensiever overleg noodzakelijk om de gemeentelijke belangen adequaat te borgen, met name bij de ontwikkeling van woon- en bedrijventerreinen. Daarnaast neemt de behoefte toe aan stevige onderhandelingen met externe projectontwikkelaars, zodat de over te dragen openbare infrastructuur voldoet aan de gemeentelijke kwaliteitseisen. Om de belangen van de gemeente in beide situaties op een juiste wijze te behartigen, wordt voorgesteld de personele capaciteit uit te breiden met 0,34 fte. Zonder deze uitbreiding bestaat het risico op verzwakking van de gemeentelijke positie, vertraging in ruimtelijke projecten en een toename van herstelkosten als gevolg van onvoldoende kwaliteit van opgeleverde infrastructuur. Gemeente Tytsjerksteradiel 54

Programmabegroting 2026-2029 Wettelijk? Kadernota nr.

nee 02.03

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

hoog Zandbergen, B. van

Moties Verwerking van de motie(s), ingediend tijdens de behandeling van de Kadernota. Motie M-7-5; Voortgang fietspad Zomerweg tussen Tytsjerk en Hurdegaryp De dorpsbelangen Hurdegaryp en Tytsjerk hebben samen met de Seniorenraad de wens geuit tot de aanleg van een vrijliggend fietspad tussen de beide dorpen. In het Gemeentelijk Mobiliteitsplan is hierover in het uitvoeringsprogramma opgenomen: "Optimaliseren verbinding voor fietsverkeer (nadere uitwerking samen met omgeving)". Er is nog niet bepaald of een vrijliggend fietspad daadwerkelijk de maatregel moet zijn. De kosten /baten van deze oplossing worden afgezet tegen die van een fietsstraat buiten de bebouwde kom (60km/u). Er wordt een taxatie uitgevoerd van de verwerving van de benodigde grond. De aanlegkosten voor het fietspad zelf zijn geraamd op 600K. Er is nog geen budget beschikbaar gesteld voor de verwerving van de grond. Op deze grond bevindt zich veel groen inclusief bomen zodat er naast verwervingskosten ook aanvullende onderhoudskosten voor groen onderhoud noodzakelijk zijn. Dit afwegingsvoorstel leent zich niet voor behandeling in de begroting. Daarom wordt de raad in december 2025 nader geïnformeerd over beide opties inclusief kosten/baten analyse. Motie nr. 02.05

Portefeuillehouder

Zandbergen, B. van

Overige ontwikkelingen Afwaarderen brug Eastermar In de begroting 2025 is voorzien dat de renovatie van de brug in Eastermar in 2025 zal starten en dat daarom de restant boekwaarde van € 157.000 zal moeten worden afgewaardeerd naar nihil. Deze afwaardering is eenmalig en komt in 2026 niet weer naar voren. Op dit moment is het nog onzeker of het werk in 2025 wel zal starten. Verschuiving van de afwaardering naar 2026 is een mogelijkheid waarover de raad later nader geïnformeerd zal worden. Beheerplan Verhardingen Op 19 december 2024 is het Beheerplan verhardingen 2024-2028 aangenomen door de raad. Onderdeel hiervan is een betere splitsing te maken tussen vervangen en onderhouden van wegen. Voor vervangingen wordt nu jaarlijks een krediet van € 500.000 beschikbaar gesteld waarvan de kapitaalslasten op 40 jaar zijn bepaald. Door deze maatregel en gezien de stand van de voorziening, het benodigde onderhoudsbudget voor de planperiode is er voor 2026 een voordeel van € 232.000 ontstaan.

Gemeente Tytsjerksteradiel 55

Programmabegroting 2026-2029 Conservering bruggen Een oude niet benutte voorziening is ultimo 2024 opgeheven. Hierdoor ontstaat een vrijval van € 4.000 per jaar. En in de vergelijking tussen 2026 en 2025 betekent dit een voordelige ontwikkeling. Ontwikkeling lonen en prijzen budgetten wegen c.a. De budgetten voor motorrijtuigbelasting, onderhoud, brandstof en verzekeringen van voertuigen zijn aangepast. Dit leidt tot een nadeel van € 19.000 ten opzichte van de begroting 2025. Het onderhoudsbudget voor wegen (totaal € 1.400.000) is voor 2026 met 2,4% geïndexeerd wat leidt tot een nadeel van € 34.000. Het onderhoudsbudget voor openbare verlichting is in verband met areaal uitbreiding en indexatie met € 9.000 toegenomen. Overige ontwikkelingen na Kadernota De actualisatie van de vaste lasten van gebouwen leidt tot een voordeel van € 37.000 voornamelijk door lagere nutskosten. De actualisatie van de loonkosten leidt tot een nadeel van € 95.000. De actualisatie van de kapitaallasten leidt tot een nadeel van € 44.000.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2025

2026

meerjarenperspectief verschil

2027

2028

2029

Lasten

5.223

5.081

142

5.235

5.215

5.257

Baten

619

621

Saldo

- 4.603

- 4.460

143

- 4.614

- 4.594

- 4.636

per inw.

-141

- 136

- 141

- 140

- 141

Gemeente Tytsjerksteradiel 56

Programmabegroting 2026-2029

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Overige ontwikkelingen

Motie(s) TD: NB; Bijhouden data verkeersborden [Nr. 02.04]; Kadernota 26-29; Motie M-7-1

TD: BB; Beheerplan Oeverbescherming ca. [Nr. 02.02]; Kadernota 26-29; Motie M-7-1

83 N

Bestaand beleid TD: BB; Raad 19-12-2024; Beheerplan Verhardingen 2024-2028 TD: BB; Raad 7-11-2025; Opheffen voorziening conservering bruggen

232 V 4V

Begrotingen voorgaande jaren: TD: BB; Afwaarderen brug Eastermar

157 V

Ontwikkeling lonen, prijzen en accressen TD: LP; Aanpassing motorrijtuigenbelasting, onderhoud, brandstof en verzekering

19 N

voertuigen 2026 TD: LP; Indexering onderhoudsbudget wegen GWW index 2,4%

34 N

TD: LP; Actualisatie openbare verlichting

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kadernota) TD: BB; Actualiseren vaste lasten gebouwen

37 V

TD: BB; Actualiseren personeelskosten 2026 in exploitatie

95 N

TD: BB; Actualiseren kapitaallasten 2026

42 N

Overige ontwikkelingen

Totaal

143 V

Verbonden partijen De Verbonden Partijen (en voorzover van toepassing de overige samenwerkingsvormen) binnen dit programma zijn: Verbonden partij Vennootschap / Coöperatie Coöperatie Openbare Verlichting & Energie Fryslân, OVEF

Gemeente Tytsjerksteradiel 57

Programmabegroting 2026-2029

3. Economie

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Wij willen de lokale economie vitaal houden en toekomstbestendig maken. Daarbij werken wij zoveel mogelijk samen met ondernemers(verenigingen), het onderwijs en andere overheden in de regio en provincie. Het beleidsplan economische zaken 2022-2027 van onze gemeente is gericht op: •

Het versterken van het ondernemersklimaat, om daarmee de werkgelegenheid te behouden en te vergroten;

•

Samen met onze ondernemers willen wij in spelen op veranderingen, waarbij het zwaartepunt ligt bij verduurzaming en circulariteit;

•

Via de regionale samenwerking pakken wij via de Versnellingsagenda en ANNO uitdagingen

aan

thema’s

zoals

onderwijs-arbeidsmarkt

innovatie-

ondernemerschap.

Gemeente Tytsjerksteradiel 58

Programmabegroting 2026-2029

Nieuw of gewijzigd beleid Digitale kaart recreatie en toerisme We willen een digitale toeristische kaart realiseren waarop toeristen en inwoners routes en toeristische voorzieningen in onze gemeente kunnen ontdekken. De kaart is toekomstbestendig, juist doordat deze op een aantrekkelijke en eenvoudige wijze toegang biedt tot informatie via moderne digitale middelen. Een aparte app is hiervoor niet nodig.

N.B. In de Kadernota stond dit gerubriceerd onder programma 5, bij de uitwerking van de begroting bleek dat dit thuishoort onder programma 3. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 05.02

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

midden Pee, C. de

Ontwikkeling bedrijventerrein De gemeenteraad heeft de 'Locatieverkenning regionaal bedrijventerrein' op 28 november 2024 vastgesteld. Er loopt een aankooptraject voor grondposities, inclusief de aankoop van de zogenaamde aangrenzende 'driehoek', waar ook de ambulancepost is gevestigd. Voor het aankooptraject is een voorbereidingskrediet beschikbaar. Het doel is om de benodigde grondposities te verwerven en waar dat nodig is ter besluitvorming aan de raad voor te leggen. Het is nu nog onduidelijk hoe en of de beoogde grondposities kunnen worden aangekocht. Het is ook nog niet duidelijk wat de exacte kosten zijn. Er wordt vooreerst rekening gehouden met een negatief eindresultaat van twee tot drie miljoen euro. We gaan vooralsnog uit van aankoop in 2029. Wettelijk? Kadernota nr.

nee 03.01

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

Gemeente Tytsjerksteradiel 59

midden Pee, C. de

Programmabegroting 2026-2029 Uitvoeringsplan verbeteren Schoolstraat, Passaazje en Markt (Centrum visie Burgum) Het Centrumplan Burgum maakt onderdeel uit van de eerder vastgestelde Centrumvisie Burgum. De raad heeft bij het vaststellen een aantal prioriteiten aangegeven. Het Centrumplan Burgum is daar één van. Het Centrumplan Burgum bevat concrete plannen voor de herinrichting van de Schoolstraat, Passaazje en Markt. In 2025 neemt de raad een besluit over het Centrumplan Burgum qua inhoud en de benodigde investering. De uitvoering van het Centrumplan Burgum vraagt een investering van € 3.825.000. De totale jaarlijkse lasten lopen, gegeven de fasering, op van € 97.500 in 2027 tot € 216.250 in 2029 en verder. Voor deze lasten is binnen de huidige meerjarenraming geen dekking aanwezig en dat betekent dat de lasten ten laste van het begrotingssaldo komen. Tijdens de behandeling van de Kadernota op 3 juli jl. heeft de raad een motie (M-7-1) aangenomen over ‘aanpassing vervallen onderwerpen en stelposten’. Hierin is het college verzocht om een aantal onderwerpen uit de lijst te vervallen onderwerpen (de zogenaamde B-lijst van de Kadernota) alsnog op te nemen in de begroting 2026-2029. Het Centrumplan Burgum verbetering Schoolstraat, Passaazje en Markt maakt onderdeel uit van de aangenomen motie.

Wettelijk? Kadernota nr.

nee

Maatschappelijk belang

03.02

hoog

Portefeuillehouder

Pee, C. de

Overige ontwikkelingen Aanjaagfunctie toerisme Het incidentele budget aanjaagfunctie toerisme is in 2026 € 6.000 lager vastgesteld dan in 2025. Actualisatie personeelskosten De actualisatie van de personeelskosten leidt tot een nadeel van € 139.000.

Financieel Lasten en baten vóór stortingen in of onttrekkingen aan de reserves begroting (x € 1.000)

2025

2026

meerjarenperspectief verschil

2027

2028

2029

Lasten

559

694

- 136

758

819

2.874

Baten

474

Saldo

- 85

- 220

- 136

- 284

- 345

- 2.400

per inw.

-3

-7

-4

-9

- 11

- 73

Gemeente Tytsjerksteradiel 60

Programmabegroting 2026-2029

Verklaring verschillen De belangrijkste verschillen tussen 2025 en 2026 betreffen: (x € 1.000) Beleidsrelevante ontwikkelingen Overige ontwikkelingen

Motie(s) TD: NB; Digitale kaart recreatie en toerisme [Nr. 05.02]; Kadernota 26-29; Motie M-7-1

Begroting voorgaande jaren: TD: BB; Temporisering budget aanjaagfunctie toerisme

Overige beleidsrelevante ontwikkelingen (na Kadernota) Actualisatie personeelslasten

139 N

Totaal

136 N

tableCell12 Indicator

Meting

Eenheid

Referentiejaar

42,9

(2023)

137,7

aantal

(2023)

Indicator

Meting

Eenheid

Referentiejaar

Banen

554,7

aantal

(2023)

Functiemenging Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie Vestigingen (van bedrijven) Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

tableCell12

Ontwikkeling t.o.v. de vorige meting Prognose o.b.v. de historie

Binnen dit programma is een Verbonden Partij niet van toepassing.

Gemeente Tytsjerksteradiel 61

Programmabegroting 2026-2029

4. Onderwijs

Wat willen we bereiken en hoe gaan we dat doen Onderwijs is de sleutel voor de ontwikkeling van een kind én van een samenleving. Een kind dat goed onderwijs krijgt, krijgt kansen voor de toekomst. Daarom heeft ieder kind recht op goed onderwijs. Binnen

het

programma

onderwijs

worden

wettelijke

verplichtingen

zoals

onderwijshuisvesting, leerplicht en leerlingenvervoer uitgevoerd. Extra ambitie in de gemeente is gericht op het bieden van 'gelijke kansen', op talentontwikkeling en op het voorkomen en bestrijden van achterstanden (Kansenbeleid). Goede samenwerking met de betrokken partners is een vereiste. Hoofdlijnen van beleid •

Aanpakken van (digitale) laaggeletterdheid

•

Voor- en Vroegschoolse Educatie, als basisvoorziening voor ieder kind

•

Verrijkende initiatieven voor brede vorming en talentontwikkeling

•

Versterken praktische verbindingen Onderwijs en Arbeidsmarkt

Gemeente Tytsjerksteradiel 62

Programmabegroting 2026-2029 Onderwijshuisvesting Eind 2025, begin 2026 wordt het Integraal Huisvestingsplan opgeleverd. Hiermee krijgen we zicht op de toekomstige investeringen en exploitatielasten. De Multifunctionele Centra (MFC) in Tytsjerk en Jistrum zijn inmiddels (of bijna) opgeleverd. In vele kernen liggen uitdagingen ten aanzien van onderwijshuisvesting. Denk daarbij aan de Trynwâlden, Garyp, Eastermar, Hurdegaryp en Noardburgum.

Nieuw of gewijzigd beleid Integraal Huisvestingsplan onderwijs (IHP) In december 2025 wordt de raad geïnformeerd over de ontwikkelingen en de leerlingenaantallen en leerlingenprognoses van de scholen. In januari/ februari 2026 wordt het IHP ter besluitvorming voorgelegd. In het IHP wordt inzicht gegeven in de te voorziene ontwikkelingen over een periode van 16 jaar. Voor de eerste vier jaren zijn de investeringen redelijk hard te maken. Voor de jaren erna wordt op basis van de nu bekende gegevens een inschatting gemaakt van de gewenste investeringen. Wij hopen in 2026 met de schoolbesturen verder vorm te kunnen geven aan het invullen van de toekomst van het onderwijs in de Trynwâlden. In 2025 zijn de MFA's in Tytsjerk en Jistrum in gebruik genomen. Waar mogelijk zal bij vervangende nieuwbouw in de andere dorpen de mogelijkheid voor een MFA worden onderzocht. Gemeentebreed wordt een kader opgesteld voor de toetsing van de haalbaarheid en te stellen voorwaarden aan de participanten van een MFA. Wettelijk? Kadernota nr.

ja 04.01

Maatschappelijk belang Portefeuillehouder

hoog Pee, C. de

Overige ontwikkelingen Actualiseren begroting Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân (Jobinder) Onze begroting is aangepast aan de prijsontwikkelingen bij het Mobiliteitsbureau Noord Oost Fryslân (Jobinder). Voor onze begroting een nadeel van € 106.000 ten opzichte van 2025. Actualiseren van de kapitaallasten Als gevolg van nieuwe en/of gewijzigde investeringen zijn de kapitaallasten 2026-2030 opnieuw berekend. Voor programma 4 betekent het dat de kapitaallasten met name binnen het basisonderwijs dalen met € 33.000 ten opzichte van 2025. Gemeente Tytsjerksteradiel 63

Programmabegroting 2026-2029 Actualiseren vaste lasten gebouwen Als gevolg van aanpassing van verwachte prijzen en hoeveelheden zijn de vaste lasten van gebouwen opnieuw berekend. De vaste lasten bestaan onder andere uit onroerende zaakbelasting, rioolheffing, elektriciteit en gas. Voor programma 4 betekent het dat de vaste lasten van de gebouwen dalen met € 68.000 ten opzichte van 2025. Dit wordt met name veroorzaakt door lagere onroerende zaakbelasting binnen het basisonderwijs.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Tytsjerksteradiel&id=cafbc487-f8c4-46c6-9158-72ab187198b2